1. ෙමෙලොව විචිතම ස්ථනය ෙසේ මිනිස් සිතට ලැෙබන ස්ථානය අද්වීතීයය.එහි කියාකාරීත්වය ෙවනත් කිසිදු
න ායකින් ෙනොදත හැකි පමණටම සියුම්ය.එෙසේම එය ෙමවිට ෙමෙසේ කියා රනු ලැෙබ්යැයි පූර්ව විනිශ්චයන්ට
පැමිණිය ෙනොහැක.පුද්ගල චරිත ස්වභාවයන්ට සමානුපාතිකව සංජානන,ආෙව්දන හා චර්යා රටා විවිධය.මතුපිටින්
හඟවන ෙලසට වඩා බාහිර කියාකාරීත්වය ෙවනස් පුද්ගලයින්ද ෙවෙසේ.තමාෙග් කියාවන්ට සම්පූර්ණ පතිවිරුද්ධ
ෙදයක් පවසා අනුන් පහසුෙවන් මුළාකරන අවස්ථාවාදීන්ද වර්තමාන යුගෙය් සමාජ ආර්ථික රටාව තුළ සුලභය.
පතිපත්තියක් නැතිකම පතිපත්තියක් කරගත්තවුන් බහුල ෙම් සමාජෙයහි පතිපත්ති ගරුක මිනිසුන් සැම
කල්හි අවඥාවට හා උපහාසයට බදුන්වන අයුරු ෙපෙන්.සමහර අයෙග් කියා නිරීක්ෂණය කරනවිට ඔවුන් මිනිස්
අත්බව ලැබුෙව් කුමන කුශලයකින්දැයි විමතියක් ඇතිවන තරමට ඔවුන්ෙග් ගතිසිරිත් සියල්ල පරිහී ඇති අන්දම
දැකගත හැකිය.එක් කලක ෙගොමරිටි ලබු කැට ආදිය දියයට ෙගොස් මහගල් දියමත පාෙවන බව ෙකොෙසොල් මහ
රජු බුදුරදුන් දිවමන් කළ දුටු සිහින සැබෑවන කාල පරිච්ෙඡ්දය ඉතා ඉක්මනින් ළඟාවී ඇති බවක් ෙපනීයයි.
මිනිස් ෙලොව ගුණධර්ම පිරිහී මිනිසුන් තිරිසනුන් හා සමාන වන කල ඉන් කළකිරීමට පත්වන නුවණැති
ෙබොෙහෝ ෙදෙනකු මිනිස් සමාජෙයන් දුරස්ව නැවත ගුණධර්ම හා සාරධර්ම වර්ධනය කිරීමට උත්සුක වන බව බුදු
දහෙම් සඳහන්ෙව්.වර්තමාන සමාජෙයහි පවා ෙම් අයුරින් ෙකොයිතරම් මිනිසුන් කළකිරීම නිසාම සමාජ සබඳතා
පැවැත්වීෙමන් හැකිතාක් දුරස්ව සිටිනබව පැහැදිලි වනුෙය් උගතුන්,බුද්ධිමතුන් හා සමාජ ෙසේවකයින්ෙග් නිහඩ
බව තුළය.මහගස් ෙනොමැතිකල තුත්තිරි ගසුත් සුවිශාලව ෙපෙනන්නාෙසේ,කණයා නැති වළට ලූලාම පණ්ඩිත වන
ෙසේ කිසිදු ගැඹුරක් ෙනොමැති මන්ද පාඥ හිස් මිනිසුන්ෙග් සම්ඵපඵලාපවලින් අද සමාජය ආකූල ව ාකූලව පවතී.
