විශිෂ්ට සාමාර්ථ (A) ඔබේ දරුවා දුර්වලද? අඩු ලකුණු ගනීද? එසේ නම් PERIPATOS SCHOOL & EDUCATION INSTITUTE හි පුහුණුවට සහභාගී වී සියලු විෂයන්ට විශිෂ්ට සාමාර්ථ (A) ලැබිය හැකිය. මෙය අදියර 05 යුතු සති 04 ක මාසික පුහුණුවකි. 1. විභාග ආතතිය දුරු කර ගැනීම (Exam Stress Killer) 2. මතක සංවර්ධන ක්රුම (Memory Development) 3. විභාග රහස් (Exam Secrets) 4. අධිවේගී ඉගෙනුම් ක්ර ම (Speed Learning Methods) 5. කාල කලමනාකරණය (Time Management) පහත දැක්වෙන අයුරින් මේ වැඩසටහනට සහභාගි විය හැකිය. ආයතනය තුළ දී  පුද්ගලිකව (INDIVIDUAL) CLASSES  SMALL GROUP CLASSES  HOME VISITE (කොළඹ හා නුවර ද පිටපළාත්වල ද පැවැත්වේ) මේ පිළිබඳව වැඩි විස්තර පහත ලිපිනයෙන් විමසන්න : Principle, PERIPATOS SCHOOL & EDUCATION INSTITUTE 546/A, Peradeniya Road, Kandy Hot Line: 078-8189926

1. 178
03.පරිච්ඡේදය
සංජානනය : ඉන්ද්‍රිය ඥානය
3.1.දැනුම ඡ ොඩනැඡෙන පිළිඡෙළ
දැනුම ඡ ොඩනැඡෙනුඡේ තමාට අනනය මානික ැැඩතයයට අනුරූපෙය.1 ඡේ නිසා
දැනුම ඡ ොඩනැඡෙන පිළිඡෙළ පුද් ය අනුබද්ධ ෙ ඡෙනස් මුහුණුෙරක් නියි. දැනුම යනු සංඥා
යේ කිික පිළිඡෙළ ට අනුෙ මනස තුළම සංවිධානය වීමකි.2 එමගින් ඡමොළඡේ නෙ ස්නායු
ෙුැයන් ද දත ත තැන්පත ෙනුඡේ නිශ්චිත රටාෙ ට අනුෙයි. යේ කිික දත ත සමුදායක් ඡමොළඡේ
බඩා වී ඇත ඡත සංවිධානාත ම ස්ෙරූපයකිනි.3 ඡේ සංවිධානාත ම ස්ෙරූපය නිසා ඡමොළඡේ
සංකීර්ණ ෙුැ ඡ ොඩනැඡේ.4 ඡේ නෙ ෙුැ ඡ ොඩනැමෙඡමන් ාො අතර නෙ අන්තර් සබාතා ඇ
වීම සංශ්ඡේෂණ ක්‍රමඡදදයක් අනුෙ ිකු ඡද.5 සංශ්ඡේෂණ ක්‍රමඡදදය යනු පෙ න ඡදය
අනුසාරඡයන් ඇ ෙන විවිධ දැනුේ ක්ඡෂේත්‍ර ඡ ොඩනැමෙමයි. එවිට අභිනෙ ක්ඡෂේත්‍ර අර්ක කනය
ෙනුඡේ ද පෙ න ක්ඡෂේත්‍රෙයට සමානුපා ෙය. ඡේ ක්‍රමඡේ ්‍රබය ස්කාන ඡමන් ම ුබය ස්කාන
ද ඡේ.6 ඡම ද ්‍රබය ස්කාන නේ නිරතුුවෙ පෙ න දැනුම ශ්‍රඡයන් නෙ දැනුම ඡ ොඩනැඡ න
නිසා දැනුම තැවුුව වීමට ෙැඩි ඉඩ ඩක් සැයිකය ැැකි බෙයි.7 එඡසේම පෙ න දැනුම ඔස්ඡසේ නෙ
දැනුම විචාර පූර්ෙ ෙ සය ා බැලීමට ඡම ද දී ෙැඩි ඉඩක් දමි ඡද.8 එඡසේම පෙ න දැනුම
සංස් රණය කිරීේෙයට යක් ඡද. ඇතැේ විට පෙ න දැනුම පිළිබා ෙ ෙැඩිුර ෙය ඡර් ුවණු
පො එක් රැස් ර ැනීමට ඡමකී ක්‍රමඡදදය ඔස්ඡසේ ෙැඩි ඉඩක් දමි ඡද.9 එබැවින් ඡමබඳු
අෙස්කාෙන් ද පෙ න මූලි දැනුම තෙ තෙත තැවුුව වීමට අෙ ාශ සැයඡසේ.10
සංශ්ඡේෂණ ක්‍රමඡදදඡේ දක්නට යැඡබන ුබයතාෙ නේ පෙ න දැනුමට ඡෙනස් ඡද්
සංජානනය වීඡේ දී පෙ න දැනුම ්‍ර ක්ඡෂේප වීම ට යක් විය ැැකි බෙයි.11 සාරධර්ම ඡයස
ය ිකට පිළි ැනී පැෙතුණු ඡදයක් තෙත අෙස්කාෙ දී සාරධර්ම ඡනො ෙන ඡයස ෙැට දය ැැකි
ය.12 ාකී ඡැේතුෙ නිසා මුලින් සාරධර්ම ඡයස සැයකූ ඡද්ෙේ අත ැැර දැමීමට පො ඉඩ ඡේ.13
ඡපොේ ඡතේ ශැාරයට ැනීම නිසා ුවධිරඡේ අන්තර් ත ඡේද ්‍රමාණය ෙැඩිඡෙතැයි යන දැනුම
යබයි. පසු අෙස්කාෙ දී ඡපොේ ඡතේ ශැාරයට ැනීම එතරේ අඡයෝ ය ඡනොෙන බෙක් ද
දැන නියි. ඡපොේඡතේ ශැාරයට ැනීම ඡනොෙ සත ෙ ඡේදය ශැාරයට ැනීම අදාළ ඡරෝගී
තත ෙයට ඡැේතුෙ බෙ නිසැ ඡයස දැන නියි. ඡේ සමෙම ඡපොේ ඡතේ ශරීර ඡසෞඛ්‍යයට
අ දත ර යන දැනුම ්‍ර ඡෂේප ඡද. ඡේ නිසා යේ කිික ඡදයක් පිළිබා ඇ පිළි ැනීම ෙඩාත
තැවුුව වීම ඡමන් ම ්‍ර ක්ඡෂේප වීම යන ්‍ර ක්‍රියා ඡද ම සංශ්ඡේෂණ ක්‍රමඡදදය තුළ විදයමාන
බෙ පැැැදිලි ඡද.14
දැනුම ඡ ොඩනැමෙඡේ දී භාවිතාෙන අඡනක් ශ ාරය නේ විශ්ඡේෂණ ක්‍රමඡදදයයි.15
ඡම ද දී දැනුම ඡ ොඩනැඡෙනුඡේ විග්‍රැය තුළිනි.16 විශ්ඡේෂණ ක්‍රමඡදදඡේ ්‍රබය බෙ නේ ඡම ද දී
උපඡයෝගී ර න්නා දත ත ැඹුරින් විශ්ඡේෂණය කිරීමට ඇ ැැකියාෙයි.17 ඡම ද දී තාර්කි
ස්ෙරූපය භාවිතා රන අෙස්කාද ඇ ඡද. යමක් මතුපිට ස්තරඡේ ිකට ඊට පැ න් පි දටි යට ස්තර
රා අනුක්‍රමි ෙ ැඹුරට පිවිඡසමින් ිකු රන විග්‍රැයත මීට ඇතුළත ය. නිදසුනක් ඡයස යේ
විශාය සංඛ්‍යාෙක් තෙ ඊට ෙඩා කුඩා සංඛ්‍යාෙකින් ඡබදූ විට අෙසානඡේ දී යැඡබන ුරටත ඡනො
ඡබදිය ැැකි සංඛ්‍යාත ම පිළිතුර දැක්විය ැැකි ය. එඡසේම විසඳීමට ුෂ් ර ැටළුෙ පියෙර
ණනාෙකින් පසුෙ විසඳුම ඡෙත ළොවීම ද නිදසුනකි. එඡසේම එක් ෙරම ෙටැා ැනීමට අසීුව
යමක් ක්‍රමි පියෙර ණනාෙ ට ඡබදා ඉන් අනතුුවෙ ෙටැා ැනීමට ෙෑයේ කිරීම ද විශ්ඡේෂණ

2. 179
ක්‍රමඡදදයයි.18 විශ්ඡේෂණ යන්න තුළ විග්‍රැ කිරීම අන්තර් තය. යමක් ෙටැා ැනීමට නේ ා
පිළිබා විග්‍රැය ඡයදීම අෙශය ෙනුඡේ ඡේ නිසායි. ඡම ද දී දැනුම ඡ ොඩනැඡෙනුඡේ පියෙර
ක්‍රමයට අනුෙයි. ා අනුෙ මුලින් ඇ දත ත සංඥා ෙයට පසුෙ යැඡබන දත ත සංඥා එක්වීම නිසා
මූලි ැැඩඡේ සංකීර්ණත ෙයක් විදයමාන ඡද.19 එවිට මූලි ැැඩය පො ඡෙනස් වී යන අෙස්කා
ඡේ. නිතරම දත ත සංඥා විශ්ඡේෂණඡේ දී පියෙරෙය සමාන බෙ ඡමන් ම ක්‍රමි බෙද ියය
යුතුයි. ඡම ද දී ඡමොළඡේ ස්නායු ෙුැ ඡ ොඩනැඡෙනුඡේ මුලි ෙුැ ිකයේය සේබන්ධ ර ඡ න
ඡනො ඡද. එ දදී සේබන්ධ ෙනුඡේ අෙසාන පියෙරට ශසන්නතම පියෙර ඡද. ඡේ අනුෙ පියෙර
රාශියකින් සමන්විත ස්නායු ෙුැය එක් එක් පියෙරක් පාසා ක්‍රමි සේබන්ධ වීමක් ශසන්නතම
පියෙර තුළ ඇත.20 එඡසේම මුේ පියෙර සමෙ අෙසාන පියෙර සෘජු ෙඅසේබන්ධිතයි. අෙසාන
පියෙඡර් ිකට මුේ පියෙරට යා ැැකි ෙනුඡේ ඊළෙ ශසන්නත ම පියෙර ඔස්ඡසේ වීම ද ඡම ද දී
විදයමාන එක් සුවිඡශේී තත ෙයකි. ඡේ ක්‍රමයට අනුෙ දැනුම ජාය තෙ සේබන්ධ ෙන බැවින්
අෙශය ෙන අෙස්කාෙන් ද විචාරපූර්ෙ ෙ වි ේප අෙස්කා රා පැසුඡෙන් ළො විය ැැකි ය. ඡේ
ක්‍රමඡේ දී මුලි දැනුම ඡදෙනුෙට යබා න්නා දැනුම මඟින් ්‍ර ක්ඡෂේප ඡනො ඡද. එඡසේම දැනුම
අනෙශය පරිදි යළිු ොරයක් තැවුුව වීමක් ද ඡනො ඡද. ඡේ නිසා කිිකු අධානග්‍රා ද බෙක් ඡනො
මැ ෙ මධයස්ක ෙ විචාරශීලී අයුරින් ටයුතු ළ ැැකි වීම ඡේ ක්‍රමඡදදඡේ විදයාමාන ොික
සැ ත තත ෙයකි.21
දැනුම ෙුැාත ම ෙ ඡ ොඩනැඡෙන්නක්ය යන මඡනෝ විදයාඥයින්ඡ මතය නූතන
පර්ඡේෂණ නිසා ඇතැේ විට අභිඡයෝ යට යක් වී ඡේ.22 ඡේ පර්ඡේෂණ නූතන මඡනෝ
විදයාත ම මතෙය සුවිශාය ඡපරළියක් ඇ කිරීමට සමත වී ඇත.23 මන්ද අදාළ ෙුැයන්ඡ න්
පරිබා දර ෙ පො දැනුම ඡ ොඩනැඟිය ැැකි බෙ පැැැදිලි වී ඇ බැවිනි.24 ඡමය මනඡසේ රසායනි
ද්‍රෙයෙය සංකීර්ණ ්‍ර ක්‍රියාෙක් නිසා ඇ ෙන්නක් බෙට නූතන මඡනෝ විදයාඥයින් විිකන් අර්ක
දක්ෙනු යැඡේ.25 මත ය, දැනුම ැා ශෙර්ජනය යන ක්‍රියාෙලි ිකු ෙනුඡේ ශීඝ්‍ර රසායනි
්‍ර ක්‍රියාෙත මඟින් බෙ ඡේ පිළිබාෙ පර්ඡේෂණෙය දී ඡසොයා ඡ න ඡේ.26 දැනුම නිරතුුවෙ
යැබීම නිසා මනස තුළ සංකීර්ණ ෙුැ ඡ ොඩ නැඡෙතැයි මුලින් විශ්ොස රන යදී.27 ඡමොළය
විශාය පරිපකයක් ඡයස සැයකූ විට ා තුළ තෙ ක්ෂ්‍රද්‍ර පරිපක ඇ වීම දැනුම බඩා වීඡේ දී ිකු ඡද.
සැබවින්ම ඡමොළඡයන් කුඩා විදුත ධාරාෙක් නිකුත ෙ එය ඡසසු ්‍රඡද්ශ රා ෙයාප්ත ත වී යයි.28
අෙදිඡයන් ිකටීඡේ දී නිද්‍රාෙට පත වීඡේ දී නිද්‍රාඡද විවිධ අෙස්කා ෙය දී, ිකත සමාධි තෙ පෙ ද්දී
ඡමොළඡයන් නිකුත ෙන ඡමකී විදුත ධාරාඡද තරං ශයාමය ඊට අනුරූප ෙන පරිදි සුසර
කිරීම ට යක් ඡද.29 ඡේ අනුෙ ඡමොළඡය ද ක්‍රියා ාරීත ෙය මැන ැනීම සාැා ඡමකී තරං
ශයාමය සුපරීක්ෂණයට යක් කිරීම ඡබොඡැෝ විට නූතන වෙදය විදයාපර්ඡේෂණෙය දී ිකු ඡද.30
ඡමොළය තුළ ැා ඉන් පිටතට වි දද යන ඡමකී විදුත ධාරාෙ ඡමොළඡේ විවිධ ස්කාන උත ඡත ජනය
කිරීමට උප ාරී ඡද. ඡමොළඡේ ක්‍රියා ාරීත ෙය නිඡරෝගීෙ පෙත ො ැනීමට ඡමකී විදුත ධාරාෙ
ඡමොළය තුළ ෙයාප්ත ත වීම අෙශයයි.31 එඡසේ ඡනො මැ වුෙඡැොත ඡමොළඡය ද ැා ස්නායු
ක්‍රියා ාරීත ෙඡය ද ටයුතු අ ර්මණය විය ැැකි ය. ා නිසා නිරතුුවෙ ම ඡමොළඡයන් නිකුත ෙන
ඡමකී විදුත ධාරාෙ එය නිඡරෝගී ෙ පෙ න අෙස්කාෙය දී කිිකයේ නියත මට්ටමකින් පැෙ ය
යුතුයි.32 එ ද නියත අ ය අඩු ෙැඩි වීම ඡමොළය නිික ශ ාරඡයන් ක්‍රියා ඡනො රන බෙට
සාධ යකි. එඡසේම ඡමොළඡේ ඡමකී විදුත ක්‍රියා ාරීත ෙය ඡමොළය තුළ ඇ ස්නායු සේඡ්‍රේෂණ
සංඥා දත ත බඩා වීම ැා යළි අෙශය විට ාො ික ද ැාවීම ශදී ඡබොඡැෝ ඡද් සමෙ
සේබන්ධය.33 ඡේ විදුත ධාරාෙ සමෙ ඡමොළය ක්‍රියාත ම වීඡේ දී ඡමොළඡේ ෙුැෙය රසායනි
්‍ර ක්‍රියා ඡයස බඩා වී ඡබන දැනුම ද ඡමොළයට අෙශය අෙස්කාෙය දී විටින් විට ැාො ැනීම
ද ිකු ඡද.34 දැනුම ඡ ොඩනැමෙඡේ ක්‍රියාෙලිය ිකු ෙන්ඡන් ඡමඡසේ ශපසු මත බඩාෙලින්
ැාෙනු යැබූ මත දත ත ැා ඡමොළය ඡෙත අලු න් සේඡ්‍රේෂණය සංඥා දත ත අතර
සමාඡයෝජනය නිසායි. ඡමොළඡේ ඇ සංකීර්ණ ක්‍රියාෙලිය නේ ඡමකී සමාඡයෝජනයයි.35අපට
ඡයෝ ඡේ ජීෙත වීඡේ දී අෙශය රන්නා සෑම දැනුමක් ම යැඡබන්ඡන් ඡේ සංකීර්ණ

3. 180
සමාඡයෝජන ක්‍රියාෙලිය ැරැාය. ඉඡ නීම, දැනුම යැබීම පුුවු පුහුණුෙ ඡයස සාමානය ෙයෙැාරය
අනුෙ ැඳුන්ෙනු යබන්ඡන් ඉතා සංකීර්ණ ෙ ඡමොළය තුළ දීිකු ෙන ඡේ සමාඡයෝජන ාර්ය
භාරයටයි.36 ඡේ සමාඡයෝජන ාර්යභාරය සරළ බඡද ිකට සංකීර්ණ බෙ දක්ො විවිධ පරාසෙලින්
යුක්තයි. යේ කිික දත ත සේඡ්‍රේෂණයක් ඡමොළයට යැබීඡේ දී ඡමොළය ා පිලිබාෙ අදැසක් ඇ
ර න්ඡන් මීට ඡපර අෙස්කාෙ දී අදාළ සංඥාෙට ඡැෝ ඊට සමාන දත ත සංඥාෙන් ඡමොළය
ඡෙත යැබී එය මත ඡේ බඩා ර බුණඡැොත පමණි. එවිට ඡමොළය ා පිළිබා සුපරික්ෂා ර
අදාළ මත ය තැන්පත ෙ ඇත නේ යළි ශපසු ැාො ැනීම ිකු රයි.37 ඡමඡසේ ශපසු ැාො
නු යැබූ මත ය ශ න්තු දත ත සංඥාෙ ැා මනා ඡසේ සසාා බැලීම ට යක් රයි. ඡම ද දී
ශ න්තු දත ත සංඥා ඡමඡසේ ශපසු ැාො නු යැබූ මත දත ත ෙයට සමාන නේ ඡමොළය
විිකන් අදාළ ශ න්තු දත ත සංඥා ැඳුනා ැනීම ට යක් ඡ ඡර්. අනතුුවෙ දත ත ෙර්ගී රණය
ද ඡ ඡර්.38
ඡමොළඡේ තැන්පත දත ත යළි ික ද ැාවීම ැා සැසඳීම ෙැනි ක්‍රියාෙලි මඟින් යමක්
පිළිබා ැඳුනා ැනීමට අෙශය මූලි පුහුණුෙක් ඇ ඡද.39 ැඳුනා ැනීම පිළිබා ඇ ෙන ඡේ
මුලි පුහුණුෙ ඉතා සංකීර්ණ ඉඡ නීම ්‍රාකමි ැැඩතයයයි.40 පුහුණුෙ නිසා ඉඡ නීම ද,
ඉඡ නීම නිසා පුහුණුෙ ද යැඡේ.41 පුහුණුෙ ඉඡ නීඡේ ම ඡ ොටසකි.42 චර්යාඡද ඇ ෙන ඡෙනස්
වීම ඉඡ නීමකි.43 ඡමය ිකුෙනුඡේ පුහුණුෙ නිසායි.44 ඡේ අනුෙ එම පුහුණුෙ ඕනෑම ශ ාරය
ඡදයක් විය ැැකි ය. ශ ේප පිළිබා ඇ ළ පුහුණුෙක් විය ැැකි ය. එවිට එය ශ ේප
ඉඡ නීමකි. එඡසේම ශඡදදනය ැා චර්යාෙ පිළිබා ෙ ද මීට සමාන පුහුණුෙක් ඇ ළ ැැකි ය.
එවිට එබඳු පුහුණු කිරීම ශඡදදන ඉඡ නීමක් ැා චර්යා ඉඡ නීමක් බෙට පත ඡද. යඡමකු යේ
ඡදයක් ඉඡ නීම නිසා යැඡබන පුහුණුෙ එපරිදි විවිධ ැැඩතය ෙයට අයත ඡද.45 ඕනෑම පුහුණුෙක්
ශ ේප, ශඡදදන ැා චර්යා යන ඡත ඡ ොටස ට ඡබඡද්. පළමු ෙ දත ත සංඥා නිසා මනඡසේ ඇ
ෙනුඡේ ශ ේපයි. ඡමය සූක්ෂ්මයි. ඡත ුවේ ැනීම තරමක් අපැසු ය. ඡේ සාැා ජීෙවිදයාත ම
ෙර්ධනයක් යබා ියය යුතුයි. ළමා විඡේ දී ශ ේප පුහුණුෙ තරමක් ුරට ුෂ් රය. මන්ද
දුවොඡ ඡමොළය ඊට සරියන ඡයස ජීෙ විදයාත ම ෙර්ධනය වී නැ බැවිනි. ෙයිකන් ෙැඡඩත ම
ශ ේප පුහුණුෙට දුවඡෙකු ඡයොමු ළ ැැකි ය.46 ශඡදදන පැ ඩ අපඡ චිත තඡදගී ැා
සේබන්ධය. ැැමෙේ දැනීේ ෙයට සේබන්ධ ර ්‍ර චාර ඇ ෙනුඡේ ඡේ අංශයන්ඡ න් ිකු ෙන
දැනුම සංසරණය මඟිනි. නිදසුනක් ඡයස මිත්‍රශීලී ශ ේපීය දැනුම යැබීම නිසා ිකතට ප්‍රී යක් ඇ
ඡද. තමාට ිකු පාඩුෙක් පිළිබා දැනුම දී ිකතට ු ක් ඇ ඡද. තමා දරා ිකටින අදැසක් අනුන්
විිකන් විඡදචනය රනු ඇසූ විට තරැෙ, ඡදොේනස ඡැෝ යකිරීම ඇ විය ැැකි ය. ඡේො ැැමෙේ
ශඡද ෙැනි ිකඡත භාොත ම පැ ඩ ැා සේබන්ධ දැනුමකි. එම නිසා ඡේො ැැමෙේ ඉඡ නීම
යනුඡෙන් ද ැැඳින්ඡද.47 විඡශේෂඡයන්ම කුඩා දුවෙන්ඡ ශ ේප පිළිබා ෙටැා දීම අසීුවය.
එබැවින් ඔවුන් ැට ඉ ැන්විය යුතු ෙන්ඡන් ද ඉ ැන්වීමට ෙඩාත පැසුෙන්ඡන් ද ශඡදදන
පැ ඩ මඟිනි. ඡම ද දී ඇ ෙන ැටළුෙක් නේ කුඩා දුවෙන්ඡ මනස සං ේප, ශ ේප ෙැනි
වියුක්ත අදැස් ඡත ුවේ ැනීමට තරේ ඡමෝරා ෙැඩී ඡනො බීමයි.48 වියුක්ත සං ේප යනු බා දර
ඡයෝ ඡේ විදයමාන සේමු , ්‍රඥප්ත ශදියට සෘජු ෙ සේබන්ධ ඡනොෙන අදැස් ය. එනේ ායය,
ුර, ගුණිතය ෙැනි සං ේපයි. ඡේො වුෙ ද ෙැඩි දටියන්ට එතරේ ැඹුුව ඡද් ඡනො ඡද. නමුු නිෙන
බඳු ඡදයක් ෙැඩි දටිඡයකුට පො ඡත ුවේ ත ඡනොැැකි ය.49 මන්ද එය ඡත ුවේ ැනීමට තණ්ැා,
දෘෂ්ටි, මාන ශදිඡයන් කිලිටි සාමානය පෘක ජන මනස ට ඡනො ැැකි බැවිනි.50 ඊට සුවිඡශේී
සංජානන කුසයතා ක්‍රමානුකූය ෙර්ධනය ර ත යුතුයි. විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ිකු රනුඡේ
ඡමකී සංජානන කුසයතා ක්‍රමානුකූය ෙර්ධනය කිරීමකි. එ ද දී දැනුම යබා ඡදනුඡේ අභයන්තර
කුසයතා අෙධි ර ැනීම සාැා ය. ඡපොත පත ෙය ඇ ඡද් ධාරණය ර ැනීමද දැනුමකි.
ඇසීමද දැනුමකි. නමුු ඡමබඳු දැනුම මඟින් ිකු ෙනුඡේ විෂය ුවණු රැසකින් මනස පුරො දැමීම
පමණකි. ත්‍රිපිට සූත්‍ර ඡද්ශනා ද අඡයකුට ඡමබඳු දැනුම යැබීම සාැා භාවිතා ළ ැැකි ය. එවිට
ිකු ෙනුඡේ ද එඡසේ යැඡබන දැනුම නිසා මනස විෂය ුවණුෙලින් පිරවීම පමණකි. ඊට අමතරෙ

4. 181
අධයාපන සැ ඡ ොන්නට තෙත සැ එ තු වීමපමණි. නමුු අෙශය නේ අඡයකුට ත්‍රිපිට
සූත්‍ර ඡද්ශනා අභයන්තර කුසයතා අෙධි රන දැනුම යැබීම පිණිස ද භාවිතා ළ ැැකි ය.51
ළදුව පාසේෙය දුවෙන්ට එක් ෙරම අකුුව ඉයක් ේ නූ ැන්විය යුත ඡත ඔවුන් ඉක්මනින්
එබඳු ඉ ැන්වීේෙලින් ඡෙඡැසට පත ෙන නිසායි. එඡසේ කිරීම ඵයදාය ද නැත. ඉ ැන්වීම
සමබරෙ යා යුතු ෙන්ඡන් ඔවුන්ඡ ජීෙ විදයාත ම ෙර්ධනයට අනුකූයෙයි.52 එඡසේ ඡනො වුෙඡැොත
පසු ාලීන ෙ එය ඔවුන්ඡ මනසට ැානි ර ඡයස බයපෑ ැැකි ය. කුඩා දුවඡෙකු තුළ ියලිඳු විඡේ
දී ෙර්ධනය වීමට පටන් නුඡේ ශඡදදන පැ ඩ ෙන නිසායි. කුඩා දුවඡෙකු ිකය අෙශයතා
ෙැඩි දටි සමාජය ඡෙතට සාර්ක ෙ සන්නිඡදදනය ර නුඡේ ැැඬීම මඟිනි. ු , ඡදදනාෙ,
ඡනොරිස්සීම, මානික ායි අපැසුතා බඳු අෙශයතා ිකය මෙට සන්නිඡදදනය කිරීම සාැා කුඩා
දුවඡෙෝ ැැඬීම එක්තරා මාධයයක් ර නි . ැැඬීම නේ චිත තාඡදගී සේබන්ධ ජීෙ විදයාත ම
ශාරීරි ක්‍රියාෙළියකි. ඡේ නිසා කුඩා දුවෙන්ඡ මුේ ම පුහුණුෙ ැැඬීමයි.53 එය මනුෂය ළදුවො
ජන්මඡයන් ම යබන දායාදයක් ෙැනිය. මන්ද කිිකඡෙකු ැැඬීම ළදුවෙන්ට පුහුණු ඡනො රෙන
බැවිනි.54 නමුු ජන්මඡයන් යද ැැඬීම ිකය අෙශයතා ්‍ර ාශයට පත කිරීම පිණිස මාධයයක් ර
ැනීමට හුුව වීමත සමෙ ළදුවෙන් එය පුහුණු ෙන බෙ ඡපඡන්.55 ඡමය ළදුවෙන්ඡ මුේම
ඉඡ නීමයි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා කුඩා දුවෙන්ට පුහුණු රවීම පැසු චිත තඡදගි ුවණු බෙ
පැැැදිලිය. ඔවුන්ඡ ඡමොළඡේ චිත තඡද ාත ම ඡ ොටස ෙඩාත ඡද ෙත ෙ ෙර්ධනය ඡද.
එඡසේම කුඩා දුවෙන් චයනය සේබන්ධ ක්‍රියා ාර ේ පැසුඡෙන් පුහුණු ඡද. ඡමොළඡේ චයනයට
සේබන්ධ ්‍රඡද්ශ ෙර්ධනය වීම ශරේභ ෙනුඡේ දුවඡෙකුඡ කුඩා ායඡේදීමය. අත පා ෙලින් යේ
කිික ඡදයක් අේයා බයමින් චාය කුසයතා ෙර්ධනය ර ැනීමට කුඩා දුවඡෙෝ දැඩි උනන්ුෙක්
නි .56
චර්යා පැ ඩ ැඳුන්ෙනු යබන්ඡන් මඡනෝ චාය අංශය ෙශඡයනි.57 අතහුුව කුසයතාෙ
ෙශඡයන් ද ඡමය ැැඳින්ඡද.58 ඡමොළඡේ යාන්ත්‍රි ැැකියාෙට සේබන්ධ ඡ ොටඡසේ ිකු ෙන
ෙර්ධනය ඇ ෙනුඡේ මඡනෝ චාය අංශය නිසායි.59 ඡමය ඡබොඡැෝ විට චර්යාෙට සේබන්ධය.
විඡශේෂඡයන්ම ාර්මි ැැකියාෙ ෙැඩි අය තුළ ඡේ අංශය ්‍රබයෙ ෙර්ධනය වී ඡේ. කුඩා
දුවඡෙකුඡ ඡමොළය ෙැඩීඡේ දී පළමු ෙෙර්ධනය ෙන එක් කුසයතාෙක් නේ මඡනෝ චාය
අංශයයි.60 ඡේ නිසා දුවඡෙකුට ෙැඩීඡේ දී ක්‍රමානුකූය ිකය ඇඟිලි හුුව ර ැනීම සාැා තුඡරන්
ැපීම, ෙැලි පීලි මත ලිවීම, ඇඟිේඡයන් ඇඳීම ශදී ක්‍රියා ාර ේ පෙරා ඡදනු යැඡේ. ළමුන් ඡම ද
දී මඡනෝ චාය අංශය දැඩිෙ ෙර්ධනය ර නි .61 සාමූ ද ක්‍රියා ාර ේ, ණ්ඩායේ ැැිකරීේ
මඟින් යබන දැනුම අයත ෙන්ඡන් ඡමකී මඡනෝ චාය අංශයටය. ඡේ මඟින් යබන දැනුම ෙඩාත
තැවුුව ෙනුඡේ ශාරීරි ක්‍රියා ාරීත ෙය සමෙ මනස එක් වී ක්‍රියාත ම වීම තුළින් ඡමම දැනුම
යබන බැවිනි. මඡනෝචාළ අෙධිය තුළ දුවඡෙකුඡ ෙර්ධනය ෙඩාත අධි අෙධියයි. ඡේ
අෙධිඡේ අදාළ මඡනෝචාළ ැැකියාෙ ෙැඩි දියුණු ර විය ැැකි පුහුණුෙක් යබා දීම ඉතා
ෙැද ත ය. මන්ද දුවො තුළ සැෙෙ ඇ නිර්මාණශීලී කුසයතාෙ මතු ෙනුඡේ නිික ඡයස එබඳු
පුහුණුෙක් යබා ුනඡැොත පමණක් බැවිනි.62 පසු ායය දී නිඡරෝගිමත සමබර ඡපෞුවෂයකින්
සමන්විත දුවඡෙකු ිය ද වීමට දුවඡෙකුඡ මඡනෝචාළ කුසයතාෙ නිික අයුුව පුබුු ළ යුතුය.
එය ඡෙනස් කිරීමට ඡැෝ යටපත කිරීමට ෙෑයේ කිරීම නිසා අ දත ර යක්ෂණ දුවො ෙැඩීඡේ දී
මතු විය ැැකි ය.63 එබැවින් ළදුව පාසේෙය දී දුවෙන්ට අකුුව, ඉයක් ේ ඉ ැන්වීමට ඉක්මන්
ඡනො වී මූලි ෙ අෙශය මඡනෝ චාළ කුසයතාෙ පමණක් යබා ඡදන ඡයස උපඡදස් සපයනු
යැඡේ.64 යේ දුවඡෙකු ක්‍රමානුකූය ෙැඩීඡේ දී අදාළ එක් එක් ෙයස් පියෙඡර ද දී ා ෙැඩීමට අදාළ
පුහුණුෙ පමණක් යබා දීම ඉතා ෙැද ත ය. මන්ද මානික ඡසෞඛ්‍ය සේපන්න නිඡරෝගී දුවඡෙකු
ිය ද ර ත ැැක්ඡක් එඡයස ක්‍රියා කිරීම මඟින් පමණක් ෙන ඡැයිනි. දුවඡෙකුඡ ෙයස් මට්ටම
අනුෙ බුද්ධි ැැකියාෙ ෙර්ධනය ෙන බැවින් එය ඡනො ත ා රන ඉඡ නීම ඡැෝ පුහුණුෙ ඵයදායී
ඡනො ඡද. බුද්ධිය, නිර්මාණශීලී බෙ, මත ය, දැනුම ඡ ොඩ නැමෙඡේ පිළිඡෙළ ශදී අංශ එක් එක්

5. 182
ෙයසට අනුකූයෙ තීරණය වී ඡේ. ඡමය ඡනො ත ා ෙයසට ෙඩා බයඡයන් දැනුම පැටවීමට යාම
නිසා දුවොඡ නිර්මාණශීලී ැැකියාෙ ඡමොට වී දුවො ඵයදායී ඡනො ෙන පුද් යඡයකු බෙට පත
විය ැැකි බෙ අෙඡබෝධ ර ත යුතුයි.65
දැනුම ඡ ොඩනැඡෙන පිළිඡෙළ අෙඡබෝධ ර ැනීඡේ දී උපඡයෝගී ෙන ඡමම යක්ෂණ
ිකයේයම සැයකිේයට ැනීම අෙශයයි. දැනුම නිතරම යාෙත ාලීන ඡද. එඡසේම යකාෙත
කිරීඡමන් තැවුුව ර ත යුතුයි. ඡ ඡනකු උපන් ඡමොඡැොඡත ිකට මිය යන තුුව ඡමම
ක්‍රියාෙලිය අඛ්‍ණ්ඩෙ ිකු ඡද. ඡේ අනුෙ දැනුම ඡ ොඩනැමෙම සරය ඡර්ඛීය ිකු ෙන්නක් ඡනො ෙන
බෙ අෙඡබෝධ ර ත යුතුයි. ඡමොළඡේ දත ත තැන්පත ෙන්ඡන් නිශ්චිත රටාෙ ටය. එය ද
මනඡසේ ඊට අදාළ ෙුැ ඡ ොඩ නැමෙ ඇ අන්දමටය. සංජානනය පිළිබා මූයධර්ම දැනට ඡ ොඩ
නැමෙඡේ පිලිඡෙයට බයපානු යබන බෙ දැක්විය යුතුය. දැනුම ඡමොළඡේ අදාළ ෙුැ තුළ බඩා
වීඡේ දී එය තැන්පත ෙ ඇ පිළිඡෙළ තුළ ැේ ෙන කිිකයේ නිශ්චිත ඡපොු රටාෙක් පිළිබා
අෙධානය ඡයොමු ළ ැැකි ය. ඡේ ඡපොු රටාෙ තුළ අදාළ සංජානන දත ත ෙලින් ඡනො ැැෙඡෙන
තෙත යක්ෂණ පිළිබාෙ ද ඉඡ නීමට යැඡේ. එඡසේම ඡමම ඡපොු සමාන ම පෙ ද් දී ඊට ඡෙනස්
ෙන ස්කාන ද ැමු ඡද. එ දදී ා ඡපොු සමාන මට පිටින් ඡෙනස් ෙන අෙස්කා පිළිබා වි ේප
අෙස්කාෙන් ද යබන දැනුම ඡයස ැැඳින් ඡද. ඡමය යේ දැනුමක් ඡ ොඩනැමෙඡේ දී දැනුමට
සාඡප්ත ක්ෂ ෙ ඡමන් ම නිරඡප්ත ක්ෂ ෙ ඇ ෙන දැනුම ට පො ඡැේතු ඡද. නිදසුනක් ඡයස 1 යන
සංඛ්‍යාෙ තෙ 1 සංඛ්‍යාෙ ට එ තු ළ විට පිළිතුර ඡයස 2 යැඡේ (1+1=2).66 ඡමය සාඡප්ත ක්ෂ
ඡයස යබන දැනුමකි. මීට ඡෙනස් අෙස්කා ශ ාරෙලින් ද ඡේ දැනුම ්‍ර ාශ ළ ැැකි ය. එනේ 1
සංඛ්‍යාෙට 1 සංඛ්‍යාෙ එ තු ළ විට 11 යැබීම ද (1+1=11), 1 ක් තෙ 1 ට එ තු ළ විට 1
ඡ ොඩක් යැබීමද (1+1=1) වි ේප දැනුම ඇ වීඡේ අෙස්කා ඡයස දැක්විය ැැකි ය. ඡම දදී පළමු
ඉඡ නීම ැැඡරන්නට ඡසසු ිකයළු ඉඡ නීේ ක්‍රම ණිතඡේ මූලි මූය ධර්මෙයට විඡරෝධී බෙ
ඡ ඡනකුට ඡපනී යා ැැකි ය.67 නමුු ාො ද දැනුම යැබීඡේ නෙ වි ේප අෙස්කා ැා නිරඡප්ත ක්ෂ
අෙස්කා ඡපන්නුේ රන බෙ ෙටැා ත යුතුය.68 පළමු ක්‍රමය නිෙැරදි යැයි සය නුඡේ පෙ න
සමාජ සේමතය අනුෙ එය නිෙැරදි බෙට ඡපොු පිළි ැනීමක් අ බැවිනි. ඡදෙැනි වි ේප ක්‍රම
ඡද ම ඡපොු සේමතඡයන් බැැැර නිර්මාණශීලි ඉඡ නුේ ඡද. මින් අදැස් ෙනුඡේ ඉඡ නීඡේ දී
දැනුම යැබීඡේ පිළිඡෙළ ඡ ොඩ නැමෙ ඇත ඡත හුඡදක් සේමත රටාෙට අනු තවීම තුළ පමණක්ම
ඡනො ෙන බෙයි.69 විවිධ පුද් යයින් සතුෙ විවිධ මට්ටේෙය නිර්මාණශීලී ශ ේප පෙ නුඡේ
ඔවුන් තුළ ඇ ඡමබඳු ස්ෙභාෙයට අනුකූයෙය. සාරධර්ම සේබන්ධඡයන් ද මීට සමාන රටාෙක්
ක්‍රියාත ම ඡද.70 මිනිස් මනස ැැඩ ැසී ඇත ඡත කිිකයේ බාධ යක් පැන නැඟුණු විට දී ඊට
පරිබා දරෙ ඇ වි ේප අෙස්කා පිළිබාෙ ඡසොයා බැලීමටය. අදාළ සංඛ්‍යාෙ එක් එක් පුද් යයා
සංජානන ර නු යබන ස්ෙරූපය ැා අර්ක කන ෙය ඡෙනස් බෙ අනුෙ විසඳුම විවිධා ාර ස්ෙරූප
න්නා බෙ පැැැදිලි ඡද.71 නිර්මාණශීලී පුහුණුෙ නේ ඡමයයි. එ ම ැැඩඡේ ඡැෝ එ ම අච්චුෙ
ඉ ැන්වීමක් ඡැෝ පුහුණුෙක් නිසා නිර්මාණශීලි බෙක් ද ඇ ඡනො ඡද. නිර්මාණශීලී බෙ ෙර්ධනය
ළ ැැක්ඡක් එක් එක් පුද් යයාඡ විභෙ ශක්තීන් ැඳුනා ඡ න ඊට අනු තෙ යබාඡදන විධිමත
ශික්ෂණයකිනි. ිකයළු ඡදනාටම ඡපොුඡද සමාන විෂය මාළාෙ එ ම අච්චුඡද ඉ ැන්වීමක් ර
කිිකඡසේත ම නිර්මාණාත ම කුසයතා ෙර්ධනය ළ ඡනො ැැකි ය.72
සතය අෙඡබෝධඡේදී දැනුම යබන පිළිඡෙළ ද පුද් ය ඡේදඡයන් විවිධ විය ැැකි ය.
විදර්ශනා භාෙනාඡද අර්කය පුද් යයා තුළ ඇ ෙන සංජානන ක්‍රියාෙළිය නිෙැරදිෙ ඡත ුවේ
ැනීමට උත සාැ ැනීමයි. එඡසේ ඡත ුවේ ැනීමට ෙෑයේ කිරීම මඟින් ෙැරදි අෙඡබෝධඡයන්
මිඳීමට ැැකියාෙ යැඡේ. ඡේ ෙැරදි අෙඡබෝධය නිසා ිකත තුළ ඇ ෙන ඡ ඡළස් නමින්
ැැඳින්ඡෙන සෘණාත ම මානික තත ෙයන්ඡ න් මනස අපිරිිකු ඡද. එය යළි පිරිපැු ළ
ැැක්ඡක් විදර්ශනා භාෙනාෙ ෙැඩීඡමනි. ඡේ සෘණාත ම මානික ශ ේප ඡ ඡළස්, පංච
නීෙරණ, දශ සංඡයෝජන ශදී විවිධ නේෙලින්ද අෙස්කාඡෙෝචිතෙ ඡේො ැැඳින්ඡද. ඡේොඡේ

6. 183
විදයමාන ඉතා ිකයුේ ඡෙනස් ේ ද ඡේ. නමුු ඡපොු ෙශඡයන් සැයකූ විට ඡේො සෘණාත ම
මානික යක්ෂණ ඡයස සැයකිය ැැකි ය. සාමානයඡයන් එක් එක් මාර් ඵය මට්ටේ පිළිබා
නිශ්චිතෙ දැක්වීඡේ දී ්‍රැාණය රන සංඡයෝජන ධර්ම කුමක් දැයි සාැන් ෙන බැවින් ෙැඩි
අෙධානයක් දශ සංඡයෝජන ධර්ම ඡ ඡර ද ඡයොමු ර ඇ බෙ සැයකිේයට ැනීම ඡම ද දී
ෙැද ත ය. ඡේ මඟින් අදාළ මාර් ඵය මට්ටේෙය දී ිකඡත ඡ බඳු පිරිිකු බෙක් ඇ වී දැයි දැන
ත ැැකි ය. එඡමන්ම ිකඡත පිරිිකු වීම මඟින් කුමන මාර් ඵය මට්ටම පසුඡද දැයි ඉතාම
පැසුඡෙන් ෙටැා ත ැැකි ය.73
විදර්ශනා භාෙනාඡදදී සප්ත ත විශුද්ධිය නාමඡයන් ැඡනන අෙස්කා සතක් පසු රයි.ඡම දදී
සීය, දිට්ඨි, චිත ත, ංඛ්‍ාවිතරණ, ම ාම ඤාණදස්සන, පටිපදාඤාණදස්සන, ඤාණදස්සන
ශදී විශුද්ධි සතක් ශදී ඡයස අෙස්කා 7ක් අනුෙ අනුපිළිඡෙළින් මන් ර සංජානන ැැකියාෙ
විඡශෝධ රණය ට යක් රනු යැඡේ. භාෙනානුඡයෝගියාට විදර්ශනා භාෙනාඡද දී භාවිතා ෙන
තාක්ෂණ විධි ක්‍රමය පිළිබාෙ ඡම දදී සෘජු ෙැටීමමක් යබා ඡනො ඡද්. ා ඡෙනුෙට යබා ඡදනුඡේ
අදාළ ක්‍රමඡදදය නිික ඡයස භාවිතා කිරීමට අෙශය පුහුණුෙකි. මුේ ාලීනෙ ා අෙඡබෝධය යබා
ුන් අතර පසු ාලීනෙ ිකටි ්‍රාෙ පිරිස් ධර්මාෙඡබෝධය සාැා මුේ ්‍රාෙ පිරිස් පමණට දැඩි
ෙෑයමක් ඡනොදැරූ බැවින් එඡසේ අෙඡබෝධය ඇ රවීම එතරේ ්‍ර ඵයදායී ඡනො ො විය ැැකි ය.
ා ඡෙනුෙට සෘජුෙ භාෙනා ක්‍රමඡේ අන්තර් ත තාක්ෂණි විධික්‍රමය ෙටැා දීමට ෙෑයේ ඡනො ර
අදාළ ක්‍රමඡදදය පුහුණු කිරීම සාැාම පුද් යයා ඡයොමු ර ඇ ශ ාරය ඡම ද දී පැැැදිලිෙ ඡපනී
යයි. නමුු ්‍රකම ්‍රාෙ පිරිසට අයත උප ස්ස, ඡ ෝලිත පරිව්‍රාජ ඡදපළට, පස්ෙ මැණුන්ට,
යසකුය පුත්‍රයා ඇතුළු ඔහුඡ යැළුෙන් 4 ඡදනා ශදී පිරිස්ෙයට බුුරුන් හුඡදක් විදර්ශනා
භාෙනා ක්‍රමඡදදය පුහුණු රවීම ඡෙනුෙට එ ද අන්තර් ත තාක්ෂණි ක්‍රමඡදදය ෙැටීමමට
සයස්ො ා තුළින් නිෙන් අෙඡබෝධය යබා දීමට ෙෑයේ ර ඇ ශ ාරය ත්‍රිපිට ඡද්ශනා තුළ
විදයමානය. විදර්ශනා භාෙනා තාක්ෂණි ක්‍රමඡදදය කුමක් දැයි ෙටැා දීම ැා ා අෙඡබෝධය
තුළින් නිෙන් දැකීමට සැයැස්වීම එක් ක්‍රමයකි. විදර්ශනා භාෙනාඡද තාක්ෂණි ක්‍රමඡදදය කුමක්
දැයි ෙටැා දීමට ෙෑයේ ඡනො ර අදාළ ක්‍රමඡදදය පුහුණූ රවීම තුළින් නිෙන් අෙඡබෝධයට මෙ
සයසා දීම අඡනක් ක්‍රමයයි. ඡබොඡැෝ විට මුේ ාලීන ්‍රාෙ පිරිසට පළමුෙ දැක් ක්‍රමයට ද, පසු
ාලීන ්‍රාෙ පිරිසට ඡදෙනුෙ දැක් ක්‍රමයට ද නිෙන් අෙඡබෝධය පිණිස මෙ සයස්ො ඡේ.74
ඡම ද දී දැක්විය යුත ඡත විදර්ශනා භාෙනාඡද දී භාවිතා ෙන තාක්ෂණය පිළිබා දැනුම නැ ෙ වුෙද,
අදාළ නිෂ්ඨාෙ ඡෙත ළොවිය ැැකි බෙයි. ඡම දදී විදර්ශනාෙ භාෙනා ක්‍රමයක් අන්දමට ෙර්ධනය
ළ යුතුය. නිශ්චිත ාය ඡදයාෙක් තුළ නියමිත පිලිඡෙත අනු මනය ර නිශ්චය අයුරින් එක්
තැන ට වී ිකු රන භාෙනාෙක් ඡයස ඡම ද දී විදර්ශනා භාෙනාෙ ිකු ඡද. භාෙනානුඡයෝගියාට ද
භාෙනා තාක්ෂණය පිලිබා දැන ැනීඡේ වුෙමනාෙක් ඇ ඡනො ඡද. එඡසේම ඡම ද ඵයදායීතාෙ
අඩුය. භාෙනා රන්නන්ට තමාඡ භාෙනාෙ මනා සුුසු ේ ස දත ගුුවෙරඡයකු ඡසෙඡන් ිකටම
ළ යුතු ඡද. එඡසේම භාෙනාඡද දී ිකු විය ැැකි අත ෙැරදීේ සංඛ්‍යාෙ ද අධි ය. ාො නිෙැරදි ර
නිමින් මුලි පුහුණුෙ ගුුව ඡසේෙනය තුළින්ම යැියය යුතුය. තමාඡ භාෙනාෙ නිෙැරදි මාර් ඡේ
මන් න්ඡන් දැයි දැන ැනීම සාැා ගුුවෙරයාඡ උපඡද්ශනය නිරතුුව යැබීම ඡේ තත ෙය තුළ
අෙශයම ඡද. ධර්මය ඇසීමතුළින් නිෙන් අෙඡබෝධයට පත වීඡේ ැැකියාෙ ඡේ ක්‍රමඡදදය තුළ මිය
යාමට සයස්ො ඇත75.
බුුන් ධරමාන ායඡේදී එනේ මුේ බුු සමය තුළ භාවිතයට නුයැබු ක්‍රමඡදදය මීට ෙඩා
්‍රාඡයෝගි ය. එ ද දී ඡමඡසේ එක්තැන්ෙ නිශ්චයෙ භාෙනා ෙැඩීඡමන් සතයය අෙඡබෝධ කිරීමට ෙඩා
ඡ ඡනකුඡ අෙඡබෝධය පුළුේකිරීම මඟින් නිරායාසෙ විදර්ශනාෙ ඡ ොඩනැමෙම අරමුණු වී
ියණ. ඡම දදී ඇස, ණ, නාසය, දිෙ, සම යන පිකඳුරන්ඡ න් ැා මනිකන් යබා න්නා ඉන්ද්‍රිය
ඥානඡය ද පවිත්‍රතාෙය සය ා ඡේ. ඡම ද දී මනස මඡනෝ ඉන්ද්‍රියට අයත ඡද. එබැවින් මනස
ැැර ඡසසු පංඡච්න්ද්‍රියන් ායි ඉන්ද්‍රියයන් ඡයස සය ා ඇත. එවිට ඉන්ද්‍රියයන් සයකි. ඡේ ෂඩ්

7. 184
ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් යබන අරමුණු දැනීම නිසා ඇ ෙන ෂඩ් විධ සංජානන මමත ෙඡයන් දූෂිතවීමට ඉඩ
ඡනොදී ත්‍රි යක්ෂණ අනුෙ සය ා බැලීම තුළින් සෘජුෙ සංජානන විශුද්ධියක් ඇ ර ත ැැකි ය.76
ඡම දදී සප්ත ත විශුද්ධිඡේ දී ඡමන් සවිස්තරෙ උපාය මාර්ගි ෙ සංජානන විඡශෝධන ක්‍රියාෙළිය ට
භාජනය ඡනො වී සෘජුෙ ිකත පිරිිකු ර ැනීමට යැඡේ. ඡමම ක්‍රමඡදදය බුුරුන් බා දය දාුවචිරිය
ඡතුවන්ට ඡද්ශනා ර ඇ අයුුව දක්නට යැඡේ. උන් ෙැන්ඡසේ ඡේ ාකාෙ අසා ා ක්ෂණඡයන්
ිකයළු ඡ ඡයසුන් ඡ ඡරන් මිදී අර්ැත ෙයට පත බෙ සාැන්ය.77ඉන් පැැැදිලි ෙනුඡේ හුඡදක්
එක් තැන ට වී විදසුන් ෙඩා ිකත සමාධි ත රමින්ම නිෙන් අෙඡබෝධය යැබීමට අෙශය ඡනො ෙන
බෙයි. ඡම ද දී සප්ත ත විශුද්ධිය ෙැඩීම ිකු වුෙ ද ක්ෂණ ෙ එය සේපූර්ණ ඡද. සප්ත ත විශුද්ධිය ෙැඩීම
තුළින් ිකු ෙන ඡදයම ්‍රඥාෙ ඡමඡැයො ැඹුුව නුෙණින් විමසීම තුළින්ද ිකු ෙන බෙයි. නමුු
ඡමබඳු ක්‍රමඡදදයක් භාවිතා ළ ැැක්ඡක් අධි ්‍රඥාෙක් දමි බුද්ධිමතුන්ට බෙ ද අමත ඡනො
ළ යුතුය. එඡසේම පර්යාප්ත ත, ්‍ර පත ැා ්‍ර ඡදධ ශාසන පිළිබාෙ දැක්වීම තුළින් ද අදැස්
ෙනුඡේ ඡබෞද්ධ අධයාපන මඡනෝ විදයාෙ තුළ සතයය අෙඡබෝධය කිරීඡම දයා අනුක්‍රමි ්‍ර පදාෙ
අ ශයින්ම ෙැද ත ෙන බෙයි.78
ඡම ද තෙ විධික්‍රම ඡබොඡැොමයක්ම ඇත. බුුන් ෙැන්ඡසේ චූයපන්ක ඡතුවන්ට ෙදාළ
ර්ම ස්කානය ද එබඳු එක් ක්‍රමඡදදයකි. එනේ සංජානනය අපවිත්‍ර ෙන ශ ාරය ඡරදි ඩක්
උපඡයෝගී ර නිමින් උන් ෙැන්ඡසේටම ෙැටඡැන්නට සැයැස් ඡසේ ."රඡජෝ ැරණං" යන
පාඨය ද උච්චාරණය රමින් එය සුු ඡරදි ඡඩ් තැෙඡරන ත රැඳී දැදිය ඡතේ කුණු ශදී අපවිත්‍ර
දෑ මඟින් එය අපිරිිකු අයුුව නිරීක්ෂණය රන ඡමන් ඡද්ශනා ර ෙදාඡේ උන් ෙැන්ඡසේඡ
ෙැසී බූ ්‍රඥාෙ අෙධි කිරීඡේ අරමුණිනි. ඡම ද දී ුවිලි පිස දමමි යනුඡෙන් සංජානනය
මමත ෙඡයන් ෙරදො ැනීම තුළින් සුුඡරදි ඩ අපවිත්‍ර ෙන බෙ චූයපන්ක දමියන් නිරීක්ෂණය
ළැ. මමත ෙඡයන් සැයකීම නිසා ිකය ිකතද අපවිත්‍ර ෙන බෙ උන් ෙැන්ඡසේට ේපනා විය. ඡම ද
දී සුුඡරදි ඩ මඟින් ්‍රභාෂ්ෙර ිකත සංඡක්තෙත ර ඡේ. නිසර් ඡයන්ම ියය යුතු පිරිිකු
සංජානනය ්‍රභාෂ්ෙර ිකතයි. ශ න්තු ඡ ඡළස් නිසා ්‍රභාෂ්ෙර ිකත කිළුු වීම යනුඡෙන් අදැස්
ෙනුඡේ සාෙදය සංජානනය නිසා ්‍ර ෘ පිරිිකු මානික පසුියම අඳුුව වී යාමයි. ඡමය ිකු ෙනුඡේ
සංජානනඡේ දී මමත ෙය බයපෑම නිසාය. ඡමය අපූුව ඡයස සුු ඡරදි ඩ ැා එය ිකුවඡර් දැදිය
ඡතේ කුණු නිසා අපවිත්‍ර වීම මඟින් නිරූපණය ර බීම ඡම දදී දක්නට යැඡබන සුවිඡශේීත ෙය
ඡයස දැක්විය ැැකි ය. චූයපන්ක දමියන් සසඡර ිකු ළ පින් ඇ අඡයකි. නමුු කුඩා අකුසය
ර්මය බයපෑමට ැසුවීම නිසා එම පුණය ශක් ය ෙැසී ියණ. ඡමකී සුළු ර්මස්කානය මඟින්
එම පාප ශක් ඡේ අඳුුව ෙැස්ම ඉෙත ර ා තුළ ෙැසී පැෙ සසර පුණය ශක් ය මතු ර
ැනීමට ැැකිවිය.79
තමන්ට ෙත අෙඡබෝධ ඡනොවුණු ඡදයක් ඡෙන අඡයකුට පැදා දිය ඡනො ැැකි ය. ා නිසා
තමා පළමුෙ ඡැොඳින් ධර්මාෙඡබෝධය යැබීම ෙැද ත ය. ධර්මය ඉතා ිකයුේය. එඡසේම අ සූක්ෂ ම
ය. ෙචන ෙලින්ම ධර්මය නිෙැරදිෙ ඡත ුවේ ර දිය ඡනො ැැකි තරමට භාෂාඡද ෙචනෙය අර්කය
ඡ ොඡරෝසුය. ඡයෞකි සීමාෙලින් සීමිත වී ඡේ. ා නිසා ඉතා ිකයුේ සූක්ෂම ැඹුුව ධර්මය තෙත
අඡයකුඡ අෙඡබෝධය පුබුු ළ ැැකි අයුරින් සන්නිඡදදනය කිරීම ඉතා අපැසු ටයුත තකි.80
බුුරුන් බුද්ධත ෙයට පත වි ස, තමන් ෙැන්ඡසේ අෙඡබෝධ ර න්නා යද සූක්ෂ ම ේභීර
ධර්මය අනුන්ට ඡද්ශනා ළ නමුු ඔවුන් එය මැනවින් අෙඡබෝධ ර ඡනො න්නා නිසා එබඳු
ඡදය නිරතවීම ිකය ඡෙඡැස පිණිසම පෙ න්ඡන් යැයි ිකතා ුර්මුඛ්‍ බෙ සාැන්ය.81 එයට
ඡැේතුෙ ඡේ ධර්මය නිික අයුරින් ෙටැා ැනීමට තරේ නිරවුේ මනසක් ඇ ිකයුේ ිකතක් ඇ
සංඡදදී මිනිසුන් සමාජඡේ අ ුර්යභ බැවිනි. යේ කිික ඡැයකින් එබඳු අය ිකටිය ඡැොත එබඳු අය
ගි ද සමාජයට ෙඩා පැවිදි සමාජය තුළ ණනින් අධි විය ැැකි ය. මන්ද ගි ද සමාජඡේ සමාජ
්‍ර මානෙයට ෙඩා පැවිදි සමාජඡේ සමාජ ්‍ර මාන ිකයුේ ධර්මතා ෙටැා ැනීමට ුවකුයක් ෙන
බැවිනි. පැවිදි සමාජ පසුියම ස ස්ෙ ඇත ඡත ද ඡේ අෙඡබෝධය මත රැඳී ිකට ක්‍රියා කිරීම අනුෙය.