සමාජයට කිසියම් ෙසේවයක් සිදුකළ අෙයකුට ගරු කිරීම ශිෂ්ට සම්පන්න කමකි.එය මහත්මාගුණයකි.ගරු
කළ යුත්තන්ට ගරු කිරීම ආදිය අපචිති කාමතාවයි.එෙසේම එය සාරධර්මයක්ද ෙව්.සමහරු තුළ ඇතිවන නිවටබව
ෙමම අපචිතිකාමතා සාරධර්මය ෙනොෙව්.සැඬ පරුෂ ගති ඇති මව්පිය ආදීන් යටෙත් සිටින දූ දරු ආදීන් තුළ ඔවුන්
පිලිබඳව භය ස්වභාවය වූ ද්ෙව්ෂය අපචිති කාමතා ෙව්ශෙයන් පහළ ෙව්. ෙමම ව ාජ සාරධර්මය අපචිති කාමතා
ෙව්ශෙයන් පහළවන ද්ෙව්ෂය ෙලස දැක්ෙව්.අනුන් ෙකෙර් බිය ඇතිවනුෙය් ද්ෙව්ෂ මූලෙය් බලපෑම නිසාය.
Úe e e ш
දස අසුභ ෙහෝ නවසීවථකෙසේ ෙහෝ මනුෂ ශරීරෙය් යථා ස්වභාවය ෙදස සිහිනුවණින් නිරීක්ෂණය කිරීම
සුවපත් මානසික පැවැත්මකට ඉතා ෙහොඳය.සෑම ෙමොෙහොතකම කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගෙයන් මිනිස් සිත් ආතූර
කරවන නූතන සමාජෙය් සිදුකළ යුතුම භාවනාවකි.සෑම ෙදනාම ෛදනිකව විනාඩි කිහියපක් ෙහෝ තමාෙග් හා
අනුන්ෙග් ශරීරවල යථා වභාවය පිලිබඳව ෙමෙනහි කිරීම අද සමාජ අවශ තාවක් වන පමණටම කාමෙයන් සමාජ
ම්බන්ධතා ඔද්දල්වී තිෙබ්.ශරීරය පිළිබඳ පතික්කූල සංඥාව ඇති රගත් උදවිය ළ පහළවන ද්ෙව්ෂය පතික්කූල
සංඥා ෙව්ශය ගනියි.ශරීරෙය් ලක්ෂණ සිහිකරනවිට රාගය සිත්හි උපදියි.රාගය අඩු කිරීමට නම් ශරීරෙය් පිලිකුල්
බව නුවණින් සිහි කළයුතුය.ෙමම ව ාජ සාරධර්මය පටික්කූල සඤ්ඤා ෙව්ශෙයන් පහළවන ද්ෙව්ෂය ෙලස
පැහැදිලි කළ හැකිය. පිළිකුල් භාවනා කර්මස්ථානය ෙද්ශනාෙකොට ඇත්ෙත් රාග චරිතයා සඳහාය.
ෙසසු පුද්ගලයන් වුවත් තමාෙග් චිත්ත සන්තානය පිරිසිදු කිරීම පිණිස භාවිතා කිරීෙම් වරදක් නැත. ෙදෝස
චරිතයා නම් නිතර ඇතිවන ද්ෙව්ෂ සහගත සිතිවිලිවලින් යුක්ත තැනැත්තාය.යම්කිසි ෙහයකින් ෙදෝස චරිතයකින්
සමන්විත පුද්ගලෙයකු වඩා ඉක්මනින් සිත සමාධි ගත කිරීෙම් පහසුව සලකා පිලිකුල් භාවනාෙවහි ෙයෙදන විට ඒ
පුද්ගලයාෙග් අතපසුවීමකින් ස්වකීය චිත්ත සන්තානය ළ බහුල වශෙයන් පවතින ද්ෙව්ෂය පතික්කූල සංඥාෙව්
ව ාජ සාරධර්මයක ස්වරූපෙයන් සිෙතහි මතුවීමට පුළුවන. යට මුලා වූ තැනැත්තා පතික්කූල සංඥාව ෙවනුවට
ද්ෙව්ෂයම වර්ධනය කරයි. තික්කූල සංඥාව කුශලයකි. පුණ හැඟීමකි. ත් ද්ෙව්ෂය අනර්ථකාරී පාපී හැඟීමකි.ෙම්
ෙහේතු නිසා ෙහොඳ ගුරුවරෙයකු ෙහෝ නිවැරදි ගුරුඋපෙද්ශ සහිතවම භාවනාව වැඩීම පතිඵලදායකය.
සියළු සංස්කාර ධර්මයන් අනිත වශෙයන් දක්නා නුවණ අනිත සඤ්ඤාවයි. සංස්කාර ධර්මයන්ෙග්
අනිත තාවය නැවත නැවත නුවණින් ෙමෙනහි කිරීම භාවනාමය කුශලයකි. තමන්ෙග් ඤාතිෙයකු අභාවයට පත්
වූවිට ඒපාඩුව නිසා පුද්ගල සන්තානයතුළ ද්ෙව්ෂය උපදී.එය අනිත තා ෙව්ශෙයන් උපදී.වඤ්චනික ධර්මයකි.ඉන්
මුළාවට පත්ෙව්.ෙමම ව ාජ සාරධර්මය අනිත සංඥා ෙව්ශෙයන් පහළවන ද්ෙව්ෂය ෙලස අර්ථ දක්වා තිෙබ්.
පෘථග්ජන මිනිසුන් තුළ නිතර විවිධ ෙද් මුල්කර ඊර්ෂ ාව පහළෙව්.අනුන්ෙග් සම්පතට ෙනො කැමතිවීම
අනුන්ට ලැෙබන ෙගෞරව සත්කාර ඊර්ෂ ාෙව් ස්වභාවයයි.එය සත්ව සන්තානෙය් විවිධ ආකාරෙයන් ඇති ෙව්.
මුදිතාෙව් හැඩරුවින් ව ාජ සාරධර්මයක්ෙලස ඊර්ෂ ාව හටගනියි.එෙසේම ඊර්ෂ ාව පරාර්ථ කාමතා ෙව්ශෙයන්
සත්ව සන්තානෙය් උපදී.අන යන්ට යහපත සැලසීම පරාර්ථකාමතාවයයි.ෙකෙනකුට කිසියම් තත්වයක් ලැෙබන
විට එයට අකමැති පුද්ගලයා තුළ පරාර්ථකාමතා ෙව්ශෙයන් ඊර්ෂ ාව උපදී.පරීක්ෂණතා ෙව්ශෙයන් වඤ්චක
ඊර්ෂ ාව උපදී.ෙමබඳු අය නිතරම අනුන්ට එෙරහිව මිනිසුන් උසිගැන්වීම පිණිස රහසින් කටයුතු කරති.
විමසා සිහි නුවණින් කියා කිරීම බුද්ධිමත් පුද්ගලයන්ෙග් ස්වභාවයයි.ෙනොවිමසා නුනුවණින් යමක් ඇසූ
පමණින් පිලිගැනීම ෙමෝඩයන්ෙග් ස්වභාවයයි. සමහරුන් තුළ ෙම් ඊර්ෂ ාව පුණ කාමතා ෙව්ශෙයන් උපදී.යම්
යම් පුද්ගලයින් විසින් සිදු කරනු ලබන පුණ කර්මයන් නිසා එය අසන දකින සමහරුන් තුළ ඒ උදවියට ලැෙබන
පශංසා කීර්ති ෙනො ඉවසීම නිසා ඊර්ෂ ාව පුණ කාමතා ෙව්ශෙයන් උපදී.පතික්කූල සංඥා ෙව්ශෙයන් ද ඊර්ෂ ාව
උපදී. අනිත සංඥා ෙව්ශෙයන් ද වඤ්චක ඊර්ෂ ාව සත්ව චිත්ත සන්තානය තුළ පහළ ෙව්.
u ª ª ª к Ú eÚ
තමන් සතු වස්තුව අනුන්ට ෙදනු තබා අන යන් ඒවා දකිනවාටත් ඇති අකමැත්ත මච්ඡරියයි. මච්ඡරියයි.