8. 185
එඡසේම පැවිදි සමාජ ්‍ර මානෙය අරමුණ පො ඡේ අෙඡබෝධය යැබීම පිණිස පැවිදි සමාජයට
්‍රඡදශ ෙන්නන්ට සුුසු මඡනෝ ායි පසුියමක් ස ස් ර දීම බෙ ඡපනී යයි.82
3.2.දැනුම යබා න්නා ශිේප ක්‍රමඡදද
දැනුම යබා ැනීම සාැා ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන් භාවිතා කිරීඡේ දී ඇ ෙන සංජානනඡේ ඡෙනස්
බෙ මත එ ද ශිේප ක්‍රමඡදද ඡ ොඩනැමෙ ඡේ. ඇිකන් රූප බැලීඡේ දී ඇස, රූප, ස්පර්ශය, රූප
විඤ්ඤාණ යන අෙස්කා තුළ ද, ණින් ශේද ඇසීඡේ දී ණ, ශේද, ස්පර්ශය, ශේද විඤ්ඤාණ යන
අෙස්කා තුළද, නාසඡයන් ශඝ්‍රාණය දැනීඡේ දී නාසය, ශඝ්‍රාණ, ස්පර්ශය, ශඝ්‍රාණ විඤ්ඤාණ යන
අෙස්කා තුළ ද, දිෙට රස දැනීඡේදී දිෙ, රස, ස්පර්ශය, රස විඤ්ඤාණය යන අෙස්කා තුළ ද, සමට
ස්පර්ශ දැනීඡේදී සම, ඡදදනා, ස්පර්ශය, ඡදදනා විඤ්ඤාණය යන අෙස්කා තුළ ද සංජානනය
ඡ ොඩනැඡේ. ඡේ පංච ඉන්ද්‍රියන් ායි පැ ඩ ැා සේබන්ධය. ජීවිඡයකුට ායි පැ ඩ
ඡසේම මානික පැ ඩක් ද ඡේ.83 එනේ මඡනෝ ඉන්ද්‍රියයි. මඡනෝ ඉන්ද්‍රියට ද සෘජුෙ ඡසසු
ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් බා දරෙ අරමුණු දැනීේ ඇත. මඡනෝ ඉන්ද්‍රියට අරමුණු පැමිමඡේ දී මනස, ධේම,
ස්පර්ශය, මඡනෝ විඤ්ඤාණ යන අෙස්කා තුළ සංජානනය ඡ ොඩනැඡේ. ඡේ අනුෙ ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන් ද
ක්‍රියා ාරීත ෙය එ ැා සමාන බෙ පැැැදිලිය. ඡේ ඉන්ද්‍රයන්ඡ න් අරමුණු යබා ැනීම යනු දැනීම
යබා ැනීමයි. දැනුම යබා ැනීඡේදී භාවිතා ෙන ශිේප ක්‍රමඡදද යනුඡෙන් අදැස් ෙනුඡේ උප න්
උුවමෙ ඇ ජීෙ විදයාත ම පැ ඩ ඔස්ඡසේ නෙ දත ත මානෙ ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණ වීඡේ
ක්‍රියාෙළිඡේ ැේ ෙන සුවිඡශේී ැැඩතය අධයයනයයි. ඡමකී අධයයනය මඟින් කිිකයේ ඉන්ද්‍රියක්
ඡෙ න් යබා න්නා දැනුම ඡැෙත දත ත සේඡ්‍රේෂණය මඟින් ඡමොළයතුළ ඇ ෙන සංජානන
ෙුැයන් පිළිබාෙ පැැැදිලි අෙඡබෝධයක් යබා ත ැැකි ය.84
ඉන්ද්‍රියන් මඟින් දැනුම යැබීඡේ දී ඡමොළය තුළ එම දැනුම දත ත අයුරින් සංවිධානාත ම
අනුපිළිඡෙය ට තැන්පත ඡද. ඡේ අනුපිලිඡෙය අනුෙ දත ත අතර සේබන්ධතා ඡ ොඩනැඡේ.
ඡමම සේබන්ධතා රටා ැඳුනා ැනීම මඟින් අෙඡබෝධය ඇ ඡද. එඡසේම ැඳුනා ත සේබන්ධතා
රටා නෙ සේබන්ධතා ඡපළ ැස්වීමට ද උප ාරී ඡද. පෙ න දැනුම ශශ්‍රිත ඡ ොට ඡ න නෙ
දැනුම නිර්මාණය ර ැනීමට ඡමය ශධාරයකි. දැනුම යැබීඡේදී ඡමොළය ශශ්‍රිතෙ ඡ ොඩනැමෙ
පෙ න දැනුම ඔස්ඡසේ නෙ දැනුම එක් රැස් ඡද.85 පෙ න දැනුමට නෙ දැනුම එ තු ඡද. එඡසේම
පෙ න දැනුමට සමාන බෙක් න්නා දැනුම නිසා පෙ න දැනුම ෙඩාත ඡපෝෂණය ඡද. දැනුම
අතීත, ෙර්තමාන ැා අනා ත ඡයස ෙර් වී පෙතී. මනසට යැබී තැන්පත ෙ ඇ දැනුම අතීත
දැනුමයි. ා ශශ්‍රිතෙ නෙ දැනුම එක් රැස්වීම ෙර්තමාන දැනුමයි. එක් රැස් වී ඇ අතීත දැනුම,
යැඡබන ෙර්තමාන දැනුම යන දැනුේ ෙර් ඡද ට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ නෙ දැනුම උත පාදනය ඡැෝ
එඡසේ උත පාදනය වීඡේ පිලිඡෙළ අනා ත දැනුමයි. ඡේ අයුරින් දැනුම යැබීඡේ ැා එය ක්‍රමෙත ෙ
සංවිධාන ත වීඡේ ක්‍රමඡදද දක්නට ඡේ. ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන්ට ෙර්තමාන දැනුම සංජානනය ඡනො
වුෙද අතීතඡේ දී යැබූ දැනුම පිලිබා සංවිධානාත ම සටැන් මතු විය ැැකි ය. එඡසේ මතු වීඡේ දී
එය මතු ෙනුඡේ සතය දැනුමක් ඡයස ඡනොෙ ාායා මාත්‍රයක් ඡයසය. ඡේ අයුරින් මඡනෝඉන්ද්‍රියට
ඡ ෝචර ෙන දැනුම පිලිබා සෑම අඡයකුටම ඡැොා අෙඡබෝධයක් ඇත. එනේ සාමානය ෙයෙැාරය
අනුෙ ේපනා කිරීම යනුඡෙන් ැඳුන් ෙන ක්‍රියෙළිය සේපූර්ණඡයන් මනඡසේ ක්‍රියාෙළියකි. එ ද දී
මානෙ මනස තුළ තැන්පත ෙ ඇ අතීත මත ඡ ොනු පිරික්සා බැලීඡේ දී ඇ ෙන සටැන් ඡපළක්
මනසට අරමුණු ඡද. ඡේ තුළ ඡ ඡනකුට සැබවින්ම ජීෙත විය ැැකි ය. එම පුද් යයා එවිට ජීෙත
ෙනුඡේ අතීතය තුළය. ඡේ අයුරින්ම අතීතය ැා ෙර්තමාන දැනුම පාද රඡ න ඕනෑම

9. 186
අඡයකුැට අනා තය පිලිබා දළ සටැනක් මනස තුළ ඡ ොඩනො තැැකි ය.86 අනා ත
සැයසුේ ත ඉදිරි ඉයක් පිලිබා ික දන මැවිය ැැකි ය. එ ද දී ා පුද් යයා ජීෙත ෙනුඡේ
අනා තඡය දය. නමුු ා ක්‍රියාෙළිය තුළ පුද් යයා අත දකිනුඡේ සැබෑෙ ඡනොෙ පරි ේපනයයි.
පරි ේපනය ැා සැබෑෙ අතර ඇත ඡත පරතරයකි. ඇතැේ අෙස්කාෙ දී ඡේ පරතරය අඩු ෙැඩි විය
ැැකි ය. නමුු පරතරය එඡසේ අඩු ෙැඩි වුෙද පරි ේපනය කිික විඡට සැබෑෙක් ඡනො ඡද.
පරි ේපනය සැබෑෙක් ර ැනීමට ඕනෑම අඡයකු ඡෙඡැසන බෙ සතයයකි. නමුු පරි ේපනය
යන අදැස තුළම ැේ ෙනුඡේ තෙම සැබෑෙක් බෙට පත ඡනො යන අදැසමය. ා නිසා
පරි ේපිත දැනුම කිික විට සෑබෑ යැයි සැයකීම සාෙදයය.87
පුද් යඡයකුඡ මනස තුළ ඇ දැනුම අඩුෙැඩි ඡයසට අතීතය, ෙර්තමානය ැා අනා තය
යන ායත්‍රය සමෙ සබාතා දක්ෙයි. ඡම ද දී අප සැයකිලිමත විය යුත ඡත එම දැනුම අතරින්
කුමක් සැබෑද යන ුවණ පිලිබාෙය. එ දදී අතීත දැනුම යනු තෙ ුරටත සජීෙ ඡයස ඡනොපෙ න
දැනුමක් බෙ පැැැදිලිය. එඡසේම අනා තයද උදා ඡනො පරි ේපනයකි. එම නිසා එය ද අජීවීය.
ෙර්තමානඡේ ඇ ෙන දැනුම නේ සජීවීය. එබැවින් ායත්‍රය තුළ දී සජීවීෙ පෙ න එ ම දැනුම
ෙර්තමාන දැනුම බෙ පැැැදිලි විය යුතුය. සජීවී බෙ නිෙැරදි බෙ සමෙ ද සේබන්ධ ඡද. එඡසේම
්‍රාඡයෝගි බෙත සමෙ ද සේබන්ධ ඡද. යමක් සජීවීෙ පෙ නුඡේ එය සැබෑඡයෝ ය ැා සමීපෙ
සේබන්ධ ෙන විටදීය. ඡේඅනුෙ ඕනෑම දැනුමක් සෑබෑඡයෝ ය ැා සේබන්ධෙ පෙ ද්දී නිෙැරදිෙ
උ ැා ැනීමට නේ එය පෙ න සෑබෑ ස්ෙරූපයට අනුෙ ග්‍රැණය ර ත යුතුය. එ ද ඡෙනස් ේ
ස දතෙ උ ැා තඡැොත එ ද සජීවී ස්ෙරූපය ියා ෙැඡට්. ඡේඅනුෙ ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් ග්‍රැණය
ර න්නා දැනුම ඡයෝ ඡේ පෙ න්නා යකාස්ෙරූපයවීම ෙැද ත ය. පිට න් ෂඩ්
ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් යබා න්නා දැනුම අභයන්තරය ඡෙතට පැමිමඡමන් පසුෙ යේකිික වි ෘ
වීම ට, සංස් රණය ට යක් වුෙඡැොත එ ද පෙ න සජීවී භාෙය ියා ෙැඡට්. එඡසේම එ දදී නිෙැරදි
සංජානනයක් ක්‍රියාත ම ඡනො ඡද. එ ද පෙ නුඡේ සංස් රණය ළ වි ෘ වීම ට යක්
ැැඩතයය. එය ග්‍රැණය ර ඡ න ඊට අනු තෙ බා දර ඡයොෙ පිලිබා නිෙැරදි විග්‍රැය ට
එළඹිය ඡනො ැැකි ය. ෙර්තමානය පිළිබා යකාර්ක අෙඡබෝධය ා අයුරින්ම ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් යැබීම
නිසා ඇ ෙන සංජානනය පවිත්‍රය. එය සෘජුෙ ඡමොළය ඡෙතට ්‍රඡදශ ෙන අතර බඩා කිරීේ ැා
පරි ේපනඡයන් ද ඡතොරය. නමුු ඡම දදී පුද් ය දෘෂ්ටිය ෙැද ත ය. මන්ද පුද් ය දෘෂ්ටිය
සංජානනඡේ දී ෙැද ත ාර්ය භාරයක් ඉු රන බැවිනි. ඇතැේ අෙස්කාෙය සංජානන
ක්‍රියාෙලියට පුද් ය දෘෂ්ටිය යේ බයපෑමක් ිකු රන බෙ පැැැදිලි වී ඡේ. ඡමබඳු අෙස්කාෙය
සංජානන ක්‍රියාෙළිඡේ ඡෙනස් ේ ඇ වීමට ඉඩ ඩ ඡේ. එය සංජානන ක්‍රියාෙළිඡේ
පවිත්‍රත ෙයට ැානි රය. සංජානනඡේ දී දත ත සේඡ්‍රේෂණයට බාධා ඇ වීම නිසා සංස් රණය
අදාළ දත ත මඟින් නිෙැරදි අෙඡබෝධයක් යැබීමට අසීුව බැවිනි. ඡේ සංස් රණඡේ දී පුද් ය
අභියාෂ, ිකතුේ පැතුේ, පූර්ෙ නි මන ශදිය නිසා දත තෙයට බයපෑමක් ද ඇ විය ැැකි ය. එබඳු
බයපෑමක් ිකු වී සේඡ්‍රේෂණය ෙන දත ත මඟින් යැඡබනුඡේ තමාඡ අභියාෂ අනුෙ ස ස් ර ත
ඡදයකි. එවිට බා දර දැනුම යනුඡෙන් ග්‍රැණය ර නුඡේ අභයන්තරඡේම ඇ ිකය පුර්ෙ
විනිශ්චයන් කීපයක් පමණි. ඡේ නිසා ඡයෝ ය පිලිබා නිික අෙඡබෝධයක් එබඳු සංජානන
ඇසුඡරන් ඡනො යැඡබන බෙ ෙටැා ැනීම ෙැද ත ය. ඡේ නිසා දැනුම යැබීඡේ ශිේප
ක්‍රමඡදදඡය ද දී දත ත සේඡ්‍රේෂණෙයට බාධා ාරී ෙන යක්ෂණෙලින් ෙැළකීමට ්‍රයත න දැරිය
යුතුය. ා සාැා එයට බාධා ඇ ර ෙන පූර්ෙ නි මන ශදී තමාඡ පරි ේපන බැැැරඡ ොට
මනස පවිත්‍ර රවිය යුතුය. ා සාැා ඡමබඳු පූර්ෙ නි මන ශදී පරි ේපන බැැැර ර ෙන
ක්‍රමඡදද ඡේ. එෙැනි ක්‍රමඡදදයන් භාවිතා ඡ ොට දත ත සේඡ්‍රේෂණයට බාධා ඇ ර වීඡේ
අෙස්කා ැැකි තාක් මෙ ැරො ත යුතුය.88
පවිත්‍ර මනසට බාධා රවීමට සමත ෙනුඡේ ිකත තුළම තැන්පත ෙ ඇ ඇතැේ දත ත
සටැන් බෙ සැයකිේයට ැනීමට ෙැද ත ය. එඡසේම මානික ක්‍රියාෙළියට බාධා පමුණු ෙනුඡේ

10. 187
නිෙැරදි ඡසේ ෙටැා ඡනො ැනීම නිසා ඇ ෙන සාෙදය මානික තත ෙයන්ය. ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන් නිසා
සංජානනය ෙන දත ත සේඡ්‍රේෂණ ාර්යය ඡ ඡර ද පුද් යත ෙ ශඡරෝපණයඡ ොට සැයකීම ද
සංජානනය නිෙැරදිෙ ග්‍රැණය ර ැනීමට බාධාෙකි. එය නිෙැරදිෙ ග්‍රැණය ර ැනීමට නේ
ඉන්ද්‍රිය අනුසාරඡයන් යබන සංජානන පුද් යත ෙ ශඡරෝපණඡයන් බැැැරෙ සැයකිය යුතුය. ෂඩ්
ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් ිකු ෙන යැඡබන දැනුම පුද් යත ොඡරෝපණය සමෙම යේ වි ෘ වීම ට යක්ඡද.
ඉන් යැඡබනුඡේ සාෙදය සංජානනය. නිදසුනක් ඡයස ඇස, රූප, ස්පර්ශ, රූප විඤ්ඤාණ යන
මඟින් ඇ ෙන දැනුම එක්තරා ක්‍රියාෙළියකි. ඡේ තුළ පුද් යත ෙ ශඡරෝපණයක් නැත. නමුු ිකු
ෙනුඡේ නැ පුද් යත ෙ ශඡරෝපණයක් ඇතැයි සැයකීමකි. එ දදී රූප දකින අඡයකුෙ නිර්මාණය
ඡ ඡර්. ඉන්ද්‍රියන් ද සමස්ත ක්‍රියාෙළිය පුද් යඡයකුට පෙරා දීමක් මින් ිකු ඡද. ඡේ ෙැරදි අයුරින්
සංජානනය කිරීමකි. එඡසේම එ දදී යැඡබන දත ත සේඡ්‍රේෂණය පො අපවිත්‍ර වීම ට යක් ඡද. ඡේ
දත ත සේඡ්‍රේෂණය අපවිත්‍රවීම නිසා එ ද ්‍ර විපා ය පො අයැපත යක්ෂණ න්නා බෙ ඡපනී
යයි. ඡබොඡැෝවිට සාමානය ෙයෙැාරය අනුෙ දශ සංඡයෝජන නමින් අර්ක දක්ෙන යක්ෂණ
එඡයසට ඇ ෙන අයැපත යක්ෂණ ඡද. දත ත සංජානනය නිෙැරදි වීමට ිකු ළ යුත ඡත එකී
දත ත ශඡද ය මමත ෙඡයන් ැනීම ෙැළකීමයි. ඇස, ණ, නාසය, සම, දිෙ ැා මනස යන කිිකු
ඉන්ද්‍රියක් මම යනාදී පුද් යත ෙයකින් ඡතොරය. එ ද ජීෙ ස්ෙභාෙයක් ැේ ෙන බෙ ඡෙනම
ුවණකි. ඡමකී ජීෙ ස්ෙභාෙය වුෙ ද ස ස්ෙ ඇත ඡත ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙළිය බයපෑම නිසාය. ා
මිස ඡේ ජීෙ ස්ෙභාෙය තුළ වුෙ ද සත ෙ, පුද් ය, ශත ම යන ස්ෙභාෙයක් නැත. මම ෙශඡයන් යේ
ඡ ඡනකු සය නුඡේ ඡැේතු ්‍රතයය සමොය අනුෙ ස ස් වී පෙ න මඡනෝ ායි ඉන්ද්‍රිය
ස්ෙභාෙයක් පමණි. ඡේ මඡනෝ ායි ඉන්ද්‍රිය ස්ෙභාෙය නිසා බා දර පරිසරය තුළින්
අභයන්තරයට දැනුම සංජානනය ඡද. ා දැනුම නිරතුුව ෙැරදි දෘෂ්ටියකින් ශෙරණය වී
සංජානනය ඡද. ා නිසා ඡැේතු ්‍රතය මඟින් ස ස් මඡනෝ ායි ස්ෙභාෙය මම, මාඡ යැයි
දැඩිෙ ග්‍රැණය ඡ ඡර්. ඉඳුරන්ඡ න් අරමුණු ැනීම ැා ා අනුෙ ්‍ර ක්‍රියා දැක්වීඡේ දී මම යැයි
දැඩිෙ දෘෂ්ටි ග්‍රැණය ර බීම නිෙැරදිෙ සංජානනය කිරීමට බාධාෙකි. දෘෂ්ටිඡයන් මනස
ශෙරණය වී පෙ නවිට ඇ ෙන දැනුම සංජානනය වි ෘ යකි. එවිට ිකයළු සංජානන
මමත ෙඡයන් වි ෘ වී ඡේ.89
දැනුම ඉන්ද්‍රිය අනුසාරඡයන් යබා ැනීඡේ දී බා දර ඡයෝ ය සංජානනය රන ශ ාරය
ෙැද ත ය. මන්ද සැබවින්ම අපඡ ශ ේප, ශඡදදන, ැා චර්යා ස ස් වීමට බයපාන්ඡන් බා දර
පරිසරය ඡනොෙ බා දර පරිසරය සංජානනය ර න්නා ශ ාරය බෙ පැැැදිලිෙ ඡපනී යයි. අඡයකු
ඡ තරේ ුෂ් ර පරිසරයක් මැද වුෙද ස්ෙකීය අභිඡයෝ ජය ැනීමට ද, තෙ අඡයකුට එබඳු
පසුියමක් බාධා, අෙ දරතා ඡසේ දැ ා ඡ ඡර ද උ ටලී වීම ද බයපානු යබන්ඡන් එකී
පුද් යයාඡ සංජානන පැ ඩයි. අඡයකුට ෙස තෙ අඡයකුට රස ෙන්නා ඡසේ සෑම විටම එ ම
පරිසර පසුියම සමානඡයස ්‍ර ඵය ඇ රන්ඡන් නැ බෙ ෙටැා ැනීම ෙැද ත ය.ඡයෝ ය
විවිධ, විචිත්‍රෙත වීමට සාඡප්ත ක්ෂෙ පුද් ය සංජානන පැ ඩද විවිධ ැා විචිත්‍රෙත ඡද.
නිර්මාණශීලීත ෙය ඡ ොඩනැමෙමට ඡමය ඉතාම ෙැද ත ඡමඡැයක් ඉු රන්නකි. මානෙ සමාජය
නානත ත ාඡේ නානාත ත සංඥා ෙනුඡේ ඡමකී විවිධ ැා විචිත්‍රත ෙය නිසාය. බා දර පරිසරය
ඇසුරින් දැනුම උ ැා ැනීඡේ දී ැා එඡයස යැබූ දැනුම ෙයෙැාරි ෙ ක්‍රියාත ම කිරීඡේදී සෑම
විට දීම මානෙයා ක්‍රියා රනුඡේ සමාන අයුරින් ඡනො ඡද. බා දර පරිසරය විවිධ ඡයස
සංජානනය ර ැනීඡේදී යේ පුද් යඡයකු තුළ උප න්ම පි දටා ඇ සංජානන ැැකියාෙ ෙැද ත
ඡමඡැයක් ඉු රයි. ඇතැේ පුද් යයින්ඡ සංජානන ැැකියාෙ අඩුය. ඇතැේ පුද් යයින්ඡ ඡේ
ැැකියාෙ ෙැඩිය. තෙත ඡ ොටසඡ සම තත ෙඡේ පෙතී. පුද් ය ඡේදය අනුෙ සංජානන ැැකියාෙ
අඩු ෙැඩි විය ැැකි බෙ ඡේ අනුෙ ෙටැා ත ැැකි ය. ඇතැේ අය ඉතා ඡ ටි ායයක් තුළ දී
ඡෙනත අයට ෙඩා ෙැඩි සංජානනයක් අත පත ර න්නා අතර සමැුව ඡසසු අයට ෙඩා අඩු
සංජානනයක් අත පත ර නි . පුරාණඡේ විසූ එක් විද්ෙත පුද් යඡයකුට ිකය ්‍රඡද්ශඡේ විසූ
සෑම අඡයකුඡ ම ජීෙ දත ත එක් ෙරක් ඇසූ පමණින් ට පාඩමින් කිෙ ැැකි දක්ෂතාෙක් ියණ.

11. 188
ඡමය ා විද්ෙතාඡ සංජානන ්‍රබයතාෙ නිසා යැබූ දක්ෂතාෙයකි. තෙ පුද් යඡයකුට මැමෙ යද්දී
තමා පසු ර යන ජඡනේ වුළුෙකින් දර්ශනය ෙන ඡෙළා සංකීර්ණයක් තුළ අඡයවියට තබා
ඇ ිකයළුම ඡෙළද භාණ්ඩ මත ඡයන් පැෙිකය ැැකි අපූුව ැැකියාෙක් පි දටා ියණ.90 ඔහුඡ
ැැකියාෙ පිළිබා විස්මය පළ ළ විට ා පිළිබා ඔහුඡ අදැස ඡේ එ ද කිිකම අපූර්ෙත ෙයක්
ඡනො මැ බෙයි. එනේ මැ මෙ මන් රද් දී තමා පසු ර යන ස්ත්‍රියක් ඇා පැළා ිකටින ශ ාරය
සංජානනය රන තෙත ස්ත්‍රිය ඇඡ ිකයළු ඡතොරතුුව එ බැේමකින් උ ැා ැනීමට ෙඩා
තමාඡ ඡේ ැැකියාෙ කිිකඡසේත අුවම පුුම ඡදයක් ඡනොෙන බෙ ඡේ පුද් යයාඡ අදැස විය.
ස්ත්‍රිය ට තෙ ස්ත්‍රිය ඡ ඇඳුේ පැළඳුේ පිළිබා සංජානනය කිරීඡේ විස්මයානුකූය ැැකියාෙක්
වනසර්ගි ෙ පි දටා ඇත. තමා පසු ර යන ස්ත්‍රිය ැැා පැළා ිකටි ඇඳුේ පැළඳුේෙය ිකයළු
සූක්ෂ්ම ස්ෙභාෙය පො අපූුවෙට සංජානනය කිරීඡේ මනා ැැකියාෙක් තෙත ස්ත්‍රිය ට උප න්ම
යැබී ඡේ. ඇතැේ අෙස්කාෙය දී ඇය ඇා ිකටි ඇඳුේ පැළඳුේෙය ෙර්ණය, ෙර් ය, නිෂ්පාදිත රට,
මිළ ණන් ශදී ිකයළු ඡතොරතුුව ද, ශභරණයක් නේ එම ශභරණය ස ස් කිරීම සාැා භාවිතා
රන යද රත රන් ්‍රමාණය පො ශසන්න ඡයිකන් පැෙසීඡේ පුුම ැැකියාෙක් ඡෙනත ස්ත්‍රිය ට
ඇත. ඇය ැැා ිකටිඡේ අ න් වියන යද ෙස්ත්‍රයක් ද ඡනො එඡසේ නේ යන්ත්‍රයකින් වියන යද්දක් දැයි
පැෙසීමට තරේ ඡේ දැනුම සූක්ෂමය. දැඩිෙ මත පැන් පානය රන පිරිමිඡයකුට ශඝ්‍රාණය ෙන මත
පැන්ෙය න්ධය අනුෙ අදාළ මත පැන්ෙය පදම, මිළ, ෙර් ය, නිෂ්පාදිත රට, මධයසාර සාන්ද්‍රණය,
බීඡමන් පසු ඇ ෙන මඡනෝ ායි උත ඡත ජනය, විවිධ සංකූයතා, ඡරෝ ාබාධ ශදී විවිධ ඡද් එක්
ෙර සංජානනය ඡද. ධර්මය අසා පළපුුවු උ ත , බහු්‍රැත ධර්මධර ිකේෙඡතකුට යේ සුළු ාකා
පදයක් ඡැෝ සූත්‍රයක් ්‍රෙණය වීඡමන් වුෙද ඡසසු අයට අවිෂය ෙන ඉතා ැඹුුව ෙැටීමමක් ා
පිළිබා ඇ විය ැැකි ය. දැනුම සංජානනය වීඡේ දී පුද් ය ඡේදය අනුෙ සංජානන ැැකියාෙ
ඡෙනස් ෙන බෙ මින් මනාෙ පැැැදිලි ඡද.91
කිිකයේ සුවිඡශේෂි සංජානන ැැකියාෙක් ්‍රගුණ කිරීම මඟින් ඡසසු අයට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ
එබඳු ඡද් ෙර්ධනය ර ත ැැකි බෙ විවිධ අය විිකන් ්‍රගුණ රන යද සුවිඡශේී සංජානන ැැකියා
අනුෙ පැැැදිලි ඡද. සංජානනය මඟින් යබා න්නා දැනුම විවිධ ස්ෙරූප ැා ැැඩතය නියි.
පතඡපො න් යබනදැනුම එ කි. ්‍රාඡයෝගි ෙයෙැාරය අනුෙ යබන දැනුම අඡන කි. යමක්
පිළිබා යඡමකු කී පමණින් නැතඡැොත පත ඡපොත බූ පමණින් පිළි ැනීම විශ්ොසය මත ිකු
ඡද. නමුු එම දැනුම තමාඡ ර ැනීම තුළින් එය ෙඩාත ්‍රාඡයෝගි දැනුමක් බෙට
පත රො ත ැැකි ය. දැනුම ෙඩාත ්‍රාඡයෝගි විට එය තමාඡ ම දැනුමක් බෙට පත ඡද.
ඡමම ්‍රාඡයෝගි දැනුම තමාඡ අෙශයතා සාැා භාවිතා ළ ැැකි ය. තමාඡ අෙශයතාෙයන්
අනුෙ දැනුම ෙඩාත ඡැොඳින් යපා ත ැැකි ය. නමුු පතඡපො න් යබන දැනුම ්‍රාඡයෝගි
දැනුමට සාඡප්ත ක්ෂෙ ෙඩාත අස්ථිරය. අස්ථිර බෙකින් යුතු දැනුම ඡ ොපමණ බුණ ද එ ද
ඵයදායීතාෙය ීමනය. ඡයෝ ය ඡ තරේ විශාය දැනුමකින් පිරී ඇතත සැබවින්ම ඵයදායී ෙනුඡේ
තමාඡ ර න්නා යද සුළු දැනුේ ඡ ොට්ඨාශය පමණි. එම නිසා ඡේ ඡැේතුෙ මත ැැකිතාක්
දැනුම යබා ැනීමට ඡමන්ම දැනුම තමාඡ ම දැනුමක් ඡසේ තැවුුව ර ැනීම ඡම දදී ඉතා
ෙැද ත බෙ මත තබා ත යුතුය. ජීවිතඡේ ඡබොඡැෝ ැටළු ැා අභිඡයෝ ෙයට විසඳුේ සපයා ත
ැැකි ෙනුඡේ එඡසේ ්‍රාඡයෝගි බෙට පත ර න්නා යද දැනුම තුළින්ම පමණකි.92
දැනුම යබා න්නා ශිේප ක්‍රමඡදද අතර ැටළුෙක් විසඳීම තුළින් යබන දැනුම ෙඩා
සුවිඡශේී ඡද. එ දදී පුද් යයාට යැඡබනුඡේ ද ෙඩාත ්‍රාඡයෝගි දැනුමකි. එඡසේම විසඳීඡේ දී
වි ේප අෙස්කා නිරීක්ෂණය කිරීඡේ දී මනඡස ද ෙුැාත ම ක්‍රියා ාරීත ෙය දත ත සුපරීක්ෂ ය
(Scanner) ඇ ක්‍රියාෙළියට සමානය. ඡමොළඡේ දත ත සුපරීක්ෂණය රමින් (Scanning) අදාළ
විසඳුම ්‍රාඡයෝගි ෙ යබා ැනීම සාැා දැනට ඇ දත තෙලින් ෙඩාත ම ැයඡපන දත ත සමූැය
ඡතෝරා ැනීමක් ිකු ඡද. අනතුුවෙ ඡතෝරා ත දත ත අෙසාන විසඳුම රා පියෙර ණනක් අනුෙ
ජාය තෙ සේබන්ධ රයි. ඡේ එක් එක් පියෙර තුළ දී යැඡබන අෙසාන විසඳුඡේ යේකිික

12. 189
්‍ර ශතයක් විසඳීම රා ඡමඡැය ඡද. ඡේ අනුෙ සමස්ත ැටළුඡද ිකට අෙසාන විසඳුම රා
නිශ්චිත පියෙර ණනක් සමන්විත යේකිික සාධනී රණ දත ත ජායයක් ඡයස දැනුම ඡමොළය රා
සේඡ්‍රේෂණය ඡද. ඇතැේ විට ඡම ද දී අෙශය දත ත බා දරින් යබා ැනීමට ිකු විය ැැකි ය. ඇතැේ
දත ත ඡමොළය තුළ බඩා වී ඇ දත ත විය ැැකි ය. ඡ ඡසේ ඡැෝ දත ත ඡපළ ැස්වීම ඔස්ඡසේ
පියෙර අනු පිළිඡෙළින් අෙසාන විසඳුම රා පුද් ය මනස ඡමඡැය ඡද. ඡේ ක්‍රමඡදදය මූලි
ණිත ැටළු විසඳීඡේ ිකට සංකීර්ණ ජීෙන ැටළු විසඳීම දක්ො ම එ ැා සමානෙ අදාළ ඡද. ඡේ
මඟින් දත ත සංශ්ඡේී ැා විශ්ඡේී ක්‍රමඡදද ඡද අනුෙම ඡපළ ැස්වීමට ැැකි ය. ඡේ අනුෙ
ඡ ඡනකු පටිච්ච සමුප්ත පාදය ඡත ුවේ ැනීඡේ දී දැනුම යැඡබනුඡේ ඡේ සංශ්ඡේී ැා විශ්ඡේී
ක්‍රමඡදද ඡද අනුෙමය. ්‍රතය ඡද ක් අතර ඡැේතු්‍රතය සබාතාෙ දැකීඡේදී සංශ්ඡේී නයාය
අනුෙද, ඡැේතු ්‍රතය ඇ වීඡේ ැඹුරින් විශ්ඡේෂණය කිරීම නිසා විශ්ඡේී නයාය අනුෙ ද දැනුම
යැියය ැැකි ය. පටිච්ච සමුප්ත පාද නයාය අනුෙ ැඹුරින් විදර්ශනා නුෙණ ඡමඡැයවීඡේදී සංශ්ඡේී
ැා විශ්ඡේී ක්‍රමඡදද ඡද ම එ ැා සමානෙ ක්‍රියාත ම ඡද. ඡම ද අෙසාන ඉයක් යට
පැමිමඡේ වීර්යය සමතාෙය, උපාය ඡ ෞශයය ඥාණය, ස ය, සමාධිය ශදී ගුණ ධර්ම
විදර්ශනාඡද දී ෙර්ධනය ඡද. එඡසේම විචාර පූර්ෙ කුසයතාෙය ද ෙැඩි දියුණු ඡද. සතර ෙැදෑුවේ
නාම ස් න්ධය සමෙ එක් අට විික රූපස් න්ධය මුළුමනින්ම ඉෙත ඡැයා ිකත නිදැස් ර
ැනීමට ඇ ැැකියාඡද අඩු ෙැඩි ම මත මාර් ඵය අෙඡබෝධඡේ විවිධ මටටේ තීරණය ඡ ඡර්.
මුලි දාර්ශනි ැැකියාෙ පළමු ශර්ය මාර් ඵයය ෙන ඡසෝතාපත මාර් ඵයය යැබීඡේදී ඇ
ර ත ැැකි ය. අර්ැත ෙය දක්ොම පසුෙ අනුක්‍රමි ෙ ෙැඩි දියුණු රනුඡේ ද මුේම පියෙර ඡයස
යැබූ ඡේ ශධයාත මි පසුියමය.93
නිර්මාණශීලී ාර්යය නිරතවීම තුළින් දැනුම යැබීම තෙත එක් ශිේප ක්‍රමඡදදයක් ඡසේ
දැක්විය ැැකි ය. ඡම දදී නිර්මාණශීලී ැැකියාෙ ඇ වීමට තුඩු ඡදන සාධ පිළිබාෙ විමිකලිමත
වීම ද ෙැද ත ය. ඡ ඡනකු තුළ උප න්ම ද නිර්මාණශීලී ැැකියාෙ පි දටා ඡේ. උප න් යැබී
ඇ ඡමබඳු නිර්මාණශීලී ැැකියාෙක් සතතාභයාසය නිසා දියුණු යුණු විය ැැකි ය.
නිර්මාණශීලීෙ ිකතීමට පො ඡපළඹවීම, හුුවවීම ශදිය මඟින්ද නිර්මාණශීලීත ෙය ඡරෝපණය
ර ත ැැකි ය.ඡේ නිර්මාණශීලී ැැකියාෙ යා, සා දතය ටයුතුෙය දී අ ශය ෙැද ත ය. එඡසේම
ණිතය, විදයාෙ ශදී ශුද්ධ විදයා ක්ඡෂේත්‍රයන් දදීද නිර්මාණශීලීත ෙය ෙැද ත ඡද. ඡම දදී ශුද්ධ
විදයා ක්ඡෂේත්‍රෙයදී දත ත සංශ්ඡේෂණ ාර්යයට ෙඩා උපඡයෝගී ෙනුඡේ දත ත විශ්ඡේී ාර්යයි.
යා, සා දතය ෙැනි ටයුතුෙය දී දත ත උපඡයෝගීෙනුඡේ දත ත විශ්ඡේී ාර්යයන්ෙයට ෙඩා
දත ත සංශ්ඡේී ාර්යයන්ය. නමුු මානෙ ඡමොළය තුළ ඡමබඳු කිිකම ාර්ය දී ශුද්ධ ෙශඡයන්
එ ම ක්‍රියාදාමයක් පමණක් ක්‍රියාත ම ෙන අෙස්කා ඉතා අෙමය. බහුයෙ ිකුෙනුඡේ දත ත
සංශ්ඡේෂණය ්‍රධාන ඡ ොට ත ාර්ය දී අ්‍රධාන ඡයස දත ත විශ්ඡේෂණයත , දත ත
විශ්ඡේෂණය ්‍රධාන ඡ ොට ත ාර්ය දී අ්‍රධාන ඡයස දත ත සංශ්ඡේෂණයත ිකු වීමයි. දත ත
අතර සබාතාඡද ස්ෙරූපය විමර්ශනය රන ශ ාරය අනුෙ දත ත පිරික්ඡසනුඡේ සංශ්ඡේෂණයෙ
ද ඡනො එඡසේ නේ විශ්ඡේෂණයෙ දැයි යන ුවණ තීරණය ඡද. මානෙ ඉන්ද්‍රියන්ට යේවිෂය ත
අරමුණක් අරමුණුවීඡේ දී එමඟින් ඇ ෙන ස්නායු සේඡ්‍රේෂණ ස්නායු දිඡ ඡමොළය රා
සේ්‍රාප්ත ත ඡද. ාො පැමිඡණනුඡේ හුඡදක් නියුඡරෝන ශඡද ෙශඡයනි. ශඡරෝපිත ෙන අංශු
ධාරාෙය චලිතය ික දපත රන ඡේ නියුඡරෝන ්‍රොැයට ස්නායු මාධයයක් ඡද. එකිඡන යාවී
එ ඡපළට ියඳි ියඳී පැමිඡණන විදුත සංඥා සමූැයක් පරිද්ඡදන් ඡමොළය රා ඡමකී දත ත මන්
නියි. ඡමොළයට ඡේ දත ත යැබුණුවිට ඡමොළය එය අෙඡබෝධ ර ැනීමට ්‍රයත න දරයි. දත ත
යේ ඡයස ට සංවිධානාත ම ෙ ඡපළ ැස්වීම දත ත අෙඡබෝධයට ඉතා ෙැද ත ය. ඡමොළඡේ අදාළ
දත ත ෙයට සංඡදදී ස්කාන ස්කාන ඡෙනම ඇත. ඡේ අනුෙ ඡපනීම, ශඝ්‍රාණය, න්ධය, ස්පර්ශය,
කාෙ ශදී ඡද් සාැාම ඡෙන් නිශ්චිත ස්කාන ඡේ.94

13. 190
දත ත ක්‍රමි ෙ සංවිධානයවී බීම ාො අතර නෙසබාතා රටා ැඳුනා ැනීමට
උප ාරයකි. දැනුම යැබීඡේ ශිේප ක්‍රමඡදද ඡ ොඩනැමෙ ඇත ඡත ඡේ දත ත ඡ ොනැමෙේ ැා
සංවිධානයවීේ අතර විදයමාන රටාෙයට අනුරූප ෙන ඡයසය. පරි ේපනය යනු සැබෑ ඡයෝ ඡේ
ඡනොමැ ඡද් ඇතැයි කිිකයේ උප ේපනයක් ඡ ොඩනො ැනීමකි. නිර්මාණශීලිත ෙය ද
පරි ේපනයට ඉතාම සමානය. පරි ේපනය ැා නිර්මාණශීලිත ෙඡේ ිකයුේ ඡෙනස් ේද
ඡේ.පරි ේපනය මනඃ ේපිත ස්ෙභාෙ ඇසුුව ර පෙ න්නකි. නිර්මාණශීලිත ෙය යනු සැබෑම
ඡයොෙ ඇසුරින් චිත තරූප ඡ ොඩනැංවීමය. නිර්මාණශීලිත ෙය තුළද පරි ේපනය ැේවිය ැැකි ය.
පරි ේපනය ෙඩාත ම ශ ර්ශනීය ෙනුඡේ ා තුළ ැේ නිර්මාණශීලිත ෙය නිසාය. එඡසේම
නිර්මාණශීලිත ෙය ද ා තුළ ැේ ෙන පරි ේපනය නිසා ෙඩාත අපූර්ෙත ෙයක් නියි.
පරි ේපනය මනඃ ේපිතය. ඡබොඡැෝවිට මානෙ දැනුම පියෙර ණනින් ඉදිරියට තැඡබනුඡේ
පරි ේපනය නිසාය. මන්ද නැ ඡදයක් ඇ ඡයසට ඉන් මොපාන බැවිනි. ඡබන ඡදයට ෙඩා
ැාත පිකන්ම ඡෙනස් ඡදයක් වුෙ ද ඡේ අනුෙ පරි ේපනය ළ ැැකි ය. නිර්මාණශීලිත ෙය යනු
පෙ න දැනුම ශශ්‍රිතෙ නෙ දැනුම නිර්මාණය කිරීමයි. නමුු පරි ේපනය එඡසේ ඡනො ඡද.
පරි ේපනය නිශ්චිත සාධ ඡනො මැ ෙ වුෙද හුු උප ේපනය මතම ිකද්ධි, අෙස්කා ඡ ොඩනො
නිමින් ඉදිරියට මන් ළ ැැකි ඡදයකි. පරි ේපනය ඡබොඡැෝවිට පුද් ය මානික නිර්මිතයකි.
පරි ේපිත ඡද්ෙේ සැබෑෙන අෙස්කාද ඡේ. පරි ේපනයට සීමා මායිේ කිිකෙක් නැත.
පරි ේපනඡේ දී ා සාැා අෙශයෙනුඡේ පෙ න දත ත අතර අසංවිධිත සබාතාඡද. නිර්මාණශීලී
බෙ ඡ ොඩනැඡෙනුඡේ පෙ න සංවිධිත දත ත සබාතා පදනේ රඡ නය. නමුු පරි ේපනය
ඡ ොඩනැමෙ ඇත ඡත පෙ න අසංවිධිත දත ත සබාතා මඟිනි. අසංවිධිත දත ත අතර සබාතා ඡ ොඩ
නැමෙම සංවිධිත දත ත අතර සබාතා ඡ ොඩනැමෙමට ෙඩා තරමක් අසීුවය. ්‍රඡදශේ සැ තෙ
ිකු ළ යුතු ාර්යයකි. මානෙ පරි ේපන ැැකියාඡද අඩුෙැඩි ේ ද පෙතී. ඡබොඡැෝවිට නූතන
ඡයොෙ ාර්මි ක්ඡෂේත්‍රඡේ නෙ නිපැයුේෙයට ෙැඩි ෙශඡයන්ම ඉෙැේවී ඇත ඡත මානෙ
පරි ේපනි ැැකියාෙයි. පරි ේපනය මඟින් මානෙ ඡමොළය ඡෙත පැමිඡණන ැා එ ද බඩා වී
ඇ ඡතොරතුුව දත ත අතර සබාතා ඡ ොඩනංො න්නා අයුුව උ නියි. එය ඉඡ නීම පිළිබා
පුහුණුෙකි. නිර්මාණශීලීත ෙඡයන් පරි ේපනය ඡෙනස් ෙනුඡේ පරි ේපනඡේ පෙ න ෙයාජ,
මායාමය ඡනො ිකු ෙන ස්ෙරූපය අනුෙය. පරි ේපනඡේ දී පුද් ය මනස තුළ මැඡෙන මායාෙ
සැබෑෙක් බෙට පත කිරීමට නිර්මාණශීලිත ෙය උප ාරී ඡද. ඡේනිසා නිර්මාණශීලීත ෙය
ඡනොමැ ෙ පරි ේපනයට හුද යාෙ පැෙ ය ඡනොැැකි ය. බා දර ඡයෝ ය තුළ ද්‍රෙයාත ම ඡද්
සමෙ සබාතා පරි ේපනය ඡ ොඩ නෙනුඡේ නිර්මාණලීත ෙය මඟිනි. එක් අංශයකින්
නිර්මාණශීලිත ෙය ද්‍රෙයාත ම ය. එඡසේම පරි ේපනය ශධයාත ම ය. නමුු ඡම දදී ද්‍රෙයාත ම ැා
ශධයාත මි යන්න ෙයෙැාර ර ඇත ඡත ඡයෞකි , ඡයෝඡ ෝත තර අුවත අනුෙ ඡනොෙනබෙද
පැැැදිලිෙ ෙටැා ත යුතුය.95
සමබර මානික ඡපෞුවෂයක් සාැා පරි ේපනය ැා නිර්මාණශීලීත ෙය යන අංශ ඡද ම
එ සමානෙ ෙැද ත ය. නිර්මාණශීලිත ෙඡේ ැේෙන සැයසුේ සැ ත ස්ෙරූපය පරි ේපනය තුළ
නැත. පරි ේපනය තුළ සැයසුේ සැ ත ස්ෙරූපයක් නැත. පරි ේපනඡේ ැේෙ ඇත ඡත
යේකිික ඡ ඡනකුඡ මඡනෝ ෙුැය තුළ ජීෙ විදයාත ම ෙ උුවම ර ඡ න පැමිණි ්‍රඡදණි ත
ැැඩතයයයි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසාම පරි ේපනි ැැකියාෙ අඩුෙැඩි පුද් ය ඡපෞුවෂත ෙ මානෙ
සමාජයතුළ බහුයෙ දක්නට යැඡේ. සෑම අඡයකුටම කිිකයේ සුළු ්‍රමාණය ට ඡැෝ පරි ේපනි
ැැකියාෙ බීම ඉතා අෙශයය. නමුු පරි ේපනි ැැකියාෙ ඡමඡැයො ටයුතු රන්නන් ඉතා
ුර්යභය. එයට ඡැේතුවී ඇත ඡත නූතන සමාජ රටාෙ ඡබොඡැෝවිට පරි ේපනි ැැකියාෙ ෙඩො
ැනීමට ඡනොෙ ඡමොට ර ැනීමට ශධාර යබා ඡදන්නක් වී ඇ බැවිනි. නිදසුනක් ඡයස
පතඡපොත පරිශීයනය පරි ේපනය ෙැඩීමට ශධාරයකි. නමුු රූපො දනියට ඇේබැ දවීම
පරි ේපනය ඡමොට වීමට ඡැේතුෙකි. මන්ද කිිකු ඡදයක් ිකතා මතා ඡ ොඩනැමෙමට රූපො දනයට
ඇේබැ ද ෙන්ට අෙශය ඡනොෙන නිසාය. පතඡපොත පරිශීයනඡේදී කියවීමතුළ අදාළ ඡද් මනසතුළ

14. 191
මායාමය ඡයස ්‍ර නිර්මාණය ර ැනීමක් ිකු ඡද. නමුු රූප භාවිතය ඉතා යුණු ැා අධි
රූපො දනිය ෙැනි මාධයය දී එබඳු මායා චිත තජ රූප මැවීමක් ිකු ඡනො ෙන නිසා පරි ේපනය
ියා ෙැඡට්. නිදසුනක් ඡයස නෙ තාෙක් කියවීඡේ දී එ ද මැඡෙන චරිත ැා සංිකද්ධි පුද් යයාට
ඔහුඡ මනස තුළ ්‍ර නිර්මාණය ර රස විඳීමට ිකු ඡද. එවිට ඔහුඡ පරි ේපන ැැකියාෙ
ෙර්ධනය ඡද. නමුු රූපො දනිය නැරඹීඡේ දී ිකයළුම ඡද් යබා ඡදන බැවින් තෙ ුරටත
පරි ේපනය කිරීමට ඡදයක් ඉ රි ඡනො ඡද. ඡේ තත ෙය පරි ේපනයට ැානි රය.
පරි ේපනඡේ දී ුෂ් රතා, බාධ , ැටළු, අභිඡයෝ , ශදියට මුහුණ පෑඡේ දී මනඡස ද අසංවිධිත
ෙුැමය රටා අතර සබාතා ඡ ොඩනැමෙම පුද් ය ඡපෞුවෂ ෙර්ධනයට දත රය.96 බාධ ,
ුෂ් රතා, ැටළු, අෙ දරතා පැමිමඡේ දී ිකු ෙනුඡේ ඡේ ක්‍රියාෙලියයි. ඡේ නිසා ්‍රශ්න, බාධා නිසා
මනස ාොයින් ළ කිරීමට පත රො ැනීමට ෙඩා ාො අභිඡයෝ ඡසේ සය ා සාර්ක ෙ මුහුණ
දීම ඉතා ෙැද ත ය. පුද් ය ඡපෞුවෂ ෙර්ධනයට එය විශාය පිටිෙැයක් ද ඡද. පැසුඡෙන් ඡනො
ැළඡඹන, අ ේපිත, ශාන්ත, ඉෙිකලිෙන්ත පුද් ය ඡපෞුවෂ රටා ස ස් වීමට ඡමඡසේ ජීවිත ැටළු,
අභිඡයෝ සෑඡැන ්‍රමාණය ට මුහුණපා ිකටීම මැත උප ාරයකි. අසංවිධිත දත ත අතර සබාතා
අවිධිමත ඉඡ නීම දී ද උප ාරී ඡද. ජීවිතඡේ ඡනොඡයකුත අෙස්කාෙය දී ්‍රාඡයෝගි ෙ
අෙශයෙන ටයුතුෙය නිරතවීඡේ දී ෙඩාත ඡ ොඩනැඡෙනුඡේ ඡමොළඡේ අසංවිධිත දත ත
සබාතාය. අසංවිධිත දත ත ැඳුනා ැනීම නිසා ජීවිතඡේ කිිකු විට මුහුණ ඡනොුන් දැඩි
අභිඡයෝ ාරී අෙස්කාෙයට පො ඡැොඳින්ම මුහුණ පෑමට අෙශය මානික පසුියම ඡ ොඩනැඡේ.
ඇතැඡමකුට සංවිධිත දත ත අතර සබාතා ැඳුනා ැනීමට ෙඩා අසංවිධිත දත ත අතර සබාතා
පැසුඡෙන් ැඳුනා ත ැැකි ය.අසංවිධිත දත ත සබාතා වුෙ ද විශාය ්‍රමාණයක් ැඳුනා ැනීම
තුළින් පසු ාලීනෙ එම අභිඡයෝ ෙයට යළි යළි මුහුණ පෑඡේ දී අෙශය අෙස්කාෙය දී ාො විධිමත
දත ත අයුරින් භාවිතා කිරීමට අෙස්කාෙක් ද යැඡේ. දැනුම යැබීමට භාවිතාෙන ක්‍රමඡදදය සංවිධිත
දත ත මත පදනේ ෙන අෙස්කාෙය දී යැඡබන අෙඡබෝධය යේ විෂය මතුපිට සීමාෙ ඉක්මො
ඡනොයයි. නමුු එඡසේ දැනුම යැබීමට භාවිතා ෙන ක්‍රමඡදදය අසංවිධිත දත ත මත පදනේෙන
අෙස්කා ෙය දී යැඡබන අෙඡබෝධය විචාර පූර්ෙ යක්ෂණ ෙලින් යුතුය. යමක් පිළිබා
විචාරපූර්ෙ නි මන ෙයට එළඹීමට සුුසුම ක්‍රමඡදදය නේ අසංවිධිත දත ත මඟින් යබා න්නා
දැනුම භාවිතා කිරීම බෙ ඡේ අනුෙ පැැැදිලි ඡද. මන්ද අධානග්‍රාීම, පුර්ෙ විනිශ්චය මත පි දටා
ටයුතු කිරීම බඳු අ දත ර යක්ෂණ කිිකෙක් ඡේ ක්‍රමඡදදය තුළ අන්තර් ත ඡනො ෙන බැවිනි.97
පුද් ය ඡපෞුවෂයට සේබන්ධ ඉතා ෙැද ත ඉඡ නුේ නයායක් පරි ේපනය ෙටා ඡක්න්ද්‍ර
තවී ඡේ. පුද් ය මානික පැ ඩ අතර පරි ේපන ැැකියාෙ ඉතා ්‍රබය යක්ෂණයක් ඡයස
සය නු යැඡේ. සැබෑෙ ැා මායාෙ අතර සබාතා ෙර්ධනය කිරීමට පරි ේපනය ෙැද ත ඡද. ා
නිසා පරි ේපනයට ජීෙ විදයාත ම පැ ඩ ්‍රබයෙ උප ාරීෙන බෙ ඡේ ජීෙවිදයා පැ ඩට
අනුරූප දත ත ෙුැ ඡ ොඩනැංවීම පරි ේපනය තුළින් ිකු ඡද. පරි ේපනි ැැකියාෙ පුහුණුෙ
තුළින් ෙඩාත ෙර්ධනය ඡද. නෙ සැයසුේ, පර්ඡේෂණ ැැකියාෙ, පරි ේපනි ැැකියාෙ නිසා
මුෙැත ඡද. සැබෑෙ ැා පරි ේපනි ැැකියාෙ අතර පරතරය සුළු ්‍රමාණෙලින් විස්තර කිරීම
නිර්මාණශීලීත ෙය මඟින් ්‍ර ාශයට පත ඡද. නිර්මාණශීලී ැැකියාඡද අ රික්තය පරි ේපනයයි.
යේකිික පුද් යඡයකු යමක් ඡත ුවේ න්ඡන් සංජානනය ඇසුරින් වුෙද ා තුළ පරි ේපනි
ැැකියාෙ ද ැේවී ියය ැැකි ය. ා පරි ේපනය උප න් ඡ නා ඡදයක් විය ැැකි ය. නැතඡැොත
පසුෙ පුහුණු ෙක් විය ැැකි ය. යේකිික ඡදයක් පිළිබා තමාඡ පූර්ෙ මතය රැස් ර නු යැබූ
ඡද් ඔස්ඡසේ ක්‍රියාත ම වීඡේදී ද පරි ේපනි ැැකියාෙ ඉස්තුමතු විය ැැකි ය. පරි ේපනය
සංජානනයට අමතරෙ පුද් යඡයකු තුළ විදයමාන ෙන ැැකියාෙකි. සංජානනඡේ දී අර්ක කනය
ර නු යැබූ ඡද් අදැස් ඡනොඡෙතත , පරි ේපනඡය ද දී ා ිකයලු ඡද්ම ඇතුළත විය ැැකි ය.
සංජානනඡේ දී යමක් එඡයිකන් ග්‍රැණය ර ත ත ද, පරි ේපනඡේ දී විිකතුුව කිරීේ ද
අන්තර් තය. පරි ේපනය යේ කිිකෙක් අර්ක කනය ර නු යබන ශ ාරයයි. ඡමඡයොෙ
විදයමාන සෑම ඡදයක්ම පරි ේපනය කිරීඡේදී සාමානයඡයන් අප හුුව පුුවුෙ ිකටිනුඡේ එය

15. 192
අපඡ ික විලි, මත , පුුවු, අත දැකීේ ශදී අර්ක කනෙයට අනුරූපෙ ාො විිකතුුවකිරීමටය.
එ ම ඡදයක් පිළිබා ඡදඡදඡනකුඡ පරි ේපන එ සමාන ඡනො ෙනුඡේ ඡේ නිසාය. පරි ේපිත
ෙස්තුෙ ඡැෝ අරමුණ එ ම වුෙද ා පිළිබා ඡදඡදඡනකුඡ ිකතුේ පැතුේ, ැැමෙේ රටා, ශ ේප
ශදිය ඡෙනස් ස්ෙරූපයක් දරණ බැවිනි. ඡේ නිසා පරි ේපනය පුද් ය ඡපෞුවෂ යක්ෂණෙයට
අදාළෙන ඡදයක් බෙ සැයකිය ැැකි ය. පරි ේපනය තුළ පුද් ය අනනයතා යක්ෂණ
ැේෙනුඡේද ඡේ නිසාය. එ ම ඡදයක් පිළිබා වුෙද එ ම පුද් යයා අෙස්කා ඡද දී යබන
පරි ේපනය ඡෙනස් ැැඩතය න්නාබෙ ඡපනී යයි.එ ම පුද් යයා වුෙද ඔහුඡ ඡභෞ ැා
මානික පැ ඩ ඡෙනස්වීම මත පරි ේනය ඡෙනස්ෙනබෙට ඡමය දිම සාධ යකි. යේ
අඡයකු තුුවණු විඡේ දී යමක් පිළිබා දරණ යද පරි ේපනයක් මැදිවිඡේ දී ඡෙනස්වීම ද, මැළු
විඡේදී ඊටත ෙඩා ඡෙනස් වීමද මීට නිදසුනක් ඡසේ දැක්විය ැැකි ය. සා දතය, යා නිර්මාණෙය
පරි ේපනය බහුයෙ අන්තර් තය. ාො පරිශීයනඡයන් පුද් යඡයකු තුළ පරිණත යක්ෂණ ිය ද
ඡද. මීට ඡැේතුෙ ාො පරිශීයනය රන්නා තුළ පරි ේපනි ැැකියාෙ ෙර්ධනය කිරීමට ාො
ශධාර ෙන බැවිනි. පරි ේපනි ැැකියාෙ සංජානනය දියුණු වීමට ඡැේතුෙකි. එඡසේම අ දත ර
චිත තඡද පායනය ර චර්යා ශික්ෂණය ඇ ර ැනීමට ද ශධාර ඡද.98
දැනුම යැබීඡේ ශිේප ක්‍රමඡදදයක් ඡයස පරි ේපනඡේ ඇ සුවිඡශේී ැැකියා සා දතයය
ැා යාෙ තුළ ෙඩාත බහුයෙ අෙධාරණය වී ඡේ. ශනන්දඡයන් ්‍රඥාෙට යන අදැඡසේ අර්කය
පරිදි චිත ඡත ඡදගි , භාෙමය යක්ෂණෙය අන්තර් ය සුඛ්‍ නමය ගුණය උපඡයෝගී ර
නිමින් ාො සුුසු පරිදි බුද්ධිමය ාර්ය පිණිස භාවිතා කිරීම පරි ේපනය තුළ ැේෙ ඡේ.
පරි ේපනය මානෙ විභෙතා සංෙර්ධනය කිරීමට උපඡයෝගී ර ැඡන්. අධයාපනය ැා පුහුණුෙ
මඟින් යැඡබන දැනුමට ෙඩා පරි ේපනි ැැකියාෙ තුළින් යැඡබන දැනුම නිර්මාණශීලීය.
අධයාපනය ැා පුහුණුෙ තුළින් යැඡබන දැනුම එක්තරා අයුරකින් ඡභෞ ුවණුමත රාා
පෙ න්නකි. ශධයාත මි යක්ෂණ අධයාපනය ැා පුහුණුෙ තුළින්ම ඡ ොඩනැංවිය ඡනො ැැකි
ය. විධිමත අධයාපනය ැා පුහුණුෙ මඟින්ම යඡමකු බුද්ධිමඡතකු ඡැෝ ්‍රඥාෙන්තඡයකු ළ ඡනො
ැැකි ය. පරි ේපනය තුළින් පුද් යඡයකු සතු බුද්ධිය ැා ්‍රඥාෙ අෙධි ළ ැැකි ය. අවිධිමත
අධයාපනය ැා පුහුණුෙ පරි ේපනයට අයත එක්තරා පැ ඩකි. ැටළුෙක් විසඳීම සාැා ඇ
නිශ්චිත සාධ ැඳුනා ැනීම ැා ාො නයායානුකූය ඡයස ක්‍රමෙත ෙ භාවිතා කිරීම විධිමත
අධයාපනයට ැා පුහුණුෙට අයත ය. එඡසේම ැටළුක් විසඳීම සාැා ඇ වි ේප අෙස්කා, සාධ
මැනවින් ැඳුනා ැනීම ැා ාො අෙස්කාඡනෝචිතෙ උපායශිලීෙ භාවිතා කිරීම අවිධිමත
අධයාපනයට ැා පුහුණුෙට අයත ය. ජීෙත වීම යනු ්‍රාඡයෝගි ජීවිතය තුළ ැටළු ැා
අභිඡයෝ ෙයට මුහුණදීමකි. එ ද දී ඇ ෙන විවිධ ැටළු විසඳීම සාැා නිශ්චිත සාධ ැඳුනා
ැනීම ැා ාො නයායානූකූය ඡයස විසඳීමට උත සාැ ැනීම පමණක් ්‍රමාණෙත ඡනොවිය ැැකි ය.
මන්ද ා අෙස්කාෙය දී උද් ත ෙන ඡබොඡැෝ බාධ , ැටළු, අභිඡයෝ පැසුඡෙන් සේමත
ක්‍රමඡදදයක් අනුෙ විසඳීමට ඡනො ැැකි ාො ෙන බැවිනි. ඡම ද දී පි දටට පැමිඡණනුඡේ පුද් යයා
සතුෙ පෙ න වි ේප අෙස්කා ැඳුනා ැනීම ැා අෙස්කාඡනෝචිතෙ උපායශීලීෙ භාවිතා කිරීම යන
අවිධිමත අධයාපනයට ැා පුහුණුෙට අදාළ පරි ේපනි ැැකියාෙයි. ඡේ අනුෙ ්‍රාඡයෝගි
ජීවිතඡේ දී පුද් යඡයකුට ෙඩා උප ාරී ෙනුඡේ විධිමත අධයාපනයට ෙඩා අවිධිමත අධයාපනය
තුළින් යත පුහුණුෙ බෙ පැැැදිලිය. ඡනො විධිමත අධයාපනය ඡමොළඡේ නිර්මාණශීලී නෙ ෙුැ
රටා පො ස ස්වීමට ශධාර ඡද. පං ාමර අධයාපනය ඡනො යැබූ පුද් යඡයකු වුෙ ද
නිර්මාණශීලී විය ැැක්ඡක් ඡේ නිසාය. එම නිර්මාණශීලී බෙ උප න් උුවම ර ඡ න ඇ යේ
යේ ජීෙ විදයා සාධ මත ද ඇතැේ අෙස්කාෙය දී තීරණය ඡ ඡරන බෙ දැ ැනීමට යැඡේ.
ඡ ඡසේ වුෙද පුහුණුෙ මඟින් නිර්මාණශීළීත ෙය ඇ ළ ඡනො ැැකි ය. ඡමොළඡේ බුද්ධිමය
ැැකියාෙ ඡමන්ම නිර්මාණශීලීත ෙය ද පුද් ය ස්ෙභාෙයකි.99

16. 193
3.3.ස්මරණය සේබන්ධ නයායයන්
ස්මරණය යනු ඡමොළඡේ තැන්පත ෙ බඩා වී ඇ මත දත ත යළි ශපසු ැාවීඡේ ක්‍රියා
ෙලියයි. ඡේ ශපසු ැාවීඡේ ක්‍රියාෙළිඡේ ැැකියාෙ අඩු ෙැඩි අය මානෙ සමාජය තුළ ඡෙඡසන
බෙද ඡපනී යයි. ඡේ ැැකියාෙ අඩුෙැඩි වීමට විවිධ ඡැේතු සාධ ද ඉෙැේ ඡද. ජීෙ විදයාත ම
පැ ඩ,විවිධ පරිසර පසුියම තත ෙ, ඇේබැ දවීේ, ෙයස, රැකියාඡද ස්ෙභාෙය, දැන උ ත ම ශදී
විවිධ ඡැේතුසාධ නිසා ස්මරණ ැැකියා විවිධ පරාස න්නාබෙ පැැැදිලිවී ඡේ. එඡසේම
ක්යමකය, මානික ශත ය ෙැනි මානික ඡැේතු නිසා ස්මරණ ැැකියාෙ අඩු විය ැැකි ය. එඡසේම
ධනාත ම අභිඡ්‍රේරණ, සතුටට පත වීම, ප්‍රී මත ජීවිතය ෙැනි මානික ඡැේතු නිසා ස්මරණ
ැැකියාෙ ෙැඩි විය ැැකි ය. මේ අයුරින්ම මත්පැන්, මත ද්‍රෙය භාවිතය බඳු ායි ඡැේතු නිසා
ස්මරණ ැැකියාෙ අඩුවිය ැැකි ය. එඡසේම ායි සුෙතාෙ, නීඡරෝගී බෙ, ෙයායාම, නිෙැරදි චර්යාෙ
ෙැනි ායි ඡැේතු නිසා ස්මරණ ැැකියාෙ ෙැඩිවිය ැැකි ය. එඡසේම මඡනෝ ායි ඡරෝ බාධ
නිසා ද ස්මරණ ශක් ඡේ ියා ෙැටීේ නිරීක්ෂණය විය ැැකි බෙ දැන ැනීම ෙැද ත ය.
විඡශේෂඡයන්ම ස්මරණය මනසට ඡබොඡැෝුරට සේබන්ධෙන බැවින් එ ද අඩුවීම කිිකයේ මානික
ුබයතාෙය ඡැේතුෙක් ඡසේ සැයකිය ැැකි ය. ස්මරණය අතීතය අනා තය ැා ෙර්තමානය යා
රන පුුව ක් ඡයසද සැයකිය ැැකි ය. ඡේ පුුවඡක් යේයේ ස්කාන ියා ෙැටීේ ැා ඩඡතොළුවීේ
ිකුවීම නිසා ායත්‍රය අතර සබාතාෙ ියා ෙැටිය ැැකි ය. ඡබොඡැෝවිට ජීෙ විදයාත ම යේ යේ
ඡැේතු නිසා ද, ඡරෝගී තත ෙ නිසා ද, ේපනය, ශත ය, පීඩනය ෙැනි මානික ඡැේතු ද, ායි
ඡරෝගී තත ෙයන් නිසාද ස්මරණය ුර්ෙය වී යා ැැකි ය. එවිට ායත්‍රය පිළිබාෙ සබාතා ියා
ෙැටීඡමන් පුද් යයාට සමාජඡේ දී නිෙැරදි පැෙැත මක් ඇ ර ැනීඡේ ැැකියාෙ අ දමිවිය ැැකි
ය. සමාජඡේදී විවිධ මානික මට්ටේෙය පුද් යයින්ඡ ක්‍රියා ාරීත ෙය ඔවුන්ට අනනය
ස්ෙරූපයකින් ඡ ොඩ නැමෙ ඇත ඡත ඡේ නිසාය. පුද් ය සබාතා පැෙැත වීඡේ දී ැා සමාජ සබාතා
පැෙැත වීඡේ දී යේ අෙස්කාෙය ැටළු ාරී තත ෙයන්ට මුහුණ පෑමට ිකු ෙනුඡේ ස්මරණ ැැකියා
පිළිබා ඇ ඡේ විවිධත ෙය නිසාය. ඡ ඡසේ ඡෙතත මඡනෝ අභයාස මඟින් පුද් යඡයකුඡ
ස්මරණ ැැකියාෙ ඉැළ මට්ටම ට සංෙර්ධනය ළ ැැකි ය.100
ස්මරණය යනු යේ ඡතොරතුරක් ග්‍රැණය කිරීම, බඩා කිරීම ැා ශෙර්ජනය ඡයස පියෙර
තුනකින් සමන්විත ක්‍රියාෙළියක් බෙ මඡනෝ විදයාඡද සාැන්ය. එඡසේම ඡමම ක්‍රියාෙළිය ෙර්
තුනක් යටතට ඡ ොනු ළ ැැකි ය. එනේ මුලි මත ය (Sensory Memory), ඡ ටි ාලීන
මත ය (Short Term Memory) ැා දිගු ාලීන මත ය (Long Term Memory) ශදී ෙශඡයනි.
සාමානයඡයන් සංඡදදී ඉන්ද්‍රියන් විිකන් ග්‍රැණය ර න්නා සුළු ශේද, දර්ශන ඡැෝ ඡෙනත එබඳු
සංඡදදන තත ෙ ෙැනි ඉතා ඡ ටි ායයක් මත තබා ත යුතු ඡද්ෙේ මත ඡේ රාා ැනීඡේ
ාර්ය මුලි මත ය විිකන් ඉු රයි. ඊට ෙඩා ෙැඩි ායයක්, ඡබොඡැෝවිට මිනිත තු කීපයක්
අදාළ ඡතොරතුුව මත ඡය ද රාො තබා ැනීඡේ ාර්යය ඡ ටි ාලීන මත ය මඟින් ඉු රනු
යබයි. නමුු පාඩේ ටයුතුෙය දී උප ාරීෙන වදනි ාර්යයන් ද අපට අෙශය විය ැැකි
ඡබොඡැෝ ඡතොරතුුව ඡැෝ ඡෙනත ඕනෑම ේ පෙ න අඡනකුත ිකයළුම මත යන්ට ඡැේතු ෙනුඡේ
දිගු ාලීන මත යයි. ඡම ද දී තැන්පත ෙන ඡතොරතුුව ස්ථිර ෙශඡයන්ම බඩා ෙන අතර අෙශය
විඡට ශෙර්ජනය ළ ැැකි ය. ඡමොළය තුළම රසායනි ්‍ර ක්‍රියා මඟින් දත ත තැන්පත ර
තැබීම අෙශය ෙනුඡේ ඡමබඳු ස්මරණ සාැාය.101
මිනිස් ඡමොළඡේ සංෙර්ධිත ස්ෙරූපය ැා ැැඩය අනුෙ ඡසසු සත ෙ විඡශේෂය ඡමොළය ට
ෙඩා ස්මරණ ැැකියාෙ මානෙ ඡමොළඡේ අධි බෙ ඡපනීයයි.බුද්ධිය,තර් න ැැකියාෙ,ස්මරණය,
නිර්මාණශීලිත ෙය බඳු ඡද් අ න් මානෙ ඡමොළය ඡබොඡැෝ ඡසේ ඉදිරිඡයන් ිකටී. මානෙ ස්මරණයට
බයපාන ැටළු ඡබොඡැොමයක් ඇ ෙනුඡේ මිනිසුන්ඡ ශ ේප, ැටළු, අදැස් ශදිඡේ ඇ

17. 194
ඡෙනස් ේ මතය. එයට ජීෙ විදයාත ම ඡැේතු ද ඇතැේවිට එක් ඡද. සමැර අෙස්කාෙයදී ඡරෝගී
තත ෙ නිසා ද ස්මරණ ැටළු ඇ විය ැැකි ය. ඡේ ඡරෝගී තත ෙ අතර ායි ඡමන්ම මානික
ඡරෝගී තත ෙයන්ද ියය ැැකි ය. වියපත වීම සමෙඡමොළඡේ වසය ක්‍රමි ෙ මිය යාම ඇතැේ අය
තුළ විදයමාන ඡරෝගී තත ෙයකි. ඡමය ඇේෂයිමර් (Alzheimer’s disease) ඡරෝ ය ඡයස ැැඳින්
ඡද. එම ඡරෝගී තත ෙයට යක් අඡයකුඡ ස්මරණ ැැකියාෙ ඡරෝ ය ෙැඩිදියුණුවීම සමෙ ක්‍රමි ෙ
නැ ෙ යයි. එඡසේම යේ අයට ෙැළඡාන ඇතැේ මානික ඡරෝගී තත ෙයන් නිසා ද ස්මරණ
ැැකියාෙ අඩුවී යයි. වෙදයෙුව අතර ස්මරණ ැැකියාෙ පරීක්ෂා රන විවිධ ක්‍රමඡදද පෙතී. ඡේ
අනුෙ ඡරෝ යක්ෂණ පරීක්ෂා ර කුමන ඡරෝ ය ෙැළඳී ඇ දැයි නිෙැරදි ඡරෝ විනිශ්චයන්ට
එළඹීඡේ ැැකියාෙ ඡේ. ්‍රඡදණි තෙ එන ඇතැේ ජාන ුබයතා නිසා ද ස්මරණ ැැකියාෙ අඩු
දුවඡෙෝ උපදි . විඡශේෂ අෙධානයක් දැක්විය යුතු විඡශේෂ අෙශයතා ඇ අය ඡයස ඡමබඳු දුවෙන්
ැැඳින් ඡද. ඡමබඳු දුවෙන්ට සාමානය දුවෙන් සම සම ඡසේ පං ාමර අධයාපනය යැබීමට
අපැසුය. ඡේ නිසා ඡමබඳු දුවෙන්ට ඡෙන් විඡශේෂිත පාසැේ ඇත. ඡේොඡේ ඡමබඳු දුවෙන්ට
ැයඡපන ඉඡ නුේ ක්‍රමඡදදයක් ඇත. ඉඡ නීම, පුහුණුෙ මඟින් ඡබොඡැෝ ුරට ඡමබඳු දුවෙන්ඡ
ස්මරණ ුබයතා අෙම ර ත ැැකි ය. ඡෙනත ඉන්ද්‍රියන් ද පෙ න ුබයතා නිසාද ඇතැේ දුවෙන්
තුළ ස්මරණ ුර්ෙයතා විදයමාන ඡද. ්‍රෙණ ැැකියාෙ අඩු ම ඡමබඳු ුර්ෙයතා අතරින් ්‍රධාන ඡද.
ඇතැේ දුවෙන්තුළ අෙධානය අඩු ම,ිකත එ අරමුණු රාො ැනීඡේ අපැසු ම ශදී මානික
ුර්ෙයතා නිසා ස්මරණ ැැකියාෙ අඩු ම විදයමාන ඡද. ක්‍රියාශීලී බෙ අධි ැා එය අෙම මට්ටම
ඇ දුවෙන් තුළ ඡමබඳු මානික ුබයතා බහුයෙ දක්නට යැඡේ.102
ස්මරණඡේදී විවිධ අයතුළ පෙ න ඡෙනස් ේ නිසා යමක් නිෙැරදිෙ ස්මරණය ො යැයි
සෑීමම ට පත විය ඡනො ැැකි බෙ ඡපඡන්. ස්මරණ ක්‍රියාෙළියට ඡනොඡයක් ඡැේතු නිසා බාධා ඇ
විය ැැකි ය. එඡසේම ස්මරණ ක්‍රියාෙළිය ෙඩාත තීව්‍ර රෙන ඡද් ඇ විය ැැකි ය. යේ ස්මරණය ට
ෙඩා ්‍රබය ්‍ර විඡරෝධී ස්මරණයක් මඟින් මුේ ස්මරණ ැැකියාෙ අඩුවී යා ැැකි ය. යේ
ස්මරණය ට ෙඩා ්‍රබය සමාන ස්මරණයක් මඟින් මුේ ස්මරණ ැැකියාෙ තීව්‍ර වී යා ැැකි ය.
ස්මරණ අදාළ පුද් යයාට බයපාන ස්ෙරූපය අනුෙ ාො ්‍ර ජානනාත ම ඡැෝ ්‍ර ඡශේධනාත ම
දැයි තීරණය ඡ ඡර්. එ දදී අදාළ පුද් යයා ැම , ුවචි රන ස්මරණ ්‍ර ජානනාත ම ඡයස
තීරණ ඡ ඡර්. එඡසේම අ මැ , අුවචි රන ස්මරණ ්‍ර ඡශේධනනාත ම ඡයස තීරණය ඡ ඡර්.
නිදසුනක් ඡසේ යේ පුද් යඡයකුට ිකය මෙඡ පියාඡ විඡයෝෙ ඡදදනාෙකි. එබැවින් එය
්‍ර ඡශේධනනාත ම ස්මරණය ැයි ඡ ඡර්. එඡසේම තමා ඉැළ විභා යකින් සමත වීම, ඉැළ
තනතුරක් ඇ රැකියාෙක් යැබීම ෙැනි ඡැේතු ිකතට සතුටක් ්‍රඡමෝදයක් ඇ ෙන අෙස්කාය.
එබැවින් එබඳු ඡද් ්‍ර ජානනාත ම ස්මරණ ඡසේ සැයඡක්. මිනිසුන්ට ෙඩාත ඡදදනා ාරී ැා
්‍රඡමෝදය ඇ අෙස්කා පැසුඡෙන් මත ඡේ තැන්පත ඡද. එබඳු අෙස්කා ්‍ර ජානාත ම ඡැෝ
්‍ර ඡශේධනාත ම ඡැෝ විය ැැකි ය. පුද් යඡයකු යබන යේ ස්මරණයක් ්‍ර ඡශේධනාත ම දැයි
ඡැෝ ්‍ර ජානනාත ම දැයි යනුඡෙන් තීරණය ෙන්ඡන් පුද් ය මනස විිකන් එය ැඳුනා නු යබන
ස්ෙරූපය අනුෙය. ්‍ර ජානාත ම ස්මරණ නිසා ිකත සතුටින් පිඡර්. ්‍ර ඡශේධනාත ම ස්මරණ
නිසා ිකත ුකින් පිඡර්. එ ද දී සංජානන අනනයතාෙ ෙැද ත ඡද. ්‍ර ඡශේධනාත ම ස්මරණ
මනසට ඇ ෙනුඡේ පීඩාෙකි. ශත යකි. එබැවින් එබඳු ස්මරණ යළි යළි ස්මෘ යට නැමෙම නිසා
මානික ෙ ඇද ෙැටිය ැැකි ය. ඇතැේ අෙස්කාෙය දී ඡේ තත ෙ ෙර්ධනය වීම විෂාදය (depression)
බඳු මානික ඡරෝ යන්ට ද ඡැේතුෙක් විය ැැකි ය. සතුට වුෙද ්‍රඡමෝදය යන නමින් ැඳුන්ෙන
ඉැළ තීව්‍ර මට්ටමක් දක්ො ිකත තුළ ැට ැනීම මානික ඡසෞඛ්‍යයට අ දත රය. ැදිික ේපනයට
පත වීඡමන් ැෘදඡරෝගී අෙස්කාෙයට යක්වීමට පො ිකු විය ැැකි ය. ඡේ නිසා සතුට ඡැෝ ු වුෙද
තීව්‍ර ශඡද ෙයට යක්වීම නිසා ස්ෙභාවි ස්මරණ ක්‍රියාෙළියට බාධා ඇ වීම එතරේ ඡයෝ ය
ඡදයක් ඡනොෙන බෙ පැැැදිලිය.103

18. 195
ස්මරණය ෙනුඡේ ැටීමක් පිළිබා නේ අදාළ ස්මරණඡේ තීව්‍රතාඡද ්‍රමාණයට ්‍ර විුවද්ධ
ශ ේපයක් ිකඡත ඇ විට අදාළ ැැමෙේ ස්මරණයට බාධා ඇ ෙන බෙ නිරීක්ෂණය ළ ැැකි ය.
ශඡද ශීලී පිරිසක් මැද ිකටින විට දී ඔවුන් ඡ ඡරන් දිස්ෙන ළැ ාරී ස්ෙරූපය නිසා ස්මරණය
ෙනුඡේ මානික ශත යයි. නමුත ස්ෙභාෙඡයන්ම තැන්පත පුද් යඡයකුඡ මනසට එම ශත
ස්ෙභාෙය ස්මරණයෙනුඡේ කිිකයේ බාධා ාරී බෙ ට යටත ෙය. ා නිසා ඡමබඳු ශාන්ත තැන්පත
පුද් යඡයකුට ශත පරිසරයක් මැද විසුෙද පැසුඡෙන් ්‍රඡ ෝපයට පත ළ ඡනොැැකි
ය.නිරතුුවෙ සෘණාත ම අ දත ර මානික ශඡද යන් මැඩ පෙත ො ඡෙඡසන අඡයකුට ිකය
පැෙැත මට අනුෙ ඡසසු අය ඡ තරේ ෙෑයේ ළ ද පැසුඡෙන් ්‍රඡ ෝප ැන්වීමට අපැසු
පුද් යඡයකු බෙට පත ඡද. බුු දැඡේ විග්‍රැෙන අටඡයෝ දැඡම ද අ ේපිත පුද් යයා නිර්මාණය
ෙනුඡේ ඡමඡසේ උඡප්ත ක්ෂාෙට මනස හුුව පුුවු ර ැනීම මඟිනි. ිකතට ඇ ෙන අසැන ාරී
ස්මරණ මැඩ පැෙැත වීම සාැා ිකතට සුෙ ඡ න ඡදන සතුුදාය ස්මරණ ඡමඡන ද රන ඡයස
උපඡද්ශනඡේදී උපඡදස් දී ඡේ. මනසට දැඡනන අසැන ාරී ස්මරණ කිික ඡය ත ස්කාෙර
මත ඡයන් ඉෙත ළ ඡනොැැකි ය. වදනි ජීවිතඡේ දී අප ිකු රන ිකයළු ාර්යයන් මනඡසේ
ස්මරණ ඡයස තැන්පත ඡද. මින් යළිත ස්මරණය ළ ැැක්ඡක් එකී ිකයළු මත අතරින් සුළු
ඡ ොටසක් පමණි. එයද ෙඩාත ්‍රබයෙ මත ඡේ බඩා වී ඇ ස්මරණ ඡද. වදනි ජීවිතයට
ෙඩාත අෙශය යේයේ චාය ාර්යයන් පුුවු පුහුණුවීේ ඡසේ ස්කාෙර මත ය තුළ තැන්පත ඡද.
ාො යළි යළිත අෙශය ෙන බැවින් නිරායාසඡයන්ම ස්මරණය ෙන පරිදි මානෙ මත ය ැැඩ ැසී
ඡේ. නිදසුනක් ඡයස රිය පැදවීම පුහුණුවීම ශරේභඡේ දී එය ෙෑයේ ර ිකත තබා ැනීම ිකු
ළ යුතුය. පසු ායඡේ දී රිය පැදවීඡේදී අෙශය ස්කානෙයදී අෙශය ඡෙනස් වීේ ෙයට උචිත පරිදි
ැසුරෙමින් සංඥා යබා ඡදමින් රිය ධාෙනය කිරීමට ැැකියාෙ යැඡේ. ඊට අදාළ ිකයළු ස්මරණ
ඇෙැික විට සැඡනකින් යබා ඡදමින් ස්මරණය ිකු රනුඡේ අමිය ඡමඡැයකි. පදෙනු යබන රිය
තමාඡ ිකුවඡර්ම ඡ ොටසක් බෙට පත ෙනතාක් රිය පැදවීඡේ ්‍රවීණඡයකු බෙට පත විය ඡනොැැකි
ය. එක්තරා අෙස්කාෙ දී ඡනො ිකතාම අෙශය ිකයළු චයන ිකු ළ ැැකි මට්ටමට පත වීඡේදී රිය
පැදවීඡේ ්‍රවීණඡයකු බෙට පත ඡද. ඡේ සාැා අඛ්‍ණ්ඩෙ අදාළ ාර්යඡේ නිරතඡෙමින් ඡැොඳින්
පුහුණු විය යුතුය. ඡමය ස්මරණය ැා ඡමොළඡේ මඡනෝ චාය ැැකියාෙ අතර සමාඡයෝජන
ාර්යට අදාළ පුහුණුෙකි. අදාළ ාර්යය උපරීම ාර්යක්ෂමතාෙයකින් ඉු ළ ැැකිවීම එ ද
්‍රවීණතාෙ යැබීමයි.104
ස්මරණ ාර්යය ෙඩා ඡැොඳින් ඉුවීමට සීයඡේ උපඡයෝගීතාෙය ෙැද ත ඡද. සීයය මඟින්
ය, ෙචන සංෙර ඡද. භාෙනාෙ මඟින් මනස සංෙර ඡද. සමාධිය ෙැඩීම මඟින් රා ය, ද්ඡදෂය
ශදී අ දත ර මානික ශඡද තදඞ් විෂ් ේභන ෙශඡයන් යටපත ඡද. විදර්ශනා භාෙනාෙ ෙඩා
මාර් ඵය යැබීඡේ දී සමුච්ඡේද ්‍රැාණඡයන් ඡමෝැ මානික ශ ේපය ුුව ර ැැරීමට සමත
ඡද. එඡසේම විදර්ශනා භාෙනාෙ ෙැඩීම මඟින් රා , ද්ඡදෂ ැා ඡමෝැ යන අ දත ර මානික
සංකීර්ණ (Mental Complex) පුපුරො ඡදදරො ැැර ක්ෂය රනු යබයි. ඡබෞද්ධ භාෙනා ක්‍රමයක්
විදර්ශනා භාෙනා ක්‍රමය ැැර ඡෙනත එ ු භාෙනා ක්‍රමයක්ෙත ඡමම අ දත ර මානික
සංකීර්ණ ඡමඡයස පුපුරො ැැරීමට සමත ඡනො ඡද.ඡමය ඡබෞද්ධ භාෙනා ක්‍රමඡය ද විදයමාන
සුවිඡශේී අනනයතා යක්ෂණය ඡයස ඡපන්ො දිය ැැකි ය. බුද්ධ ායයට ඡපර පටන් ිකත
සමාධි ත කිරීම මඟින් ඡ ඡළස් යටපත ළ ැැකි සමක භාෙනා ක්‍රම ඡ ොඡතකුත බුණ ද එන්
යැියය ැැකි අෙසාන නිෂ්ඨාෙ ඡයස සය න යද්ඡද් අෂ්ට සමාපත උපදො තදඞ් ෙශඡයන් යේ
ායය ට ඡ ඡළස් යටපත කිරීම පමණකි. විදර්ශනා භාෙනාඡද දී රනුඡේ ා යටපත ළ
ඡ ඡළස් යළි ඡ දින දී ෙත ඇ ඡනොෙන පරිදි ුර ර දැමීමට දාර්ශනි ස්කාෙරයක් ැඳුන්ො
දීමයි. ඡේ මඟින් මානික මට්ටඡේ ඡෙනසක් ඇ කිරීම තුළ ඡ ඡළස් ඇ වීමට බයපාන
මානික ඡැේතු ඉෙත ර දැමීමක් ිකු ඡ ඡර්. ඡ ඡළස් ුුව ර රැත බෙට පත උතුඡමකුට
ඡපර බූ ඡ ඡළස් කුමන ස්ෙරූපඡේ දැයි කියා ස්මරණය මඟින් පො යළිඳු ෙටැා ත ඡනොැැකි
ය.අ දත ර මානික සංකීර්ණ පුපුරො ැැරී පමණට යළි එබඳු ශ ාර ඡ්‍රේරණ මනඡසේ ැට ැනීම

19. 196
සාැටම නැ ෙ යයි. ක්ඡේශ සමුච්ඡේද ්‍රැාණය ෙනුඡේ ා ක්‍රමයටය. ස්මරණය සේබන්ධ ඡපර
කී නයායය ඡම ද දී අඡැෝික වී යනබෙක් ඡපඡන්. මින් පැැැදිලි ෙනුඡේ ස්මරණය වීම සාැා කුසේ
ඡැෝ අකුසේ පාක්ෂි උපස්කේභන අෙශයෙන බෙයි. මාර් ඵය යැබීම නිසා අකුසය පාක්ෂි
උපස්කේභනෙය බයපෑම නැ වී යන බැවින් ඡ ඡළස් ඇ ඡනො ඡද.105
ඉන්ද්‍රීය ක්‍රියා ාරීත ෙය නිසා සංඡදදී දත ත ඡසේ ඡමොළයට යැඡබන නියුඡරෝන ශඡද යන්
ඡමොළඡය ද බඩා ෙනුඡේ රසායනි ්‍ර ක්‍රියාෙ ට යක්වීඡමන් පසු රසායනි ෙුැයක් ඡයසයි.
ඡේ රසායනි ෙුැය ඡමොළඡේ විදයම අ සංකීර්ණ ක්ෂුද්‍ර විදුත පරිපකෙයට සමානත ෙයක්
දක්ෙයි. ඡම ද සුවිඡශේීත ෙය නේ ඡමය නූතන ඩිජිටේ තාක්ෂණය ැා ඊට ෙඩා ඉතා ිකයුේ නැඡනෝ
තාක්ෂණයට ෙඩා සූක්ෂම වීමයි. ඡේ යටඡත ්‍රමාණය ළ ඡනො ැැකි අ විශාය දත ත සංඛ්‍යාෙක්
ඡමොළඡය ද බඩා ළ ද කිික විඡට ත ඉන් ඡමොළඡේ මත ධාරිතාෙට කිිකු අෙම බයපෑමක්
ඡැෝ ඇ ඡනො වීමයි. ඡේ තාක්ෂණය මානෙ ඡමොළ ෙුැය තුළ පමණක් අන්තර් ත ෙකි. කිිකු
දිඡන අ දියුණු කිිකු යාන්ත්‍රි ඡමෙයම ට ඡැෝ අ නවීන සුපිරි පරි ණ ය ට යබාදිය
ඡනොැැකි මත ධාරිතාෙයකි. යඡමකු ජීෙත ෙ ඉන්නාතාක් දත ත පමණක් ඡනොෙ භෙය පුරාම
අනන්ත සසර සැරි සැරීඡේ දී මනසට උ ැා න්නා යද පින්, පද, කුසය ැා අකුසය ශදී ිකයළු
ස්මරණ දත ත බඩා මානෙ ඡමොළඡය ද කිිකු අපැසුෙකින් ඡතොරෙ තැන්පත ළ ැැකි ය.
එපමණක් ඡනොෙ ඉන් ඉදිරියට තෙත සසර සැරි සරා ඡ දින ඡැෝ නිෙන් දක්නා ජා ද ක්ො යේ
තාක් ස්මරණ ඡෙත නේ ා ිකයළු ස්මරණයන්ම දත ත ඡයිකන් ඡමොළඡය ද තැන්පත ර තබා
ත ැැකි ඡයස මිනිස් ඡමොළඡේ ෙුැය නිර්මාණය වී ඡේ. ඡම ද සුවිඡශේීතාෙය නේ අෙශය
විඡට ඡේ ඕනෑම දත තයක් යළි ස්මරණයට නො ත ැැකි ඡයස රසායනි ෙුැ ඡයස
ඡමොළඡය ද තැන්පත ෙ ඇ බෙයි. ඡ ඡනකු ඡමෝැනය කිරීඡමන් ැඹුුව ස්ෙප්ත න නිද්‍රාෙ ට යක්
කිරීඡමන් ඡැෝ ිකඡත ැඹුුව සමාධි මට්ටේෙය දී අෙශය විඡට ඡේ ස්මරණ දත ත යළි
ශෙර්ජනා කිරීමට ැැකි ය. රසායනි ්‍ර ක්‍රියා මඟින් නිර්මාණය ෙන ිකයුේ රසායනි ෙුැ නිසා
සුළු ඉඩ ඩ විශාය ස්මරණ දත ත ්‍රමාණයක් පැසුඡෙන් බඩා ළ ැැකි ය. ඡ ඡනකු
වියපත ෙ මිය යන ඡතක්ම ැැකි උපරීම ස්මරණ දත ත ්‍රමාණයක් මස් ෂ් ය තුළ බඩා ළ ද,
ඡමොළඡය ද සැබෑ ැැකියාඡෙන් ාසාැා ෙැයඡෙනුඡේ 1/100,000 ත අඩු ්‍රමාණයක් බෙ සාමානය
පිළි ැනීමයි. ඡමොළය උපරීම ාර්යක්ෂතාෙයකින් ක්‍රියා රද් දී ෙැය ඡෙනුඡේ ා තරේ සුළු
්‍රමාණයක් නේ, ඡමොළඡේ සෑබෑ ධාරිතාෙ ිකතා ත ඡනොැැකි තරේ සුවිශාය බෙ පැැැදිලි ඡද.
මස් ෂ් ය තුළ පි දටි අ ිකයුේ ස්නායු ඡක්ශ නාලි ා තුළින් ස්නායු ශඡද සේඡ්‍රේෂණය ෙනුඡේ
සංඥා ඡයසය. එඡසේ වුෙද ස්නායු ශඡද සංඥා පරිද්ඡදන් අදාළ ස්නායු තුළින් මන් රනුඡේ
එ ද අග්‍ර රා ළො ෙන ඡතක් පමණි. ස්නායු අග්‍ර අතර කුඩා පරතර ඇ ඡසේ ාො පි දටා ඇත.ඡේ
පරතර අතරින් තෙුරටත ස්නායු සේඡ්‍රේෂණ සංඥා ඡසේ මන් ඡනො නී. ා ඡෙනුෙට ිකුෙනුඡේ
ඡේ සංඥා රසායනි ්‍ර ක්‍රියා බෙට පරිෙර්තනය වීමකි. ඡේ සාැා අෙශය රසායනි ද්‍රෙය එම
ස්නායු නාළි ා අග්‍ර ෙය කුඩා කුටීරෙය පි දටා ඡේ. ස්නායු ශඡද යක් පැමිණිවිට ඡේ කුටීර
විෙරෙ රසායනි ද්‍රෙය නිදැස් ඡද. මස් ෂ් ඡේ ක්‍රියාෙළිය නියම ස්ෙරූපඡයන් ිකුවීමට ඡේ
රසායනි ද්‍රෙය සමබරෙ පැෙ ය යුතුය. යේ ඡැයකින් රසායනි ද්‍රෙයෙය ණණතාෙයක් ඇ
වුෙඡැොත මානික සමබරතාෙය ියඳී යයි. සරළෙ අර්ක දැක් විට මානික ඡරෝගී තත ෙයක් ඡයස
ැැඳින්ඡෙනුඡේ ඡමබඳු අෙස්කාෙකි. ඡමබඳු රසායනි ද්‍රෙයයන් ද අසමබරතාෙය පැැැදිලිෙ
විදයමාන ෙන අෙස්කාෙක් නේ ස්මරණයට විවිධ ැටළු, බාධා ාරී තත ෙයන් පැන නැමෙමයි.
මනඡස ද අසමබරතාෙයක් ඇ විට දී ස්මරණ ක්‍රියාෙළිඡය ද පැැැදිලි ියා ෙැටීමක් නිරීක්ෂණය
ෙනුඡේ ඡේ ඡැේතුෙ නිසාය. ස්මරණය මනාෙ බීම සමබර මානික ඡසෞඛ්‍ය තත ෙයකින් පසුෙන
බෙට පැැැදිලි සාධ යකි.106
මානෙ ස්මරණයට සැසඡාන ධාරිතාෙයක් ස දත ෘ ම බුද්ධියක් කිිකදින ඡනො නිපද
විය ැැක්ඡක් ා සුවිශාය ධාරිතාෙට නමශයශීලී අයුරින් සැ ිකය ැැකි ඡෙනත ඡමෙයමක් නැ