මච්ඡරිය පුද්ගලයා තමන් සතු ෙදය අන යන් සතු වීම ෙනොඉවසයි. තමා සතු ෙදයකින් අන යන් පෙයෝජනයක්
ලබනවා නම් දකිනු ෙනො ඉවසයි. අධ ාත්මක අරමුණු කරෙගන උපදනා ෙම් මසුරුකම නිසා පුද්ගලයාෙග් චිත්ත

2. සන්තානය කිලිටිකරයි.එය පරික්ෂාකාරීකා ස්වරූපෙයන් සත්ව චිත්ත සන්තානෙය් උපදී.යමක් කරන විට පරීක්ෂා
ෙකොට සිදු කිරීම නුවණැතියන්ෙග් සිරිතයි.මසුරු තැනැත්තාට යම් කිසි පිනක් ෙහෝ ෙවනත් සමාජ කාර්යයක් ෙහෝ
කිරීමට ෙයෝජනා කළ විට ෙම්වා කළ යුතු කාර්යයන් ද ෙම්වායින් පෙයෝජනයක් ලැෙබ්ද ආදී වශෙයන් ඔහුෙග්
සන්තානය තුළ මාත්සය්ය පරීක්ෂාකාරීධනය විය පැහැදම් කිරීමට අවස්ථාවක් ඉදිරිපත් වූ විට කා ෙව්ශෙයන්
උපදී. ෙම් ෙහේතුව නිසා විචාර පූර්වක බව නැමැති ව ාජ සාරධර්මෙයහි ස්වරූපෙයන් මාත්සය්ය සිත තුළ
හටගනියි.
කිසියම් කරුණක් සඳහා ධනය විය පැහැදම් කිරීමට අවස්ථාවක් ඉදිරිපත් වූ විටක මසුරාෙග් සිෙතහි ඤාණ
ස්වරූපෙයන් මසුරු බව උපදී. මසුරා සිය ධනය වැයවීෙමන් ඇති වන ආදීනව සලකයි. පසුව දීෙමන් වැළකී සිටියි.
ඤාණ ෙව්ශෙයන් මසුරුකම ඇතිෙවයි. මසුරු බව ව ාජ සාරධර්මයක හැඩහුරුව ෙගන ඥාන ෙව්ශෙයන් පහළවන
විට එය චඤ්චක මාත්සය්ය ෙලස හැඳින්ෙව්.දීම නිසා අනුන්ට අයහපතක් ෙව්ය යන අදහස ෙම් නිසා ඇතිෙව්.
ෙවෙහස මහන්සිවී උපයන ධනය නිකරුෙණ් වියදම් ෙනොකර අවශ ෙදයට පමණක් ෙයදවීමට ආරක්ෂා
කළ යුතුය. උත්සහෙයන් ධනය උපයන්ෙන්ත් එෙසේම එය ආරක්ෂා කළ යුත්ෙත්ත් අවශ කරුණක් එළඹුණු විට
වියදම් කිරීමටය.යෙමක් ධනය නිසිෙසේ අවශ ෙදයට ෙයොදවන්ෙන් නැති නම් ෙහතම ධනෙයන් අනර්ථයක් සිදු
කර ගනියි. ධනය වියදම් කළ යුතු අවස්ථාෙව් දී මසුරු තැනැත්ත◌ාෙග් සන්තානයතුළ මසුරු බව අර්ථ
සංරක්ෂණතා ෙව්ශෙයන් උපදී. එයින් මුළාවට පත් ෙව්. මසුරු බව අර්ථ සංරක්ෂණ ෙව්ශෙයන් ව ාජ
සාරධර්මයක් ෙසේ පහළ වන විට එය චඤ්චක මාත්සය්ය ෙලස හැඳින්ෙව්.මසුරු බව නිසා තමාෙග් අනුන්ෙග්
පෙයෝජනයට ෙනොගනී.