20. 197
බැවිනි. ඡමය එතරේ ශශ්චර්යමත ය. ඡමොළඡය ද ්‍රධාන ක්‍රියාෙළි සෑම එ ක්ම පාඡැේ පායනය
රනුඡේ ද ස්මරණය මඟිනි. ස්මරණය යනු තාර්කි (Logical) පැ ඩක් ැා රසායනි ්‍ර
ක්‍රියා අන්තර් ත පැ ඩක් යන ඡදයා ාර සැ සුමක් ඇ ඡදයකි. ස්නායු තන්තු තුළින් සංඥා
සේඡ්‍රේෂණය ෙනුඡේ තාර්කි පිළිඡෙයටය. ඡම ද තාර්කි පිළිඡෙය (Logical System) නේ තඹ
ේියයක් දිඡ විුලිය මන් කිරීඡේ දී ිකු ෙන ඉඡයක්ඡරෝනෙය මනා මනය ඡමන් ඩින්
ඩ ිකු ෙන සංඥා මන් කිරීමයි. ඩිජිටේ ක්‍රමඡදදඡය ද දී සැ සූ විදුත පරිපකෙය අන්තර් තය
තාර්කි ්‍රඡදශ (Logic Gates) මඟින් අෙශය සංඥාෙ විදුත සංඥාෙක් බෙට පරිෙර්තනය
ඡ ොට එය සේඡ්‍රේෂණය ඡද. ඡේ පරිපක ඡෙත සංඥා ඇතුළුවීම (Inputs) ැා පිටවීම (Outputs)
අතරතුර අෙස්කාෙ ෙන එනේ පරිපකය තුළ දී සංඥාෙ විදුත සංඥාෙක් බෙට පරිෙර්තනය වීම ිකු
ඡද. ඡම දදී ිකු ෙන ාර්යය සුළු වුෙ ද ා සාැා භාවිතා ළ යුතු විදුත ඡමෙයේ සංඛ්‍යාෙ
අධි ය. එය ස ස් කිරීමට ැා බඩා කිරීමට විශාය ඉඩ ඩක් අෙශය ඡද. ා සාැා ෙැයඡෙන
්‍රමාණයට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ ඉන් යැියය ැැකි ්‍රඡයෝජනය අේපය. එඡසේම මුලි සරළ පරිපක (Basic
Circuits) අ විශාය ්‍රමාණයක් ඇතුළත ර සැ සූ විශාලිත අන්තර්පරිපක ( Integrated
Circuits) පො අෙශය ඡද. ඡමබඳු පරිපකයක් ැැඳින්ඡෙනුඡේ ද චිපයක් (Chips) ඡයසය.
පරි ණ ය ැදෙත ඡසේ සැයඡ න මයිඡක්‍රොඡසොසරය (Microprocessor) පො ඡේ අයුරින් තැනූ
දැෙැන්ත චිපයක් ඡසේ සැයකිය ැැකි ය. ඡයෝ ඡේ දැනට නිෂ්පාදිත නවීනතම මයිඡක්‍රොඡසොසරයටද
ෙඩා ඡනො ික ය ැැකි ස්මරණ ධාරිතාෙක් මානෙ මස් ෂ් ඡය ද අන්තර් තය.107
ඡබොඡැෝවිට මානෙයාඡ තාෙ ාලි ස්මරණය තර් නය ශශ්‍රිත ඡ ොටඡ න ස ස්ෙන
අතර දිගු ාලීන ස්මරණ රසායනි ්‍ර ක්‍රියා පාද ර ඡ න ස ස් ඡද. ඡමොළඡේ ස්මරණ
බඩා වීම ැා බඩා ස්මරණ මත ය (Memory) ඡයස ද සාමානයඡයන් ැැඳින් ඡද. ඡේ
ස්මරණ යළි ික ද ැාවීම ශෙර්ජනය (Reflection) නේ ඡද. බුු දැඡේ මනික ාර (Reflexion)
යනුඡෙන් දක්ෙනුඡේ ද ඡේ ස්මරණ ශෙර්ජන ක්‍රියාෙළියයි.එඡසේම ඡමය ධයානාං යක් විචාර
(Deliberation) නැමැ චිත ත ස්ෙභාෙයට තරමක් ශසන්න ස්ෙරූපයක් ඡපන්ෙයි. විදර්ශනා
භාෙනාෙ ෙැඩීඡේ දී චිත ත ා ග්‍රතාෙ ඇ රඡ න සමාධිය දියුණු වීඡේ දී ඇ ෙන අධිචිත තය
(Contemplation) තුළද ික දය, ස්මරණ ැැකියාෙ ්‍රබයෙ ක්‍රියාත ම ඡද. සමාධි ිකඡත ඇ ෙන
චිත ත ා ාග්‍රතාෙ (Concentration) විදර්ශනා සමාධිය ඡයස ැැඳින්ඡෙන ඛ්‍ණ සමාධිඡේදී
(Prompt Concentration) ෙඩාත ්‍රබයය.ඡේ ඛ්‍ණ සමාධිය නිසා ිකතට ඩිනමින් නිෙන්
අරමුණු වීඡේ ාර්යය ඉු ෙන බැවින් එය අ්‍රමාදී (Immediate) විැරණයකි. ඡේ ැැකියාෙ ඇ
බැවින් බුු දැඡම ද විග්‍රැ ෙන ඡේ විදර්ශනා භාෙනාෙ සාන්දෘෂ්ටි බෙ පිළි ැඡන්. එ ද අුවත ේ
ඡනො යො විපා ඡ න ඡදන බෙයි. එඡමන්ම විදර්ශනා භාෙනාෙ මඟින් යැියය ැැකි ්‍ර ඵය
අ ාලි ය (Timeless) බෙ දක්ො ඇත. ඡේ අ ාලි යන ෙදන තුළ සදා ාලි ැා ාය මුක්ත
යන අර්ක ඡද ම ැේ ඡද. ඡම ද දැක්ඡෙන විදර්ශනා භාෙනා ක්‍රමය එක් ායය ට පමණක්
සීමා ඡදයක් ඡනො ඡද. බුුදැම ැඹුරින් විග්‍රැ කිරීඡේ දී එ ද මතුපිට අුවත ඡෙනුෙට ඊට ෙඩා
ඡබඡැවින් උසස් දාර්ශනි පැ ඩක් දැකිය ැැකි ය. බුු දැම ්‍ර ඡදධ කිරීඡේදී අෙඡබෝධ
ර නුඡේ ඡේ පැ ඩයි. බුුරුන් ඡද්ශනා ර ඇ ැඹුුව මඡනෝ විදයාත ම ුවණු සාමානය
විස්තර කිරීම දී පැසුඡෙන් මෙැැරී යා ැැකි ය. පිරිනිෙන් පෑමට ශසන්න අෙස්කාඡද දී
බුුරුන් ඡද්ශනා රන යද සංස් ාර ධර්ම අනිතය බැවින් අ්‍රමාදී ෙන්න යන අෙොදඡේ ැේ
ෙනුඡේ ැඹුුව අුවතකි. ඡම ද අ්‍රමාද යන ෙයෙැාරඡයන් දැක්වී ඇත ඡත සාමානය ඡයෝ
සේමතය තුළ දී භාවිතා රන අ්‍රමාදය යන අදැස ඡනො ඡද. ස්මරණය ික දනුෙණ එක් ිකඡත
ඉතා ඉැළ ෙැඩි දියුණු අෙස්කාෙක් ඡේ අ්‍රමාදී යන්ඡන් දාර්ශනි අර්කයයි.ස්මරණය
සේබන්ධී ාර යකි. ඡදදනා, සංඥා, සංඛ්‍ාර ැා විඤ්ඤාණ යන අෙස්කා සතර තුළ ිකඡත විවිධ
යක්ෂණ විදයමානය. ඡේ ිකද ස් න්ධ ඡ ොටස් අතර සබාතාෙ ඇ රනුඡේ ස්මරණය
මඟිනි. ය පාද ර ත ඡභෞ රූපඡේ දැඡනන ස්ෙභාෙය ඡැොඳින් ෙටැා තැැකි
පුද් යයින් අරමුණුඡ ොට ායානුපස්සනාෙ ඡද්ශනා ර ඡේ. ඡදදනාඡද ස්ෙරූප මනා ඡයස

21. 198
ෙටැා ත ැැකි පුද් යයින් අරමුණුඡ ොට ඡදදනානුපස්සනාෙ ඡද්ශනා ර ඇත. චිත ත
ස්ෙභාෙය මනාෙ ෙටැා ත ැැකි පුද් යයින් අරමුණුඡ ොට චිත තානුපස්සනාෙ ඡද්ශනා ර ඡේ.
එඡසේම මානෙ මානික පැෙැත ඡම ද ිකයළු යක්ෂණ මනාෙ ෙටැා ත ැැකි පුද් යයින්
උඡදසා ධේමානුපස්සනාෙ ඡද්ශනා ර ඡේ. පුද් ය විවිධත ෙය සය ා ිකද ෙැදෑුවේඡ ොට
දක්ො බුණ ද සතර ස පට්ඨානයම විදර්ශනා භාෙනාෙ සාැා ඡයෝ ය බෙ සැයකීම ෙැද ත ය.108
ස්මරණය ික දය නමින් සැයකීඡේදී එය වි ෘ ස්ෙරූපඡයන් බැැැර බෙ අදැස්
ඡ ඡර්. ික දය ඡැෙත ස ය පිරිිකු ස්මරණය ැැකියාෙයි. ස්මරණය වි ෘ විය ැැක්ඡක් යමක්
පෙ න්නා ැැඩතයයට ෙඩා ඡෙනස් ස්ෙරූපයකින් මනසට ැනීම නිසාය. මනසට යැඡබන
ඉන්ද්‍රියාරේේණය වි ෘ කිරීමකින් ඡතොරෙ පිරිිකු ්‍ර ෘ ස්ෙභාෙඡයන්ම ස්මරණය තුළ ඡ ොනු
වීම පිරිිකු ික දයයි. ඉන්ද්‍රියාරේමණ ශශ්ොද ෙශඡයන් ැනීමක් ඡැෝ දෘෂ්ටි ෙශඡයන් සැයකීමක්
ඡැෝ ිකු ඡනො ඡ ොටම එයි පෙ න සැබෑ ්‍ර ෘ ස්ෙරූපඡයන් ැනීම අ්‍රමාදී බෙයි. ඡමඡසේ
සැයකීම ාය ත්‍රඡයන් වියුක්ත ෙකි. එවිට ිකඡත ක්‍රියා ාරීත ෙය පෙ නුඡේ ඡේ දැන් ඡේ
ඡමොඡැොත තුළ පමණකි. අතීත, අනා ත යන ාය සීමාෙලින් වියුක්ත තත ෙයක් එවිට මනසට
අරමුණු ඡද. ෙර්තමානය පො ක්ෂණි ඡයසට ඡෙනස් ෙන අසුුව සැණ ායයකි. එයද
පෙ න්ඡන් ද ඡනොපෙ න්ඡන්දැයි ඡනොකිය ැැකි පමණට ක්ෂණි ෙරින් ෙර ඉතා සීඝ්‍රෙ
විපරිණාමය ට යක් ඡද. ඡේ තත ෙය මත ෙර්තමානය පො සේමතය අනුෙ ස ස් රන යද්දක්
මිස සැබවින්ම ායත්‍රයම මායාෙක් බෙ මනාෙ ෙැටඡැේ. ඡේ මට්ටඡේදී පිරිිකු ස්මරණය ික දය
නමින් ිකඡත පෙතී. එවිට ිකත ඇලීේ ැටීේෙලින් ඡතොරය. ශාන්තය. එඡමන්ම ිකිකේය. ඉතා
නිශ්චයය. එඡසේම ික දය පෙ නුඡේ පෙත නා ඡේ ායය ඇසුුව ඡ ොටය. එ ද ෙර්තමානඡේ
ඡමොඡැොත ඡැෝ පැෙැත මක් නැත. ික දය පෙ නුඡේ ෙර්තමාන ායය ඇසුුවඡ ොට යැයි
සාමානය ෙයෙැාරය අනුෙ ැැඳින්වුෙද,එ ද සාැන් ෙර්තමානය ෙනාීම පැෙතීමක් පිළිබා ාය
සීමාෙක් ඡයස සැයකීම ෙැරදිය. එ ද ඇත ඡත නිපැෙැත මකි. ඡැෙත ියඳි ියඳී යාමකි. ැට ැනීමකි.
ියඳීමකි. ැට නිමින්ම ියඡායි. ියඳීම තුළම ැට ැනීම ැා යළි ියඳීම ඡද. ැට ැනීමට ෙඩා අධි
්‍රමාණෙලින් ියඳී යාම ිකු ඡද. තෙ ුරටත පැැැදිලිෙ සූක්ෂමෙ නිරීක්ෂණය කිරීඡේ දී ියඳීම ෙඩ
ෙඩාත පැැැදිලිෙ මනසට අරමුණු ඡද. ායයකින් මැනිය ඡනොැැකි අ ශය ඡද ෙත ෙ ිකු ෙන
ියා ෙැටීඡේ ක්‍රියාෙළියක් අෙසාන නිෂ්ඨාෙ ඡයස දැකිය ැැකි ය. ඡමය ඡෙනස්වීම ඡැෙත අනිතය
යක්ෂණ යැයි දැක්වීම ෙඩාත ම නිෙැරදිය. ඡේ ියඳීඡේ ඡෙනස්වීඡේ ක්‍රියාෙළිඡේ දෘෂ්ටිඡයන් අේයා
ැනීමට කිිකු ස්කානයක් නැත. ිකත අයො තැබීමට, අරමුණු කිරීමට, නිමි ෙශඡයන් ත ැැකි
කිිකෙක් නැත. ා නිසා ඡමය අනිමිත ත නේ ඡද. ඡම ද සාැන් අනිමිත ත නේ නිෙන් අරමුණු
කිරීමයි. සැබවින්ම ඡමඡයස නිමි ෙශඡයන් සය ා ැනීම ෙැරදි බැවින් එය අත ැැර දැමීම
නිෙනට ්‍රඡදශයකි. මානෙ මනසතුළ නිෙැරදි ස්මරණයක් ිකුෙන අෙස්කාෙ නේ ඡමඡසේ අනිමිත ත
ෙශඡයන් මානික පැ ඩ ස ස්වීමයි.109
ශෙර්ජනඡේ දී රසායනි ්‍ර ක්‍රියාෙ ිකු අතට ්‍ර විුවද්ධ දිශාෙට යළි ා ්‍ර ක්‍රියාෙම
ිකු ඡද. ඡම දදී ෙරක් ිකු ්‍ර ක්‍රියාෙ යළිත ෙරක් ශපස්සට මන් කිරීමක් ිකු ෙන බෙ සැයකිය
ැැකි ය. ඡමොළඡය ද ස්නායු තන්තු අතර පෙ න කුඩා ඇසුුවේ කුටීර බඳු ස්කාන ශශ්‍රිතෙ ඇ
රසායනි ද්‍රෙය ස්නායු සේඡ්‍රේෂණයට ඡමන්ම ස්මරණ ාර්යයට උප ාරී ඡද. ඇතැේ අයඡ
ස්මරණය ඉතා ඉැළය. ඡමබඳු අයඡ ඡමොළය තුළ ිකු ෙන රසායනි ්‍ර ක්‍රියා ඉතා
්‍රබය මට්ටමකින් ැා ඉැළම ාර්යක්ෂමතාෙයකින් යුක්තය. ඡමොළඡය ද රසායනි ද්‍රෙයෙය
සංයු ය ඡෙනස්වීම, ුර්ෙයවීම ශදී ඡැේතු නිසා යඡමකුඡ මානික සමබරතාෙය වුෙද ගිලිීම යා
ැැකි ය. ඡමොළඡේ ස්මරණය ශදී විවිධ ක්‍රියාෙන් ද නිෙැරදි බෙට ැා ැා ඡමොළඡේ සමබර
ක්‍රියා ාරීත ෙය සාැා අෙශය ෙන රසායනි ද්‍රෙය ්‍රමාණෙක් සංයු යකින් බීම සමබර මානික
පැෙැත මක් සාැා අතයෙශය ුවණකි. ඡම ද යේකිික අතයෙශය රසායනි ද්‍රෙයය
ණණතාෙයක් ඇ වුෙඡැොත ා පුද් යයාඡ මානික ක්‍රියා ාරීත ෙඡය ද සමබරතාෙය ගිලිීම

22. 199
යාැැකි ය.එ ද නිරීක්ෂණය ළැැකි එක් අං යක් ඡයස ස්මරණ ුර්ෙයතාෙය ඇ විය ැැකි ය.
එ දදී ස්මරණ ුර්ෙයතාෙ නිරීක්ෂණය කිරීඡමන් ඡමොළඡය ද රසායනි ද්‍රෙයෙය දෙ ම ැා
්‍ර ක්‍රියාෙය අඩුපාඩු ේ පිළිබා ෙඩාත නිෙැරදි විනිශ්චය ට පැමිණිය ැැකි ය. ඡමොළඡය ද ඡේ
රසායනි ද්‍රෙය ෙය ුබයතාෙ මත විවිධ මානික ඡරෝ ැා මානික ඡරෝ ඇ වීඡේ ්‍රෙණතා
පිළිබා ඡතොරතුුව දැන ත ැැකි ය. රසායනි ද්‍රෙයයන් ද සංයු ය මත අදාළ අසමතුලිත බෙ
යේයේ ඡරෝගී චර්යා යක්ෂණ අනුෙ නි මනය ළ ැැකි ය. ඊට අදාළ ඡෙන් ඡෙන් ඡරෝගී චර්යා
පෙ යි. මඡනෝ වෙදය විදයාෙ මනාෙ උ ත මඡනෝ වෙදයෙරඡයකුට අදාළ ඡරෝගිඡයකුඡ
ඡරෝ යක්ෂණ පරීක්ෂා කිරීම මඟින් කුමන රසායනි ද්‍රෙයෙය අසමතුලිතාෙක් දැයි පරීක්ෂා ර
බයා ා පිළිබා නිෙැරදි ඡරෝ විනිශ්චයන්ට එළඹිය ැැකි ය. වෙදය උප රණ භාවිතඡයන් ඇඡසේ
දෘෂ්ටි ස්නායුෙ ඔස්ඡසේ ඡමොළඡය ද අභයන්තර ක්‍රියා ාරීත ෙය නිරීක්ෂණය කිරීමට අෙශය පුහුණුෙ
මඡනෝ වෙදයෙුවන් ැට යබා දී ඡේ. ඡමොළඡේ රසායනි ද්‍රෙයෙය සමතුලිත බෙ බා දරින්
විදයමාන ෙනුඡේ ික දමා ය, ස්මරණ ශක් ය ුබයවීම, ේපනාෙ නැ වීම, මායාෙ ැා විවිධ
භ්‍රාන් ශත අෙස්කා ඇ වීම තුළිනි. ඡරෝ යක්ෂණ අනුෙ නිෙැරදි ඡරෝ විනිශ්චයන්ට එළඹ
අෙශය රන රසායනි ද්‍රෙය ෂෂධ මඟින් යබාදීමට අෙශය රන අෙස්කාද ඇතැේ විට දී ඇ විය
ැැකි ය. මූලි මට්ටඡේ දී මඡනෝ උපඡද්ශනය ැා ඇතැේ චර්යා ්‍ර ාර මඟින් අෙශය රන්නා
රසායනි ද්‍රෙය ඡමොළය තුළම ස්ෙභාවි නිෂ්පාදනයවීඡේ ක්‍රියාෙළියට ුවකුේ දිය ැැකි ය.
චර්යාෙ මඟින් ස්ෙභාවි ෙ රසායනි ද්‍රෙය නිෂ්පාදනය වීඡේ වජෙ ක්‍රියාෙළිය ඇතැේවිට
උත ඡත ජනය ඡද.110
සමැර අෙස්කාෙයදී බා දර ඡැේතුෙය බයපෑම නිසාද ස්මරණ ක්‍රියාෙළිය අඩපණ විය ැැකි
ය. ස්මරණයට අතයෙශය රසායනි ්‍ර ක්‍රියාෙයට බාධා ඇ ර වීමට සමත ඇතැේ රසානි
ෂෂධ ෙර් , විෂ ස දත රසායනි ද්‍රෙය ශදී බා දර ඡැේතු සාධ නිසා ද ස්මරණ ශක් ය ුබයෙ
යාැැකි ය. ස්ෙභාවි මානික ක්‍රියා ාරීත ෙය සමබරෙ ිකු වීමට අෙශය ජීෙවිදයාත ම
ක්‍රියාෙළියට බාධාෙන් ඇ රෙන ැා මානික අසමතුලිත බෙට ඉෙැේ ෙන විවිධ රසායනි
සංඡයෝ උපදෙන රසායනි ද්‍රෙය නිෂ්පාදනය වීම නිසා ද ස්මරණයට බාධා ඇ විය ැැකි ය.
අධි ඡ ෝපය, මානික ශත ය නිසා මානෙ ිකුවර තුළ අධි ෙ නිපද ෙන්නා ඇනඩ්‍රලීන් ෙැනි
ඡැෝඡමෝන ෙර් නිසාද ස්නායු සේපඡ්‍රේෂණ ාර්යය වි ෘ වී යා ැැකි ය. එවිටද ස්මරණයට
බාධා ඇ ඡද. එඡසේම ඡටස්ඡටස්ටඡරෝන් ෙැනි ලිංගි ඡැෝඡමෝනෙය අධි්‍රාෙය නිසාද ස්මරණ
ාර්යයට බාධා ඇ ඡද. අධි ලිංගි උත ඡත ජන ඇ රන විවිධ රසායනි ද්‍රෙය ෂෂධ
ස්ෙරූපඡයන් යබා ැනීම ද ැෘද ඡරෝ ඇ වීමට ්‍රබය ඡැේතුෙක් බෙ නූතන වෙදය පර්ඡේෂණ
මඟින් ඡැළි වී ඡේ. එය ස්ෙභාවි මානික සමතුලිතතාෙ පෙත ො ැනීමට බාධාෙකි. ස්මරණය
නිෙැරදිෙ පෙ නුඡේ මානෙ ඡමොළඡේ වජෙ පැ ඩ සමතුලිතෙ පෙත නා අෙස්කාෙයදීය.
යේකිික ඡැෝඡමෝනය ඡැෝ රසායනි ද්‍රෙයය අධික්‍රියා ාරී බෙ නිසා ඡේ සමතුලිතතාෙය ියඳී
යන අෙස්කාෙය දී ඊට අනුකූයෙ ස්මරණ ශක් ය ුබයවී යා ැැකි ය. එඡසේම බා දරින් ිකුවරට යබා
න්නා විවිධ රසායනි සංඝට නිසාද ස්මරණ ශක් ඡේ ියා ෙැටීේ ඇ විය ැැකි ය. මත පැන්,
මත ද්‍රෙය ැා ුේ පානය ෙැනි ඡැේතු නිසා ිකුවරට එක් ෙන විෂ රසායන ද්‍රෙය නිසා ඡමොළඡේ
ක්‍රියා ාරීත ෙයට බාධා පැමිණ වීඡමන් ස්මරණ ශක් ය අඩපණ ඡද.111
මිනිසුන් තුළ මුේබැස ඇ විවිධ දෘෂ්ටිද ඇතැේවිට ස්මරණයට බාධ ඡයස ක්‍රියා රන
බෙ ඡපනීයයි. එනේ පූර්ෙ විනිශ්චයන්, පූර්ෙ නි මන, දෘෂ්ටි බෙ ශදී මානික ඡැේතු නිසා
ස්මරණය ුබය ඡද. නිදසුනක් ඡසේ යඡමකු ස්ෙකීය විුවද්ධොදිඡයකු ඡයස ැැමෙමක් ඇ ර ත
පුද් යඡයකු තමාඡ දර්ශනපකයට ැසුඡෙත ම නිරායාසඡයන්ම ක්ෂණි ඡ ෝපයක් ිකතට
නැඟිය ැැකි ය. ඊට ඡැේතුෙ ා පුද් යයා ස්ෙකීය විුවද්ධොදිඡයකු ඡයස ේ තබා ඇ ර ත
පූර්ෙ විනිශ්චය නිෙැරදි ස්මරණ ාර්යයට බාධා රමින් ිකඡත ද ඉස්මතු වීමයි. මීට සමානෙ
යඡමකු ස්ෙකීය මිත්‍රඡයකු යැයි උප ේපනය ර ඡ න ිකටින පුද් යඡයකුඡ විඡයෝෙ පිලිබාෙ

23. 200
ශරංචියක් ඇසූ විටදීම ක්ෂණි ඡයස ිකතට ු ක් ඇ ඡද. මීට ඡැේතු ෙනුඡේ ා පුද් යයා
පිළිබාෙ ිකඡත ඇ පූර්ෙ විනිශ්චයන් ඡද. ඡේ නිසා මිත්‍රඡයකු යැයි ඡ ොඩනො ඇ පුර්ෙ
නි මනය ිකඡත ස්ෙභාවි ස්මරණ ාර්යයට බාධා ඇ රො වි ෘ දැනීමක් යබාඡද්.නමුු
මධයස්ක පුද් යඡයකුට ිකු ඕනෑම ිකුවීම දී ා තුළින් අපට ු ක් ඡැෝ සතුටක් ඇ ඡනො
ෙනුඡේ ා පිළිබාෙ ිකත තුළ ඡ ොඩනැමෙ ඇ පුර්ෙ නි මන නැ බැවිනි. එවිට පමණක් නිෙැරදිෙ
ස්මරණය ක්‍රියාත ම ඡද. යේ ඡැයකින් සතුුව මිතුුව අය ඡයස අප විිකන් දැනට ැඳුනා නු
යබන පුද් යයින් ද මධයස්ක අය ඡයස සැයකිය ැැකි නේ එවිට ා පිළිබාෙ නිෙැරදි ස්මරණ
යබා ත ැැකි බෙ ඡේ අනුෙ පැැැදිලි විය යුතුය. ඡම දදී ස්ෙභාවි ස්මරණයට බාධා ඇ ෙනුඡේ
මිතුුව සතුුව බෙ පිළිබා ඇ ර ත පූර්ෙ නි මන දෘෂ්ටියක් ඡයස ක්‍රියාත ම වී දත ත
සේඡ්‍රේෂණ ාර්යය අඩපණ රන බැවිනි. දෘෂ්ටිය නිසාම ස්මරණය පැසුඡෙන් ඡෙනස් ඡද.
එඡසේම ස්මරණ වි ෘ කිරීම ට යක් ඡද. ිකත අපිරිිකු වීම නිසා මත ශක් ය අඩුවීමට
ඡැේතුෙක් ෙනුඡේ ද ඡේ නිසාය. ස්මරණය ුර්ෙය අඡයකුට ක්‍රමි ෙ මානික අභයාසෙය නිරතවීම
මඟින් යළි ස්මෘ ය ්‍ර ෘ මත තත ෙ ට පත රො ත ැැකි ය. ස්මරණය ුබයවීම ජීෙ
විදයාත ම ඡැෝ මානික ඡැේතු මත ිකු ෙන්නක් බෙ මින් පැැැදිලිය. ස්මරණඡේ දී දත ත
සේඡ්‍රේෂණය, දත ත තැන්පත වීම ිකු ෙනුඡේ රසායනි ්‍ර ක්‍රියා මඟින් බැවින් රසායනි
්‍ර ක්‍රියා නිික පරිදි ිකු වීමට අෙශය ඉඩ ඩ ියය යුතු ඡද. ඇතැේ අෙස්කාෙයදී යේ යේ රසායනි
ද්‍රෙයයන් ද අඩුපාඩු ේ ඇ ෙන විට ැා උපත යැබීඡේ දීම ඡමොළඡේ රසායනි ද්‍රෙයෙය
අඩුපාඩු ේ ස දතෙ උපත යබා බීම ෙැනි ඡැේතු ඉෙැේ ෙන විට ස්මරණ ක්‍රියාෙළිඡේ පො එකී
ුබයතා අඩුපාඩු ේ දැකිය ැැකි ෙනු ඇත.112
එඡසේම විවිධ මානික අභිඡ්‍රේරණ (Motivation) නිසා ඇ ෙන මානික උත ඡත ජන නිසා
ස්මරණය අඩුෙැඩි ර ත ැැකි ය. අ්‍රසන්න ිකුවීේ පිළිබා මනඡස ද සටැන්ෙ ඇ ස්මරණ
පැසුඡෙන් යටපත ර දැමීම සාැා ්‍රබය ්‍රසන්න ස්මරණ අභිඡ්‍රේරණයක් ඡයස භාවිතා ළ
ැැකි ය. මඡනෝ උපඡද්ශන ාර්යය සාර්ක ර ැනීම සාැා ෙෘත තීමය මඡනෝ
උපඡද්ශ ෙුවන් විිකන් ඡබොඡැෝ විට ඡමබඳු උපක්‍රම භාවිතා රන බෙ දක්නට යැඡේ. එ ද දී යේ
යේ අය තුළ ඇ ුස්සමා දත චර්යා ඡෙනස්කිරීම සාැා ්‍රසන්න ස්මරණ අභිඡ්‍රේරණ ඡයස
භාවිතයට නු යැඡේ. ඉන් ධනාත ම ෙ උත ඡත ජිත ුස්සමා දත චර්යා (MaladjustedBehavior)
ඇ අයට ස්ෙකීය ුස්සමා දත චර්යා සාර්ක ෙ යටපත ර ැනීමට ැැකියාෙ යැඡේ.
අභිඡ්‍රේරණය ද ස්මරණය අභිමත අයුරින් ඡෙනස්කිරීම සාැා නූතනඡේ බහුයෙ භාවිතා ඡ ඡර්.
ළමනා රණය විෂය ක්ඡෂේත්‍රයට අයත ඡබොඡැෝ ාර්යන් පැසුඡෙන් ඉු ර ැනීම පිණිස
අභිඡ්‍රේරණය සාර්ක මඡනෝ විදයාත ම ඡමෙයමක් බෙ පිළි ැනී ඇත. පාසැේ, ශයතන,
ෙැඩියේ, පිරිස් ළමනා රණයට අෙශය මූයධර්ම විශාය ්‍රමාණයක් අභිඡ්‍රේරණය ඇසුරින්
ඡ ොඩනැමෙ ඡේ. ස්මරණය ුවචි ත ෙය ශදී මඡනෝ මූලි සාධ ඡෙනස් කිරීම මඟින්
ාර්යක්ෂමතාෙ (Efficiency) ළො ර ත ැැකි බෙ මූයධර්මයකි. එඡසේම පුද් යඡයකු තුළ ියය
යුතු අභයන්තර කුසයතාෙයක් ෙන නාය ත ෙ කුසයතාෙ (Developing of Leader-ship Skills
)බඳු ශධයාත මි කුසයතා සංෙර්ධනයට අදාළ මූලි මෙ ඡපන්වීම සාැා ස්මරණය යබා
ඡදන්නා දාය ත ෙය ද අසීමිතය.113
3. .දැනුම ැා පර්යාප්ත ය
පතඡපොත මඟින් යබන අෙඡබෝධය දැනුම (Knowledge) ඡයස ැැඳින්විය ැැකි ය. පර්යාප්ත ය
(Sufficiency) ඡසේ ැැඳින්ඡෙන්ඡන්ද පතඡපොත ඇසුරින් බහු්‍රැත බෙ නිසා යබන සුතමය
ඥාණයයි. හුඡදක් පතඡපොත මඟින් යබන දැනුම අෙඡබෝධය ඡනො ඡද. සුතමය දැනුම විෂය ුවණු
පිළිබා යේ නිශ්චිත දත ත ්‍රමාණයක් එක් රැස් කිරීමයි.ඡේ දත ත සටැන් ඡමොළඡය ද බඩාවීම

24. 201
විෂය දැනුමක් අත පත ර ැනීම ඡයස ැැඳින් ඡද. ඇස, ණ, නාසය, දිෙ, සම ැා මනස මඟින්
සේඡ්‍රේෂණය ෙන්නා බා දර ඡයෝ ය පිළිබා දත ත ඡමොළය රා ළොවීඡමන් පසුෙ ාො
මැනවින් ැඳුනාඡ න අෙශය දත ත බඩා ර තැඡේ. ඡේ අනුෙ ඉන්ද්‍රිය සය මඟින්ම රැස් ර නු
යබන දත ත මඟින් අපට අෙශය ඡතොරතුුව ඡබොඡැෝ ්‍රමාණයක් සපයා ැනීමට ැැකිෙ ඡේ.
බා දර ඡයෝ ය පිළිබා අප ැඳුනා නු යබන සෑම ඡදයක්ම ඡමඡසේ ඉන්ද්‍රිය සය මඟින් ඡමොළය
රා සේඡ්‍රේෂණය රනු යබන දත ත ඡද. ඡේ දත ත ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය වීඡේ දී ඊට විවිධ
දෑ එ තු ඡද. එනේ පූර්ෙ විනිශ්චයන්, දෘෂ්ටිය, පරි ේපනය, තාර්කි ස්ෙරූපය අනුෙ බැස ත
නි මන, යමක් පිළිබා ඡපර තැන්පත ෙ ඇ දත ත, පුර්ෙ භෙ පුුවද්ද අනුෙ ස ස් ඡමොළඡේ
රසායනි ෙුැයන් ශදී විවිධ ඡැේතු බයපෑම නිසා දත ත සංස් රණය වීම ට යක් ඡද. ඡේ නිසා
ඉන්ද්‍රිය සය මඟින් සේඡ්‍රේෂණය ෙන දත ත ඡමොළය ඡෙතට සමීප වීඡේ දී එම දත ත සංස් රණය
වීම නිසා වි ෘ වීම ට යක්ෙනබෙ පිළි ත යුතුය. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා එ ම ඡදයක් පිළිබාෙ වුෙද
ඡදඡදඡනකුට ඇ ෙන දැනුම එ ම ස්ෙරූපයක් ඡනො දරන බෙ ද පැැැදිලි දක්නට ඡේ. ඡේ
ඡැේතුෙ නිසා අප දැනුම ෙශඡයන් ැඳුනා න්නා ඡද් තුළ යමක් සැබෑ ස්ෙභාෙය ා අයුරින්ම
පෙ තැයි ිකතීම අපැසුය. ඡේ නිසා දැනුම නමින් අප උ ැා න්නා ඡබොඡැෝ දෑ ෙය පෙ නුඡේ
සංස් රණය ැා වි ෘ ස්ෙරූපයක් බෙ ඡපනී යයි. දැනුම නමින් උ ැා නු යබන ඡද් සෑබෑ
දැනුම ඡනොෙ පෙ න සැබෑ දැනුඡේ ස්ෙරූපඡයන් සංස් රණය අනුුවෙක් ඡයස ත ැැකි ය.
පත ඡපොත ඇසුරින් යබන දැනුම තුළ පො පෙ නුඡේ ඡේ තත ෙයයි. පතඡපොත කියැවීම දෘෂය
දත ත සේඡ්‍රේෂණයකි.ඡේ දෘෂය සේඡ්‍රේෂණය මඟින් ඡපොත පත ෙය සටැන් අකුුව කියැවීම ිකු
ඡද.ඡේ අකුුව යනු දෘෂය සටැන් ඡපළක් කියැවීමකි. ඡේ සටැන් ඡමොළය ඡෙතට සේඡ්‍රේෂණය
ඡද. ඡමොළය තුළ අදාළ අකුුව සටැන් මඟින් කියැඡෙන අදැස අන්තර් ත ෙුැ පි දටා ඇත.
ඡම ද දී සටැඡන් ඇ අකුුවෙය අන්තර් ත අදැස ඡමොළය විිකන් නිික පරිදි ැඳුනා නු යැඡේ.
පත ඡපොත ද අන්තර් ත අදැස ඡමොළය මඟින් අර්කෙත ෙ ග්‍රැණය ර නුඡේ එපරිදිය.114
ණ, නාසය, දිෙ, සම ැා මනස යන ඡසසු ඉන්ද්‍රියයන් මඟින් යබා න්නා දත ත සේඡ්‍රේෂණ
පො ඡමොළය මඟින් ැඳුනා නු යබන්ඡන් ඉැත සාැන් ශ ාරයටමය. ඡමොළඡය ද ඡේ සාැාම
ඡෙන් නිශ්චිත ්‍රඡද්ශ පි දටා ඡේ. එබඳු ස්කානය ට ිකු ශබාධය දී ඡැෝ ැදිික අනතුරකින්
ිකු යේ බරපතය ැානි වීම දී ඡමොළඡේ එම නිශ්චිත ්‍රඡද්ශයට අදාළ ැැකියාෙ පුද් යයා
තුළින් ගිලිීමයන බෙ පැැැදිලිෙ දැ ැනීමට යැඡේ. ඡේ අනුෙ ඡපනීම, කනය, ඇසීම ශදී
ැැකියා අ දමිවීම එබඳු ස්කානෙයට ිකු ැානි වීම දී දැ ත ැැකි ය. මින් පැැැදිලි ෙනුඡේ
දැනුම සේඡ්‍රේෂණය, රැස් කිරීම, ැඳුනා ැනීම, බඩා කිරීම ශදී ිකයළු ක්‍රියාෙළි සංවිධානාත ම ෙ
ඡමොළය මඟින් ඉු රන බෙයි. ා සංවිධානාත ම බෙ ඡමොළඡේ ෙුැ ඡ ොඩනැමෙම තුළ දක්නට
යැඡේ. ඡේ අනුෙ ඉන්ද්‍රිය සය භාවිතා කිරීම තුළින් උ ැා න්නා දැනුම හුඡදක් දත ත බඩා මතම
රැඳී ඇ ඡදයක් බෙ සැයකිය ැැකි ය. ක්‍රමෙත ෙ, පැැැදිලිෙ, සංවිධානාත ම ෙ දත ත ඡපළ
ැස්වීමට මානෙ ඡමොළයට ඇ ැැකියාෙ මත ඡේ දැනුම රැස් කිරීම, ්‍රඡයෝජනයට ැනීඡේ
ාර්යය රාා ඇ බෙ පැැැදිලි ඡද. ඡේ දැනුම පරිබා දර ඡැේතු සාධ මත රාා පෙ න්නකි.
පරි ේපනය ැා නිර්මාණශීලීත ෙය පො ඡමබඳු දත ත ඇසුරින් ිකු රනුඡේ දත ත සංවිධානය
කිරීඡේ දක්ෂතාෙ මත බැද සැයකිය යුතුය. නමුු පරි ේපනය තුළ දී බඩා වී ඇ දැනුේ දත ත
නෙ රටා ැා ෙුැ අනුෙ යකාෙත කිරීමක් (Adjustment) ිකු ඡද. එඡසේම මායාෙ ැා නෙ
උප ේපන මත පි දටා නෙ දැනුම නිර්මාණය කිරීමක් ිකු ඡද. ඡබොඡැෝවිට සා දතය ැා යා
නිර්මාණෙය දී මානික ස්ෙභාෙය හුුව වී ඇත ඡත ඡමොළඡේ පෙ න දත ත යේ මායාෙ ට අනුෙ
දත ත ක්‍රමි ෙ ඡපළ ැස්වීම ටය. ඡේ මායාෙ නේ සැබෑඡෙන් මුළුමනින්ම ඡතොර හුු
මනඃ ේපිතයක්ම ඡනො ඡද. සැබෑෙ ැා මුසු ස්ෙභාෙයකි. පරි ේපනය පො දැනුමට අයත
ය. එඡමන්ම එය මනස තුළ ිය දෙන දැනුමකි. හුඡදක් ඡසසු ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් යබා ත දත ත ඇසුරින්
පසු අෙස්කාෙ දී ඡසසු ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් පරිබා දරෙ මනස තුළම නිර්මාණය ෙන නෙ දැනුම
පරි ේපනය නමින් ැැඳින්ඡද.115

25. 202
දැනුම යනු මනස ඇසුරින් නිර්මාණය ෙන්නක් ෙන බැවින් දැනුම මනඡසේම නිර්මාණයක් බෙ
ද පිළි ැනීමට ිකු ඡද. දැනුමට ඡ ොඩනො ැනීමට අෙශය ඡබොඡැෝ සාධ බා දර පරිසරය
ඇසුරින්ම උ ැා න්නා බෙ සැබෑෙකි.නමුු අෙසාන විග්‍රැඡේ දී දැනුම නිර්මාණය ෙනුඡේ මනස
තුළය. එ ද දී මානික යක්ෂණ ැා අනනයතාෙ පැැැදිලිෙ ්‍ර ාශයට පත ඡද. මිනිසා විිකන්
නිර්මාණය ර ඇ ඡබොඡැෝ ඡද්ෙය මිනිස් මානික යක්ෂණෙය යේ යේ ාායාෙන් පිළිියඹු
ෙනුඡේ එබැවිනි. ඡම දදී මිනිසුන් ඡබොඡැෝවිට මුළාෙට පත ෙන ස්කානයක් නේ මනස විිකන්
ඡ ොඩනො නු යබන දැනුම මඟින් සැබෑ යකාර්කය පිළිියඹු ෙන බෙයි. බා දර පරිසරය
අර්ක කනය ර නු යබන ැැඩය අනුෙ බා දර පරිසරය ඇසුරින් යබා න්නා දැනුම විවිධඡද.ඡේ
දැනුම බා දර පරිසරය පිළිබා සැබෑ දැනුමක් ඡනොෙ, සැබෑෙ ඇසුරින් අර්ක කනය ර න්නා
අනුුවෙක් පමණක් බෙ ද ෙටැා ත යුතුය. නිදසුනක් ඡසේ ැරි අඩක් ජයය පිර වීුුවෙක් ඔබ
ඉදිරිඡේ ඇතැයි සය න්න. එවිට ඔබට ා වීුුවෙ ඡපඡනන ශ ාරය අනුෙ ඔබ එය අර්ක කනය
ර න්නා ස්ෙරූපය ඡෙනස්ය. ධනාත ම ැැඩඡේ මානික මට්ටමක් ඇ ඡ ඡනකු නේ ා
වීුුවෙ ැරි අඩක් ජයඡයන් පිර වීුුවෙක් ඡයස දකිනු ඇත. සෘණාත ම මානික මට්ටමක් ඇ
අඡයකුට එය ඡපඡනනුඡේ ැරි අඩක් ජයඡයන් දස්වුණු වීුුවෙක් ඡයසය. ස්පර්ශ ෙන පරිදි ළංෙ
ිකටින ඡදඡදඡනකුඡ මුහුණු ඡද ඉදිරිපස දර්ශනයක් ඇස ැඡටද්දී එය මේ බඳුනක් ඡයසට
දැකිය ැැකි අයද ිකටි . මින් පැැැදිලි ෙනුඡේ අපට යැඡබන දැනුම ැා සැබෑෙ අතර යේ
පරතරයක් පෙ න බෙයි. විවිධ අයඡ මානික ඡපෞුවෂ සාධ අනුෙ ඉන්ද්‍රියානුසාරඡයන්
යැඡබන දැනුම ැා සැබෑ ඡයෝ ය අතර පරතරය ක්‍රමි ෙ අඩුෙැඩි විය ැැකි ය. ඉන්ද්‍රියන් මඟින්
බා දර ඡයෝ ඡේ අරමුණු උ ැා ැනීඡේදී පමණක් ඡනොෙ එඡයස උ ැා න්නා යද දැනුම
ඡමොළය විිකන් අර්ක කනය කිරීඡේ දී පො දැනුම විවිධ අෙස්කාෙය සංස් රණය වීම ට යක්විය
ැැකි බෙ දැන ැනීම ෙැද ත ය. ඡේ අනුෙ යේකිික ඡදයක් පිළිබාෙ යඡමකුට ඇ දැනුඡේ විවිධ
පරාස ඇ විය ැැකි බෙ පැැැදිලිය. එඡසේම යැබූ දැනුම වුෙ ද අෙස්කානූකූයෙ ඡෙනස්වීේෙයට
යක් විය ැැකි ය. ඡමය නෙ දැනුම ඡ ොඩනැමෙඡේ ාර්යඡේ දී ඉතා ෙැද ත ෙන මූයධර්මයකි.
ඡෙනස් වීම නෙ දැනුම ඡසොයා යාඡේ එක්තරා ්‍රබය පැ ඩකි. ඡෙනස්වීම ඡනො ියණි නේ නෙ
දැනුමක් ඡනො පෙ නු ඇත. දැනුම සේඡ්‍රේෂණයවීඡේ දී ා දැනුම නිරතුුවෙ යාෙත ාලීනවීේෙයට
යක් ඡද.116
දැනුම නිසා මානෙ චර්යා ඡෙනස්වීේෙයට බඳුන් ඡද. චර්යාඡද ිකුෙන ඡෙනස්වීම දැනුම
ඡ ොඩ නැමෙඡේ ාර්යය තුළ නිරීක්ෂණය ළ ැැකි සුයබ ිකුවීමකි. ඉඡ නීම යනු මානෙ
චර්යාඡද ිකු ෙන සුවිඡශේී ඡෙනස්වීේබෙ අධයාපන මඡනෝ විදයාඡද සාැන් ෙනුඡේ එබැවිනි.
චර්යාෙ තුළ ිකු ෙන සෑම ඡෙනසක්ම දැනුම සේඡ්‍රේෂණය වීම නිසාම ඡනො ිකු ඡෙතත , දැනුම
නිසා චර්යාඡද ඇ ෙන ඡෙනස ඉතා ්‍රබය ඡෙනසක් බෙ දැක්විය යුතුය. ශ ේප යනුද දැනුම
සේඡ්‍රේෂණඡේ එක්තරා යක්ෂණයකි. ඡේ අනුෙ දැනුම යැබීමට සම ාමීෙ පුද් ය ශ ේප
ස ස්වීමක්ද ිකු ඡද. චර්යා ඡෙනස්වීම ායි ඡෙනසකි. ශ ේප ඡෙනස්වීම මානික ඡෙනසකි.
ඡේ මඡනෝ ායි ඡෙනස්වීම යැපත අතට ිකු ෙනුඡේ දැනුම නිසාය. පතඡපොත මඟින් යබන
දැනුම පර්යාප්ත ය ඡයස ැැඳින්ඡද. දැනුඡේ මූලි ම අෙස්කාෙ පර්යාප්ත යයි. පර්යාප්ත දැනුම
එතරේ දැඩි එේබ ැනීමක් ඡනොමැ ඡදයකි. මන්ද ඡමබඳු දැනුම ස්ෙකීය රඡ න ඡනොමැ
බැවිනි.දැනුම ස්ෙකීය වීම යනු දැනුම ්‍රාඡයෝගි ෙ භාවිතා කිරීම මඟින් ෙඩාත තැවුුව ර
ැනීමයි. එ දදී දැනුම පිළිබා ඡමොළඡේ ඡ ොඩනැමෙ ඇ ෙුැ ඡපරට බූ මට්ටමට ෙඩා ැඹුරින්
සටැන් වීමයි. එඡසේම යේකිික දැනුමක් ස්ෙකීය ර ඡනො න්නා තාක් එබඳු දැනුේ ඡ ොටසක්
පෙ නුඡේ ඡමොළඡේ ඡනො ැඹුුව ස්කර ශශ්‍රිතෙ බෙ ෙටැා ත ැැකි ය. ා ඡ ඡසේ වුෙද පර්යාප්ත ය
දැනුඡේ මුලි අෙස්කාෙතුළ ඉතා ෙැද ත ඡමඡැයක් ඉු රනු යබයි. එනේ ැැකි තාක් විෂය
ුවණු පිළිබා ්‍රමාණාත ම දත ත සමුදායක් මනසට උරා ැනීමට පර්යාප්ත ය ඉෙැේ ඡද. පසු
ායය දී අදාළ විෂය ්‍රඡද්ශය පිළිබා ෙඩා ්‍රවීණ දැනුමක් යැබීමට ඉෙැේ වියැැකි ඡද්
ිකයේය උ ැා ැනීමට පර්යාප්ත ය නිසා ඉඩ ඩ යැඡේ. ා නිසා පර්යාප්ත ය ඉඡ නීඡේ දී