ªÚ º к u
දන් දිය යුතු අවස්ථාව ඉදිරිපත් වූ විට මසුරු පුද්ගලයාෙග් චිත්ත සන්තානෙය් විෙචය දානතා ෙව්ශෙයන්
මසුරු බව පහළ ෙව්. විෙචය දානතා යනු විමසා බලා දන්දීම “විෙචය දානං දාතබ්බං” යනු ඒ අදහසයි. මසුරාෙග්
ස්වභ◌ාවය නිරතුරු පතිගාහකයන්ෙග් සිල්වත්කම් ගුණවත්කම් ෙසවීමයි. අප විසින් දුකෙසේ දෑෙත් මහන්සිෙයන්
ෙසොයා ගත් ෙදය දිය යුත්ෙත් සිල්වතුන්හටය. අනිකකුහට දීෙමන් කිසිදු පතිඵලයක් ෙනොමැත යනුෙවන් කියමින්
දිය යුතු අවස්ථාව එළඹි කල්හි මඟහරියි. ෙමය ව ාජ සාරධර්මයක් වූ විෙවය දානතාවෙයහි ෙව්ශෙයන් පහළ
වන චඤ්චක මාත්සය්ය ෙලස හැඳින්ෙව්.ෙහොඳ ෙදයක් කිරීෙම්දී වුවමනාවට වඩා ඒගැන සිතීම නිසා ෙමය ඇතිෙව්.
අසරණ දුප්පත් මනුෂ ෙයකු ආහාරයක් ඇඳුම් පැළඳුම් මිළ මුදල් ආදී යමක් ඇවිත් ඉල්ලූවිට මසුරාෙග්
සිෙත් ඒ ෙමොෙහොෙත් පරාර්ථ කාමතා ස්වරූපෙයන් මාත්සය්ය පහළ ෙව්. එයින් මුළාවට පත් මසුරා ෙමෙසේ සිතයි.
නිකම් දී එයට පුරුදු වූ විට ෙමොහු අලසෙයකු බවට පත් ෙවයි. ඒ නිසා දීෙමන් ඔහුට කරන්ෙන් අපරාධයකි. ඔහුට
කරන යහපත නම් කිසිවක් ෙනොදීමයි යනුෙවන් සිතමින් දුගියාට ෙහොඳක් සිදු කිරීෙම් අෙප්ක්ෂාෙවන් කිසිම ෙදයක්
ෙනොෙදයි. ෙමම ව ාජ සාරධර්මය පරාර්ථකාමතා ෙව්ශෙයන් පහළවන චඤ්චක මාත්සය්ය ෙලස හැඳින්ෙව්.
මානය සිත කිලිටි කරන අකුශල ධර්මයකි. එෙසේම එය උපක්ෙල්ශයක් ද ෙව්. තුදුස් අකුශල ෛචතසික
අතර එක් ෙචතසිකයකි. එය ෙලෝභ මූල සෑම සිතකම ෙයෙද්. තමාෙග් තත්වය වරදවා පිළිගැනීම මැනය ඇති
පුද්ගලයාෙග් ස්වභාවයයි. මානය ෙනොෙයක් ආකාරයට උපදියි. තමාෙ◌ග් ශරීර ලක්ෂණය, වයස, ගුණය, ජාති,
ෙගෝත ආදිය ෙහේතු ෙකොට ෙගන උපදියි. ගරු කළ යුතු අයට ගරු කිරීමට, වැඳිය යුතු අයට වැඳීමට, පිදිය යුතු අයට
පිදීමට හා අවවාද පිලිගැනීමට ෙනොකැමති බව සිෙතහි පහළ වන්ෙන් මානය නිසාය. “උම්මාෙදො විය දට්ඨබ්ෙබො”
යනුෙවන් ෙම් මානය ඔල්මාදයකට සමානෙකොට ඇත. මානය ෙසය මානය, සදිස මානය, හින මානය යනුෙවන්
තිවිධ ෙව්. එය අර්හත් මාර්ග ඥානෙයන් පහීණ ෙව්.ෙසසු පහළ මාර්ගඵලයන් ලැබූ අයතුළ යටපත්ව පවතී.