26. 203
ෙැද ත ය. ඉඡ නීම යනු යමක් පිළිබා ඇ ර නු යබන මූලි හුුවෙකි. ඡේ හුුවෙ මුලි
අෙස්කාඡද දී යබා ත ැැකිෙනුඡේ පර්යාප්ත ය ඇසුරිනි. දැනුම සටැන් ර තැබීම පිණිස භාවිතා
ෙනුඡේ ඡපොත පත බඳු ඡද්ය. නූතනඡේ යබා ඇ තාක්ෂණි දියුණුෙ මත ා සාැා විවිධ ඡද්
උපඡයෝගී ඡද. සංයුක්ත තැටි (CD,DVD), පරි ණ දෘඪ තැටි (Hard Disk),පෑන් මත තැටි
(Pen Drives), ජං ම අන්තර්ජාය (Dongle), මත චීප (Memory Chips), මත පතුුව
(Memory Card), ස්ඡයොෆි තැටි(Floppy Disk)ශදී ඕනෑම ්‍රමාණය දත ත සටැන් කිරීඡේ
උප රණ විශාය ්‍රමාණයක් තාක්ෂණි දැනුම නිසා මානෙ සමාජයට යැබී ඡේ. මිනිස් මනස ද
දත ත සටැන් කිරීඡේ උප රණයක් ඡයස සැයකූ විටදී මිනිස් මනසට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ ඡමබඳූ
උප රණෙය ධාරිතාෙ ඡනොගිණිය ැැකි තරේ කුඩා වුෙ ද ඡේ උප රණෙය ෙැද ත ම නූතන
සමාජයට ෙඩාත තදින් දැඡන්.117
ශදී ාලීනෙමානෙ සමාජය තුළ පැෙ ඡේ මුදේ ැා ඡ ොඩනැඟිලි ෙැනි ඡභෞ සේපත
්‍රා ධනය (Capital Investment) ඡයස සැයකූ යු යකි. නමුු ෙර්තමානය ෙනවිට ඡේ
ශ ේපෙය සෑඡැන ඡෙනසක් ිකු වී ඡේ. මන්ද අද ෙනවිට ්‍රා ධනය ඡයස මානෙ සමාජය
සය නු යබනුඡේ මුදේ ඡැෝ ඡ ොඩනැඟිලි ෙැනි ඡභෞ සේපත ඡනොෙ දැනුමයි. ඡේ අනුෙ
දැනුම ්‍රා ධනය ඡයසට නූතන සමාජයතුළ සැයඡක්. මානෙ සමාජය ක්‍රමි ෙ සංෙර්ධනයවීඡේ දී
ඊට සරියන ඡයස ශ ේප ෙශඡයන් පරිෙර්තනයක්ද ිකු වී ඡේ. ඡේ අනුෙ මුදේ ැා ඡ ොඩනැඟිලි
ෙැනි ඡභෞ සේපත ළො ර ත ැැකි මුලි ඡමෙයමක් ෙන දැනුම ඡ ඡර ද නූතන
මානෙයාඡ අෙධානය ඡයොමුවී ඡේ. ඡේ යටඡත සංෙර්ධනය රටෙය දැනුම ඇ මානෙ
සේපත ඡසසු කිිකු ඡභෞ සේපත ට ෙඩා අ ය කිරීම ට බඳුන් ෙන බෙ දක්නට යැඡේ. ඡේ
ඡැේතුෙ නිසා ෙඩාත ා අංශයට අභිඡ්‍රේරණය යබා ස්ෙකීය දැනුම,ශ ේප ැා කුසයතා
සංෙර්ධනයට මිනිසුන් උත සාැෙන්ත වීම එබඳු රටෙය සුබය ිකුවීමකි. එ ද අරමුණු නේ දැනුම
ඇ පුද් යයාට නිික ළමනා රණය තුළින් ිකයළු ඡභෞ ඡද් ළො ර ත ැැකිවීඡේ
පරමාදර්ශය අනුෙ ටයුතු කිරීමට එබඳු රටෙය ෙැිකයන්ද ඡපළඹී ිකටිමයි. දැනුම යනු තෙම
යකාර්කය බෙට පරිෙර්තනය ඡනො දත ත සටැන් සමුදායකි. දැනුම ඡ දින ඡැෝ යකාර්කය බෙට
පත වීඡේ දී අෙශය ිකයළුම උපාං ා තුළම අඩංගුවිය යුතුය. කියවීම දැනුම යැබීඡේ එක් මෙකි.ා
නිසා කියවීඡමන් මිනිසා සේපූර්ණඡද යන පිුවළ ඡ ොඩනැමෙ ඡේ. ඡම ද අුවත නේ කියවීඡමන්
යැඡබන දැනුම තුළ පසු ායය දී ්‍රාඡයෝගි බෙට පත රඡ න ජීවිතය සාර්ක ර ැනීමට
ඉෙැේෙන ිකයළු ඡද් කියවීමතුළ අන්තර් ත ෙන බෙයි. පර්යාප්ත ය ඡයස දක්ො ඇත ඡත ද
කියවීමතුළින් යබන දැනුමයි. ා නිසා පර්යාප්ත ය තුළින් යබන දැනුම තුළ ද ඇත ඡත ජීවිතය
ඡ ොඩ නො ැනීමට අෙශය මූලි සටැන් ඡ ොන්නයි. පසු ාලීනෙ එම දැනුම ්‍රාඡයෝගි ෙ
භාවිතා කිරීම තුළින් තමා අභිමත ඕනෑම ාර්යයක් සාර්ක ෙ ඉු ර ත ැැකි බෙ මානෙයාට
අෙඡබෝධ ඡෙත ම මානෙ සමාජය ෙඩාත පර්යාප්ත ය යැබීම පිණිස ඡයොමු බෙ සැයකිය ැැකි
ය.118
යඡමකු යබන පර්යාප්ත ඡේ අන්තර් තෙනුඡේ තෙම යකාර්කයක් බෙට පත ර නු ඡනොයැබූ
දැනුමයි. එ ද ්‍රාඡයෝගි ඡයස ක්‍රියාත ම ර ත යුතු ්‍ර පත සාැන් ඡද. එම ්‍ර පත
ෙයට අනුෙ ටයුතු ර අෙඡබෝධ ර ත යුතු පරමාර්කද එ ද අන්තර් තය. ඡේ ිකයළු ඡද්
පර්යාප්ත ය තුළ අන්තර් ත ෙනුඡේ ්‍රාකමි දත ත සටැන් ෙශඡයනි. කිිකයේ භාෂාෙ අක්ෂර
ෙශඡයනි. එම අකුුව භාෂාඡද ෙයා රණ නී රී ෙයට අනුෙ සංවිධානාත ම ඡපළ ස්ො අෙශය
අදැස් ඉදිරිපත කිරීම මඟින් ඡසසු අය ඡෙත සන්නිඡදදනය ඡ ඡර්. පර්යාප්ත ය සංවිධානාත ම ෙ
ඡපළ ස්ො ඇ ඡේ අක්ෂර කිය විට යඡමකුට ග්‍රැණය ර ැනීමට ැැකියාෙ යැඡබනුඡේ
සමස්ත අදැඡසන් 10%ට ෙඩා අඩු අර්කයකි. එම අක්ෂර ඡපළ ස්ෙන්නා පුද් යයා අදාළ
ුවණ පිලිබා යබා ඇ දැනුම ඡැෝ අෙඡබෝධය ද ඊට ඉෙැේ ඡද. ඡමම දැනුම ඡදෙන, තඡ ෙන,
ිකද ෙන ශදී ෙශඡයන් අනුක්‍රමි ඡසේ විවිධ පාර්ශෙ රා සන්නිඡදදනය වීඡේ දී පෙ න සැබෑ

27. 204
දැනුමින් සේඡ්‍රේෂණය ෙනුඡේ ඉතා සුළුතර ඡ ොටසක් බෙ මින් පැැැදිලිය.119 නමුු පර්යාප්ත ය
වුෙද ැැකි තාක් එ ද නිෙැරදිම අර්කය පඡරස්සමින් කියො ඡත ුවේ ඡ න ඡසසු අයට ඉදිරිපත
රන්ඡන් නේ ඡබොඡැෝ ුරට සැබෑ දැනුමට ැැකි තාක්ම ශසන්න ස්ෙරූපඡයන් අනයයන් ඡෙතට
සාර්ක ෙ එය සන්නිඡදදනය කිරීමට ැැකියාෙ යැඡේ. ා ඡ ඡසේ වුෙද අක්ෂර විනයාසය, භාෂාෙ,
ෙයා රණය, සේමත භාෂා රටා, යළි යළි පිටපත කිරීඡේදී ිකු විය ැැකි ඡදෝෂ, පුනුවක්ත,
සංජානන ැටළු ශදී ඡද්ෙය බයපෑමට නතුවීම නිසා සැබෑ දැනුමක් වුෙද ඡදෙන, ඡතෙන පාර්ශෙ
ඡෙත සන්නිඡදදන කිරීඡේදී වි ෘ වීම ට යක්වීම ස්ෙභාෙයකි. ඡේ අනුෙ ෙර දැනුමක් වුෙ ද
හුඡදක් පරේපරා ණනාෙක් ස්ඡසේ පෙත ො ැනීඡේ දීද යේ ඡෙනස් ේෙයට යක් ෙන බෙ අපට
පිළි ැනීමට ිකු ඡද. ලිඛිත සන්නිඡදදනඡය ද දී ඡේ ඡෙනස් ේ ඇ ෙනුඡේ අඩු මට්ටඡමනි. නමුු
ොචි සන්නිඡදදනඡය ද දී ඡේ ඡෙනස් ේ ඉතා බහුයෙ ඇ විය ැැකි ය. මන්ද මුඛ්‍
පරේපරා තෙ පැමිණිඡේ දී ඡ තරේ එය පිරිිකුෙ පෙත ො ැනීමට ඡෙඡැසක් දරනුයැබුෙද නියම
අදැස සන්නිඡදදනය වීමට ෙඩා අත තඡනෝම ඡද් ාතුළ ැේවීඡේ ෙැඩිඅෙස්කාෙක් ඇ
බැවිනි. ඡේ නිසා යමක් මුඛ්‍ පරේපරා තෙ ඩපාඩමින් ශරක්ෂා ර ැනීමට ඡෙඡැසීමට ෙඩා
එය ලිඛිත මාධයයට ැරො ශරක්ෂා ර ැනීමට ්‍රයත න දැරීම ෙඩා ්‍රශස්ත ාර්යයක් බෙ
ෙටැා ත ැැකි ය.120
යමක් කියො හුඡදක් ටපාඩේ කිරීමකින් ඡතොරෙ එ ද අදැස මත තබා තඡැොත ේ ත
වුෙද, ෙචනෙය ඡත ුවේ ායානුරූපෙ ඡෙනස්වුෙද අදැස ිකඡත පෙ න බැවින් යේ දැනුම ඇ
මූලි ස්ෙරූපය පැසුඡෙන් ඡෙනස් ඡනො ඡද. නමුු යමක් නිික ෙටැා ැනීමකින් ඡතොරෙ හුඡදක්
එ ද ැේෙ ඇ අක්ෂර රටාෙ පමණක් ටපාඩේ ර ධාරණය ර ැනීඡේ දී ඡමොළය එ ද
අන්තර් ත අදැස පිළිබා සක්‍රීය අෙඡබෝධයක් යැබීමට ෙෑයේ ඡනො ඡ ඡර්. ඡම දදී ිකුෙනුේ
ොර්තා ැැඩතය යටඡත සටැන් ලියවිේය අක්ෂර රටාෙ මත තබා ැනීම පමණි.
මානෙයාඡ මානික ක්‍රියා ෙළිය මීට ෙඩා ඡබොඡැෝ ාර්යක්ෂම ැා ඵයදායී අයුරින් භාවිතා ළ
ැැකි ය. එඡසේම ඡේ නිසා එ ද අන්තර් තය පිළිබා බුද්ධිමය විමිකේය නිරතවීමට අෙ ාශ මා
ඡද. යමක් ධාරණය ර ැනීමට පූර්ණ අෙධානය ඡයොමුකිරීම නිසා විචාර පූර්ෙ ෙ ිකතා බැලීමට
ඡනො ඡපළඡේ. එඡසේම මනඡසේ ඉතා විශාය ඉඩ ඩක් මත ය බඩා ර ැනීමට ඡයදවීමත ,
ෙරින් ෙර එඡසේ බඩා ර ත මත ය යළි ික ද ැාො ශෙර්ජනය රමින් ශරක්ෂා ර
ැනීමට ටයුතු කිරීමත නිසා අන්තර් තය ස්ොධීන ඡයස සය ා බැලීඡේ අෙස්කාෙ මෙැැරී යයි.
නමුු එදා පැෙ සමාජ ශර්ථි පසුියම මත එබඳු ඡද් ෙය නිරතවීඡේ අෙශයතාෙ මතුෙ ියණ.
මන්ද ග්‍රන්ක රචනා කිරීම, ලිඛිත ටයුතුෙය නිරතවීම ශදී ඡද් සාැා භාවිතා ළැැකි සුුසු
අමුද්‍රෙයෙය දෙතාෙයක් පෙ නි. මන්ද පුරාණඡය ද දී ඡපොත පත ද එතරේ සුයබ ඡනොවීය. ඩදාික
ඡසේ පුරාණඡේදී භාවිතා රන යද්ඡද් හුඡදක් වියළා ත තේඡ ොළ එ තුඡ ොට මිටි ෙශඡයන්
බැා ස ස් ර ැනීඡමනි. ඡමඡසේ වියළා පදේඡ ොට ස ස් ර නු යැබූ තේඡ ොළ මිටියක්
එ ය පුස්ඡ ොළ ඡපොතක් ඡයස ෙයෙැාරවිය. තේඡ ොළ යබා ැනීම, ාො සුුසු ඡයස පදේ ර
වියළා ස ස්කිරීම, පන් දා භාවිතා ර එය මත අකුුව සටැන් කිරීම,යළි ළුමැදීම, ශරක්ෂා
කිරීමත , ේපැෙැත මත සාැා ඡතේ ෙර් ැේවීම, තේඡ ොළ එ ට තබා ඡපොත ේබා
ෙශඡයන් ලී ෙලින් ශෙරණයක් ඡයොදා ඡපොත ෙශඡයන් ස ස් ර නූේඡයොදා ැට සා තැබීම ශදී
ටයුතු සාැා විශාය ්‍රමාණයක් පුස්ඡ ොළ ඡපොතක් ෙශඡයන් පිළිඡයළි කිරීඡේ දී කිරීමට ිකු වී
ියණ. ඡේො සාැා ෙශඡයන් මිනිස් ්‍රමය වුෙමනා වීම ැා ා සාැා දැඩි ඡෙඡැසක් ත යුතු වීම
ෙැනි ුවණු නිසා එ ය අද ඡමන් සුයභෙ ඡපොත පත ්‍ර ාශයට පත කිරීම ුෂ් ර විය. නූතනඡේ
දී නේ එ ඡපොත පිටපත 10 000 ක් ෙැනි විශාය ්‍රමාණයක් මුද්‍රණය කිරීම සාැා නවීන
මුද්‍රණාය තාක්ෂණය භාවිතාඡ ොට යාන්ත්‍රි ෙ ා ිකයළු ටයුතු ඩිනමින් ැා පැසුඡෙන් ඉු ර
ත ැැකි ය. පරි ණ තාක්ෂණය ශශ්‍රිතෙ ඇසට ‍රියමනාප ඡපනුමක් ඇ ෙන පරිදි ඉතා සුමට
ඡයස මුද්‍රණය ර ත ැැකි ය. නමුු ඡමරට අතීතඡේ දී පුස්ඡ ොළ ඡපොතක් පිටපත ර ැනීමට
වුෙමනා විට විශාය ෙෑයමක් දරා ා ාර්යඡය ද නිරතවිය යුතු වින. ා ාර්යය වුෙද අද ඡමන්

28. 205
මුද්‍රණාය යන්ත්‍ර ක්‍රියා ුවඡෙකු යො මුද්‍රණ යන්ත්‍රයක් ක්‍රියා ර යාන්ත්‍රි ෙ මුද්‍රණ පිටපත මුද්‍රණය
රවීමට ෙඩා ුෂ් ර විය. එ ය පුස්ඡ ොළ ඡපොත පිටපත කිරීඡේ ාර්යඡය ද නිරත ඡේ ාසාැා
මනා දැනුමක් යැබූ ්‍රවීණ විද්ෙත පිරිසකි. ඡබොඡැෝවිට එ ය ගි ද සමාජයට ෙඩා පැවිදි සමාජය
බහු්‍රැත විද්ෙත පිරිසක් විය. ශ මි දැනුම ඉතා ඉැළින් යබා බුඡණ් ඡබෞද්ධ ය සමාජය
පමණි. ඡේ අනුෙ පුස්ඡ ොළ රචනා කිරීඡේ ටයුත ත ඉු රන යද්ඡද් පුස්ඡ ොළ ග්‍රන්ක පිටපත
කිරීඡේ යාෙ මනාෙ දත භික්ෂූන්ෙැන්ඡසේ නම විිකන්ම දිො රාත්‍රි ඡෙඡැස ඡනොබයා
ඡෙඡැසවීම තුළිනි. ඡේ අනුෙ එක් පුස්ඡ ොළ ඡපොතක් පිටපත කිරීම දින, මාස, ෙසර ණනක්
ස්ඡසේ දිො රාත්‍රී ඡනොබයා මැත ඡෙඡැසක් දරා ළ යුතු අ ශය බැරුුවේ ාර්යයක් වී
ියණ.ඡේ ඡැේතුෙ නිසා එ ය පුස්ඡ ොළ ඡපොත අන්තර් තෙ ඇ ධර්මය ට පාඩමින්
පෙත ොඡ න පැමිමම එ ය පැෙ සමාජ පසුියම අනුෙ ෙඩා පැසු,ඵයදායී ඡදයක් විය. ඡේ
ඡැේතුෙ මත භාණ පරේපරා මඟින් එක් එක් පිට යන්ට අයත පුස්ඡ ොළ ඡපොත ට පාඩමින්
රැ ඡ න පෙත ො ඡ න යාමට ෙ බයා ැනීම එ ය පැෙ සමාජ අෙශයතාෙයකි.121
ඡමම සමාජ අෙශයතාෙය නිසාම එ ය ඡබොඡැෝවිට යමක් විචාර පූර්ෙ ෙ ෙටැා ැනීමට
ෙඩා අෙශයෙ බුඡණ් ශරක්ෂා ර සුරක්ෂිතෙ බඩා ර ැනීඡේ අෙශයතාෙයකි. ඡේ නිසා
එ ය රචිත ෘ ෙය පො ්‍රධාන අරමුණ වී බුඡණ් යමක් ඇසූ ස්ෙරූපඡයන්ම අක්ෂරබෙට
පරිෙර්තනය ර ැැකිතාක් එ ද ඡපෞරාණි ැැඩය සුරක්ෂිත ෙන පරිදි ොචි ඡැෝ ලිඛිත
ක්‍රමය ට ශරක්ෂා කිරීම පමණි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා යම ඡපෞරාණි ස්ෙරූපය ශරක්ෂා කිරීමට
ඡපර විසූ ය සමාජය ෙෑයේ ළබෙ ත්‍රිපිට යට රචනා රන යද අට්ඨ කා, ටී ා, ටිප්ත පණි,
ඡ ෝෂ ග්‍රන්ක ශදී ලිඛිත සා දතයයට අනුෙ සැයකිය ැැකි ය. ඡමය එ ය පැෙ ශ මි ැා සමාජ
අෙශයතාෙයක් බැවින් එය නිෙැරදි බෙ එ ය විසූ ය ෙරයන් ෙැන්ඡසේයා ැා සාමානය ජනතාෙ
විශ්ොස ළැ. ඡම ද දී විචාර පූර්ෙ ඡයස සය ා බැලීඡේ අර්කය ඡේ ක්‍රියාෙ ඡැළා දැකීම
ඡනොෙන බෙ ාුවණි ෙ සැයකිය යුතුය.ඡේ ක්‍රියා පිළිඡෙත ඡනොමැත ඡත වී නේ අද අපට
ත්‍රිපිට ය දැ ැනීමටෙත ඡනොයැඡබනු ඇත.ඡම ය ඡපර ඡමන් ත්‍රිපිට ධර්මය සුරක්ෂිතෙ
පෙත ො ැනීඡේ දී ඡපර ඡමන් ා සාැා අධි ඡෙඡැසක් දැරීමට ිකු ඡනො ඡද. මන්ද අද නවීන
තාක්ෂණි දියුණුෙ නිසා පරි ණ ත ළ ත්‍රිපිට ය අන්තර්ජායඡේ ඡෙේ පිු,දෘඪ තැටි,
සංයුක්ත තැටි ශදී ෙශඡයන් පරිශීයනය කිරීඡේ පැසු ේ ඡේ. එඡසේම මුද්‍රණය තාක්ෂණය
භාවිතඡයන් ඇණවුේ ළ ඡමොඡැොතකින් අෙශය ඕනෑම ්‍රමාණයකින් ත්‍රි පිට යට අදාළ ඡපොත
ිකයේයම වුෙද විැාරස්කානයට ඡැෝ නිෙසටම ඡ න්ො ත ැැකි ය. ඡපර දී පුස්ඡ ොළ ඡපොත
ිකයේය බඩා ර තැබීමට ඉතා විශාය ඉඩ ඩක් අෙශයවුෙද අද පසුේියඡේ දමා ඡ න යා ැැකි
පරිදි සැ සූ අට්ඨ කා ස දත ත්‍රිපිට යම ඉතා කුඩා විදුත පෑනක් (Pen Drive) තුළ බඩා ර
ඡ න යා ැැකි ය. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා ඡේ යු ඡය ද ඡෙඡසන ජනතාෙට පර්යාප්ත ය සේබන්ධඡයන්
පැරණි ාය සීමාෙ තුළ බූ ුෂ් රතා අපැසු ේ කිිකෙක් නැත. පාලි භාෂාඡෙන් බූ ත්‍රිපිට ය
ඡේ ෙන ඡයෝ ඡය ද ඡබොඡැෝ ්‍රධාන භාෂාෙයට පරිෙර්තනය වී ඡේ. අද ෙයෙැාර ිකංැය
භාෂාෙන් මුළු පාලි ත්‍රිපිට යම පමණක් ඡනොෙ අට්ඨ කා පො කියවීමට ැැකියාෙ යැබී ඡේ. ඡේ
ඡැේතුෙ නිසා ඡපරදී ය සමාජය තුළ පමණක් සීමාවී පැෙ ත්‍රිපිට දැනුම අද කිිකු ඡේදයකින්
ඡතොරෙ ගි ද සමාජය තුළ ද නිදැඡසේ සංසරණය ඡෙමින් ඡේ. ඡම ද ඡැොා ඡමන්ම නර පැ ඩ
ද ඡේ. ත්‍රි පිට දැම ගි ද පැවිදි කිිකු ඡේදයක් නැ ෙ ඉඡ නීමට ැැකියාෙ සැයසී බීම ඡම ද
දක්නට යැඡබන ඡැොා පැ ඩකි. එ දදී යේ යේ ්‍රාඡයෝගි ැටළු නිසා පැවිදි සමාජයට ්‍රඡදශ
වීමට අෙ ාශ ඡනොයද, එඡැත නිර්මය බුු දැම ැඹුරින් අධයයනය කිරීඡේ අෙශයතාෙ දැඩිෙ
ඇ ගි ද පිරිසට ිකය ධර්ම අෙශයතාෙ සංතෘප්ත ත ර ැනීමට ඡේ මඟින් අෙ ාශ සැයසීම ඉතා
ෙැද ත ාඡයෝචිත ාර්යයකි.122
ඕනෑම අඡයකුට ත්‍රිපිට දැම පැසුඡෙන් පරිශීයනය ළ ැැකි වීඡේ අන්තරාය නේ යටි
අදැස් ඡපරදැරිෙ ටයුතු රන ඇතැේ විෂම පුද් යයින්ට දැම පැසුඡෙන් වි ෘ කිරීමට

29. 206
අෙස්කාෙ දමි වීමයි. ඡපර ායඡේ දී ත්‍රිපිට ය පාලි භාෂාඡෙන් පුස්ඡ ොළ ඡපොත පත ෙය
සුරක්ෂිතෙ පැෙතී ායය තුළ යඡමකුට ත්‍රිපිට දැම පිළිබා දැන ැනීමට අෙශය නේ මුලින්ම
ය සමාජයට ්‍රඡදශ විය යුතු විය. පසුෙ පාලි භාෂාෙ ගුුව ඇසුඡර් දා මනාෙ ්‍රගුණ ර, ඉන්
අනතුුවෙ පුස්ඡ ොළ ඡපොත ද ලියැ වී ඇ ත්‍රිපිට කියො, අට්ඨ කා ඇසුරින් ඡත ුවේ ත යුතුය.
ඡේ සාේ්‍රදායි ක්‍රමඡදදයයි. ඡම ද දී යේ අඡයකුට ත්‍රිපිට දැම පිළිබාෙ පමණක් ඡනොෙ
ඡකේරොදී සේ්‍රදාය පිළිබාෙද මනාෙ දැනුමක් දමි ඡද. ඡමය පුද් යඡයකු ශාස්ත්‍රීය ශික්ෂණය
යැබීඡේ ාර්යයට අනු ත වීමකි. ඡේ නිසා ඡමඡසේ දැම පිළිබා මනාෙ දැනඋ ත අඡයකුඡ
අ න් කිිකු අෙස්කාෙ දී දැමට අනතුරක් ිකු ඡනො ඡද. දැඡේ පිරිිකු පැෙැත ම සාැා ඡපර
ායෙය දී ඡේ ක්‍රමඡදදය අකුරටම රැ ැනීම අතයෙශය ුවණක් වී බුඡණ් ඡේඡැේතුෙ නිසාය.
පර්යාප්ත ය බුුසසුඡන් පළමු අං ය ඡයස සය න යද්ඡද් ඡේ ක්‍රියාෙය පදනම පිරිිකු ත්‍රිපිට දැම
ශරක්ෂා කිරීමත , අධයයනය කිරීමත යන අං ඡද ම එ සමාන ඡසේ ඡේමඟින් මනාෙ ඉු
බැවිනි. එඡසේම සාේ්‍රදායි ක්‍රමඡදදය තුළ බුු දැම අර්ක කනය රනුඡේ අට්ඨ කාෙය
නයායය අනුෙය. එය අත තඡනෝම ය බැැැර ර බුු දැේ පිරිිකුබෙ සුරක්ෂිත කිරීමට ඉෙැේ
විය. එ ම නයායානූකූය සේ්‍රදාය ටඅනුෙ අර්ක විග්‍රැ කිරීම නිසා විවිධ අයඡ වි ෘ අදැස්
පිරිිකු බුු දැමට ඇතුළුවීම ෙැළකිණ.මැ රැතන්ෙැන්ඡසේයාඡ ායඡේ පටන් පැෙතඑන
ඡකේරොදී ශචාර්ය ගුුවකුය සේ්‍රදාය අනුෙම අර්ක කන සැපයීම මඟින් බුු දැඡේ නිර්මය බෙ
ඉතා ඡැොඳින් ශරක්ෂා විය. ඡම දදී ායනුරූපෙ ිකුෙන ක්‍රියාෙළියක් ඡේ.එනේ ායයාඡ
ඇෙෑඡමන් භාෂාෙ ෙචනෙය ැා අක්ෂර විනයාසඡේ යේ යේ ඡෙනස් ේ ිකුෙන බෙය.එයට
සමානුපා ෙ අර්ක කා සේපාදනය ළ බැවින් ඡම දදී ිකු ැානිය අෙම ර ැනීමට
ැැකියාෙ ඇ විය. එනමුු ායයාඡ ඇෙෑඡමන් ිකු ඡෙනස් ේ ළමනා රණය ර නිමින්
අෙම ර ැනීමට මිස ා ඡෙනස්වීේ මුළුමනින්ම නතර ර ැනීමට ඡේ මඟින් ඡනොැැකි
බෙද ා සමෙම ෙටැා ත යුතුය.123
පාලි භාෂාෙ, ො විදයාත ම ස්ෙරූපය, අට්ඨ කා සේපාදනය ෙැනි විවිධ උපක්‍රම තුළින් දැම
සුරක්ෂිත ර ැනීමට ය සමාජය දක්ෙන යද උනන්ුෙ ැා ැපකිරීම නිසාම අද දිනද පර්යාප්ත
දැම ඡේ අයුරින් සුරක්ෂිතෙ පැෙතීම පිළිබා ය සමාජයට ා ඡ ෞරෙය දමිවිය යුතුය. අද ත්‍රිපිට
දැම නැ ඡෙතැයි ියඡයන් පුරාණඡේ දී ඡමන් සුරක්ෂිතෙ බඩා ර තැබීමට පමණක්ම
අෙධානය ඡයොමු කිරීම ඡත ුවමක් නැ ඡදයක් වී ඇත ඡත ත්‍රිපිට ට බඩා ර තැබීමට යාන්ත්‍රි
ඡමෙයේ තුළ අෙශය පැසු ේ සැ සී ඇ බැවිනි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා නූතන සමාජය ඡබොඡැෝවිට
අෙධානය ඡයොමු රනුඡේ ත්‍රිපිට බුද්ධ ඡද්ශනාෙෙය ැේ වී ඇ දාර්ශනි යකාර්කය ෙඩාත
ිකය ජීවිතය සමීපෙන අයුරින් ඉස්මතු ර ැනීමටය. ඡමය ඉතා ්‍රඡදශමින් ිකු ළ යුතු
ාර්යයක් වී ඡේ.මන්ද බුු දැම ඡේ ෙන අන්තර්ජා ෙ යබා ඇ කීර් නාමය, ජන‍රියත ෙය
දඩමීමා ර නිමින් ා ඔස්ඡසේ විවිධ යාභ ්‍රඡයෝජන යැබීඡේ පරමාර්කඡයන් ඡේ ඡෙත ළංෙන
විවිධ පවිු අදැස් ඇ විෂම පුද් යයින් සමාජඡේ ඉතා බහුයෙ ඡෙඡසන බැවිනි. ඔවුන්
ඡබොඡැෝවිට ිකු රනුඡේ කුමක් ඡැෝ ඉතා ක්ෂණි අයුරින් ජන‍රිය වීඡේ යටි අදැස් ඡපරදැරිෙ
නිර්මය බුු දැම වි ෘ ර ිකය අත තඡනෝම මතොද පිරිිකු බුු දැඡේ ස්ෙරූපඡයන් ස ස්
කිරීමයි. ඡමය අද ෙංස තයක් ැා පිළියයක් ඡයස සමාජය පුරා ඡද ෙත ෙ ෙයාප්ත ත වී ඡේ. ඡේ
යටඡත ඇතැේවිට විශාය ජන සන්නිඡදදන මාධය අනුග්‍රැයක් පො ඡමබඳු පැත පවිු
පුද් යයින්ට දමිෙ බීම ඉතා අොසනාෙන්ත ඡදයක්බෙ කිෙ ැැකි ය. එයින් සුුස්සා ඡ ොන්වීම
අධි වී ඡේ. ත්‍රිපිට ය, තදනුබද්ධ ඡබෞද්ධ සා දතයය ැා පාලි භාෂාෙ ැඹුරින්
ඡනොැදාරා,ිකංැය භාෂාඡෙන් පමණක් පළ වී ඇ බුද්ධ ඡද්ශනාෙය ස්ෙරූපය උපඡයෝගී
ර නිමින් ාො විග්‍රැ කිරීඡේ දී හුඡදක් අධානග්‍රාීමෙ ිකය අත තඡනෝම මතොද ධර්ම
විශ්ඡේෂණ ඡයස ඉදිරිපත රමින් සමාජඡේ ෙැඩිඋ ත මක් නැ පිරිස පැසුඡෙන් මුළාෙට
පත රනබෙ පැැැදිලිෙ ඡපනී යයි. සමාජඡේ ෙැඩි ෙැඩි ඉඩ ඩක්ද දමිෙනුඡේ නිෙැරදිෙ ත්‍රිපිට
ධර්මය විග්‍රැ රන පුද් යයන්ට ඡනොෙ කුමක් ඡැෝ ඡෙනස් ඡදයක් සන්නිඡදදන මාධය තුළින්

30. 207
්‍ර ාශයට පත ර මිනිසුන්ඡ ශ ර්ශණය පැසුඡෙන් ැා ඡද ෙත ෙ දිනා ැනීමට සමත
දැකුේ ළු රූපයක්, මි දරි ටැඬක් දමි අයටම බෙද පැැැදිලිෙ දක්නට ඡේ. ඡේ නිසා ඡම ය
ත්‍රිපිට ධර්මය සාමානය සමාජය තුළ ඡබොඡැෝ ජන‍රිය පැෙ යද,ඡබොඡැෝ විට එය පෙ නුඡේ
පැෙ ය යුතු නිෙැරදි ස්ෙරූපඡයන් යැයි අපට සෑීමම ට පත වීමට ඡනොැැකි ය. ඡේ නිසා
සාමානය සාමාජය තුළ ෙයාප්ත තෙ පෙ න බුු දැම ැා විද්ෙත සමාජය තුළ ෙයාප්ත තෙ පෙ න බුු
දැම යනුඡෙන් ත්‍රිපිට ධර්මඡේ විවිධ ැැඩතය පො දක්නට යැඡේ. විශ්ෙවිදයාය, උසස් අධයාපන
ශයතන, ජාතයන්තර සංවිධාන, බහු්‍රැත විද්ෙතුන් ඇසුඡර් පෙ න බුු දැඡේ දාර්ශනි
ස්ෙරූපයට ෙඩා ඡෙනස් බාය ජන‍රිය ඡමොඩයයකින් සාමානය ෙයෙැාරි සමාජඡේ දී විද්ෙතුන්
ඡයස ඡනොසැයඡ න පුද් ය ඡ ොට්ඨාශ අතර බුුදැම ෙයාප්ත තෙ පෙතී. ධර්ම සන්නිඡදද යින්
වුෙද බුු දැම සන්නිඡදදනය රනුඡේ එකී සමාජ තරා රම සය ා බෙද පැැැදිලිෙ ඡපඡනන්නට
ඡේ. සාමානය ඡපොුජන සමාජය තුළ බුු දැඡේ පර්යාප්ත ය ඇත ඡත ඡේඛ්‍න ත ස්ෙරූපය ට
ෙඩා ්‍රෙණ,දර්ශන ස්ෙරූපයකිනි. එඡසේම විද්ෙත සමාජඡේදී බුු දැඡේ පර්යාප්ත ය බහුයෙ
දක්නට ඇත ඡත ඡේඛ්‍න ත ස්ෙරූපයකින් බෙ දැ ත ැැකි ය. එඡසේම විදුත මාධය මූයා්‍ර,
අන්තර්ජායය ඇසුඡර්ද විද්ෙත සමාජය විිකන් බුු දැඡේ ඡේඛ්‍න ත ස්ෙරූපය පිළිබාදැඩි
ැපවීමකින් පර්ඡේෂණය රන බෙ පැැැදිලිෙ ඡපඡන්.124
3.4.දැනුම ැා ඉන්ද්‍රීය ඥානය
දැනුම යනුඡෙන් ැඳුන්ෙනුඡේ ඡමොළඡේ දත ත සටැන්වීඡේ ක්‍රියාෙළියයි. ඇස, ණ,
නාසය දිෙ, සම ැා මනස යන ඉන්ද්‍රිය සය මඟින් නුයබන විවිධ ස්නායු සේඡ්‍රේෂණ දත ත
ඡමොළය ඡෙතට ඡ න යෑඡේ ක්‍රියාෙලිය ස්නායු තන්තු ැා ඡමොළඡේ රසායනි ද්‍රෙය මඟින් ඉු
රනු යැඡේ. ඡමොළ ෙුැතුළ ඉන්ද්‍රීය ක්‍රියා ාරීත ෙය මඟින් යබා නුයැබූ දත ත සටැන්වීඡේ දී ා
දැනුම ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඡයස ැැඳින්ඡද. ඡේ අනුෙ ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇ වීමට ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන් ද
ක්‍රියා ාරීත ෙය නිෙැරදි ඡයස ියය යුතු බෙ මින් පැැැදිලි ඡද. දැනුම යබා නුඡේ ෂඩ් ඉන්ද්‍රීය
ඥානය මඟිනි. ෂඩ් ඉන්ද්‍රීය ඥානය මඟින් යබා න්නා දත ත ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය වීඡමන්
පසුෙ ඡමොළය එය ැඳුනා නියි. ඡම ද දී පූර්ෙ ශ ේප, ඡමොළඡේ වජෙ විදයා සැ ැස්ම, සසර
පුුවු, ර්ම ඵය විපා පිළිබා ඡමොළඡය ද රසායනි ෙුැ ඡයස තැන්පත දත ත සටැන්, ුවචි
අුවචි ේ, මම ඡෙමැයි යන දෘෂ්ටිය ශදි ඡැේතු ෙය බයපෑමද ඉන්ද්‍රීය ඥානය මඟින් යබා න්නා
දැනුම සමෙ එ තු ඡද. ා නිසා ඡමොළයට යැඡබන සංඥා දත ත සටැන් නිසා ඇ ෙන දැනුම
මඟින් ඡයෝ ය සෑබෑ ඡයසට අෙඡබෝධ ර ත ැැකි යැයි නිශ්චය කිරීමට අපැසුය. මන්ද ඡේ
දැනුම පිරිිකු දැනුමක් ඡනොෙන බැවිනි. විවිධ ශ න්තු ුවණු නිසා ෂඩ් ඉන්ද්‍රීය ඥානය අපිරිිකු
විය ැැකි ය. ඉන්ද්‍රිය ඥානයට අනිික බයපෑමක් රන ශ න්තු ුවණු ඉන් ඉෙත ර ිකත
පිරිපැු කිරීම ට යක් ළඡැොත ඇතැේවිට පිරිිකු දැකීමක් ඇ ර ත ැැකිෙනු ඇත. පුහුුන්
සෑම අඡයකුඡ ම ිකඡත ැඹුුව ස්කරය තුළ මම ඡෙමැයි යන ශ ේපය ඉතා තදින් දෘෂ්ටියක්
ඡයස නිදන්ෙ පෙතී. ා නිසා සෑම ික විේයක්තුළම ඡේ දෘෂ්ටිය ැේෙ පෙතී. ඡමය ුුව ළ
ැැකිනේ අපට ඕනෑම ඡදයක් පිළිබාෙ යකාර්කො දී අයුරින්, යමක් ඇ සැටිඡයන් දැකීමට
ැැකියාෙ ඡේ. ිකඡත ද නිදන්ෙ ිකට ිකත ක්‍රියා ාරී ෙන විට සෑම ික විේයක් පාසාම මුසුවී ඇ
ෙන ඡේ මම ඡෙමැයි යන දෘෂ්ටිය ඉතාමත ිකයුේය. ඉතා ැඹුරින් පරීක්ෂා ාරී විට පො දැ
ැනීමට යැඡබනුඡේ ළාතුරකිනි. ඡමම දෘෂ්ටිය දැ න්නා ැා ඉන්පසුෙ එය ුුව කිරීමට
උපඡයෝගී ර නු යබන ක්‍රමඡදදය විදර්ශනා භාෙනාෙ නමින් ැැඳින්ඡද. විදර්ශනා භාෙනාඡද දී
ිකු රනුඡේ ිකතතුළ සැෙෙ ඇ මම ඡෙමි යැයි පෙ න දෘෂ්ටිය යුණු සැතකින් පා ඉෙත
රන්නාක් ඡසේ ්‍රඡදශමින් ුුව කිරීමයි.125 ඡමය බට දර මඡනෝ විදයාෙට තෙම ැසු ඡනොෙන්නකි.
බට දර මඡනෝ විදයාෙ තෙම ඡමකී ිකයුේ ස්කරය ඡෙත ්‍රඡදශෙ නැත. බට දර මඡනෝ විදයාෙ
උපරීම මානික ඡසෞඛ්‍ය ඡසේ සය නුඡේ රා , ද්ඡදෂ, ඡමෝැ ශදී අයැපත ික විලි මැඩ

31. 208
පැෙැත වීම පමණි. ඡේ මැඩ පැෙැත වීම යටපත රො දැමීමකි. අෙස්කාෙක් යද වි ස යළිත ෙරක්
එබඳු අ දත ර ික විලි ිකඡත ඇ ඡද. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා බට දර මඡනෝ විදයාඡද සාැන්ෙන ඡේ
යටපත කිරීම, මැඩ පැෙැත වීම උපරීම මානික දියුණුෙ ඡසේ සැයකීම තරමක් අපැසුය. මන්ද
ඕනෑම අෙස්කාෙ දී මානික ඡරෝගී අෙස්කාෙ ට පත වීඡේ යේ සේභාවිතාෙක් ඡේ මානික
ඡසෞඛ්‍ය පසුියම තුළ වුෙද ඕනෑම අඡයකුට පි දටා බීම නිසාය. ඡමබඳු මානික ඡසෞඛ්‍යයක් ඉතා
ඉක්මනින්ම අස්කාෙරවීඡේ ඉඩ ඩ ෙැඩිය.මානික ඡරෝගී අෙස්කාෙක් යනු ිකඡත රා , ද්ඡදෂ,
ඡමෝැ ශදී ඡැේතු නිසා ැට ැඡනන තරැෙ, ඊර්ෂයාෙ, ඡක්‍රෝධය, මානය, රා ය ෙැනි අ දත ර
මානික ශඡද ඇ වීමයි. ෂෂධ මඟින් ඡේො තාෙ ාලි ෙ යටපත ළ ැැකි ය.126
ඡේ ඡැේතුෙ නිසා බට දර අර්ක කනතුළ සාැන්ෙන ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා ඡබෞද්ධ විග්‍රැයන්
තුළ සාැන්ෙන ඉන්ද්‍රීය ඥානය එ සමාන නැත. ඡබෞද්ධ විග්‍රැයන්තුළ සාැන් ෙන ඉන්ද්‍රීය
ඥානය ඡමම දෘෂ්ටි ග්‍රාැය බැැැර ර ඇ ඡදයකි. නමුු බට දර මඡනෝ විදයාඡද සාැන් ෙන
පරිදි දැනුඡම ද දෘෂ්ටි ග්‍රාැය පෙතී. බට දර දැනුේ පද්ධ යම ඡ ොඩනැමෙ ඇත ඡත ශත ම දෘෂ්ටිය
ඡක්න්ද්‍ර ර ඡ නය. එ ද ඡද්ෙ නිර්මාණොදී දෘෂ්ටිය සැෙෙ පෙතී. ශත මොදය ිය දවීමට ඡේ
නිර්මාණොදී චින්තන දැක්ම පදනේ වී ඡේ. ෂඩ් ඉන්ද්‍රීයානුසාරඡයන් යබා න්නා දැනුම
අවිදයාෙ නිසා ිය ද මම යන දෘෂ්ටිය සමෙ මුසු වී බට දර දැනුේ පද්ධ ය ඡ ොඩනැමෙ ඡේ. ඡේ
ඡැේතුෙ නිසා බට දර දැනුේ පද්ධ ඡය ද පදනම තුළ මම යන දෘෂ්ටිය සැෙෙ පෙතී. බට දර දැනුේ
පද්ධ ය පාද ඕනෑම විෂය ඡක්ෂ්ත්‍රය ඡේ තත ෙය විදයාමනබෙ පැැැදිලිෙ දැ ත ැැකි ය.
සාමානය පුහුුන් පුද් යයා තුළ මම යනුඡෙන් ැැමෙමක් පෙතී. එය සක් ාය දිට්ඨිය පදනේ ර ත
ඡසසු සංඡයෝජන තුළ අන්තර් තය. ඡේ දෘෂ්ටිය ඉන්ද්‍රියානුසාරඡයන් අප යබන දැනුඡමන් ඡෙන්
ර සැයකිය ඡනොැැකි ඡයසට අපඡ සාමානය ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා තදින් මුසුෙ බද්ධෙ පෙතී.
මින් අදැස් ෙනුඡේ යේකිික දැනුමක් යැබීඡේ දී දැනුමද සමෙ මම යන ශත ම දෘෂ්ටිය ද අප තුළ
එක් විටම ඇ ෙන බෙයි. ඡමය අපට ඡනො ෙැටඡැනුඡේ එ ද ැේ ෙන සාදය ස්ෙරූපය ෙටැා
ැනීමට තරේ දියුණු ික ද නුෙණක් අප සතුෙ ඡනොමැ නිසාය. ඡම ද ශදීනෙ ඡයස ඡ ඡළස්, දශ
සංඡයෝජන ධර්ම නමින් අප ැඳුන්ෙන සෘණාත ම මානික යක්ෂණ රැසක් අප තුළ ඇ ඡද.
සතය ෙශඡයන්ම රා , ද්ඡදෂ, ඡමෝැ ඡැේතු මුේවීඡමන් අපතුළ ඇ ිකයළු අ දත ර මානික
අභිඡ්‍රේරණ ෙයට ඡැේතුෙ අවිදයාෙයි. අවිදයාෙ ඡරෝ යක් ඡයස සැයකූවිට ානිසා ඇ ෙන ඡරෝ
යක්ෂණ දශ සංඡයෝජන, ඡ ඡළස් ඡයස සැයකිය ැැකි ය. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා ඡරෝ ය නිික ඡයස
ැඳුනා ඡ න එය සුෙ ඡනො ර, ඡරෝ යක්ෂණ යටපත කිරීමට පමණක් ්‍ර ර්ම කිරීඡේ නිෂ්ඵය
බෙ බුුදැම ඡපන්ො ඡද්. බට දර මඡනෝ උපඡද්ශන ැා ්‍ර ාර විධි සැ සී ඇත ඡත ඡරෝ ය සුෙ
ඡනො ර ඡරෝ යක්ෂණ යටපත කිරීමට පමණක් ්‍ර ර්ම ඡයොදන අයුරිනි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසාම
බට දර මඡනෝ විදයාෙට අනුෙ සමබර මානික ඡසෞඛ්‍යයකින් පසුඡෙතැයි නි මනය රන පුහුුන්
පුද් යයා තුළ පො මානික ඡරෝ ඇ වීඡේ ඡැේතු යටපත ෙ පෙතී. කිිකයේ අෙස්කාෙ ා
මානික ඡරෝ ඇ වීඡේ ඡැේතු යළි මතුකිරීමට ්‍රබය ඡැේතුෙක් ඉදිරිපත විට නීඡරෝගී යැයි
සේමත අයද මානික ඡරෝගී අය බෙට පරිෙර්තනය විය ැැකි ය. පුහුුන් යැයි සේමත සෑම
පුද් යඡයකු තුළම ඡේ යක්ෂණ අඩුෙැඩි ෙශඡයන් පෙතී. ඡේ නිසා ඡබෞද්ධ මඡනෝවිදයාෙ සෑම
පුහුුන් පුද් යඡයකුම යේ මානික ඡරෝ යකින් පීඩා විඳින අය ඡයස සය ා ඡේ. යටපත
රන යද මානික ඡරෝගී යක්ෂණ අෙස්කාෙ යැබූ වි ස මතුෙ ශ ැැකි බැවිනි. ඡේ මානික
ඡරෝගී ස්ෙභාෙය ඇ වීඡේ අෙස්කා පුහුුන් පුද් යයින් තුළ නිරීක්ෂණය ළ ැැකි ඡැොාම ක්‍රමය
ා පුද් යයා තුළ ඇ මම යන දෘෂ්ටිය පිළිබා අෙධානය ඡයොමු කිරීමයි. යේ පුද් යඡයකු තුළ
ඇ මම යන දෘෂ්ටිඡය ද අඩු ෙැඩි බෙ මත මානික ෙ ඡරෝගී විය ැැකි සේභාවිතාඡද අඩුෙැඩි බෙ
තීරණයෙන බෙ සැයකිය යුතුය. ඡසෝොන් අෙස්කාඡද ිකට අර්ැත ෙ අෙස්කාෙ දක්ො එක් එක්
මාර් ඵය මට්ටේෙය දී මම යන දෘෂ්ටිඡය ද ිකු ෙන අඩුෙැඩිතාෙ සංඡයෝජන ධර්ම ැට ැනීඡේ අඩු
ෙැඩිතාෙ ඡ ඡර ද ඉෙැේ ෙන බෙ සැයකීම ෙැද ත ය. මම ඡෙමියි යන දෘෂ්ටිය සෑම පුහුුන්
ිකත ම පෙතී. ඡේ නිසා සෑම පුහුුන් පුද් යඡයකු තුළ උමතුබෙ ඇ වීඡේ ැැකියාෙ සැෙෙ පෙතී.