පුද්ගල චිත්ත සන්තානෙය් මානයම නිහතමානතා ෙව්ශෙයන් උපදියි. මානයට විරුද්ධ ධර්මය නිහතමානී
බවයි. ගති පැවතුම්වලට ආචාර සමාචාරවලට පතිපත්තිවලට බුදු දහමට මව් පිය වැඩිහිටි ගුරුවරු ආදී ගරු කළ
යුතු හැසිරිම් රටා හා පුද්ගලයින් විෂෙයහි පටහත් පහත් පැවතුම් ඇතිව තෘෂ්ණා මානාදිය වැඩීමට ෙහේතු ෙනොවන
කීර්ති පශංසා වටිනා ඇඳුම් පැළඳුම් යාන වාහන නැදෑ පිරිස් ෙකෙරන් විවක්තව විෙව්කීව හා ධර්මයට අනුව වාසය
කරන පුද්ගලයින්ෙග් සිත්වල නිහතමානතා ෙව්ශෙයන් මානය පහළ ෙවයි. එයට රැවෙටන අදාළ පුද්ගලයින්
තමන් ෙසේ අන පුද්ගලයින් නිහතමානී නැති යැයි සිතමින් අන යන් පහත් ෙකොට තමන් නිහතමානිකම් නිසා
උසස් යැයි සිතයි. ෙමම ව ාජ සාරධර්මය නිහතමානතා ෙව්ශෙයන් පහළවන චඤ්චක මානය යැයි හැඳින්ෙව්.
තමාෙග් ආකල්ප ආරක්ෂා කරගන්නා ස්වභාවය ආත්ම ෙගෞරවය නමින් හැඳින්ෙව්. හැම ෙදනා තුළම
ආත්ම ෙගෞරවය ආරක්ෂා විය යුතුය. සමහරවිට එහි මානෙයහි ලක්ෂණ බැලූ බැල්මට ෙපනුනත් එය මානය
ෙනොෙව්. ආත්ම ෙගෞරවය නැති තැනැත්තා හීනමානෙයන් යුතු අෙයකි. ඕනෑ ෙදයක් ෙව්වා යන හැඟීෙමන් කියා
කිරීම ආත්ම ෙ◌ගෟරවය ඇත්තාෙග් ස්වභාවය ෙනොෙව්. ෙබොෙහෝ වශෙයන් ආත්මගරුත්වය ඇති උදවිය තුළ ආත්ම
ෙගෞරවෙයහි ෙව්ශෙයන් ෙසය මානය ෙහෝ සදිස මානය උපදී. ෙමම ව ාජ සාරධර්මය ආත්ම ෙගෞරවෙය්
ෙව්ශෙයන් පහළවන චඤ්චක මානය ෙලස අර්ථ දැක්ෙවන්ෙන් එබැවිනි. ඇතැම් අය සිය ආත්ම ෙගෞරවය පිණිස
තමාෙග් දුප්පත් මව් පියන් හා නෑදෑයන් හා තමාෙග් ඇති සම්බන්ධය සමාජය ඉදිරිෙය් සඟවා ගනිති. එෙසේ වන්ෙන්
දැන් තමන් විසින් දරණ සමාජ තත්වයට එය මදිකමක් ෙසේ සලකා ෙගනය. එය ෙහොඳ යහපත් කියාවක් ෙනොෙව්.
දර්ශනපති
සුජිත් නිශාන්ත ෙහේවෙග්