32. 209
ඡේ උමතු බෙ නේ රා , ද්ඡදෂ ැා ඡමෝැ යන අයැපත මානික ශ ේෙය බයපෑම නිසා මනස
ගියන් වීමයි. ිකඡත ඇ ඡේ මම යන දෘෂ්ටිය ඉෙත කිරීම මඟින් යඡමකුඡ ිකත තුළ තැන්පත ෙ
ඇ මානික ඡරෝ ැට ැනීමට ඡැේතුවිය ැැකි ධර්මතාෙය ඉෙත ළ ැැකි ය.127 ඡමය මානික
ඡරෝගිඡයකු සුෙපත කිරීඡේ ක්‍රියාෙළියට සමානය. සාමානය සමාජ ෙයෙැාරය අනුෙ එබඳු
සාමානය අඡයකු මානික ඡරෝගිඡයකු ඡයස ඡනොසැයඡ තත , ශර්ය විනය අනුෙ ා පුද් යයා
තුළ සැෙෙ ඇ අයැපත මානික තත ෙ නිසා උමතු ඡරෝගිඡයකු ඡයස සය ා ඡේ. ඡේ නිසා
ඇතැේ විට සාමානය මිනිසුන් විිකන් ිකු රන ිකනාසීම ශර්ය විනඡය ද ැැඬීම ට ද, නර්තනය
උමතුඡෙන් ිකු රන දැෙලීම ටද උපමා ර ඡේ. එඡසේ උපමා ර ඇත ඡත ඡේ සෑම
අෙස්කාෙ දීම මමත ෙය නිසා ිකත වි ෘ වීම ට යක්ෙ ඡමඡසේ ක්‍රියා රන බැවිනි. මමත ෙ දෘෂ්ටි
ික න් ඉෙත ර ත ශර්ය උතුඡමකුට ඡමබඳු ක්‍රියා උමතුඡෙන් රන වි ාර රූපී චර්යාෙ ට
සමානෙ දිස් ෙන බෙ පැැැදිලිය.128
සංඡයෝජන ධර්ම ඇ වීමට ඡැේතු ෙනුඡේ මම යන දෘෂ්ටිය ැා මුසු ඉන්ද්‍රීය ඥානයයි.129
ඡමම දෘෂ්ටිය ික න් ඉෙත කිරීම සාැා විදර්ශනා භාෙනාෙ උප ාරී ඡද. විදර්ශනා භාෙනාෙ
බුුරුන්ඡ ම ඡසොයා ැනීමකි. බුුරුන් පැළ වීමට ඡපර ායෙය ිකටම සමක භාෙනා ක්‍රම
ඡයෝ ඡේ පැෙ නි. එ ද පරම නිෂ්ටාෙ ඡේ ද හුඡදක් ඡයෞකි ධයාන සමාපත , අභිඥා,
සෘද්ධිවිධ ්‍රා ැාර්ය කිරීම පමණි. එඡසේම ැැකි තාක් උපරීම මට්ටඡමන් ඡ ඡළස් යටපත කිරීම
මඟින් විවිධ අධි මානික ැැකියාෙන් උපදො තැැකිෙ ියණ.130 නමුු ඉඩක් යැබූ වි ස යළි
ශපසු ඡ ඡළස් ඇ වීඡමන් ඡේ ැැකියාෙන් ිකයේය අඡැෝසී වී මානික තත ෙය පිරිීමමට
ුවණු සැයසී ියණ.131 ඡ ඡළස් ඡ තරේ යටපත වුෙ ද මම යන සංඥාෙ, දෘෂ්ටිය ිකඡත ඉ රිවී
පෙතී.ා නිසා මම යන සංඥාෙ මඟින් යටපත ළ ශඡද , සංඡයෝජන යළි ිකඡත ඇ වීඡේ
ැැකියාෙ පෙතී. ඡේ ඡ ඡළස්, සංඡයෝජන යළි ඇ වීඡේ ැැකියාෙ සේබන්ධ ෙන්ඡන් මම යන
දෘෂ්ටිය සමෙය. ඡේ නිසා මම යන දෘෂ්ටිය ඉෙත ළ ැැකි නේ ඉන්පසු ෙර අෙස්කාෙ දීෙත
යළිත ෙරක් සංඡයෝජන ධර්ම ැටඡනො නී.132 ඡේ සාැා ිකු ළ යුත ඡත ිකතට අරමුණු න්නා
ඡමොඡැොඡත දීම ඉන්ද්‍රීය ඥානයතුළදීම මම යන දෘෂ්ටිඡයන් ඡතොරෙ සංඡදදනයන් යබා ැනීමයි.
ඡමය ළ ඡනොැැකි අසීුව ඡදයක් ඡයස මුයදී ෙැට දය ැැකි ය. නමුු ්‍රඡදශඡමන් ැා ැපවීඡමන්
ිකු ර ඡ න යන අඛ්‍ණ්ඩ භාෙනා පුහුණුෙ මඟින් මම යන දෘෂ්ටිය ිකඡතන් ඉෙත ළ ැැකි ය.
ඡම දදී භාෙනාෙ යනුඡෙන් ැඳුන්ෙන යද්ඡද් ජීවිතඡයන් පළාඡ ොස් ෙන තෙ ිකු රන්නා අ
ුෂ් ර බවුන් ෙැඩීමක් පිළිබාෙ ඡනො ඡද. ඇතැේ අෙස්කාෙය දී ා ා චරිත යක්ෂණෙයට අනුෙ
සමැර පුද් යයින්ට එබඳු ඡද් අෙශය විය ැැකි ය. නමුු ා සෑම ඡදයක්ම සෑම පුද් යඡයකුට එ
ැා සමානෙ අදාළ ඡනොෙන බෙ දැනිකටීම ෙැද ත ය. ඡ ඡනකුට අෙශයනේ මනාෙ ික දය ැා
අෙධානය දැඩිෙ ඡයොදා ිකු රන ධර්ම ්‍රෙණයක් පො ඡේ සාැා ්‍රමාණෙත ය. බුුරුන් ජීෙමාන
ායඡේ දීද ඡබොඡැෝ පිරිසක් ධර්මාෙඡබෝධයට පත ඡේ ධර්ම ඡද්ශනා ්‍රෙණය කිරීඡේ දීය.133
ත්‍රිපිට ධර්මඡය ද ඡේ තත ෙය නූතන යු ඡේ පො එ ැා සමානෙ ජීෙමානෙ පෙතී.අෙශයතාෙ
ඡේ නේ ෙඡරකුට වුෙද ත්‍රිපිට සූත්‍ර ඡද්ශනා අර්ක ැඳුනා නිමින් කියො ඡැෝ ්‍රෙණය ර
මෙඵය අෙඡබෝධයට පත වීඡේ ැැකියාෙ ඡේ.134 ත්‍රිපිට සූත්‍ර ඡද්ශනා පාලි භාෂාඡෙන්ම කියො
එ ද ැේ අර්කය ග්‍රැණය ළ ැැකි නේ ෙඩාත ඡයෝ යය.135 මන්ද ඇතැේවිට පාලි භාෂාඡෙන්
ඇ සූත්‍ර ඡද්ශනා ිකංැය ඡැෝ ඡෙනත භාෂාෙ ට පරිෙර්තනය රන විට, පරිෙර්ත යාඡ අදැස්
ශ ේප සමෙ මූලි සූත්‍රඡද්ශනා මි්‍රවී ැඹුුව අර්කය ලි දේ වී යා ැැකි බැවිනි.136 ඡේ අනුෙ පාලි
ත්‍රිපිට සූත්‍රඡද්ශනා පරිෙර්තනය කිරීම ඡැෝ ාොට අර්ක කන සැපයීමට ෙඩා ාො පාලි
භාෂාඡෙන්ම තැබීම ෙඩා ඡයෝ ය පිළිඡෙතක් බෙ ඡම ද දී පැෙිකය යුතුය.137 මන්ද නිෙැරදිෙ එය
ළ ඡනොැැකි වී නේ එවිට බුද්ධ ඡද්ශනාඡද ැඹුුව දාර්ශනි අර්කය ඉන් ඡ ඡළසී යන
ඡැයිනි.138 ඡබොඡැෝවිට පාලි ත්‍රිපිට ඡය ද එක් පිුෙක් පාලි භාෂාඡෙන් ැා අඡනක් පිුෙ එ ද
අර්කය ිකංැය භාෂාඡෙන් දක්ො ඡේ. එ ද පාලි ්‍ර ාශය ිකංැයට පරිෙර්තනය ර ඡබනුඡේ
ෙචනාර්කය සැයකීඡමන් විනා පාලි ඡද්ශනාඡද දාර්ශනි ැඹුර නිික පරිදි ඉස්මතු ෙන අයුරින්

33. 210
ඡනො ඡද.139 මූලි පාලි බුද්ධ ඡද්ශනාඡදදී බුුන් ෙැන්ඡසේ අසන්නාඡ ශ ේප තුළ නිදන් ෙන
මම යන දෘෂ්ටිය ඡද්ශනා මාධයය තුළදීම ිකයුේෙ ඉෙත ෙ යන අයුරින් ඉදිරිපත ර ඡේ.ඡේ
බෙක් ෙැටඡැනුඡේ එම සූත්‍ර ඡද්ශනා ක්‍රමානූකූයෙ ැඹුරින් පරීක්ෂා කිරීඡේදීය.140 ඡම දදී ඇතැේ
විට භාෂාෙ පිළිබා ැටළුෙයට පරිෙර්ත යාට මුහුණපෑමට ිකුවිය ැැකිබෙපිළි ත යුතුය.141
බුුදැම පිළිබා ්‍රමාණි දැනුමක් ස දත දැන උ ත දමිෙුවන්ඡ මැදිැත වීම ඇ ෙ ඡමම
පරිෙර්තන ාර්යය ිකු වී ඡේ. බුද්ධ ඡද්ශනාෙ අන්තර් තෙන සෑම ෙචනයක් පාසාම
ෙයා රණ යක්ෂණ, අර්ක ෙයංජන ශසන්න ෙශඡයන් ඉතා නිෙැරදිෙ අර්ක දැක්වීමට ඉතා දැඩි
ඡෙඡැසක් දරා ඡේ.142 පුහුුන් අය තුළ ඡ තරේ උසස් දැන උ ත ේ බුණද එ දදී සේමා
සේබුුෙරයන් ෙැන්ඡසේ නම ඡ බුද්ධි පරිපා ඡයන් ඡසොඡළොස්ෙන ළාඡෙන් එ ටෙත එය
අයගු තැියය ැැකි ඡදයක් ඡනො ඡද. බුද්ධ ඡද්ශනාෙ අඩංගු නියම දාර්ශනි අර්කය, ෙයා රණ,
අර්කෙයංජන ඡේ සෑම ඡදයක් පාසාම නිික පරිදි සමතුලිතෙ අර්ක දැක්වීම එක් පුද් යඡයකුට
ඡනොෙ විද්ෙතුන් මණ්ඩයය ට පො ඡබඡැවින් අසීුව ඡදයකි.143 යේ කිික ඡැයකින් පාලි
ත්‍රිපිට ඡය ද එක් සූත්‍ර ඡද්ශනාෙක් ඡේ යක්ෂණ ිකයේඡයන් යුතුෙ අර්කදැක්වීමට ෙෑයේ ළඡැොත
ා සාැා ඇතැේ විට ිකයළු පාලි අට්ඨ කා ඡපොත එක් ළද ඊට ෙඩා ෙැඩි ඡපොත පත ්‍රමාණයක්
රචනා කිරීමට ිකුවිය ැැකි ය.144 ඡේ නිසා ඡම ද ුෂ් ර බෙද ෙටැා ත යුතුය.ා නිසා බුද්ධ
ඡද්ශනාෙ නියම අර්කය ෙටැා ැනීමට ඇ ඡැොාම ක්‍රමය පාලි භාෂාෙ ඉතා ඡැොඳින් ්‍රගුණ ර
පාලි භාෂාඡෙන්ම එම බුද්ධ ඡද්ශනාෙ කියො බැලීම බෙ ඡේ අනුෙ තැවුුවඡද.බුද්ධ ඡද්ශනාෙ දී
බුුන් ෙැන්ඡසේ භාවිතා ර ඇ ෙචනෙය ස්ෙරූපය පො ස්කාඡනෝචිත ඡසේ යපමින් අඩු ෙචන
සංඛ්‍යාෙක් භාවිතා ර ිකතට ැැකි තරේ තදින් ැඹුරින් ාෙදින ඡයස දාර්ශනි ැරය ද ඉදිරිපත
රඇ ශ ාරය ඉතා ්‍රශස්තය.145 එම ඡද්ශනාෙ ්‍රෙණය රන්නා තුළ ක්ෂණි සමාධිය ද
ඇ ඡෙමින් විදර්ශනා භාෙනාෙ ෙැඩීයන පරිද්ඡදන් ිකයළු සූත්‍ර ඡද්ශනා ඉදිරිපත ෙ ඡේ.146
ඇතැේවිට බුුරුන්ඡ අනුමැ ය යැබූ ්‍රාෙ භාෂිතෙය පො ඡේ ගුණය විදයමානය.147ඡේ සූත්‍ර
ඡද්ශනාෙය මූලි ැැඩතය ඡයස අඩංගු ෙනුඡේ ශරේභ පියෙර තුළ ිකට ක්‍රමි ෙ ැඹුුව
අෙඡබෝධය රා යො ෙන පරිදි නිික පිළිඡෙයක් අනුෙ ස ස් රන යද දැනුේ පද්ධ යකි.
ශරේභ පියෙඡර ද දී සාමානය ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇසුඡරන් යැියය ැැකි දැනුම පරමාර්ක
අෙඡබෝධය රා ළො විය ැැකි අයුරින් ඡම දදී ඉදිරිපත ෙ ඡේ. ඡම ද දැකිය ැැකි විඡශේෂ
යක්ෂණයක් නේ සූත්‍ර ඡද්ශනා අර්ැත ෙය ශාක්ෂාත ළ උතුමන් විිකන් ඉදිරිපත ර බීමයි.ා
නිසා සූත්‍රඡද්ශනාෙය අන්තර් තෙනුඡේ ඡයෞකි දැනුම යැබීමට උචිත මාර් යක් ඡනො ඡද.
තමන් ෙැන්ඡසේයා විිකන්ම ශාක්ෂාත රන යද උතුේ ඡයෝඡ ෝත තර දැනුම රා යාැැකි ක්‍රමි
මෙ සූත්‍ර ඡද්ශනා තුළ දක්ො ඡේ. ශරේභ පියෙරෙය දී ්‍රද්ධා, දාන, සීය, ස කාෙන් ද
සු ාමී ්‍ර විපා දක්ො ඡබනුඡේ ඡමය ්‍රෙණය රන පුද් යයින් තුළ යේ ධනාත ම
අභිඡ්‍රේරණයක් ඇ ෙන පරිදිය.148 ඉන්ද්‍රීය ඥානය මඟින් යබන දැනුම තුළින්ම නිෙැරදි බෙ ඇ
ර ැනීඡේ නිික මාර් ය ඡපන්ොදීම ඡම ද අරමුණ ඡසේ සැයකිය ැැකි ය.149 සූත්‍රඡද්ශනාෙ ඇ
ඡදෙන ස්කරය ඡසේ සැයකිය ැැක්ඡක් ාමඡය ද ශදීනෙ මැනවින් දැක්වීමයි. ඡේ නිසා ්‍රාෙ යා
තුළ ාමය ඡ ඡර ද ළකිරීමක් ඇ ඡද. ාම ෙස්තු පිළිබාෙ ළකිරීමක් ඇ ඡනො රො
චතුරායය සතයය ඡද්ශනා ළ ඡනොැැකි ය. මන්ද චතුරායය සතයයට පදනම ෙැටී ඇත ඡත
ාමඡයන් නික්මීම මඟින්ම ෙන ඡැයිනි. ඡමය බුු දැඡේ සාැන්ෙනුඡේ ඡනක්ඛ්‍ේම සං ේපය
ඡයසයි. ගි ද බඡෙන් පැවිදි බෙට ඡයොමු වීම ඡනක්ඛ්‍ේම සං ේපඡය ද එක්ඡ ොටසක් සේපූර්ණ
වීමකි. ිකත තුළ විතරාගී බෙ ඇ ර ැනීම ඡනක්ඛ්‍ේම සං ේපය සේපූර්ණ ෙශඡයන් ඇ ර
ැනීම ඡයස සැයකිය ැැකි ය.150
ඡේ ඡයෝ ඡය ද විදයමාන ාමෙස්තු නේෙන ඡභෞ ද්‍රෙයාත ම ඡසේ තදින් මානික ෙ
ග්‍රැණය ර නුඡේ මමත ෙ දෘෂ්ටිය නිසා ඇ ෙන තණ්ැාඡද බයපෑඡමනි. මමත ෙ දෘෂ්ටිය
අවිදයා පාක්ෂි ය. එබැවින් අවිදයාෙ ඡයස ැඳුන්ො ඇත ඡත ද ඡේ මමත ෙ දෘෂ්ටියබෙ සැයකිය

34. 211
ැැකි ය.ඡේ මමත ෙ දෘෂ්ටිය උමතු පුද් යඡයකුඡ ිකඡත ද ඇ ෙන විපරීත දෘෂ්ටිය ට
සමානය.විපරීත දෘෂ්ටිය නිසා ිකතට ඇ ෙන සෑම ඡදයක්ම විපරීතෙ ඡපඡන්. මීට සමාන
ශ ාරයකින් පුහුුන් පුද් යඡයකු ැට ඡයෝ ඡේ ඇ සෑම අරමුණක්ම ෙැටඡැනුඡේ
මමත ෙඡයන් දූෂිතෙය. සෑම ඉන්ද්‍රීය ඥානයක්ම මමත ෙ දෘෂ්ටිය ැා මුසුෙ ඇ ඡද.මමත ෙ දෘෂ්ටිය
සමෙ මුසු වීම නිසා සංඡයෝජන ධර්ම ැට නියි. ා සංඡයෝජන ධර්ම නිසා සසරට පුද් යයා
සංඡයෝජනය ඡද. ශාස්ෙත, උච්ඡේද දෘෂ්ටි ිය දවීම මමත ෙය දෘෂ්ටිය නිසා ිකු ඡද. ායි පසුියම
මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන් සැයකීම උච්ඡේද දෘෂ්ටිය ිය දවීම පිණිසද, මානික පසුියම මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන්
සැයකීම ශාස්ෙත දෘෂ්ටිය ිය දවීමට ද ඡැේතුෙකි.151 මනස ැා ය යන ඡද ම මුළුමනින්ම අත
ැැරීම මඟින් පමණක් මමත ෙ දෘෂ්ටිය ්‍රැාණය ර ැනීමට ැැකියාෙ යැඡේ. ඇතැේවිට
භාෙනානුඡයෝගීන්ඡ භාෙනාෙ අසාර්ක ෙනුඡේ නියම අයුරින් මනස ැා ිකුවර යන ඡද ම අත
ැැරීමට ඡනොදැනීම නිසාය. භාෙනාඡදදී ායානුපස්සනාෙ ෙැඩීඡේ දී ායි පසුියම පමණක් අත
ැරින්නාඡ ිකත ායි පසුියම ඡ ඡර ද ළකිරීමට පත ෙන නමුු මානික පසුියම ඡ ඡර ද
ඇඡයයි. බැඡායි. එවිට ිකතතුළ ශාස්ෙත දෘෂ්ටිය උපදියි. භාෙනාඡදදී චිත තානුපස්සනාෙ,
ඡදදනානුපස්සනාෙ, ධේමානුපස්සනාෙ ෙැඩීඡේදී මානික පසුියම පමණක්ම අතැරින්නාඡ ිකත
මානික පසුියම ඡ ඡර ද ළ කිරීමට පත ෙන නමුු ායි පසුියම ඡ ඡර ද ඇඡයයි.152
බැඡායි. ා අෙස්කාඡදදී ිකත තුළ උච්ඡේද දෘෂ්ටිය උපදී. ඡේ අෙස්කා ඡද ම අ ශයින්ම ිකයුේ
බැවින් ෙැටීමමට ඡබොඡැෝ ායයක් තඡද. ඡ ොතරේ විදර්ශනා භාෙනා ළ ද නිික ්‍ර ඵයයක්
යබා ැනීමට අපැසු වීමට ඡමබඳු ඡැේතුද ඉෙැේ විය ැැකි ය. සමක භාෙනා ක්‍රම ඡයෝ ඡේ
බහුයෙ ෙයාප්ත ත භාෙනාක්‍රම ඡදදයකි. බුුරුන් පැළවීමට ්‍රකම පො ඡේ භාෙනාෙ ඡයෝ ඡේ
්‍රචලිතෙ ියණ. එබැවින් සමැුව සමක භාෙනා ක්‍රම ෙඩා ා පළපුුවු ේ මත ායි පැ ඩ
ඡ ඡර ද ිකත ළකිරීමට පත ර ඉන් නිෙන් පරමාර්කය අෙඡබෝධ කිරීමට ෙෑයේ ර .එවිට ිකත
ශාස්ෙත පක්ෂයට නැඹුුවෙනො මිස නියම අයුරින් විදර්ශනා භාෙනාෙ සාර්ක ඡනො ඡද.ඇතැේ
අෙස්කාෙය දී ිකඡත ඡ ඡළස් යටපත වී යාමට ඉඩ ඇත.එ දදී තමා මෙඵය යබා ඇතැයි
භාෙනානුඡයෝගියා රැෙටීම ැසුවීමට පො ඉඩ ඇත. ඡමබඳු අෙස්කාෙයදී මෙඵය යබා ඇතැයි
ෙරදො ෙටැාඡ න භාෙනාෙ නෙතා දැමුෙඡැොත යළිසුළු යකින් යටපත ෙ බූ ඡ ඡළස්
අනුක්‍රමි ෙ ඉස්මතු විය ැැකි ය. ඊට ඡැේතුෙ විදර්ශනා දර්ශනඡයන් මමත ෙ දෘෂ්ටිය තෙමත
මනිකන් නිික ඡයස ඉෙත ෙ ඡ ොස් නැ මයි.153 විදර්ශනාඡද දී සමක භාෙනාෙ මඟින් ිකඡත
යටපත ෙ ඇ ඡ ඡළස් යළි ඇ ඡනො ෙන පරිදි මමත ෙ දෘෂ්ටිය උපුටා දැමීමක් ිකු ඡද. ඡේ
මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඉෙත ර දැමීඡේ ාර්යය නිික පරිදි ිකුවිය යුතුය. එඡසේ ඡනොවුෙඡැොත සමකය
ෙැඩීඡමන් ිකඡත ඡ ඡළස් යටපත කිරීඡේ කිිකු අර්කයක් නැත. සමක භාෙනාඡෙන් ිකඡත
ඡ ඡළස් යටපත රනුඡේ විදර්ශනාෙ මඟින් මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඉෙත කිරීමට ශධාරයක් ෙශඡයනි.
සැත මක් ිකු කිරීඡේ දී නිර්වින්දනය කිරීමට සමාන ක්‍රියාෙළියක් ඡම දදී ිකු ඡද. සැත ම ිකු
කිරීමට නේ ඡේ නිර්වින්දනය කිරීම අෙශයය. නමුු නිර්වින්දනයඡ ොට සැත මක් ිකු ඡනො
ෙන්ඡන් නේ නිර්වින්දන ක්‍රියාඡද අර්කයක් ඡනොමැත. එඡසේම සැත ම ිකු කිරීමට නිර්වින්දනය
කිරීම අනිොර්ය ුවණක් ද ඡනො ඡද. නමුු නිර්වින්දනයඡ ොට සැත මක් කිරීඡේ දී ික දඡයන්
එය ිකු කිරීඡේ දී ඇ ෙන ඡදදනා ාරී ායි මානික අපැසුතා විඳීමට ිකු ඡනො ඡද. සමක
භාෙනා ක්‍රමෙලින් ඡ ඡළස් සංිකඳුෙමින් විදර්ශනා ෙැඩීඡේ ක්‍රියාෙළිය ද මීට සමානය. සමක
භාෙනාඡෙන් ඡ ඡළස් යටපත ඡනො රම වුෙ ද යඡමකුෙ විදර්ශනා ෙැඩිය ැැකි ය. එ දදී ද
විදර්ශනා භාෙනාඡද මුලි පියෙර තුළ සමක භාෙනාඡෙන් ිකුෙන ාර්යයට සමාන ක්‍රියාෙළියක්
විදර්ශනා භාෙනාඡෙන් ද ිකු ඡද. එනේ ්‍රඥාෙ පාද රමින් ඡ ඡළස් යටපත වීමයි. ඡේ
අෙස්කාඡදදී ිකඡත ද තදබය චිත ත සමාධියක් ඇ ඡද. ඡේ සමාධි මට්ටම ඡයෞකි ධයාන අනුෙ
ිකදෙන ධයාන මට්ටම තරේ ්‍රබය ෙක් බෙ දැක්ඡද. ඡමය ඛ්‍ණ සමාධිය නමින්
ැැඳින්ඡද.ඡේසමාධි අෙස්කාඡදදී ිකඡත දෘෂ්ටි ුුවවීම සමෙ ිකත ඡ ඡළසුන්ඡ න් ඉෙත වීම එක්
විටම ිකුඡද.එඡසේම ඡම දදී ිකඡත ශර්ය අෂ්ටාංගි මාර් යට අයත මාර් ාං ෙර්ධනය ඡද.154

35. 212
ායි පසුියම ඡ ඡර ද ිකත ළකිරවිය ැැකි පමණටම මානික පසුියම ඡ ඡර දද ිකත
ළකිරවීම තරමක් අපැසුය.මන්ද ිකයේය ිකු රනුඡේ ිකත මඟින් ෙන නිසාය. ිකයේය
අත ැැරිය නමුු ිකත තමා ඡ ඡර ද බැඳී එ දම එේලී ිකත පෙත ො ැනීමට පුුමා ාර ශශාෙක්
දක්ෙයි. ඡමයද ිකඡත ම ස්ෙභාෙයකි.ඡේ නිසා ඡයෞකි ධයාන සමාපත යාභී සෘෂිෙුවන් පො
ශාස්ෙත දෘෂ්ටිය තුළ ිකර ත වී ිකටි . සාමානය ෙයෙැාරය අනුෙ ේපනා කිරීම යනුඡෙන් අදැස්
රන්ඡන් ද ිකත ිකඡත ද බැඳී ිකත පැළ ර නිමින් ිකටීමයි. සාමානයඡයන් ිකත යනුඡෙන්
ැැඳින්ඡෙනුඡේද ඡැේතු්‍රතය ක්‍රියා ෙළිය නිසා ඇ ස ස් සංස් රණය ඡෙමින් පෙ න
එක්තරා විදුත ශක් යක් බඳු ඡදයකි. එය ඡත ුවේ ැනීම ඉතා අපැසුය. ඡේ නිසා ිකත තදින්
උපාදානය ර ැනීම පුහුුන් ිකඡත යකි. අෙසානඡේ දී ශත ම දෘෂ්ටිය, මමත ෙ දෘෂ්ටිය
ෙශඡයන් ග්‍රැණය ර නුඡේ ඡේ ිකඡත ස්ෙභාෙයයි. සැබවින් ිකත යනුඡෙන් පෙ න ඡදයක්
නැත. ිකත යනු ඡද ෙත ෙ ඡෙනස්ෙන විදුත ක්‍රියාඡද යකි. ඡේ ඡෙනස්වීම ඇ වීම ැා නැ වීම
ෙශඡයන් දැනීමට ැසුවීම වුෙද ා ක්‍රියාඡද ඡේ සැබෑයක්ෂණ ඡනො ඡද.ිකත ස ස්ෙඇත ඡත
ඡදදනා, සංඥා, සංඛ්‍ාර ැා විඤ්ඤාණ යන ස්කර සතරක් එ තුවීඡමනි. ඡේ ස්කර සතර ඡෙන්
ඡෙන් ෙශඡයන් සැයකූවිට මායාෙක් මිස පෙ න ඡදයක් නැ බෙ අෙඡබෝධ ර ැනීමට ැැකි ය.
ඡැේතු ්‍රතය නිසා, ශැාර යැබීම නිසා ඡේ ස්කර පෙ නබෙක් ැැඡේ. ශැාරමය ්‍රතය යැබීම නිසා
යළි යළි ස ස්ඡෙමින් පෙ න බෙක් දැඡන්. යේ ඡැයකින් ඡේ ශැාරමය ්‍රතයය යබාදීම නැෙතුෙ
ඡැොත ිකතට ඡමඡසේ ැට ැනීමට ඉඩ ඩ ඡනො යැඡේ. තණ්ැාෙ ැා අවිදයාෙ මඟින් ද ිකඡත
අඛ්‍ණ්ඩ පැෙැත ම සාැා ශැාරමය්‍රතය සැපයීඡේ ාර්යයක් ිකු ඡද. පටිච්ච සමුප්ත පාදය තුළ
දක්ො ඇත ඡත එකි ශැාරමය ඡැේතු්‍රතය සබාතාෙ පිළිබාෙය. ඡේ අනුෙ මඡනෝ ායි පසුියමක්
යනු ඡැේතු ්‍රතය සබාතාෙක් නිසා ඇ ෙන ැා පෙ න ඡදයක් මිස ශත මයක්, ජීෙයක්, සත ෙ
පුද් ය ස්ෙභාෙයක් ඡනො ඡද.එඡසේම ානිසා ා ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙලිය මත යැඡපන ස්ෙභාෙයක්
මමත ෙඡයන් සැයකීම නුුසුසුය.155 විදර්ශනා භාෙනා පුහුණුඡද දී ිකු රනුඡේ ඡයෝ ාෙචරයාැට
ඡමකී අෙඡබෝධය යබා දීමට ෙෑයේ කිරීමයි. මාර් ඵය යාභීයා යනු ඡේ අෙඡබෝධය යබා ැනීමට
ැැකියාෙ යැබූ උතුමා ඡද. ඡේ දැනුම යබා ැනීමට ඇ ැැකියාඡද අඩුෙැඩි ස්ෙභාෙය මත මාර්
ඵය යාභීහු ිකදඡදඡනකු ිකටි . ඡසෝොන් මාර් ඵය යාභියා යනු ඡේ මූලි දාර්ශනි අෙඡබෝධය
යබා ත පළමු උතුමාඡද. ඡසෝොන් මාර් ඵය යාභියාට හුඡදක් දෘෂ්ටි ්‍ර යාභය මිස ඡෙනත කිිකු
සුවිඡශේී ැැකියා කිිකෙක් නැත. ඡසෝොන්වීඡේ දී යැබූ දෘෂ්ටි ්‍ර යාභය නිසා ඡේ උතුමා යළි
ෙරදා ෙත අපාය ාමී ශදී ු ස්කානය ඡනො උපදී. නමුු රා ද්ඡදෂ ිකත ඇ ඡද. ඡේ
ඡැේතුෙ නිසා ඡසෝොන් උතුමා පුහුුඡනකු ඡ න් ඡෙනස්ෙනුඡේ හුඡදක් ඡමකී දෘෂ්ටි ්‍ර යාභය
අනුෙ බෙ පැැැදිලිය. ඡේ දෘෂ්ටි ්‍ර යාභය වුෙද සුළු ඡදයක් ඡනො ඡද. මැත අසීුවඡෙන් ෙෑයේ ර
යබා ත යුතු බැරුුවේ ඡදයකි.ඡේ දෘෂ්ටි ්‍ර යාභය යැබූ උතුමාට ඉන්පසුෙ යළි ෙරදා ඡැෝ
ඡසසු මාර් ඵය අෙඡබෝධය පැසුඡෙන් අත පත ර ත ැැකිවීම ධර්මතාෙයක් ඡයස ඡම දදීදක්ො
ඡේ. ඡසසු මාර් ඵය අෙඡබොධය යැබීමට ිකඡත සමාධි ගුණය ෙර්ධනයවී ියය යුතුය.ඡම දදී
නැෙත ෙරක් සමක භාෙනාඡද අ ය ඉස්මතු ඡද. ා තාෙ ෙැඩී බීම සමාධිය යැබීමට
ුවකුයකි. සමාධිය දියුණුවීමට සමක භාෙනාම ෙැඩිය යුතු නැත. ්‍රඥාෙ මඟින් වුෙද සමාධිය ඇ
ර ත ැැකි ය. විදර්ශනා භාෙනාඡදදී මූලි ඇ ෙන ඛ්‍ණ ා තාෙ සමාධි අෙස්කාෙක්
ඡයස සැයකිය ැැකි ය. ඡමය ්‍රඥාෙ පාද සමාධියකි. ඡසෝොන් මාර් ඵය යාභී උතුමා තුළ
ඡශේෂ වී පෙ න රා , ද්ඡදෂ අකුසය ුුවකිරීමට ්‍රබය සමාධියක් අෙශය ඡද. ස ෘදා ාමී ම ඵයය
ැා අනා ාමී මෙඵයය ෙශඡයන් අෙස්කා ඡද ක් රා , ද්ඡදෂ සමුච්ඡේද ්‍රැාණය සාැාම
ඡෙන් ර දක්ො ඇත ඡත එබැවිනි. දියුණු සමාධි ිකතකින් ඡසෝොන් බෙ යැබූ උතුමාට සුළු ෙෑයමක්
දැරීඡමන් ස දෘ ාමි ැා අනා ාමී යන ඡසසු මාර් ඵය ඡද ද යැියය ැැකි ෙනුඡේ ඡේ අනුෙය.156
පුහුුන් පුද් යඡයකුඡ ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා අර්ැත ෙයට පත උතුඡමකුඡ ඉන්ද්‍රීය ඥානය
අතර ඇ ඡෙනස නේ දෘෂ්ටි ත විට ිකඡත ඇ ෙන ඡ ඡළස්ය. ා ැැර සාඡෙකු ඉේඡබකු
පරිදි සුවිඡශේෂ දැක්මක් පුහුුන් පුද් යයා ැා අර්ැත ෙ ්‍රාෙ යා අතර නැත. විමුක් යට පත

36. 213
උතුමා ඡමකී ඡයෝ ය දකින අයුරින්ම පුහුුන් පුද් යයාද ඡේ ඡයෝ ය දකී. ඡෙනස ඇත ඡත ා
උතුමාඡ ිකඡත පමණි. පිවිතුුව ිකතකින් ඡයෝ ය දකින විට මාන, දෘෂ්ටි ැා තණ්ැා ෙශඡයන්
ඡයෝ ය ැා ඇලීමට ැටීමට ඡනොයයි. අ ේපිත ැදෙතකින් යුතුෙ මධයස්කෙ ඡයෝ ය සය යි.
ෂඩ් ඉන්ද්‍රීයන් තුළින්ම යබා න්නා දැනුම මමත ෙඡයන් ඡතොරෙ සංජානනය ර නියි.ඡේ ඡැේතුෙ
නිසා ා යබන දැනුඡේ මමත ෙය ැේ ඡනො ඡද. මමත ෙඡය ද ඡදෝෂ ැේ ඡනො ඡද. ඡේ
ඡයෝ ඡය ද ඡබොඡැෝ ැටළු සාැාම මුේෙනුඡේ මමත ෙය ඡක්න්ද්‍ර ඡ ොට ඡ න ඡයෝ ය
සංජානනය කිරීමයි. ඡේ නිසා ඇලීම ැා ැටීම ද අවිදයාෙ ැා තණ්ැාෙද ජනනය ඡද.157 එඡසේ
ඡනො ය ඇ ෙන ඉන්ද්‍රීය ඥානයතුළ දැනුම අඩංගුවුෙද ා දැනුම මමත ෙඡයන් ඡතොරය. ා නිසාම
ා දැනුම නිෙැරදිය. මමත ෙඡයන් දූෂිත ඉන්ද්‍රීය ඥානඡයන් අත පත ර නුඡේ පිරිිකු දැනුමක්
ඡනො ඡද. බට දර සෑම දැනුේ පද්ධ යක්ම ශත මොදී බඡෙන් යුතු ෙනුඡේ මමත ෙය මුසු ඉන්ද්‍රීය
ඥානය මඟින් අත පත ර නු යැබූ දැනුමක් ෙන ඡැයිනි. නමුු බුු දැම තුළ අන්තර් ත ෙනුඡේ
මමත ෙඡයන් ඡතොර දැනුමකි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය පො ස සා ත යුතු ෙනුඡේ මමත ෙඡයන් ඡතොරෙ
බෙ බුුදැඡේ සාැන්ය. ඡෙනත ශ මි සේ්‍රදායන් ද ඉන්ද්‍රීයන්ඡ ෙැසුණුබෙ ඡැෙත අරමුණු
ඡනො න්නාබෙ උසස් ඡයස සය ා ඡේ. නමුු ා ශ ේපය සාෙදයය. මන්ද ා අදැසට අනුෙ
ඡයෝ ඡේ උසස්ම දෘෂය පාරිශුද්ධියට පිළිපන් තැනැත තා ජා අන්ධයා විය යුතුය. මන්ද ජා
අන්ධයා උපඡත දී පටන්ම රූප සංජානනය ඡනො රන බැවිනි. ඡේ අනුෙ බුු දැඡේ ෙැරදි බෙ
දක්ො ඇත ඡත ඉන්ද්‍රීය ඥානය යැබීම ඡනො ඡද. ඉන්ද්‍රීය ඥානය යැබීඡේ දී මනස ක්‍රියා රන
ශ ාරයයි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය යැබීඡේ දී මනස පිරිිකු මට්ටම පෙතී නේ ා ඇසුරින් ිය දෙන දැනුමද
නිෙැරදිෙන බෙ බුුදැඡේ සාැන්ය. ඡේ අනුෙ ඉන්ද්‍රීය ඥානය මඟින් අත පත ර නු යබන දැනුම
නිෙැරදි ර ැනීඡේ ෙ කීම පුද් යයා මත පැෙඡර්. බා දර කිිකු ඡැේතුෙක් ඡේ සාැා උපස්කේභ
ඡනො ඡද. පුද් ය ස්ෙච්ාන්දතාෙයට බුු දැඡේ යබාදී ඇ ස්කානය සම ාලීන ඡෙනත කිිකු
සමය ොදය ඡනො දැක්ඡෙන තරේ උසස්ය. බුු දැම මානික පවිත්‍රතාෙට ඉන්ද්‍රීය ඥානය භාවිතා
ඡ ඡර්.158
3.6.ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා ඡයෝ සේමු ය
ඡයෝ සේමු ය නේ මානෙ සමාජය විිකන් එ ෙත ෙය ට පැමිණි යේ යේ ඡදෙේය.ඡේ
ඡයෝ යතුළ මානෙ සමාජය විිකන් ඡපොු එ ෙත ෙය ට පැමිණි විවිධ ඡද් ඡේ. සමාජ සාරධර්ම,
නී ය, චර්යා රටා, ඇෙතුේ පැෙතුේ, අභිචාර විධි, සමාජ ්‍ර මාන,පවුේ ා ය ෙැනි විවිධ
එ ෙතා මානෙ සමාජය තුළ පෙතී. ඡේ ඡපොු එ ෙතාෙය පරමාර්කය නේ සෑම පුද් යඡයකු
විිකන්ම ඡමකී ඡපොු එ ෙතාෙයට ුව රමින්, සාමූ ද තීරණෙයට සැය දක්ෙමින් ටයුතු
කිරීමයි. සමාජඡේදී සාමූ ද ත ෙය ශරක්ෂා ර ැනීම පිණිස ඡමඡසේ කිරීමට සෑම පුද් යඡයකුට
බය ර ඡේ. සමාජ ා ාබද්ධතාෙ සුරක්ෂිත කිරීම පිණිස සමූැයා අතර යේයේ ඡපොු එ ෙතා
ඇ ර ැනීමට මානෙ සමාජය අතීත ායෙ ොනුෙය පටන්ම ක්‍රියා ර ඡේ. ඡ ෝත්‍රි
සමාජෙය ිකට දියුණු යැයි සේමත නූතන සමාජය දක්ො ඡේ අදැස ක්‍රමි ෙ සමාජය තුළ වි ාශය
වී ඇත. සමාජය දියුණුවීම යනුඡෙන් අදැස් ෙනුඡේ සමාජය ඡපරයු ෙයට ෙඩා සංකීර්ණ ැැඩතය
ැනීමයි. ඡේ අනුෙ සමාජ එ ෙතාෙ පො නූතනඡේ ඡබොඡැෝ සංකීර්ණ ැැඩතය ඡ න ඇ බෙ
මනාෙ පැැැදිලි ඡද. එඡසේම සමාජඡය ද පෙ න ඡපොු එ ෙතාෙ ඉතා සීඝ්‍රෙ ෙරින්ෙර ඡෙනස් ේ
ෙයට බඳුන් ඡද. නිදසුනක් ඡසේ නී ය ත ැැකි ය. ෙරින්ෙර නී මය ්‍ර පාදන ඡෙනස් ේෙයට
බඳුන් ඡද. එඡසේම විවිධ අ ඡර් නී ෙයෙස්කා අලු න් ඡ ුේපත ඡ ඡර්. මානෙ චර්යාෙ විවිධ
සංකීර්ණ ැැඩතයෙයට විෂම වීමට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ ඊට අදාළ සාෙදය චර්යා ද ්‍ර ට ෙන බැවින් ාො
නිෙැරදි කිරීම පිණිස නී ය ෙරින්ෙර සංඡශෝධනය කිරීමට ිකුවීම ස්ෙභාවි ය. ඡමඡසේ ඡපොු
සේමු ය පො මානෙ අෙශයතාෙයට අනුකූයෙ ෙරින්ෙර සංඡශෝධනය කිරීමට ිකුෙන බෙ
පැැැදිලිය. ඡමඡසේ ඡපොු සේමු ය අෙශයතාෙ මානෙ සමාජඡේ සාමු ද ත ෙය මනාෙ පෙත ො

37. 214
ැනීමටය. ාසාැා ඡේ ඡපොු සේමු යට සෑම අඡයකුඡ ම එ ෙතාෙ අතයෙශයය. මන්ද
සාමූ ද ත ෙය සුරැඡ නුඡේ එවිට බැවිනි. සමාජඡේ ඡපොු සේමු යක් පෙ ද්දීම ඊට අනු ත
ඡනොවී සාමූ ද ත ෙය ඩඡ ොට අත තඡනෝම ෙ ක්‍රියා කිරීමට ඉඩක් නැත. යඡමකුට එඡසේ
කිරීමට වුෙමනා නේ එවිට සාමූ ද ත ෙඡේ ඡපොු ෙ කීමක් ඩ ළ පුද් යඡයකුට ඡ වීමට ිකු
ෙන ෙන්දිය ා තැනැත තාැට දැරීමට ිකු ඡද. ඇතැේවිට ඡේ ෙන්දිය මුයයමය ෙන්දියක් ඡනොවිය
ැැකි ය. ා තැනැත තා භුක් විඳින යේ සමාජයීය ෙර්‍රසාදයක් අ දමි කිරීම ඡමකී ෙන්දිය වියැැකි
ය.159
ඡම ද දී දැක්විය යුතු විඡශේෂ ුවණක් ෙනුඡේ සමාජඡේ පැණ වී ඇ ඡමකී ඡපොු
සේමු ය ඇතැේවිට සාධාරණ ඡැෝ අසාධාරණය ෙක් වියැැකි බෙයි. නිදසුනක් ඡයස කුයය
සැයකූ විට දී එය ඡපොු සමාජ සේමු යකි. නමුු දැනට ෙැඩෙසේ සමාජ ක්‍රමය ියාෙැටී
ඇ බැවින් සමාජඡේ එළි පිට කුය ොදය පිළි ැනී නැතත , යටි ස්කරය තුළ සැෙෙ ඇ බෙ
පිළි ැනීමට ිකු ඡද. කුයොදී ශ ේප ළඑළි බිකනුඡේ ජීවිතඡේ යේ යේ සුවිඡශේී අෙස්කා මතු
විට දීය. එනේ යඡමකු පැවිදි කිරීඡේ දී, විොැය ට එළඹීඡේදී ෙැනි සුවිඡශේී අෙස්කාෙය දී
සමාජඡේ සැෙෙ ඇ කුයොදී ශ ේප මතුපිට ස්කරය ඡෙත පැමිඡණන බෙ දැ ත ැැකි ය.
ඇතැේ අෙස්කාෙයදී මිනිසුන් ඡේ බැද එළිපිට ්‍ර ාශ ඡනො රතත , ඔවුන්ඡ ැැිකරීේ රටාෙ
පිරික්සා බැලූවිට, යටි ිකත තුළ ඡමබඳු ශ ේප සැෙෙ පෙ න බෙ ඔවුන්ඡ ක්‍රියා ාර ේ අනුෙ
පැැැදිලි ඡද. කුයොදී ශ ේප දිකන් දරා ක්‍රියා රන ඇතැේ අය මතු පිටින් නේ ඡබොඡැෝ
සමාජශීලී රැඩි ේ මතධාරීන් බෙ ්‍ර ාශ රන්නන් විය ැැකි ය. එබඳු චරිත යක්ෂණ දරන
ඡබොඡැෝ අය ිකය පවුයට විොැය මඟින් නෙ සාමාජි ඡයකු එක්වීඡේදී ඔහුඡ ඡැෝ ඇයඡ
ොස ම ඡ ඡර ද දක්ෙන අසීමාන් සැයකිේය පිුපස ඡමබඳු අයඡ සැෙවුනු කුයොදී
ශ ේප ඇ බෙ ඔවුන් ඡනො දැනුෙත ෙම ්‍ර ාශයට පත ඡද. යේකිික පුද් යඡයකුඡ ගුණ
ෙයට ෙඩා කුයය ඡ ඡර ද අ මාත්‍ර සැයකිේයක් දැක්වීම කිිකඡසේත සදාචාර සේපන්න ඡදයක්ද
ඡනො ඡද. ඡේ අනුෙ කුයය යන පිළි ැනීම එක් ය ළ රැකියාෙ අනුෙ ඔවුන්ෙ ැැඳින් එක්
සේමු යක් පමණි. කුයය සමාජ සේමු යක් බෙ සැබෑය. නමුු එය සදාචාර සේපන්න ඡදයක් ඡනො
ඡද. ා නිසාම යඡමකු කුයොදී ශ ේප දිකන් දරා ටයුතු රන්ඡන් නේ සමාජ සේමු ය සය ා
ඊට අනු තවී ක්‍රියා කිරීම බුු දැම අනුමත ඡනො රයි. මන්ද ඡ ඡනකු බ්‍රාැ්මණඡයකු ඡැෝ
ෙසයඡයකු ෙන්ඡන් ා පුද් යයාඡ ක්‍රියාෙ මත මිස කුයය අනුෙ ඡනො ෙන බෙ බුුරුන් පැැැදිලිෙ
්‍ර ාශ ර ඇ බැවිනි.160
ඡේ අනුෙ සමාජඡේ ඡපොු සේමු ය සාධාරණ වියැැකි අෙස්කා ඡමන්ම අසාධාරණ විය
ැැකි අෙස්කාද එළඹිය ැැකිබෙ ික දඡේ තබා ැනීම ෙැද ත ය. පුරාණඡේ භාරතීය බමුණු දැම
අනුෙ යේ ස්ත්‍රිය ඡ සැමියා මියගිය විට,සැමියාඡ චිත ය දැේඡෙන දරසෑයට පැන ිකය දිවි
නසා ැනීඡේ ිකරිතක් සමාජඡේ පැෙ න. එ ද දී යේ ස්ත්‍රියක් ිකය ැමැත ඡතන් ඡේ චාරිත්‍රය ඉු
ඡනො ළ ඡැොත ා ස්ත්‍රියෙ බයැත ාරඡයන් වුෙ ද ඔසො ිකය සැමියාඡ මෘත ඡද්ැය ගිනිඡ න
දැඡෙන දර සෑය මතට බුර බුරා නැඡෙන ගිනිදැේ අතරින් විික කිරීම එදා දන්දූන් අතර පැෙ
ඡපොු සේමු යක් වී ියණ. ඡේ ඡපොු සේමු ය ස පූජාෙ ඡයස දන්ු සමාජඡේ මැත ැරසර
යැබූ සමාජ සේමත පිලි ැනීමක් විය. ඡේ චාරිත්‍රය මනාෙ ඉු කිරීඡමන් ා ස්ත්‍රිය සු ාමී ෙන
බෙට සමාජ ශ ේපයක් දන්දූ දැම විිකන් ඇ රනු යැබ ියණ. ා නිසා පුරාණ භාරතීය
සමාජඡේ ඡේ ිකරිත අඛ්‍ණ්ඩෙ චාරිත්‍රානූකූයෙ ඉු විය. එය ඉුකිරීම මඟින් අදාළ ස්ත්‍රියඡ මියගිය
සැමියාට ැා ඇයට ඡමෝක්ෂය යැියය ැැකි බෙද දන්ු සමය සාරධර්මෙය සාැන් විය. නමුු
ෙර්තමානඡය ද ශිෂ්ට සේමත ඡයෝ ඡය ද ඡේ ිකරිතට එතරේ ඉැළ පිළි ැනීමක් ඡනො යැඡේ.
මන්ද සමාජ ශ ේප සංෙර්ධනය වීඡේ දී අශිෂ්ට පිළි ැනීේද ක්‍රමි ෙ ඡෙනස්ෙන්නට බැවිනි.
ඡේ අනුෙ ිකය ැමැත ඡතන් ිකයදිවි නසා ැනීම ඡැෝ අනුන්ඡ ්‍රාණය නැසීමට ශධාර අනුබය
යබාදීම ්‍රාණඝාත අකුසයයක් ඡයස සැයඡක්. එඡසේම ිකය දිවි නසා ැනීම ඡමන්ම අනුන්ඡ දිවි

38. 215
ඡතොර කිරීමද මනුෂය ඝාතන ෙරදක් ඡයස නී ය ැමුඡද පිළි ැඡන්. ඡේ අනුෙ ිකය දිවි නසා
ැනීම ැා සාෙදය මනුෂය ඝාතනය නී ය ැා සමය සාරධර්ම අනුෙ ෙරදක් ඡයස සැයඡ න බෙ
ඡපඡන්. ඡමය ඡපොු ජන සේමතඡය ද ිකු ඡෙනස්වීමකි.161
සමාජ අෙශයතාෙය අනුෙ සමාජ සේමතය ඡෙනස්වී ඇ ශ ාරය පිළිබා ඡමබඳු ිකද්ධි
ඇසුරින් ෙටැා ත ැැකි ය. ායානූරූපෙ ඕනෑම ඡදයක් ඡෙනස් ෙන බැවින් ා ිකද්ධාන්තය සමාජ
සේමතය සේබන්ධඡයන්ද සතයෙන ොතාෙරණයක් ඡම ද ඇ බෙ ඡපනී යයි. සමය, අධයාපනය,
සංස් ෘ ය, සමාජය ශදී විවිධ ස්කරයන්ට අනුකූයෙ සාරධර්ම ඡෙනස් ෙන බෙ සාැන්ය.එය
සාරධර්මෙය ඇ වනසර්ගි යක්ෂණයකි. කිිකදා ඡනොඡෙනස් ෙන සාරධර්මයක් නැත.
ඡෙනස්වීම එ ද ස්ෙභාෙයකි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා සාරධර්ම එය ෙයංගු ෙන පසුියමට පරිබා දරෙ
අර්ක කනය ළ ඡනො ැැකි ය. එනේ සාරධර්ම ෙයට එය ෙයංගු පසුියමින් වියුක්ත පැෙැත මක්
නැත. ඡේ නිසා සාරධර්ම සාඡප්ත ක්ෂ ඡදයක් බෙ ෙටැා ත යුතුය. සාරධර්ම සාඡප්ත ක්ෂ ෙනුඡේ
සාරධර්ම ඡනො ෙන ඡද් සමෙය. සාරධර්ම ඡනො ෙන ඡද් ඡනො පෙ න්ඡන් නේ සාරධර්ම යනුඡෙන්
ැැඳින්විය ැැකි ඡදයක් ඉ රි ඡනොෙන බෙ ද දත යුතුය. සාරධර්ම වියුක්තෙ ත ය ෙටිනා මක්
නැ වුෙද වියුක්ත අ යක් ඇ ඡදයක් ඡයසට සදාචාරය සැයකිය ැැකි ය.සදාචාරය නේ විශ්ෙමය
ෙටිනා මක් ඇ ඡදයකි. මීට ඡැේතුෙ ඉැතදී සාැන් ළ සමය,අධයාපනය,සංස් ෘ ය,සමාජ
ශදී කිිකු පසුියම ශධාරයක් ර දතෙ අර්ක කනය ළැැකි වීමයි. මින් කියැඡෙනුඡේ
සදාචාරයට ඇත ඡත සාඡප්ත ක්ෂ අ යක්ඡනොෙ නිරඡප්ත ක්ෂ අ යක් බෙයි. වමත්‍රිය, ුවණාෙ,
පඡරෝප ාරය, සංඡදදී බෙ, සාමූ ද ත ෙය ශදී පුද් යැා සමාජ ස්ෙභාෙ යක්ෂණ සදාචාරය ඡයස
අර්කදැක්විය ැැකි ය. ඡේ මානෙගුණ ඕනෑම සමාජ පසුියමක් සාැා අර්ක සේපන්න ඡද.ඕනෑම
සමාජ පසුියම ට ෙයංගු ඡද. සමාජ පසුියඡේ ිකු ෙන ඡෙනස්වීමට සාඡප්ත ක්ෂෙ එ ද අ ය අඩු ඡැෝ
ෙැඩි ඡනො ඡද. එඡසේම සදාචාරයද ඡපොු සේම යකි. එය සාරධර්මෙලින් ඡෙනස්ෙන ්‍රධාන
ුවණ ෙනුඡේ පෙ න සමාජ පසුියමට අනුකූයෙ විචයනය ඡනොෙන ස්ෙභාෙයයි. සාමානය සමාජ
ෙයෙැාරය අනුෙ ඡයෝ සේමු ය යනුඡෙන් ැැඳින්ඡෙනුඡේද ඡේ ඡපොු සේමු ය බෙ ඡේ අනුෙ
පැැැදිලිය. සාරධර්මෙය ඡපොු සේමු ය ඡෙනස්ෙන නමුු සදාචාරඡේ ඡපොු සේමු ය ායානූරූප
ඡයස ඡෙනස් ඡනො ඡද. ඡේ අනුෙ සාරධර්මෙය සාඡප්ත ක්ෂ ෙ සදාචාරය ස්කාෙර ස්ෙභාෙයක්
න්නා බෙ පැැැදිලි ඡද. සාරධර්ම විචයනය ෙන බැවින් ඡපොු සේමු යක් ෙශඡයන් මිස ඡයෝ
සේමු යක් ෙශඡයන් එය සැයකිය ඡනොැැකි බෙ ඡේ අනුෙ ෙැට දය යුතුය. ඡයෝ සේමු ය යනු
විශ්ෙමය අ ය ැේවීමයි. සාමානය ෙයෙැාරය අනුෙ ඡයෝ සේමු ය විචයනය ඡනොෙනබෙ
සැයකූෙ ද හුඡදක් එය පරමාර්ක ධර්මයක් ඡයස සැයකිය ඡනො ැැකි ය. සාමානය ඡයෞකි
ෙයෙැාරඡයන් බා දරෙ පෙ න ඡයෝඡ ොත තර ෙයෙැාරය තුළ ඡයෝ සේමත සත ෙ,පුද් ය
්‍රඥප්ත සැබවින්ම විදයමාන ඡනො ඡද. ා අනුෙ සත ෙ, පුද් ය ්‍රඥප්ත ඡ න්ද්‍ර ර නිමින්
ඡ ොඩනැමෙ ඇ ඡයෝ සේමු ය හුඡදක් තෙත එක් සේමු යක් ඡයස මිස පරමාර්කමය
සත තාෙක් ඡයස සැයකිය ඡනොැැකි බෙ ඡේ අනුෙ ෙැට දය යුතුය. නමුු පරමාර්ක සත තාෙ
අෙඡබෝධ ර ත උතුඡමකු වුෙද සාමානය ඡයෝ සේමු ය අනුෙ පැෙ ය යුතුය. මන්ද ඡයෝ
සේමත ෙයෙැාරයට අනුෙ ඡයෝ සේමු යද සතයය ැයි පිළි ැඡනන බැවිනි. ඡේ නිසා ඡයෝ
සේමු ය හුඡදක් ෙයෙැාර මාත්‍රඡයන් පමණක් භාවිතා කිරීමද ෙැරදි නැත. ඉන්ද්‍රිය ඥානය මඟින්
අපට යැඡබන සෑම ඡදයක්ම ඡයෝ සේමු යකි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය අර්ක විග්‍රැ කිරීඡේදී ාතුළ දැ
ත ැැකි ිකයළු ඡද් අයත ෙනුඡේ ඡයෝ සේමු යටය. ඡේ නිසා ඉන්ද්‍රීය ඥානය ෙනාීම
පරමාර්කමය සත තාෙක් ඡනොෙ සේමු සතයයක් බෙ ඡත ුවේ ත යුතුය. ඉන් ඉන්ද්‍රීය ඥානය
ඡ ඡර ද පමණට ෙඩා විශ්ොස ර අසීුවතාෙයට පත වීඡේ අෙස්කා ෙැළකී යයි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය
තුළ දැ ැනීමට යැඡබනුඡේ මායාෙකි. මායාෙ සතයය ැයි පිළි ැනීම සාෙදය දෘෂ්ටියකි. නමුු
ඉන්ද්‍රීය ඥානය මුයාෙක්බෙ දැන එය ්‍රමාණාත ම ෙ ඇසුුව කිරීම මුළාවීමක් ඡනො ඡද. ජීෙත ෙ
ිකටිතා තාක් ඉන්ද්‍රීය ඥානය පරිැරනය කිරීඡේ අෙශයතාෙය පුහුුන් ශර්ය ඡේදයක් නැ ෙ සෑම
අඡයකුට එ ැා සමානෙ ඇ ඡද. මන්ද ඉන්ද්‍රීය ඥානඡය ද ළකිුවණ ද එ ද උප ාරය ඡනො

39. 216
මැ ෙ ඡමඡයොෙ ිකය පැෙැත ම පැසුඡෙන් ඡ නයා ඡනොැැකි බැවිනි. ඉන්ද්‍රීය ඥානඡය ද යේ
උපඡයෝගීතාෙයක්ද ඡේ.162
සේමා සේබුුෙුව ධර්ම ඡද්ශනා කිරීඡේදී භාවිතා රනුඡේ ෙයෙැාර භාෂාඡද සංඥා මාත්‍ර
ඡද. ඡේ සංඥා මාත්‍ර පරමාර්ක සතය ඡනො ඡද. නමුු ධර්ම ඡද්ශනාෙ ිකයේයන්ටම පැසුඡෙන්
ෙැටීම යා යුතු බැවින් ිකයළු ඡදනාටම අෙඡබෝධ විය ැැකි ක්‍රමයකින් ඡද්ශනාෙ ිකුකිරීඡේ
අෙශයතාෙයක් ඇත. එබැවින් ා අෙශයතාෙ පැසුඡෙන් තෘප්ත ත ර ැනීම පිණිස බුුෙුව වුෙද
ඉන්ද්‍රීයඥානය භාවිතා ර . ඉන්ද්‍රීය ඥානය උපඡයෝගී ර නිමින් ෙයෙැාර භාෂාඡද සංඥා
මාත්‍රෙයට පරිෙර්තනය ර පරමාර්ක සත තාෙ ක්‍රමානූකූයෙ අෙඡබෝධය රා යන ඡසේ ඉදිරිපත
කිරීම බුුෙුවන්ඡ සේ්‍රදායයි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇසුරින් ඉදිරිපත ඡ ඡරන පරමාර්කමය සත තාෙ
බුද්ධිඡයන් ග්‍රැණය ර ැනීමද ඡම ද අභි්‍රායයි. පරමාර්ක සත තාෙ ඡ ඡරන් ඥාණය,්‍රඥාෙ
උපදින්ඡන් ා අයුරිනි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය වුෙද අභිමත අයුරින් අභිමත ාර්යය සාැා භාවිතා කිරීමට
මනා පුහුණුෙක් යද්ඡදකුට පරමාර්කය වුෙ ද සේමු ය ඇසුරින් සාර්ක ෙ ්‍ර ාශ ළ ැැකි ය.
පරමාර්කය සේමු ය ඇසුරින් ්‍ර ාශ කිරීඡේදී සැබවින්ම එය අෙඡබෝධ ඡෙකුට හුඡදක් ්‍ර ාශන
ශක් ඡය ද ණණතාෙය ැා භාෂාෙ භාවිතඡේ දී පැන නඟින ැටළු ැැුවණුවිට ා පිළිබාෙ ඇ ෙන
ඡෙනත ුෂ් රතාෙයක් නැත. ඡේ ඡැේතුෙ මතම ඡබොඡැෝවිට ධර්මාෙඡබෝධය යැබූ පුද් යයන්තුළ
පො විවිධ ඡපෞුවෂ ස්ෙභාෙ ඇ බෙ ධර්මඡේම සාැන්ය. සේමා සේබුද්ධ ැා පච්ඡච බුද්ධ යන
අෙස්කා ඡදඡ ද ඡෙනස ්‍ර ාශන ශක් ඡේ ඇ ණණතාෙය බෙ පැැැදිලි ඡද. එඡසේම සාමානය
අර්ැත ෙය ැා ිකද පිළිිකඹියාෙ ස දත අර්ැත ෙය අතර පෙ න ඡෙනස පො ඡ ොඩනැමෙ ඇත ඡත
්‍ර ාශන ශක් ඡය ද ණණතාෙ මත බෙ ා පිලිබා දක්ො ඇ අර්ක කනෙය සාැන්ය. බුුෙුවන්
අතර ්‍ර ාශන ශක් ය අධි උතුමා සේමා සේබුද්ධ යන නමින්ද අර්ැත ්‍රාෙ යින් අතර ිකටින
්‍ර ාශන ශක් ය අධි උතුමා ිකද පිලිිකඹියා ස දත රැතුන් ෙැන්ඡසේ බෙද සාමානය පිළි ැනීමයි.
ඡේ ැැර ිකද පිළිිකඹියා ස දත රැතන් ෙැන්ඡසේඡ ්‍රවීණබෙ ඉන්ද්‍රීය ඥානය පිළිබා ඡ ොඩනො
නු යැබූ අෙඡබෝධය මත පදනේෙ ඇ බෙ දැම අනුෙ දැක්ඡද.163
ඡේ අනුෙ ෙැටඡැනුඡේ ඉන්ද්‍රීය ඥානය පරමාර්ක සත තාෙක් ඡනොඡෙතත , එ ද
උපඡයෝගීතා යක්ෂණ පෙ න බෙයි. පරමාර්ක සත තාෙ පිළිබා අධයයනඡය ද ඡයදී අෙඡබෝධ
ර න්නා ඡතක් ඉන්ද්‍රීය ඥානය අනුෙ ටයුතු ළ ැැකි ය. මන්ද ඡයෝ සේමු ය ෙනුඡේ
ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ පෙ න ස්ෙභාෙය අනුෙ ටයුතු කිරීම ෙන බැවිනි. එවිට පරමාර්ක ෙශඡයන්
සැයකූ ය අසතයය වියැැකි ඡද් වුෙද ඉන්ද්‍රීය ඥානයට අනුෙ සතයය ඡයස සැයකිය ැැකි
නිසාය. නිදසුනක් ඡයස සත ෙ පුද් ය ්‍රඥප්ත ය සැයකිය ැැකි ය. සුනඛ්‍යා, ෙයා, මී මැස්සා ශදී
ෙශඡයන් සය නු යබන්ඡන් ඡමකී සත ෙ පුද් ය ්‍රඥාප්ත යට අනුෙ ස් න්ධ, ධාතු ැා ශයතන
තුළ ජීෙ සේමතයක් දකින බැවිනි. ස්ත්‍රී, පුුවෂ ස්ෙභාෙය අනුෙ ්‍ර විුවද්ධ ලිංගි ශ ර්ශණය
ඇ ෙනුඡේ ද සත ෙ පුද් ය ්‍රඥප්ත යට අනුෙ විග්‍රැ රන නිසාය. ඡේ ිකයේය තුළ සැබවින්ම
ඇත ඡත ඡැේතු ්‍රතය නිසා ක්‍රියාත ම ෙන ධාතු ස්ෙභාෙය පමණි. ඡේ ධාතු ස්ෙභාෙය පැෙතීමට
ශැාර ්‍රතයඡයන් උපස්කේභ ෙන ඡද් නැ ෙ ගිය ය එයද ඡනොපෙතී. ධාතු ස්ෙභාෙය
පෙ නුඡේ ශැාර ්‍රතයය යැබීම නිසාය. ශැාර ෘතය ඉු රන ශැාර ෙර් සතරකි. එනේ
බලි ාැාර, ඵස්සාැාර, මඡනෝ සංඡච්තනාැාර, විඤ්ඤාණාැාර යනුඡෙනි.ඡේ ශැාර ෙර් සතර
ඡැේතු ්‍රතය ෙශඡයන් ධාතු ස්ෙභාෙය පැෙතීමට උප ාර ඡ ඡර්. ශැාරඡේ ඇ ඕජාෙ නිසා ඉන්
ශක් ය උපදො න්නා ධාතු ස්ෙභාෙය අඛ්‍ණ්ඩෙ පෙතී. ඕජාෙ විටමින් (Vitamin) නමින්ද
ැැඳින්ඡද.ඡම ද බලි ාැාර යනු පඨවි,ශඡපෝ,ොඡයෝ ැා ඡත ඡජෝ ශදී සතර ධාතුඡෙන්
නිෂ්පාදනය ශැාරයයි. ඵස්සාැාර යනු ඉන්ද්‍රීයයන් අරමුණුෙය ස්පර්ශවීමයි.නැතඡැොත
අරමුඡණ් ැටීමයි.ඵස්ස වචතික යයි. මඡනෝසංඡච්තනාැාර යනු චර්යාෙට පදනම ඡසේ ැඡනන
මානික පසුියම ඡච්තනාෙයි. විඤ්ඤාණාැාර යනු අවිදයා තණ්ැා නිසා ඇ ෙන පටිසන්ධි
විඤ්ඤාණයයි. ඡැෙත ිකතයි. ඡේ අනුෙ සේමු ය පැෙතීමට ශැාර ්‍රතයය යැබීම අෙශය බෙ

40. 217
පැැැදිලි ඡද. ශැාරය ඡනො යැබී ගිය විට සේමු ය ඡනොපෙතී. සේමු ය පෙත ො ැනීමට කිිකයේ
ඡෙනස්වීමක්, ස ස්වීමක් උපස්කේභ ඡද.ඡැෙත සංස් රණ යක්ෂණ සේමු ය තුළ පෙතී.
සේමු ය තුළ ඡයෝ ඡේ සතයය පැෙැත ම නැත. සේමු ය තුළ පෙ නුඡේ ෘ මෙ ඇ රන
යද ඡැේතු ්‍රතය නිසා පෙ න ඡදයකි. ිකයළු සේමු ෙලින් බැැැර වීම නිෙන ෙන්ඡන් ඡේ නිසාය.
නිෙන සේමු යක් ඡනොෙ පරමාර්කයකි. නිෙන සේමු යක් ඡනො ෙන බැවින් එය පෙත ො ැනීමට
ශැාරමය ඡැේතු ්‍රතය යබාදීම අනෙශයය. නිෙන යනු ඡේ ඡයෝ ඡේ පෙ න පියවි ස්ෙභාවි
නිර්මය පවිත්‍ර පරම පරමාර්කමය ස්ෙභාෙයයි.164
ඡේ සේමු ය ්‍රඥප්ත ධර්ම ඡයස අභිධර්මඡය ද සාැන්ය. ්‍රඥප්ත නේ පැණවීමයි.
ඡැෙත ිකයළු ඡදනා අතර ඡපොු එ ෙතාෙක් ඇ ර ැනීමයි. ඡේ ්‍රඥප්ත අර්ක ්‍රඥප්ත ැා
නාම ්‍රඥප්ත යනුඡෙන් ඡදෙැදෑුවේ ඡද.ඡම ද අර්ක ්‍රඥ්ප්ත නේ පරමාර්ක ෙශඡයන් සැයකූවිට
නැ වුෙද නමුු ා පරමාර්කෙයම ාායාෙක් ෙශඡයන් ිකතට අරමුණුෙන ඡද්ය.ඡේ අරමුණු විවිධ
ස්ෙරූපඡයන් ඇත. එඡසේම ා විවිධ ස්ෙරූප ණනය ළ ැැකි ය. එබැවින් සංඛ්‍යා නමින්
ැැඳින්ඡද. ා ඡයස දැන ැනීම ඡේ ්‍රඥප්ත ෙය විදයමාන තෙත යක්ෂණයකි. ඡේ නිසා එයට
සමඤ්ඤා යයිද කියනු යැඡේ. එඡසේම ෙයෙැාර කිරීඡේ යක්ෂණ අනුෙ ්‍රඥප්ත ෙයට ඡෙෝැාර යයි
ද කියනු යැඡේ. ්‍රඥප්ත පැණවීමක් ා යක්ෂණ අනුෙ එය පඤ්ඤත යනුඡෙන් ැැඳින්ඡද.
පඤ්ඤත විවිධ ස්ෙරූප ෙලින් සමන්විතය.ා අතර සමූැ පඤ්ඤත , සණ්ඨාන පඤ්ඤත ,
සත ත පඤ්ඤත , දිසා පඤ්ඤත , ාය පඤ්ඤත , ශ ාස පඤ්ඤත , නිමිත ත පඤ්ඤප්ත
්‍රධානත ෙඡය දයා සැයකිය ැැකි ය. පඨවි ශදී මැා භූතෙය පැ රීේ, ඝන බෙ ශදී ඡේද ඇ විවිධ
ස්ෙරූප සය ා ෙයෙැාර රනු යබන්ඡන් සමූැ පඤ්ඤත ය. පඨවි භුතඡේ උප ාරඡයන්
නිර්මිතෙ ඇ පෘථිවි, පර්ෙත, නදී, සා ර යනාදිය ඡමනි. එඡසේම ඡයෝැ, ලී,සයිබර්,තඹ ශදී
උප රණයන්ඡ සටැන් ස්ෙරූපය සය ා ෙයෙැාර රනු යබන විට එය නේ ෙනුඡේ සමූැ
පඤ්ඤත ය ෙශඡයනි. ඉන් නිර්මිතෙ ඇ ඡමෝටර් රක, ඡේස, පරි ණ , නිඡෙස් ශදිය ඡමනි.
ඡැේතු ඵය පරේපරා ෙශඡයන් පෙ න විඤ්ඤත ඉන්ද්‍රිය ස දත ස් න්ධ පංච ය ජීවිඡයකුෙ
සය ා ඊට සත ෙ, පුද් ය ෙයෙැාරය පණොඡ න ඡේ. ඡමය සත ත පඤ්ඤත යයි. පුුවෂ,
පුද් ය, දිෙය, මනුෂය, ෙයාඝ්‍ර ශදී ෙශඡයන් සැයඡ නුඡේ ඡේ සත ෙ පුද් ය පැණවීඡේ
ස්ෙරූපයයි. චන්ද්‍රයා සූර්යයා ැා පෘථිවිඡේ ඉලිප්ත සා ාර මන් ස්ෙරූපය නිසා ඇ ෙන දිසා ඡේදය
ඇ ඡද. බට දර දිසාෙ නැඡ න දර දිසාෙ ශදිය ඡමනි. ඡමය දිසා පඤ්ඤත යයි. එඡසේම දුව
මනයට අනුෙ උදෑසන,දිො, රාත්‍රී ාය ඡේදය ඇ ඡද. ඡමය ාය පඤ්ඤත යයි. දෙස, පැය,
විනාඩි, තත පර ශදී ඡේද ඇ වීමට ඡේ ායපඤ්ඤත ය ඉෙැේ ඡද. ඡයෝ ඡේ නානාවිධ
ද්‍රෙයමය ඡද් සැ සී ඇත ඡත විවිධ අනුපාත ෙලින් එක් එක් රූප යාපයන්ඡ සංඡයෝ වීම
අනුෙය. එඡසේම එක් එක් රූප යාප අතර කිිකයේ පරතරයක් ඡේ. ඡේ පරතරය සූක්ෂම
ස්ෙරූපෙය ිකට විවිධ පරාසෙලින් අඩු ෙැඩි ෙශඡයන් දක්නට යැඡේ. රූප යාප අතර පෙ න ඡේ
පරතරය ශ ාසපඤ්ඤත ය ඡසේ ැැඳින්ඡද. ධයාන අභිඤ්ඤා ඉපිද සෘද්ධි බයය යැබූ
ඡයෝ ාෙචරයන් ියත , ්‍රා ාර, පර්ෙත ශදී ඝන ද්‍රෙය තුළින් මන් කිරීමට භාවිතා රනුඡේ ඡේ
ශ ාස පඤ්ඤත යයි. සෘද්ධි බයඡයන් අධිෂ්ඨානඡ ොට ඡේ ඝන ද්‍රෙය නිර්මිත වී ඇ රූප යාප
අතර පෙ න පරතරය අභිමත අයුරින් අඩු ෙැඩි ඡ ොට පායනය කිරීඡේ ැැකියාෙ උප ාරී ර
නිමින් ඝන ද්‍රෙය අතරින් මන්කිරීඡේ අෙස්කාෙ ඇ ර නියි. එඡසේම ජයය තුළ ඇ පඨවි
ධාතු රූප යාප අතර පරතරය ඝන ද්‍රෙයෙය රූප යාප අතර පෙ න පරතරයට ෙඩා අධි
බැවින් ජයඡය ද මතුපිට ඡපොළෙ මතුපිට යම ට රාා පැෙතීම අපැසුය. ජයඡය ද අධි ශඡපෝ
ධාතු රූප යාපය. යඡමකුට ධයාන බයඡයන් ජයඡය ද පඨවි ධාතු රූප යාප අතර පරතරය
අඩුඡ ොට ා මත ඡපොළෙ මත ඇවිදයන්නාක් ඡසේ ඇවිද යා ැැකි ය. ඡම ද ෙැද ත මඡනෝ
විදයාත ම ිකද්ධාන්ත අන්තර් තය. මානික ශක් යට රූපඡය ද ශක් ය අභිබො යා ැැකි බෙ
මින් පැැැදිලිඡද.165

41. 218
පඤ්ඤත ෙය ඊළෙ ඡ ොටස අර්ක ්‍රඥප්ත නමින් ැැඳින්ඡෙනුඡේ පරමාර්ක ඡයස නැ
වුෙ ද එ ද ාායාමාත්‍ර ෙශඡයන් ිකතට අරමුණු ෙන ිකණ මණ්ඩය ස්ෙභාෙ ශදී ඡේද නැ මැා භූත
නිමි ද පරි ර්ම ශදී ඡේද නැ භාෙනා ක්‍රම භාවිතඡය දදී ිකඡත ඇ නිමි ඡද. ඡමබඳු නිමි
නිමිත ත පඤ්ඤත නමින්ද ැැඳින්ඡද. ඡේො පරි ර්ම නිමිත ත, උද්ග්‍රැ නිමිත ත ශදිඡය දදී ඇ
ඡද. පරමාර්ක ධර්ම අනුෙ ත්‍රි යක්ෂණයට අයත ෙන බැවින් ඡමබඳු නිමි ඡනොපෙ න නමුු
ධයානයන් ද පෙ න යක්ෂණ ෙශඡයන් නිමි ඡසේ ඡේො ිකතට අරමුණු ඡද. එබැවින් ඡේො අර්ක
්‍රඥප්ත නමින් ැැඳින්ඡද. නාම ්‍රඥප්ත ඡසේ ැැඳින්ඡෙන්ඡන් පරමාර්කෙයට ඡැෝ අර්ක්‍රඥප්ත යට
ඡැෝ පනෙන යද නේය. එය නාම, නාම ර්ම, නාමඡධය, නිුවක් , බයඤ්ජන, අභියාප යන
නේෙලින් පො ැැඳින් ඡද. ඡේ ිකයළු ්‍රඥප්ත විදයමාන ැා අවිදයමාන ස්ෙරූපය අනුෙ තෙ අනු
ඡ ොටස් සය ට ඡබදිය ැැකි ය. එනේ විදයමාන ්‍රඥප්ත , අවිදයමාන ්‍රඥප්ත ,විදයමානඡයන්
අවිදයමාන ්‍රඥප්ත , අවිදයමානඡයන් විදයමාන ්‍රඥප්ත , විදයමානඡයන් විදයමාන ්‍රඥප්ත ,
අවිදයමානඡයන් අවිදයමාන ්‍රඥප්ත යන්නයි. පරමාර්ක ෙශඡයන් සැයකූවිට රූප,ඡදදනා ශදිය
ඇත.ා ඇ රූප ඡදදනා ශදියට ා නේ ෙයෙැාර රනු යැඡේ. පරමාර්ක ෙශඡයන් විදයමාන
එඡසේම සේමු යතුළ ඇ ඡමබඳු ඡද් විදයමාන ්‍රඥප්ත නමින් ැැඳින්ඡද. පරමාර්ක ෙශඡයන්
සැයකූ විට භුමි,පර්ෙත ශදිය නැත.166 ා නැ භූමි, පර්ෙත ශදියට භූත ස ස් වීඡේ ස්ෙරූප සය ා
භූමි, පර්ෙත ශදී නේ ෙයෙැාර රනු යැඡේ. අවිදයමාන ්‍රඥප්ත ඡසේ දැක්ඡෙනුඡේ ඡමබඳු
්‍රඥප්ත ය. ෂඩ් අභිඥා උපදො ත ඡයෝ ාෙචරඡයකු ෂඩ් අභිඥ නමින් ෙයෙැාර ඡ ඡර්. පරමාර්ක
ෙශඡයන් අභිඥා ඇත. නමුු ාො යාභි පුද් යඡයකු යැයි කිෙ ැැකි අඡයකු නැත. සත ෙ පුද් ය
සේමු ය පරමාර්ක ෙශඡයන් අසතයයක් ෙන නිසාය. පුද් යඡයකු පරමාර්ක ෙශඡයන් ඡනො
දැක්වුන ද ෂඩ් අභිඥා උපදො ත තැනැත තාට ා නමින් ෙයෙැාර ඡ ඡර්. ඡමය විදයමානඡයන්
අවිදයමාන ්‍රඥප්ත යයි. ස්ත්‍රිය ැයි පැෙසුෙ ද පරමාර්කය ධර්ම අනුෙ නාම රූප මිස එ ද එබඳු
ඡදයක් නැත. නමුු ඡයෝ සේමත ෙයෙැාර මාත්‍ර අනුෙ ස්ත්‍රිය නමින් ශේදයක් ඇත.ඡමය
අවිදයමානඡයන් විදයමාන ්‍රඥප්ත යයි. චක්ෂුර් විඥානය යන ැැඳින්වීමතුළ චක්ෂුද ඡමන්ම
විඥානයද සැබවින් ඇත. එබැවින් ඡමය විදයමානඡයන් විදයමාන ්‍රඥප්ත ය ඡයස ැැඳින්ඡද.
ශචාර්ය උපාධිධාරියා කී ේීම පරමාර්ක ෙශඡයන් ශචාර්ය උපාධියක් ද නැත. එය යැබූ
උපාධිධාරියා යනුඡෙන් ැඳුන්ෙන අඡයකු ද නැත. ඡේ ඡද ම ඡයෝ සේමත ෙයෙැාර මාත්‍ර
පමණි. එබැවින් ඡමබඳු ්‍රඥප්ත අවිදයමානඡයන් අවිදයමාන ්‍රඥප්ත ඡයස ැැඳින්ඡද.
ඡබොඡැෝවිට ඡයෝ ඡය ද විවිධ ැුේ ඇ ෙනුඡේ ්‍රඥප්ත මාත්‍ර සතය ෙශඡයන් සය ා ාොට
අනෙශය ඡයස ඇළුේ කිරීම නිසාබෙ පැැැදිලිය. ්‍රඥප්ත නිසා ඇ දැනුම සේමු ඡේම ාායා
මාත්‍රයක් පමණි. එබඳු දැනුම ඡයෝ යට අයි ජරා මරණ ෙයාධි ශදී ු ට ඡැේතු ෙන ස්ෙභාෙයට
අයත ය. ඉන්ද්‍රිය දැනුම ඡබොඡැෝවිට සමන්විත ෙනුඡේ ඡයෝ සේමතඡයනි.167
ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් න්නා අරමුණු මනස ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය ෙනුඡේ දත ත ෙශඡයනි.
ඡමොළය ඡෙත ළො ්‍රාකමි දත ත ඡමොළයට පැසුඡෙන් ැඳුනා ැනීමට ැැකි ෙන ඡසේ යේකිික
සංස් රණ ක්‍රියාෙළිය ට යක් ඡ ඡර්. ඡේ පරිෙර්තන ක්‍රියාෙළිය තුළ ඡබොඡැෝවිට ිකු ෙනුඡේ
්‍රාකමි දත තෙය ස්ෙරූපය මුළුමනින්ම ඡෙනස් කිරීේ ෙයට යක්වීමයි.මන්ද ඡමොළයට ැඳුනා
ැනීමට ැැකිෙනුඡේ ා අයුරින් ්‍රාකමි දත ත ඡෙනස් ළඡැොත පමණක් ෙන නිසාය.ඡේ නිසා
ඡයෝ සේමතය අනුෙ ා දත තෙය ්‍රාකමි ස්ෙරූපය ඡෙනුෙට ිකය අභිමතය පරිදි ඡෙනස් ර ත
ැැඩයකින් දත ත ැැඳිනීම පිණිස ඉදිරිපත ඡ ඡර්. ඡම ද දී ්‍රාකමි දත ත ැඳුනා න්නා ස්ෙරූපයද
පුර්ෙ නි මන මත රාා පෙතී. ඡ ඡනකුට යේ දැනුමක් යැියය ැැක්ඡක් ඡයෝ සේමත ෙයෙැාරය
ඔස්ඡසේ පමණි. එයද ඡබොඡැෝ විට අධයැාරය මත රාා පෙතී.168 ඉන් පරිබා දර කිිකු දැනුමක්
ඡමොළයට යැබීමට අසීුවය. මන්ද ඡමොළය ්‍රාකමි දත ත ෙටැා න්ඡන් මීට ඡපර ා දත තෙය
ස්ෙරූපය පිළිබා ඡමොළයට යේ ෙැටීමමක් බුණඡැොත පමණක් ෙන නිසාය. ඡේ නිසා ා දැනුම
නිරතුුවෙ ඡමොළඡේ බඩාවී ඇ පුර්ෙ දැනුම සමෙ සසාා බැලීම ට යක් ඡද.169 ඡේ සැසඳීඡේ
ක්‍රියාෙළිය තුළ ්‍රාකමි දත ත ඡෙනස් ේෙයට බඳුන් ඡද. එවිට ්‍රාකමි දත ත යැයි ෙටැා නුඡේ

42. 219
ා කිිකු අයුරකින් ්‍රාකමි දත තෙයට අදාළ ඡනො ස්ෙරූපයක් විය ැැකි ය. ඉන්ද්‍රියන් ශ්‍රඡයන්
අපට යැියය ැැකි දැනුඡේ සැබෑ ස්ෙරූපය එපරිදිය. එබඳු දැනුමක් යබා ිකයේය දත ඡයසට
ේපනා වීම ෙරදො ෙැටීමමක් ඡයස ඡපනී යයි. පරමාර්ක දැකීමට ැැකි ෙන ඡසේ මානික මට්ටම
ස ස් ර ැනීම ඉතා ුෂ් ර ාර්යයකි. යඡමකු මැත ඡෙඡැසක් දරා අසීුවඡෙන් වුෙද මානික
මට්ටම ා අයුරින් පරිෙර්තනය කිරීමට ඡෙඡැස ැනීඡේ ාර්යය විදර්ශනා භාෙනා ෙැඩීම ඡයස
සාමානය ෙයෙැාරය අනුෙ සැයඡක්. ඡමබඳු අෙස්කාෙක් දක්ො මානික මට්ටම පරිෙර්තනය ර
ැනීම පැසුඡෙන් ළ ැැකි ාර්යයක්ද ඡනො ඡද. ඡෙනත සමක භාෙනා ෙැඩීමට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ
විදර්ශනා භාෙනා ෙැඩීමට තරමක් අපැසුතාෙයක් ඇ ෙනුඡේ ඡේ නිසාය. ඡබොඡැෝ ඡදඡනකු තුළ
ඇත ඡත සමක භාෙනා ෙැඩූ පළපුුවද්දකි. ඡමරඡට ද වුෙද පුරාණඡේ ිකටම ෙැඩි ඡදඡනකු තුළ
ඇත ඡත සමකභාෙනා ිකු ර යැබූ පළපුුවු ේය. ා පළපුුවු ේ පිටිෙැේඡ ොට විදර්ශනා
භාෙනා ෙැඩීඡේ අපැසුතාෙයක් නැත ද ා දැනුම ෙරදොඡ න විදර්ශනා භාෙනා ෙඩන්ඡන් යැයි
මුයාෙට පත ෙ සමක භාෙනාෙම ෙැඩීඡේ කිිකු අර්කයක් නැත. විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ක්‍රමි ෙ
පුුවු රනුඡේ අත ැැරීඡේ ක්‍රියාෙළිය සාර්ක ඡයස ිකු රන ශ ාරයයි. සමක භාෙනා ක්‍රමෙය
දී ිකත මනාෙ ්‍රගුණ ර සුවිඡශේී ැැකියා යැබීමට ඡයොමු රෙනු යැඡේ. සමක භාෙනා ක්‍රමෙයදී
ඡ ඡළස් යටපත වීම මිස විදර්ශනා භාෙනාඡදදී ඡමන් ාො ුුව ර දැමීමට ක්‍රියා ඡනො ඡ ඡර්.
විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ශරේභඡේ දියුණු ර න්නා යද ්‍රඥාෙ මාර් ඵය ්‍රඥාෙ දක්ො ඡමෝරා
යාඡේ දී එක් ාක් අෙස්කානුරූපීෙ ිකු ෙන ්‍රඥාඡද සංෙර්ධනය ්‍රඥාෙද ඉන්ද්‍රිය ධර්මයක් ඡයස
දියුණු කිරීඡේ ස්ෙභාෙඡයන් ශභිධේමි විග්‍රැයන් ද දී ඡපන්ො දී ඡේ.170 විදර්ශනා භාෙනා ක්‍රම
ෙඩාත ැයඡපනුඡේ ගි ද අයට ෙඩා පැවිදි පක්ෂයටය. නමුු ඡපර ශත මභාෙ ෙයදී විදර්ශනා
භාෙනා ෙඩා පළපුුවු ේ ඇ ගි ද අයද ිකටි . ා අයට විදර්ශනා භාෙනා කිරීමට ගි ද පැවිදි
ඡේදයක් ද නැත. විදර්ශනා භාෙනාඡදදී ගි දයන්ට බාධාෙ ඇ ෙනුඡේ ාම ැැමෙේ සේබන්ධ
අෙස්කාෙන් ද දීය. ගි දඡයකුට වුෙද ාම ැැමෙේ ඉෙත ර ැනීඡේ අරමුණ ඡපරදැරිෙ විදර්ශනා
භාෙනාෙ ෙැඩිය ැැකි ය. නමුු එය ගි දයන් ිකයළු ඡදනාම උඡදසා ෙයංගු ඡනො ඡද. මන්ද ගි දඅයට
ලිංගි ජීවිතය අ ැප ඡනොෙන බැවිනි. එය ගි දයන්ඡ සාමානය ඡයෝ සේමු යයි.
ගි ද පැවිදි බෙ පො ඡයෝ සේමත ෙයෙැාරයකි. ගි ද පැවිදි වුෙද ාතුළ ඇත ඡත නාමරූප
ස් න්ධ සමුදායක් පමණි. භාෙනා රනවිට ක්‍රියා රනුඡේ පුද් යයා තුළ ඇ මනසයි. භාෙනාෙ
නේ පුද් යඡයකුඡ අභයන්තර ත මානික ක්‍රියාෙළියකි. ා ක්‍රියාෙළිය තුළ නිෙැරදිෙ නිරතවීම
මඟින් ිකය අඡප්ත ක්ෂාෙ සාර්ක ත ෙය රා ඡමඡැය වීඡේ ැැකියාෙ පුද් යඡයකු තුළ පෙතී. යමක්
නිෙැරදි ඡයස කිරීම මඟින් අදාළ සාර්ක ත ෙය ළො ර ත ැැකි ය. අෙශය ෙනුඡේ ඡනො පසු
බස්නා ෙෑයමක් දරා තමා අඡප්ත ක්ෂා රන අරමුණ ඉු ර ැනීමයි. විදර්ශනා භාෙනාෙ පො
ශරේභ රනුඡේ මුලි පියෙර ඡයෝ සේමත ෙයෙැාරය අනුක්‍රමඡයන් ුුවකිරීඡේ ක්‍රම
ඡදදය ට අනුෙය. සප්ත ත විශුද්ධිය නමින් ැැඳින් ඡෙන ක්‍රියාෙළිය තුළ ක්‍රමි අයුරින් මානික
පසුියම තුළ ඡ ොඩ නැමෙ ඇ සේමු ය දිය ර ැරිනු යැඡේ. ඡමය එක්ෙරම ළ ඡනො ැැක්ඡක්
සසර භෙ මන තුළ ඡමබඳු සේමු ෙයෙැාර ඉතා විශාය ්‍රමාණයක් මානික පසුියම තුළ එක්
රැස්ෙ පෙ න නිසාය. තෙත ඡැේතුෙක් නේ මනසට දෘෂ්ටීන් අේයා ැනීම හුුවපුුවෙ ඇ බැවිනි.
මනසට හුුවපුුවු දෘෂ්ටිඡයන් මනස ඉෙත ළ වි සම ැළඹීමට පත ෙන මනස පැසුඡෙන්
වික්ෂිප්ත ත වීඡේ අෙස්කාෙන් ඇ ඡද. ක්‍රමානූකූය අයුරින් ඡයස භාෙනා පුහුණුඡද නිරත ෙන
භාෙනානුඡයෝගී ඡ ෝ ාෙචරයින්ට ිකය අභයාසය තැවුුව වීමත සමෙ ඕනෑම මානික තත ෙය දී
ඊට පැසුඡෙන් අනු ත වීමට ැැකියාෙඇ ඡද.171 භාෙනාෙ මඡනෝ ායි තත ෙය ට ිකත සැ
ිකුවර සූදානේ රවීමකි. ඉන්ද්රීය ඥානය නියම දැනුම නො ෙේ. නියම දැනුමක් යැඡබනුඡේ
ඡයෝ සේමත ඉන්ද්‍රිය ඥානය ඡෙනුෙට පරමාර්ක ධර්ම අරමුණු කිරීම මඟිනි. දිගු යක් ඡයෝ
සේමු ඡේ ඇලී ැලී එ දම ිකරෙ බූ මනස ඉන් මුදො ැනීම අසීුවවුෙද ා මුදො ැනීඡේදී
මනසට ෙචනඡයන් කිෙ ඡනොැැකි තරේ ිකිකයසක් දැඡනනුඡේ ඡේ නිසාය. ඡයෝ සේමු යට ිකර
තෙ ටයුතු කිරීමට ෙඩා ඉන් මිදිය ැැකිවීම තුළ ඇ ෙනුඡේ ිකිකයසකි. නිවීමකි.විවිධ

43. 220
නයායය, ිකද්ධාන්ත ස ස් ර ාතුළට සමස්තය අදාළ ර ැනීමට ෙෑයේකිරීමට ෙඩා පුද් ය
ඡදමත තතාෙ මත පදනේෙ ්‍රාඡයෝගි ෙ ටයුතු කිරීම මඟින් පැසුඡෙන් සතයාෙඡබෝධය රා
ළො විය ැැකි ය. ස්ත්‍රිය,පුුවෂයා,ගි ද,පැවිදි ඡේො ඡයෝ සේමු ය. ඡැෙත බා දරෙ විදයමාන
ඡභෞ ඡද්ය. මනසට අරමුණුෙන පරමාර්ක ධර්ම සමෙ සේමු ය පටයො ැනීඡමන් නියම
දැනුමක් යැියය ඡනොැැකි ය. ඉන්ද්‍රිය ඥානය තුළින් යබන දැනුම හුඡදක් සුතමය ඥානය ට සීමා
ඡද. දැනුම ඡයෝ සේමු ය අනුෙ ඡනොෙ පරමාර්කය ඔස්ඡසේ යැබීම ැැඳින්ඡෙනුඡේ ්‍ර ඡදධය
යනුඡෙනි. ඡේ අනුෙ ධර්මය ඡයෝ සේමු ය අනුෙ දැන ඉඡ නීඡේ දී යබනුඡේ සුතමය දැනුමක්
පමණක් ෙන අතර ා ධර්මය පරමාර්ක ෙශඡයන් ෙටැා ැනීඡේ දී ්‍ර ඡදධ අෙඡබෝධය යැඡේ.
ශර්ය අෂ්ටාංගි මාර් ය ඇත ඡත ක්‍රමි ෙ ිකත පරමාර්ක ධර්ම අෙඡබෝධය යැබීමට උචිතෙන
ඡයස සුසර කිරීම පිණිසය. විදර්ශනා භාෙනාෙ නේ ිකත පරමාර්ක ධර්ම දැනැැඳින ැනීමට
ැැකියාෙ යැඡබන පරිදි සුසර කිරීේ ක්‍රියා ෙලියයි. මාර් ඵය ඥාන ඇ වීම නේ ිකත සුසරකිරීඡේ
ක්‍රියාෙලිය මඟින් සාර්ක ෙ පරමාර්ක ධර්ම ෙටැා ැනීමට ැැකියාෙ යැබීඡේ අෙස්කාෙයි.
භාෙනාඡද දී උත සාැ රනුඡේ ඡයෝ සේමු ඡයන් මනස විනිර්මුක්ත රෙමින් පරමාර්කය
රා පැමිණ වීමටයි. එ දදී තෙමත ිකත ඡයෝ සේමු ය තුළ ිකර ත රො ැනීමට ෙෑයේ
කිරීඡේ කිිකු පැැැදිලි අර්කයක් නැත. විදර්ශනා භාෙනාෙට එළඡඹන ඡබොඡැෝ පුද් යයන්ඡ
භාෙනාෙ සාර්ක ර ැනීමට බාධා ාරී ෙනුඡේ ඡමබඳු ශ ේප රැසක් ා පුද් යයා තුළ බීමයි.
ඡයෝ සේමු ය තුළ විදයමාන ෙන මීට අමතර තෙත ෙැරදි ශ ේප රාශියකි. ාසෑම
ශ ේපයකින්ම ිකු ෙනුඡේ පරමාර්ක ධර්මඡයන් ිකත ෙඩාත ඈත ඡ ොට ඉන්ද්‍රිය ඥානය මඟින්
යැඡබන ඡයෝ සේමු ෙයෙැාරය තුළම ිකර ත රවීමයි. මඡන්ද්‍රිඡය ද පි දටීම ැා එ ද
ක්‍රියා ාරීත ෙය පිළිබාෙ ශභිධේමි විග්‍රැයන් සමෙ නූතන මඡනෝ විදයාත ම ුවණු
සංසන්දනාත ම ෙ අධයයනය කිරීම තුළින් ශභිධේමි විග්‍රැයන් පිළිබාෙ විචාර පූර්ෙ
අෙඡබෝධයක් යබා ත ැැකි ය.172
3.7.ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ ුබයතා
ඉන්ද්‍රිය ඥානය මඟින් යබන දැනුඡේ විවිධ අඩුපාඩු විදයමාන වීමට ඡැේතුෙ ඉන්ද්‍රීය
ඥානඡේ පෙ න ුබයතා ඡැේතු වී ඡේ. බා දර ඡයෝ ඡයන් විවිධ සංඡදදන යබා ැනීමට
ඉන්ද්‍රියන් තුළ ඇ සීමා ස දත ේ ද මීට ඉෙැේ ඡද. නිදසුනක් නේ ඇස යන ඉන්ද්‍රිය මඟින් යබන
දැනුම පදනේ ෙනුඡේ ඡපනීම මතය. එනේ දෘෂය සංජානනයයි. ඇස නමැ ඉන්ද්‍රිය නිෙැරදිෙ
ක්‍රියාත ම වීමට නේ ඇඡසේ ජීෙ විදයාත ම පි දටීම ඡැොඳින් පැෙ ය යුතුය. උප න් ඇඡසේ
ඡපනීඡේ ුබයතා බුණ ඡැොත එ දදී නිෙැරදි දෘෂය සංජානනයක් ඇ ඡනො ඡද. එඡසේම රූප
දර්ශනය ෙනුඡේ රූප දර්ශනය වීමට උචිත ශඡයෝ තත ෙයක් පැෙතුනඡැොත පමණි. අඳුඡර්
ඡ ොපමණ රූප බුණද, ඉන් දෘෂය සංජානනයක් ිකු ඡනො ඡද. ඇස ැා දෘෂය ෙන රූප අතර
්‍රමාණෙත පරතරයක් පැෙ ය යුතුය. ා පරතරය නිශ්චිත ඡදයකි.ඡේ නිශ්චිත පරතරය
අඩුෙැඩිවීම මතද දෘෂය සංජානනය ක්‍රියාත ම ඡනො ඡද.173 උප න් ඇස නිෙැරදිෙ පි දටි
අඡයකුඡ පො ේ ත වී, වියපත වීඡේ දී ඇඡසේ ස්නායු ුබයවීම මතද එ ද ාචයට සේබන්ධ
ස්නායු නිික ඡයස ක්‍රියා ඡනො රන මට්ටමට පත විය ැැකි ය. එවිට ඇඡසේ ාචය රූපෙය
පරතරයට අනුෙ සීුව මාුව රන ස්ෙභාෙය ගිලිීම යයි. ඡම ද අනිොර්ය ්‍ර ඵයය රූප දැකීමට
උචිත පරතරය ට අනුෙ ඇඡසේ ාචය අනුෙර්තනය ඡනො වීමයි. ා නිසා දෘෂය සංජානන මට්ටම
අඩු වී යයි. වියපත වීඡේදී ඇස් ඡපනීම ුබය වී යනුඡේ ඡමබඳු ඡැේතු නිසාය. ඡේ දෘෂය
සංජානනඡේ අඩුවීම ළෙ ඡපනීඡේ ුබයතා ඡයස ැා ුර ඡපනීඡේ ුබයතා ඡයස ඡ ඡනකු තුළ
ඇ ඡද. ඇස් ණ්ණාඩිෙය අෙශයතාෙ මතුෙනුඡේ එඡසේ ඇ ෙන ුබයතා මෙ ැරො ැනීම
පිණිසය. ඡේ ශ ාරඡේ ුබයතාම ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් දද මතුඡද.ඡේ ඡැේතුෙ නිසා ඉන්ද්‍රිය ඥානඡේ
ුබයතා ඇ ෙන බෙ ැා සීමා ස දත ෙපසරියකින් සමන්විත බෙ පැැැදිලි ඡද. ජීෙ විදයාත ම

44. 221
ඡැේතු නිසා ඡේ අයුරින් ඉන්ද්‍රීය ඥානඡය ද සීමා ස දත බෙ ඇ ඡද. ඡපොුඡද මනුෂය ඉන්ද්‍රියන් ද
සංඡදදී මට්ටමක් ඇත. ඊට ෙඩා ිකයුේ මට්ටේ ෙය ඇ සංජානන මනුෂය ඉන්ද්‍රියන් මඟින්
සංජානනය ළ ඡනො ැැකි ය. මනඡස ද පි දටීම ැා එ ද ක්‍රියා ාරීත ෙය පිළිබාෙ ශභිධේමි
විග්‍රැයන් දදී ද ුවණු දක්ො ඡේ.174
මනස ද ඉන්ද්‍රියක් ඡයස බුුදැඡේ සාැන්ය. එය මඡනෝඉන්ද්‍රිය ඡසේ දැක්ඡද.මඡනෝ
ඉන්ද්‍රිය මඟින් නු යබන අරමුණු ධේම ඡයස දක්ො ඡේ. ඡෙනත කිිකු ඉන්ද්‍රිය උප ාරය
ර දතෙ තනි මඡනෝ ඉන්ද්‍රියට පමණක් සෘජුෙ අරමුණු ත ැැකි ය. ඡම ද මට්ටේ ඡද ක්
ඡේ.පළමු මට්ටම ඡපොු සාමානය ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙ මට්ටමයි. ඡමය ඉන්ද්‍රිය ්‍රතයක්ෂය ඡයස
ැැඳින්ඡද. අඡන ඉන්ද්‍රීය ්‍රතයක්ෂය ඉක්ම අතීන්ද්‍රිය ්‍රතයක්ෂයයි. අතීන්ද්‍රිය ්‍රතයක්ෂඡය දදීද
ඡයෞකි ැා ඡයෝඡ ෝත තර ෙශඡයන් ්‍රඡේද ඡද ක් ඇත.ඡයෞකි ධයාන අභිඥා සෘද්ධි බය
උපදො ්‍රා ැාර්ය පෑඡේදී ඇ අතීන්ද්‍රිය ්‍රතයක්ෂය ඡයෞකි අතීන්ද්‍රිය ්‍රතයක්ෂ ්‍රඡේදයයි.
ඡදෙැන්න මාර් ඵය ඥාන ඉපිදවීඡේදී ඇ ෙන අතීන්ද්‍රිය ්‍රතයක්ෂය ඡයෝඡ ෝත තර අතීන්ද්‍රිය
්‍රතයක්ෂ ්‍රඡේදයයි. ඡම දදී සැයඡ නුඡේ ඉන්ද්‍රීය ්‍රතයක්ෂය පිලිබාෙය. බුු දැම ඉන්ද්‍රීය
්‍රතයක්ෂය ා ායන සතයයක් ඡයස ඡනො පිලි නියි. නමුු ඡභෞ ොදී දර්ශනෙය ා ායන
පරමාර්කය ඡයස පිළිඡ න ඇත ඡත ඉන්ද්‍රීය ්‍රතයක්ෂ නිසා ඇ ෙන ඉන්ද්‍රීය ඥානය පමණි.ඉන්ද්‍රීය
ඥානඡේ පෙ න ස්ෙභාවි ුබයතා නිසා සැමවිට එමඟින් යැඡබන දැනුම සර්ෙ සේපූර්ණඡයන්ම
නිෙැරදි ඡනොෙන බෙ පිළිබා එබඳු ඡභෞ ොදී දර්ශන සෑම විට දීම නිැඬය. මන්ද ඉන්ද්‍රීය
ඥානය මඟින් යැඡබනුඡේ හුඡදක් අසේපූර්ණ දැනුමක් ෙන බැවිනි. ඉන්ද්‍රියන් ද පෙ න
ුබයතාෙයට අනුරූපෙ එමඟින් යැඡබන ඥානයද ැැඩ ැඡසේ. සමැර අයට යේ යේ ෙර්ණ
ඡනොඡපඡන්. ඇස ඡැොඳින් ක්‍රියා රතත , ඇඡසේ ෙර්ණ දැකීඡේ ැැකියාඡද ුබයතා ඇ අය
ිකටි . ඇතැේවිට ඇස ඡැොඳින් ඡබතත , එ ද කිිකු ජීෙ විදයාත ම ුබයතාෙයක් ඡනො බුණත ,
අෙස්කානුරූපෙ ඡපනීඡේ ැටළු ඇ විය ැැකි ය. තදින් දුව පායා ඇ ගිනිමද්දැඡන් ෙැඩි
ඡදයාෙක් එම දුව ශඡයෝ යට නිරාෙරණයෙ ිකට අඡයෝ ය අඩුස්කානය ට පැමිණි වි ස
ස්ෙේපඡදයාෙක් ත ෙන තුුව අෙට ඡපනීඡේ ැැකියාෙ නැ ෙ පෙතී. යළි ස්ෙේප ඡදයාෙක්
තවීඡේදී ඇඡසේ ඡපනීම සාමානය තත ෙයට පත ඡද. යැඡබන ශඡයෝ යට අනුෙ කුඩා ඡැෝ
විශාය ඡෙමින් සීුවමාුව වීම තුළින් ඇසට යැඡබන ශඡයෝ ්‍රමාණය පායනය කිරීම මඟින් ඇසට
ඡ ෝචර ෙන ්‍ර ියේබය ැඳුනා ැනීම ඇඡසේ නිණි ාඡද ස්ෙභාෙයයි. ඡම දදී ෙැඩි තීව්‍රතාෙකින්
යැඡබන ශඡයෝ යට හුුව ඇඡසේ නිණි ාෙ විශාය ඡැෝ කුඩා බෙට එක්ෙරම සීුවමාුවවීම
අපැසුය.ඡේ නිසා ස්ෙේප ාය සීමාෙක් ඡේ සාැා ෙැයඡද. තද ශඡයෝ යක් යැබී පසුෙ මා
අඳුරට එක්ෙරම හුුවවීම අපැසු නිසා ඡමඡසේ ිකු ඡද. ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් ද ද මීට සමාන ුබයතා
දක්නට යැඡේ. ඡේ නිසා ඉන්ද්‍රීය ඥානය සෑම විට දීම නිෙැරදි යැයි සැ විය ඡනො ැැකි ය. ා
නිසා ඉන්ද්‍රිය ඥානය ඉෙැේඡ ොට නි මනෙයට එළඹීඡේදී ඡේ පිළිබා සය ා බැලීමට ිකු ඡද.
බට දර වෙදය විදයා ැා තාක්ෂණ ඡක්ෂ්ත්‍රෙය රන පර්ඡේෂණ විශාය ්‍රමාණයක් ඉන්ද්‍රීය ඥානය
මත පදනේෙ ිකුෙන බෙ ඡපඡන්. ඡේ සාැා ඡබොඡැෝ විට ිකය පියවි ඡදඡනත ඡෙනුෙට නවීන
තාක්ෂණය මත පදනේෙ ස ස් ළ විවිධ නවීන උප රණ භාවිතයට නු යැඡේ. නවීන
තාක්ෂණි උප රණ වුෙද භාවිතා රනුඡේ ඉන්ද්‍රීය ඥානය නිසාය. ෂඩ්න්ද්‍රියන් ඇසුුවඡ ොට
ික දය ැා නුෙණ පි දුො ඡ න ිකටීම මඟින් ාමාෙචර, රූපාෙචර ැා අරූපාෙචර තත ෙයන් ද දී
ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙය ැා ාො නිසා සංජානන ඇ වීම පිළිබා පූර්ණ අෙඡබෝධය ඇ ර ත
ැැකි ය.175
ස්ෙභාවි ඉන්ද්‍රීයඥානය උපඡයෝගීඡ ොට නිමින් පමණක් විවිධ ඡද් පිළිබා නි මනෙයට
එළඹිය ැැකි මට්ටමින් උසස් දැනුමක් ඇ ර ැනීමට ඡනො ැැකි බෙ බට දර විදයා ක්ඡෂේත්‍රෙය
ිකු රන පර්ඡේෂණෙය දී නවීන තාක්ෂණි උප රණ භාවිතා කිරීමට ිකුවීම නිසාම ඡපනී යයි.
මන්ද සතයය දැකිය ැැකි මට්ටමක් ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ ියණි නේ ඡේ බට දර පර්ඡේෂණ

45. 222
ාර්යන්ෙය දී ඡේ තරේ තාක්ෂණි උප රණ භාවිතා ඡනොවීමට ඉඩ ඩ ියණ. ඡේ නිසා
ඉන්ද්‍රිය ඥානඡේ සීමාස දත බෙ ශුද්ධ විදයාෙ (Pure Science) තුළ පො පිළි ැනී ඇ බෙ පැැැදිලි
ඡද. ඉන්ද්‍රිය ඥානය ඉන්ද්‍රියන් ද පෙ න ස්ෙභාවි යක්ෂණ සමෙද බැඳී පෙතී. එනේ ා ා
ඉන්ද්‍රියන් ඊට ශඡදණි වනසර්ගි යක්ෂණ න්නා බෙයි. ඇඡසේ ස්ෙභාෙය රූප දැකීමයි.
ඇසට ශේද ඡනො ඇඡසේ. ඡණ් ස්ෙභාෙය ශේද අසන බෙයි. එයට රූප ඡනො ඡපඡන්. දිඡද
ස්ෙභාෙය රස දැඡනන බෙයි. ඊට රූප ඡැෝ ශේද සංජානන යබා ත ඡනො ැැකි ය. ා අනුෙ සමට
ස්පර්ශ දැඡනතත , රූප ශේද රස ඡැෝ ්‍රෙණ දැන ැනීඡේ ශක් යක් නැත. ඡේ අනුෙ ා ා ඉන්ද්‍රිය
සතුෙ සුවිඡශේී ාර්යභාරයක් ඇ බෙ ද, ා ාර්යභාරයට ඔේඡබන් ඇ ඡද් දැන ැනීමට ඡනො
ැැකි බෙද පැැැදිලිය. මනස ද ඉන්ද්‍රියකි. නමුු මනසට ඡසසු ඉන්ද්‍රිය ිකයේඡය දම ාර්යභාරය ිකු
කිරීමට ැැකි ය. මනසට රූප, ශේද, න්ධ, රස, ස්පර්ශ යන අරමුණු පමණක් ඡනොෙ ධේම නමැ
මානික අරමුණු දැන ැනීඡේ ශක් යද ඇත. මනඡස ද ්‍රධාන ාර්යයනේ ධේම යන නමින්
ැැඳින්ඡෙන අරමුණු දැන ැනීඡේ ක්‍රියාෙයි. ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් ද ක්‍රියා ාරීත ෙය නැ ෙ මනසට ා
ඉන්ද්‍රිය ිකයේඡේ ක්‍රියා පෙරා ත ැැකි ය. නමුු මනස ා ඡෙනුඡෙන් කිිකයේ සුසර කිරීමට යක්
ළ යුතුය. ඡේ සුසර කිරීඡේ ක්‍රියාෙ ඡයෞකි ධයාන සමාපත , අභිඥා උපදො ැනීමක් ඡයස
ැැඳින්ඡද. ඡයෞකි අභිඥා යාභිඡයකුට පර ිකත දැකීඡේ, ුර ඇ ඡද් ඇිකන් දකින්නාක් ඡපනීඡේ
ැැකියාෙ උපදො ත ැැකි ය. ුර ඇ ඡද් ණින් අසන්නා ඡසේ ඇසීඡේ ැැකියාෙ උපදො ත
ැැකි ය. ඡේ ශදී ෙශඡයන් ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් ඉු ර න්නා ිකයේය ඡයෞකි අභිඥා යාභිඡයකුට
මනිකන් පමණක් ඉු ර ත ැැකි ය. නමුු ඊට අදාළ ඉන්ද්‍රිඡය ද මනා ක්‍රියා ාරීත ෙය පැෙ ය
යුතුය. නිදසුනක් ඡයස ජා අන්ධඡයකුට ඡයෞකි අභිඥා උපදො ුර ඇ ඡද් දැකීඡේ ැැකියාෙ
යැියය ඡනො ැැකි ය. එඡසේම ිය දඡරකුට ඡයෞකි අභිඥා උපදො ුර ඇ ශේද ඇසීඡේ ැැකියා
උපදො ත ඡනො ැැකි ය. ඉන්ද්‍රිය සංජානන නිික අයුරින් ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය වී ඡමොළය
එය ැඳුනා ැනීඡේ ක්‍රියාෙළිය සේපූර්ණවීමටනේ අෙශයතා කීපයක් සේපූර්ණ විය යුතුය. පළමුෙ
අෙශයතාෙ නේ අදාළ ඉන්ද්‍රිඡය ද ක්‍රියා ාරීත ෙය නීඡරෝගීෙ පැෙතීමයි. ඡදෙැන්න නේ එයට අදාළ
මස් ෂ් යතුළ පි දටි ්‍රඡද්ශඡය ද ක්‍රියා ාරීත ෙය නිික පරිදි පැෙතීමයි. ඡේ අෙශයතා ඡද ම එ
ැා සමානෙ ක්‍රියාත ම ෙන්ඡන් නේ පමණක් අදාළ ඉන්ද්‍රිය සංජානන නිික අයුරින් ක්‍රියාත ම
ඡද.ඇතැේ අෙස්කාෙයදී බා දර ඉන්ද්‍රිඡය ද ක්‍රියා ාරීත ෙය නීඡරෝගීෙ පෙ ද්දී පො අදාළ ඉන්ද්‍රිඡේ
සංජානන ැැකියාෙ නැ ෙ ඡ ොස් ඇ බෙ දැ ැනීමට යැඡේ. මීට ඡැේතුෙ ඡමොළයතුළ එයට
අදාළ ්‍රඡද්ශඡේ ක්‍රියා ාරීත ෙය අඩපණ වී පැෙතීමයි. බා දර ඉන්ද්‍රියන් ද ක්‍රියා ාරීෙයට සම ාමීෙ
එයටම අදාළ මස් ෂ් ක්‍රියා ාරීත ෙය ද නිික පරිදි පැෙ ය යුතුය. ඡේ අංශ ඡද ම එ සමානෙ
ිකු ෙන්ඡන් නේ පමණක් අදාළ ඉන්ද්‍රිය සංජානනය නිික පරිදි ිකු ඡද. ික දඡයන් ැා නුෙණියන්
යුතුෙ ය අනුෙ, ඡදදනාෙ අනුෙ, ිකත අනුෙ ැා ධර්මතා අනුෙ නිරීක්ෂණය රමින් මධයස්ක ිකත
පි දුො ඡ න ොසය කිරීඡමන් ඉන්ද්‍රිය සංජානනයට අදාළ ක්‍රියා ාරීත ෙය බුද්ධිමය පසුියම තුළ
ෙටැා ැනීමට අෙශය ්‍රඥාෙ පැළ ඡද.176
ඇස, ණ, නාසය, දිෙ, සම ශදී ඉන්ද්‍රියන් මඟින් ිකු ෙනුඡේ අදාළ ්‍රඡද්ශෙය
සංඡදදීතාෙය උපඡයෝගී ර නිමින් ඊට අදාළ සංඥා දත ත රැස් ර ැනීම ැා ා සංඥා දත ත
ක්ෂණි ෙ ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය කිරීමයි. ඡමොළඡේ අදාළ ්‍රඡද්ශ ඡේ ්‍රාකමි සංඥා දත ත
නිසා උත ඡත ජිත ඡද. ඡේ උත ඡත ජනය සමෙම එ ද ිකු ෙන සංකීර්ණ රසායනි ක්‍රියාෙළිය
මඟින් නිපදඡෙන රසායනි ද්‍රෙය ඡමොළඡේ අභයන්තර ්‍රඡද්ශ රා සේඡ්‍රේෂණය රෙනු යැඡේ.
එඡසේම මධය ඡමොළය සමෙ ස්නායු සේබන්ධතාෙ උපඡයෝගී ර නිමින් අදාළ ස්නායු
සේඡ්‍රේෂණ මධය ඡමොළයට ඡත ුවේ ත ැැකි ඡයස පරිෙර්තනය ර යෙනු යැඡේ.177 ඡමය
පරි ණ ඡසොන්ට පරිෙර්තන මෘු ාං ය ක්‍රියා ාරීත ෙයට (Font Translation Software)
සමානය. නිදසුනක් ෙශඡයන් ඇසට අදාළ ්‍රඡද්ශය තුළ ක්‍රියාත ම වීම නිසා යැඡබන සංඥාෙය
මුලි යුනිඡක්ත (Unicode Translate) පරිෙර්තනයක් ිකු ඡද. ඡේ නිසා ඇසට සේබන්ධ දෘෂ්ටි
ස්නායුෙ මඟින් මධය ඡමොයය රා යෙන දෘෂය සංඥා දත තෙය සටැන පැැැදිලිෙ කියො

46. 223
ඡත ුවේ ැනීමට මධය ඡමොළයට ැැකි ඡද. ඡේ දෘෂය යුනිඡක්ත පරිෙර්තන ාර්යය නිික ඡයස ිකු
ඡනො විට ඇඡසේ ක්‍රියාෙ නිෙැරදිෙ ිකුවුෙද ඡමොළයට යැඡබන දෘෂය සංඥාෙ කියො ඡත ුවේ
ැනීමට අපැසුතා ඇ ඡද. ෙර්ණාෙලිඡේ ඇතැේ ෙර්ණ පිලිබා ඡනොෙැටඡැන අය ිකටිනුඡේ ඡේ
ඡැේතුෙ නිසාය.178 එඡසේම ඇතැේ අෙස්කාෙය දී ඇසට ඡපඡනන රූපඡේ නිෙැරදිතාෙයට පො
බාධා ාරී යක්ෂණ ඇ විය ැැකි ය. ැානි ර විෂ රසායනි ද්‍රෙය ශරීර තවීම, ඡමෝර්ෆීන් ෙැනි
සංජානන ක්‍රියාෙළිය වි ෘ රන මත ද්‍රෙයෙය බයපෑම, අධි බීමත ම නිසා ඇේඡ ොඡැොේෙය
ඇ ැානි ර යක්ෂණ ඉස්මතුවීම ෙැනි ඡැේතු නිසා ඡමොළඡය ද දෘෂය සංජානන ්‍රඡද්ශ ැානි වීමට
ඉඩ ඡේ.179 ඡමොළඡේ ඇ ඡසසුඉන්ද්‍රීය සංජානන ැා සේබන්ධ ්‍රඡද්ශ වුෙ ද ඡමකී ඡැේතුෙය
බයපෑම මත ඡමබඳු අඩපණවීේෙයට යක්විය ැැකි ය. එබඳු අෙස්කාෙය දී ඊට සේබන්ධ මස් ෂ්
්‍රඡද්ශෙය ක්‍රියා ාරීත ෙය අඩපණ ඡද. එඡසේම එමඟින් ඇ ෙන ඉන්ද්‍රීය සංජානනය
වි ෘ වීේෙයට බඳුන් ඡද. ඡෙනත බා දර ඡැේතුෙය බයපෑම නිසා ද ඡමබඳු යක්ෂණ ඉන්ද්‍රීය
ඥානයට සේබන්ධ ඡමොළ ්‍රඡද්ශ ෙය ැට ැනිය ැැකි ය. ැදිික අනතුර දී ඡමොළඡේ ඡමකී
්‍රඡද්ශෙයට ැානි ිකු වුෙඡැොත එවිට ද ඡේ අයුරින් ඡමොළඡේ අදාළ ්‍රඡද්ශ නිික ඡයස ක්‍රියාත ම
ඡනො විය ැැකි ය. එවිට අදාළ ඉන්ද්‍රීය ක්‍රියා ාරී බෙ නීඡරෝගීෙ පැෙතුන ද අදාළ ඉන්ද්‍රීය ඥානය
නිික අයුරින් ඇ ඡනො ඡද. ඡබොඡැෝවිට අදාළ ඉන්ද්‍රීය පිළිබා විඡශේෂඥ දැනුමක් ස දත
වෙදයෙරඡයකු ැමුෙට පැමිණවීඡමන් පසුෙ ා වෙදයෙරයා එ ද පෙ න ඡදෝෂමය තත ෙය
නිෙැරදිෙ ැඳුනා ැනීමට සමත ඡද.ඉන්පසුෙ උක්ත ඡදෝෂය ඉෙත කිරීමට අදාළ සුුසුම ්‍ර ර්මය
ිකු රනු යැඡේ. ඡමය ඡබොඡැෝවිට ඡමොළඡේ අදාළ ්‍රඡද්ශෙය ක්‍රියා ාරී බෙ ෙැළැක්වීමට ඡැේතු
ඡදය ඉෙත කිරීමට අදාළ ශයය ර්මයක් ඡැෝ ඡෙනත සුුසු ්‍ර ාරයකි. සත ෙයා පූර්ෙ ඡැේතු
මත සුෙ ුක් විඳින බෙ ධර්මඡය ද දක්ො ඇත.180 ඡමඡසේ සුෙ ුක් විඳීමට පරිසරය ස ස්
රඡදනුඡේ ඉන්ද්‍රිය සේපත යයි. එඡසේ නේ ජාන විදයාත ම ෙ ර්මණය ඉන්ද්‍රිය සේපත ය
ඇ ෙ උපත යැබීම ර්මානුරූපෙ ිකු ෙන බෙ පැැැදිලිය. ඇතැේ අයඡ උපත ත ඡැේතුසාධ
පො ඉන්ද්‍රිය ඥානයට බයපාන ඡමොළ ්‍රඡද්ශ නිික අයුරින් ක්‍රියාත ම ඡනොවීමට ඡැේතුවී ඇත. එයට
අකුසේ ඡැේතු විය ැැකි ය. ඡමබඳු ඡැේතු වෙදය ්‍ර ාර මඟින් සුෙපත ළ ැැකිබෙ ස්ථිර
ෙශඡයන් පැෙසීමට අපැසුය. ඡබොඡැෝවිට ිය දරි ඡැෝ මා ්‍රෙණාබාධිත අයඡ ණට
සේබන්ධතා ඇ අභයන්තර ඉන්ද්‍රියන් උත ප න්ම නිික ඡසේ පි දටා ඡනො බීම ද ා ශබාධයට
ඡැේතුෙක් සය නු යැඡේ. එවිට ිකු රනුඡේ ඇතුළු ණට සේබන්ධ ර ා සාැා විඡශේෂඡයන්
නිපදෙන යද ෘ ම විදුත උප රණයක් මඟින් බා දරෙ යැඡබන ්‍රෙණ සංඥා දත ත අෙශය
අයුරින් ඡමොළයට ඡත ුවේ ත ැැකි ඡයසට පරිෙර්තනය ර යබා දීඡේ ්‍ර ාරය නිර්ඡද්ශ
කිරීමයි.181
ණ ඡෙත යැඡබන ශේද සංඛ්‍යාත ැර්ට්ස් (Hertz) මිේඡමන් මනිනු යැඡේ. මිනිස් ණට
ඇඡසන ශේද සංඛ්‍යාත ්‍රමාණයක් ඡේ. ඊට ෙඩා උච්ච ඡැෝ අෙම සංඛ්‍යාත මිනිස් ණට
ඡත ුවේ ැනීමට අපැසුය. මිනිස් ණ මිනිස් ණට ඡයෝ ය සමතුලිත ්‍රමාණඡේ ශේද
සංඛ්‍යාතෙයට ැැර ඡසසු උච්ච ඡැෝ අෙම සංඛ්‍යාතෙයට සංඡදදී ඡනොෙන බෙ පැැැදිලිය. ණ
ඡෙත බා දරින් යැඡබන ඡේ ශේද සංඛ්‍යාත නිෙැරදිෙ ග්‍රැණය රඡ න ඡමොළඡය ද ඊට නියමිත
්‍රඡද්ශ රා සේඡ්‍රේෂණය රෙනුඡේ ස්නායු මඟිනි. ඡමොළඡේ අදාළ ්‍රඡද්ශඡේ දී ශේද
සංඛ්‍යාතෙය යුනිඡ ෝඩ පරිෙර්තනයට ඉඩ ඩ යැඡේ. පරිෙර්තනය ාර්යය නිමවීඡමන් පසුෙ එකී
සංඛ්‍ාත දත ත සංඥා මධය ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය ඡද. ඡමොළය ඡේ ශේද සටැන් අෙඡබෝධ
රඡ න ශේදය නිෙැරදිෙ ැඳුනා ැඡන්.182 එම ශේද ැඳුනා ැනීඡේ ක්‍රියාෙලිය ශේද සංජානනය
නේ ඡද. ශේදය ැඳුනා ැනීම පමණක් ඡනොෙ ඊට අදාළ දත ත බඩා ර ඇත නේ ාොට යළි
ැාො සසාා බැලීම ට යක් ඡ ඡර්. යමක් පිළිබා යළි ශෙර්ජනා ළ ැැකි ෙනුඡේ ා අනුෙය.
ශේදඡය ද ස්ෙභාෙය අනුෙ කුමන ශේදයක්දැයි විමිකය ැැකි ෙනුඡේ ඡේ නිසාය. භාෙනා ක්‍රමෙලින්
ඡමොළඡේ ශේදෙයට අදාළ ඡ ොටස සුසර ර මිනිස් ණට සංඡදදී ඡනොෙන උච්ච ැා අෙම
සංඛ්‍යාතෙය ශේද තරං පො නිෙැරදිෙ සේඡ්‍රේෂණය ළ ැැකි ය. දිේබඡසෝත ඥානය මඟින් ිකු

47. 224
රනුඡේ මීට සමාන ටයුත තකි. ඡම දදී ශේද තරං ෙයට බාධා ාරී ඡසේ සැයඡ න ියත ,
පවුුව, ං ා, ඇළ ඡදොළ, රික්ත ශදී ස්කාන අතරින් පො සූක්ෂම ශේද තරං ිකය ්‍රෙණ
සංජානනයට යබා ත ැැකි පසුියමක් ඡ ොඩනො තැැකි ය.එඡසේම සාමානය ශේදයට මන් ළ
ඡනො ැැකි අ ශය ුර බැැැර ඉැළ අභයෙ ාශඡය ද ඇ අ ිකයුේ ශේද තරං පො ඇද ඡ න
අෙශය ශේද සංජානනය රා යබා ත ැැකි මට්ටමක් ඡේ දිේබඡසෝත ඥානය ඡසේ දැක්ඡෙන
සුවිඡශේී සංජානන ැැකියාෙට ඡේ. ඡමබඳු ක්‍රියා සාැා උප ාරී ෙනුඡේ බා දර ඡසෝත ඉන්ද්‍රියද
එඡසේ නැ නේ ඡමොළඡය ද ඊට අදාළ ්‍රඡද්ශය දැයි නිශ්චිතෙ පැෙසීමට වෙදය විදයා සාධ නැත.
මන්ද ස්ෙභාවි ඡසෝත ඉන්ද්‍රිය අක්‍රියා ාරීෙ පැෙතීම එනේ උප න්ම ිය දරි බෙ යැබූ අඡයකුට ඡේ
දිේබඡසෝත ඥානය උපදො ත ඡනොැැකි බෙ දක්ො ඇ බැවිනි. මින් පැැැදිලි ෙනුඡේ
දිේබඡසෝත ඥානය උපදො ැනීමට ඡසෝත ඉන්ද්‍රිය ඡමන්ම ඡමොළඡේ ඊට අදාළ ්‍රඡද්ශඡේ
ක්‍රියා ාරීත ෙය නිික අයුරින් පැෙතීම අතයෙශය ෙන බෙයි. ඉන්ද්‍රිය ඥානය ුබය ඡෙකුට සුවිඡශේී
ැැකියා ඡනොයැඡේ.183
ශඝ්‍රාණය පිළිබා ටයුතු ිකුෙනුඡේ නාසඡේ බයපෑම මඟිනි. එඡසේම න්ධය ැඳුනා
ැනීම ිකු රන ඡමොළඡේ නිශ්චිත ්‍රඡද්ශ ැා සේබන්ධ ස්නායු මඟින් ිකු ඡද. එඡසේම මධය
ඡමොළය රා ද ඡේ ස්නායු තන්තු මන් ර ාබෙ මධය ඡමොළය ඡෙත දක්ෙනු යබයි. ඡමය ඉතා
සංකීර්ණ ක්‍රියාෙකි. ස්නායු සේඡ්‍රේෂණ ාර්යය ඡමන්ම රසායනි ද්‍රෙයෙය ක්‍රියා ාරීත ෙය ද
ශඝ්‍රාණ ඉන්ද්‍රිඡේ සමබර පැෙැත මද අෙශය ඡද.184 ශඝ්‍රාණය සේබන්ධ ඉන්ද්‍රියන් ද සමතුලිතතාෙ
ියා ෙැුනඡැොත නිෙැරදි ඡසේ ශඝ්‍රාණ සංජානනයක් ිකු ඡනො ඡද. එවිට ිකුෙනුඡේ ෙැරදි ැා
වි ෘ ශඝ්‍රාණ සංජානනයකි. ඇතැේ අෙස්කාෙයදී සැබෑ ඡයෝ ඡේ කිිකවිඡට නැ ශඝ්‍රාණ
පිළිබා යේ යේ ෙැටීමේ පුද් යයින්ට ඇ වීමට ඡැේතුෙ ඡමඡසේ ශඝ්‍රාණය සේබන්ධ ඉන්ද්‍රියන් ද
සමතුලිතතාෙ ියාෙැටීමයි. සමැර පුද් යයින් ශඝ්‍රාණයට ඉතා තදින් සංඡදදීය. ඡබොඡැෝවිට එබඳු
අයට ුෂ් රතාෙයට මුහුණ පෑමට ිකු ඡද. මන්ද සැබෑ ඡයෝ ඡය ද ශඝ්‍රාණ සංඡදදීතාෙ ියය
යුත ඡත එක්තරා මට්ටමකින් යුතුවීම නිසාය. කිිකයේ පුද් යඡයකු ා මට්ටම අියබො අ සංඡදදී
ඡද නේ ා පුද් යයාට සමාජඡේ දී විවිධ ුෂ් රතාෙයට මුහුණපෑමට ිකුවීම ඡනොෙැළැක්විය ැැකි
ඡදයක් ෙනු ඇත. ඇතැේ පුද් යයින්ට සැර සුො විළවුන් න්ධය ඉෙසා දරා ැනීමට ඡනොැැකි ය.
ඡබොඡැෝවිට එබඳු පුද් යයින් ශඝ්‍රාණය නිසා අසාත මි තාෙයට පැසුඡෙන් ඡ ොුුව විය ැැකි ය.
නාසය තුළ ඇ ශඝ්‍රාණයට සංඡදදී ෙන ිකයුේ ස්නායු තන්තු දිඡ ඡමොළය රා ශඝ්‍රාණය
සේඡ්‍රේෂණය ඡද. ඡමොළඡය ද ශඝ්‍රාණ ඥානයට අදාළ ්‍රඡද්ශඡේ ිකට මන් න්නා ස්නායු
ඡෙනත ්‍රධාන ඉන්ද්‍රියන් දක්ොම වි දද පෙතී. ැෘදය, ැෘද ඡප්ත ශී, මධය ඡමොළය, ුවධිර නාය ශදී
විවිධ ඡ ොටස් සමෙ ශඝ්‍රාණ ස්නායු සේබන්ධෙ පෙතී. ඡේ ඡැේතු නිසා ශඝ්‍රාණය පිළිබා ිකයුේ
සංඡදදීතාෙ ිකුවඡර් ඡෙනත ඡ ොටස්ෙයට බයපෑමක් ළ ැැකි මට්ටම පෙතී. ශඝ්‍රාණඡය ද
්‍රසන්නතාෙය ිකුවඡර් ැා මානික ක්‍රියා ාරීත ෙඡය ද ්‍රබය ඡෙනස් ේ ජනිත රනු යබයි.
එඡසේම ශඝ්‍රාණඡය ද අ්‍රසන්නතාෙය නිසා විවිධ මඡනෝ ායි උපද්‍රෙ ිය ද රනු යැඡේ. ශඝ්‍රාණය
පුද් ය මානික මට්ටම සමෙද සබාතා දක්ෙන බෙ ා පිළිබා ිකු ළ පර්ඡේෂණ ෙය දී පැැැදිලි
වී ඡේ. යැපත , පුණයෙන්ත, ්‍රසන්න පැැැපත මානික මට්ටමක් ස දත පුද් යයින් ්‍රසන්න
ශඝ්‍රාණ ඡ ඡර ද ද නර , පාපී, අයැපත මානික මට්ටමක් ඇ පුද් යයින් අ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ
ඡ ඡර දද ුවචි ත ෙයක් දක්ෙන බෙ ඡපනී ඡ ොස් ඡේ. අයැපත චරිත යක්ෂණ ඇ අයඡ
ජීෙන පසුියම සමෙ අ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ බැඳී ඡේ. එඡසේම යැපත චරිත යක්ෂණ ඇ අය ්‍රසන්න
ශඝ්‍රාණ ඇසුඡර් දිවි ඡ වීමට ‍රිය ර . ඡේ ‍රිය අ‍රියතාෙය ා පුද් යයා ජීෙත ෙ ිකටින ෙර්තමාන
භෙය තුළ දී පමණක් ඡනොෙ සසර භෙඡේ දී පො අඛ්‍ණ්ඩෙ ඡ නයන පුුවද්දකි. යැපත චරිත
යක්ෂණ ඇ අය මරණින් පසු දිෙය ශත මභාෙ ෙය උපදින අතර එ දදී ද ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ යැබීමට,
ාො රස විඳීමට, ාො ශැාරඡ ොට ැනීමට ‍රිය ර . එඡසේම අයැපත චරිත යක්ෂණ ඇ අය
මරණින් පසුෙ සතර අපාය, රිසන්, ඡ්‍රේත, භුත ශදී පැත ශත මභාෙෙය උපදින අතර එ ද දී
අ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ යැබීමට, ාො රස විඳීමට, ාො ශැාර ර ැනීමට ‍රිය ර . ඡදවිෙුව

48. 225
්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ ෙයට ‍රිය රන්ඡන්ත , පැළ භෙ තයෙය අමනුෂයයින් අ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණෙයට
‍රිය රන්ඡන්ත ඡේ අනුෙය.ා ශඝ්‍රාණෙය යක්ෂණ අනුෙ පුද් ය ස්ෙරූපය පැසුඡෙන් ැඳුනා ත
ැැකි ය. ඡදවියන් ශදී උසස්භෙෙය අයට ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණය ඇ විවිධ ද්‍රෙය පූජා කිරීමට ඡැේතුෙ
ඡමයයි. ඡබොඡැෝවිට එබඳු ශඝ්‍රාණ පෙ න ස්කානෙයට ඡබොඡැෝවිට උසස් භෙෙය අය පැමිඡණ .
ඡද්ෙ භෙ ෙැනි සුවිඡශේී සු උත පත ස්කානෙය ඉපදී ිකටින ඡද්විෙුවන්ඡ ශැාරය ශඝ්‍රාණය
බෙ පැෙඡසේ. ඡේ අනුෙ ශැාරය පෙ න ශඝ්‍රාණය ඕජාෙ ඡසේ යබා ැනීඡමන් පමණක් එබඳු
අයට දිවි ඡ වීමට ැැකියාෙ ඡේ. සාමානයඡයන් යැපත මනුෂයයන් වුෙද ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණෙයට
‍රිය තාෙයක් දක්ෙන බෙ දැ ත ැැකි ය. ඡමය ාමාෙචර, රූපාෙචර ැා අරූපාෙචර ෙශඡයන් ද
ෙර්ගී රණය වී ඡේ.185
දිෙ මඟින් රස සංඡදදන ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය ඡ ඡර්. ත ත, ු , ඇඹුේ,
පැණිරස, ලුණු රස ශදී විවිධ රස ෙර් දැනීම ැා ැැඳිනීම පිණිස දිඡෙ ද ා සාැාම ඡෙන් ළාප
පි දටා ඇත. අදාළ ළාප ඡෙත නියමිත රස ෙර් ය ළො විට ාබෙ ස්නායු තන්තු මඟින්
ඡමොළඡේ නිශ්චිත ්‍රඡද්ශ ඡෙත දැනුේ ඡදනු යබයි. ඡම ද දී නියමිත රස ෙර් යට අදාළ
රසායනි සංඡයෝ ක්‍රියා ාරී වී ා බෙ මධය ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය ඡද. මධය ඡමොළඡය ද ා
රස ෙර් යට අදාළ ඡතොරතුුවෙය මත ඡ ොනු පිරික්සා බයා නිශ්චිත ුවණු උද්ධරණය ර
නියි. එකී නිශ්චිත ඡතොරතුුව ැා දත ත අතර සුසංඡයෝ ය මඟින් නියමිත රස ෙර් යට අදාළ
ඡසසු ශාරීරි ක්‍රියා පායනය ඡ ඡර්. ඡේටය ෙැගිරීම පිණිස ඡේට ග්‍රන්ථි උත ඡත ජනය කිරීම පො
ඡම දදී ිකු ඡද. එඡසේම රස විඳීඡේ තෘෂ්ණාෙ ිකතට නැමෙ ඉන් කුසගින්න ෙැඡඩ්. ඡම ද ්‍ර ඵයය
අධි ශැාර ්‍රමාණයක් අනුභෙ කිරීමට එම පුද් යයා ඡපළඹීමයි. අධි ස්ථූයතාෙයට ඡමය ්‍රධාන
ඡැේතුෙක් ද ඡද. තුළින් ෙඩාත ිකුවර තරෙ අ්‍රසන්න ස්ෙභාෙය ට පත ඡද. එඡසේම ඡම දදී ිකුවඡර්
ෙර්ධනයට ැා ඡපෝෂණයට අෙශය නියමිත ශැාර ්‍රමාණයට ෙඩා අධි ්‍රමාණයක් ශැාර කුසට
ඇතුළු ෙන බැවින් රස තෘෂ්ණාඡෙන් ඡපළඹවී ශැාර ැනීම නුසුුසුය.186 ඡබොඡැෝවිට ඡතේ ස දත
ශැාර, බැඳුේ ෙර් , විවිධ රස ාර අධි ්‍රමාණයක් ඡයදූ ෘ ම ශැාර පාන ෙර් , ක්ෂණි
ශැාර ශදිය නිසා රස වින්දනය උත ඡත ජනය ඡද. ඡමකී රස වින්දනය උත ඡත ජනය වීඡමන්
ිකතට නැඡෙන ශැාර පාන යබා ැනීඡේ ශශාෙ ශැාරඡේ ෘ ම රසය ැා බද්ධ ෙකි. එය
ශැාරඡය ද ඇ සැබෑ රසය ඡනොෙ ෘ ම රස ාර ඡයදීම තුළින් රස ඉන්ද්‍රියන් අස්ොභාවි ෙ
උත ඡත ජනය කිරීඡමන් ඇ රන යද වි ෘ යක් බෙ ෙටැා ත යුතුය. එ ද දී මූලි ඡ ොටඡ න
ඇත ඡත දිෙ පිණවීඡේ ශශාෙ ැා ඡච්තනාෙයි. ශැාර පාන න්නා අෙස්කාඡදදී එ ද රසයට ගිජු
ඡනොවී මධයස්ක ශ ේපඡයන් ටයුතු ළ ැැකි නේ ඡේ තත ෙය ෙළක්ො ත ැැකි ය. ශැාර
යබා ත යුත ඡත ිකුවරට එ ද අෙශයතාෙය ඡබන ්‍රමාණයට අනුෙ මිස රස තෘෂ්ණාෙට ඡයොේෙ
ඡනො ෙන බෙ ෙටැා ත යුතු සතයයකි. යේකිික ශැාරයක් පානයක් යබා ැනීඡේ දී වුෙ ද එය රස
වුෙද නීරස වුෙ ද එ ද උපඡයෝගීතාෙය පමණක් සය ා මධයස්ක ශ ේපයකින් ටයුතු ළ ැැකි
නේ අධි ස්ථූයතාෙ නිසා ඇ ෙන ුවධිර ත ඡේද ්‍රමාණය ඉැළ යාම, ැෘදයාබාධ, ැන්දි ඡදදනා
ෙැනි ශාරීරි ශබාධ ඡබොඡැොමයක්ම ඇ වීඡමන් ෙැළකිය ැැකි ය. නූතන සමාජයතුළ ඉතා
බහුයෙ ෙයාප්ත ත වී යන ඡමබඳු ඡරෝ ඇ වීමට තරෙ ාරී ජීෙන රටාෙ ැා රස තෘෂ්ණාෙට ගිජුවීම
ඡැේතු වී ඡේ. සාමානය අඡයකු තුළ රස තෘෂ්ණාෙ ඇ ෙනුඡේ දිඡද එකී රසයට අදාළ ස්නායු
මඟින් සේඡ්‍රේෂණයෙන දත ත සංඥා ඡමොළයට යැබී ඡමොළය ා රසය ැඳුනාඡ න ඊට ්‍ර චාර
දැක්වීම නිසාය. එඡසේම රස ස්නායු නිසාම උත ඡත ජනය ෙන රසායනි ද්‍රෙයෙය ක්‍රියා ාරීත ෙය
ඡැේතු ඡ ොට ඡ න ජීරණ පද්ධ යට බයපෑේ ිකු ඡ ඡර්. ඡබොඡැෝවිට ස්ෙභාවි අයුරින් ිකුෙන
රස ජනනය නිසා ඇ ෙන බයපෑමට ෙඩා දැඩි බයපෑමක් විෂම ශැාරඡය ද අන්තර් තය. විවිධ
රස ාර ෙර් ඡමන්ම දූෂිත ශැාර රටාෙ නිසාද ජීරණ පද්ධ යට එේය ෙනුඡේ අ දත ර
බයපෑමකි.187

49. 226
ස්පර්ශය සම ්‍රධානඡ ොට ිකුවඡර් සෑම තැන ම ෙයාප්ත තෙ පෙතී. සම ඡනොපෙ න නිය,
දත පි දටා ඇ ස්කාන ශශ්‍රිතෙද ස්පර්ශය පෙතී. ාො පො එක්තරා අයුරකින් සඡේ ස්නායුෙයට
එ තුෙ ඇ නිසා ස්පර්ශය දැඡන්. ස්පර්ශ ්‍රධාන ෙශඡයන් සීත උණුසුේ ැා මධයස්ක ශදී ශඡපෝ
ධාතුඡද විවිධ අෙස්කා ඡක්න්ද්‍රඡ ොට ඇත. ාම සංඥාෙ පො ඇ ෙනුඡේ ස්පර්ශය
්‍රධානඡ ොට ඡ නය. ා නිසා ස්පර්ශ සංඥාෙට ්‍රමුඛ්‍ත ෙයක් දමි ඡද. ිකත තුළ ඇ ෙන ාම
සංඥාෙ ෙර්ධනය වීඡේ ස්ෙරූප සය ා ශ ේප, ැැමෙේ ැා චර්යා ෙශඡයන් ්‍රඡේදඡ ොට
ක්‍රියාත ම ඡද. ාම සංඥාෙට අරමුණු ෙන ්‍ර විුවද්ධ ලිංගි යින් පිළිබා නිරතුුව ිකතීම ැා ා
සේබන්ධ විවිධ දෑ ඡමඡන ද කිරීම ශදී මානික ක්‍රියාෙළිය නිසා ාම සංඥාෙට අදාළ ශ ේප
ිකඡත ෙර්ධනය ඡද. ඡමඡසේ ෙැඩුණු ශ ේප නිසාම ාම ැැමෙේ ැා චර්යා උත සන්න ඡ ඡර්.
මිනිස් ිකඡත ාමයට සේබන්ධ ක්‍රියාෙළිය ිකුවීමට ිකුවර තුළ ඇ ඡැෝඡමෝන ක්‍රියාෙළියද
සක්‍රියෙ දාය ඡද. ාම සංඥා ඡමොළයට යැබුණුවිට ඡමොළය ෙැා ඊට ්‍ර චාර දක්ෙයි. ඡමොළඡේ
ඇ රසායනි ද්‍රෙයෙය ක්‍රියා ාරීත ෙය නිසා ිකුවඡර් ලිංගි ඉන්ද්‍රිය ැා සේබන්ධ මාංශ
ඡප්ත ශීෙයට ුවධිරය සැපයීම,ාො සංඡ ෝචනය ැා ්‍රසාරණය වීම ෙැනි ක්‍රියාෙළි පො ිකුඡද.188
එඡසේම ලිංගි ස්කාන ශශ්‍රිත ුවධිරො දනී නායෙයට ුවධිරය යා ාම, ාො ක්‍රියාශීලී ඡසේ තැබීම,
ලිංගි ඉන්ද්‍රියන් නිරතුුව ඡතත ස්ෙභාෙඡයන් තැබීමට අදාළ ග්‍රන්ීනන් ද ්‍ාෙයන් ෙැගිරීමට
සේබන්ධ ක්‍රියාෙලි ිකුවීම, ැෘද ස්පන්දය ඡද ෙත වීම, ඡමොළඡේ වසය ඡෙත ලූඡ ෝස් සැපයීම,
ඇඡසේ ණිනි ාෙ විශායවීම, ලිංගි ැැිකරීේ සාැා මනස ැා ිකුවර සූදානේ කිරීම ශදී විශාය
ක්‍රියා ාරීත ෙ සමූැයක් ලිංගි සංඥා සැපයීම ැා ැඳුනා ැනීම සමෙ ිකු ඡද. ලිංගි සංඥා
මනසට යැඡබනුඡේ මනසට යැඡබන ිකයළු ස්පර්ශ සංඥා අතරින් ඡතෝරා නු යබන සංඥා
ලිංගි ත ෙය තුළින් ැඳුනා ැනීම ැා අර්ක කනය කිරීම මඟිනි. ලිංගි සංඥා මනස ඡෙත
යැඡබනුඡේ ස්පර්ශය මඟින් පමණක්ම ඡනො ඡද. ඇස, ණ, නාසය ශදී ඡසසු ඉන්ද්‍රියන්ඡ න්
පො ලිංගි සංඥා මනසට යැඡබතත , ා අතරින් ෙඩා ්‍රබය ඡසේ සැයඡ නුඡේ සපර්ශ සංඥා දත ත
ඡද. එඡසේ වුෙද සෑම ස්පර්ශ සංඥා දත තයක්ම ලිංගි සංඥා ඡනො ඡද. සම මඟින් ස්නායු පද්ධ
යබා න්නා ස්පර්ශ සංඥා දත ත ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය පසුෙ ඡමොළය ාො ැඳුනා
ැනීමක් රයි. ඡමොළයට යැඡබන ස්පර්ශ සංඥා දත ත අතරින් ්‍ර විුවද්ධ ලිංගි ස්පර්ශ සංඥා
දත ත පිළිබා යේ ශ ර්ශණයක් ඇ ඡද.189 ාමයට අදාළ මනඡස ද මීට ඡපර සටැන්ෙ පැෙ
පුද් ය ශ ේප, ැැමෙේ ැා චර්යා සමෙ ඡේ ස්පර්ශ සංඥා දත ත සේබන්ධ ඡද. ඊට ලිංගි
ඡැෝඡමෝන ද ්‍රබය බයපෑමක් ඇ ඡ ඡර්. ාම සංඥා ඇ ෙැාම ුවධිරයට ලිංගි ඡැෝඡමෝන
විශාය ්‍රමාණයක් මුදා ැැඡර්. ුවධිරය මඟින් ාො ිකුවඡර් ඡසසු ස්කාන රා ෙයාප්ත ත ඡ ඡර්.190
්‍ර විුවද්ධ ලිංගි යින් පිළිබා සැයකීඡේදී ඔවුන් සතුෙ සැබවින් ඡනොමැ ඡැොාක්, ්‍රසන්න
බෙක්, ‍රිය උපදෙන ස්ෙභාෙයක්, යස්සනක් ිකතට නැමෙමට ඡැේතුෙ ඡමම ලිංගි ඡැෝඡමෝන ්‍රාෙය
මඟින් ිකත ැා ිකුවර උත ඡත ජනය කිරීමයි.191 ඡම ද අනිොර්ය ්‍ර ඵයය නේ අදාළ ්‍ර විුවද්ධ
ලිංගි යා සමෙ ලිංගි ෙ එක්වීඡේ මඡනෝ ායි වුෙමනාෙක් ඇ වීමයි. ෙර් යා ඡනොනැසී
පෙත ො ැනීම පිණිස සෑම ජීවිඡයකු තුළම ස්ෙභාෙ ධර්මඡයන් සැ සුනු ජීවි විදයා උගුයට ැසුවීම
ඡම ද අනිොර්ය ්‍ර ඵයයයි. සංසර් ඡය ද ඡයදීඡමන් පසුෙ අදාළ මඡනෝ ායි අෙශයතාෙ
තාෙ ාලි ෙ සංිකඳී යයි. යළිත ෙරක් මුේ අෙස්කාඡදදී ඇ මට්ටමටත ෙඩා ්‍රබය ඡසේ
අෙශයතාෙ ඇ ඡද. ඡේ ක්‍රියාෙළිය අඛ්‍ණ්ඩෙ ිකුවීඡේ අනිොර්ය ්‍ර ඵය නේ සසර තෙත
තැවුුවවීම පමණකි. ්‍රසන්නතාෙ ඡැෝ ‍රිය මනාප බෙ ාමය ඡනො ඡද. ්‍රසන්න බෙ ාමඡයන්
ඡෙන් ර ැඳුනා ැනීමට අෙශයය. නිදසුනක් ඡයස පුුවෂඡයකුට ඔහුඡ පුද් ලි ශ ේප ෙයට
සැසඡාන ඕනෑම අඡයකුෙ ‍රිය මනාප විය ැැකි ය. ඡේ ‍රිය මනාෙ පුද් යයා පුුවෂඡයකු නේ ා
ශ ේපය ඉන් එැා ඡනොයා ්‍රසන්න බෙ තුළ පමණක්ම රැඡාේ. නමුු ‍රිය මනාෙ පුද් යයා ස්ත්‍රිය
වී නේ පුුවෂඡයකුට ඇය ැන ඇ ෙනුඡේ ‍රිය මනාප බඡෙන් ඔේබට ගිය ශ ේප, ැැමෙේ ැා
චර්යා සමූැයකි. ාමය නේ එයයි. ා නිසා නිරතුුව ඡෙඡැස විය යුත ඡත ්‍රසන්න බෙට පමණක්
සීමා ශ ේප තුළම ටයුතු කිරීමටය. ාමය ්‍රසන්න බෙට ෙය ඡර් ශ ේප, ැැමෙේ ැා

50. 227
චර්යා ෙලින් යුක්ත මඡනෝ ායි පසුියමකි. ඡනක්ඛ්‍ේම සං ේපය නේ ාම සංඥාඡද සැබෑ
ස්ෙභාෙය ැඳුනා ඡ න ඉන් බැැැරෙ ක්‍රියා කිරීමයි.192
මානික ඡැේතුසාධ ෙය බයපෑම මත ද ඇතැේ අෙස්කාෙයදී ඉන්ද්‍රීය ඥානය නිික අයුරින්
ඇ ඡනොවිය ැැකි ය. ඡේ අෙස්කාෙය දී අදාළ ඉන්ද්‍රිය නිික ඡසේ ක්‍රියා රතත , ඡමොළඡය ද අදාළ
්‍රඡද්ශ ෙය ක්‍රියා ාරීත ෙය සමතුලිතෙ පැෙ යත , ඉන්ද්‍රීය ඥානයට අෙශයම සාධ ය මානික
තත ෙඡේ අයැපත බයපෑම මත ඉන්ද්‍රීය ඥානය නිික අයුරින් ඇ ඡනොවීමටද ඉඩ ඩ ඡේ.193
අධි ඡතඡැට්ුෙ විඩාෙ, ගියන් බෙ, නිද්‍රාශීලී බෙ, කුසීත බෙ, ේපනය, විශාදය, මානික
පීඩනය, මානික ශත ය ෙැනි විවිධ ඡැේතුෙය බයපෑම නිසා ද ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ විවිධ ුබයතා
මතු විය ැැකි ය. ඡබොඡැෝවිට ායි තත ෙඡය ද ඇ ෙන ඡෙනස් ේ පො මානික තත ෙය
අයැපත වීම ඡ ඡර ද ඇතැේ විටදී බයපානු යැඡේ. ඡසෞඛ්‍ය සේපන්න ිකුවරකින් සමත විත
ඡෙකුට ඡබොඡැෝුරට ඉන්ද්‍රිය ඥානය සමතුලිත ඡසේ පෙ නබෙ දැකිය ැැකි ය.194 බුු බෙ ෙැනි
අ පාරිශුද්ධි මානික මට්ටමක් පතා පාරමී ධර්ම සේපූර්ණ ර ැනීඡේ අදිටනින් ක්‍රියා රන
ඡබෝධිසත ෙෙුවන් ැා සේමා සේබුුෙුවන් ෙැන්ඡසේයා ඡ ඡර ද මැා පුුවෂ යක්ෂණ නමින්
ැැඳින්ඡෙන මනා ඡසෞඛ්‍ය සේපන්න ිකුවරක් ස දතවීම සුුසු මක් ඡසේ දක්ො ඇත ඡත සමතුලිත
මානික මට්ටම ට ශාරීරි ශක් මත බෙ බයපාන බැවිනි. මානික ෙ ගියන්වීම නිසා
පුද් යයාඡ ඉන්ද්‍රීය ඥානය ුබය ඡද. මානික ෙ ශක් මත ෙ පසුෙන අෙස්කාෙයට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ
මානික ෙ ඇදෙැටීේෙයට යක්ෙ ඇ අෙස්කාෙය පුද් යඡයකුඡ ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ විවිධ ුබයතා
පැණ නඟින බෙ පැැැදිලිෙ දැ ත ැැකි යක්ෂණයකි. ඡම ද දී මනස ද ඉන්ද්‍රියක් ඡසේ සැයඡ න
නමුු මනස ද ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් ද ක්‍රියා ාරීත ෙය සමෙ ඉතා තදින් බද්ධෙ පැෙතීම ද දැ ත ැැකි
ය. ඡබොඡැෝවිට ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් මඟින් යබා න්නා සංඥා දත ත ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණ
ාර්යඡය ද දී මනස ඊට විශාය දාය ත ෙයක් සපයනු යැඡේ. ඡෙනත ේපනාෙකින් ිකටින
අෙස්කා ෙයදී ඡසසු ඉන්ද්‍රිය ඡ තරේ විෙෘතෙ පැෙ ය ද එම ඉන්ද්‍රිය මඟින් නිික ඡසේ ඉන්ද්‍රියක්
ඥානය ඇ ඡනොවීමට ඡැේතුෙ ඡමයයි. නිදසුනක් ෙශඡයන් ඡෙනත ේපනාෙකින් පසුෙන විට
ඇසට ඡ තරේ අරමුණු පැමිණියත , ා කිිකු අරමුණක් විෂඡය ද ඉන්ද්‍රිය ඥානයක් ඇ ඡනො ඡද.
නාසය, දිෙ, සම, ණ ශදී ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් සේබන්ධඡයන්ද මනස සුවිශාය දාය ත ෙයක් සපයනු
යැඡේ. කිිකු ඉන්ද්‍රියක් මනඡස ද උප ාරයක් ඡනොමැ ෙ ඉන්ද්‍රිය ඥානය ඡනොඋපදෙනබෙ ඡම දදී
ෙටැා ත යුතුය. මනස පවිත්‍රෙ තබා ැනීම පිරිිකු පැැැදිලි ඉන්ද්‍රිය ඥානයක් ඇ ර ැනීමට
ඡැේතුෙකි. අපිරිිකු මානික මට්ටමකින් නිරතුුවෙ පසුවීම නිසා ඉතා ඉක්මනින්ම ඉන්ද්‍රිය ඥානය
ුබයවී යයි.195
3.8.ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා දෘෂ්ටි ග්‍රැණය
ඉන්ද්‍රීය සංජානන කිිකෙකින් වි ෘත ඡනොවී මනසට යැබීඡමන් ඇ ඥානය විපරිත නැත.
නමුු සෑම ඉන්ද්‍රීය සංජානනයක්ම ඡමොළය ඡෙත යැබුණු පසුෙ විවිධ පුද් යයින්තුළ ඇ ශ ේප
ෙයට අනුරූපෙ ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඡෙනස් විය ැැකි ය. ඡදඡදනකු තුළ එ ම ඡදයක් පිළිබා
ඡදයා ාර ශ ේප ඇ ෙනුඡේ ඡේ නිසාය. ඇස, ණ, නාසය, දිෙ, සම ැා මනස යන ඉන්ද්‍රියන්
සය තුළින් යබා න්නා ඥානයද ඡේ ඡැේතුෙ නිසා පුද් ලි ශ ේප ඡෙනස්වීමට සාඡප්ත ක්ෂෙ
ඡෙනස් විය ැැකි ය. ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇ වීඡේ දී ා සමෙම පුද් යඡයකු තුළ ඇ ශ ේප
දෘෂ්ටියක් ඡසේ ඊට මුසුෙ ඇ ඡද. ඡමය එක්ෙරම ෙටැා ත ඡනො ැැකි වුෙද එය සතයයකි. ඡමය
තමාටම දැ ත ැැකි ය. ිකයුේ අෙස්කාෙක් බැවින් ක්‍රමි ෙ මනස පුුවු පුහුණුඡ ොට දැකිය යුතු
දාර්ශනි පසුියමක් ඡේ තුළ ැේ වී පෙතී. ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇ වීමත සමෙම දෘෂ්ටි ග්‍රැණය ිකු
ඡද. ඡේ ඡද ම එක් ෙර ිකු ෙන බැවින් එ ක් ඡයස ැැමෙ යයි. නමුු ඉතා ්‍රඡදශමින් ඉන්ද්‍රීය
ඥානය දෘෂ්ටි ග්‍රැණඡයන් ඡෙන් ර සැයකීම ්‍රගුණ ළඡැොත යක් ත වීඡේ දී පැැැදිලිෙම

51. 228
මඳින් මා ඡැෝ එය ළ ැැකි ෙනු ඇත. විදර්ශනාඡද දී ිකු කිරීමට ෙෑයේ රනුඡේ ඡේ
ක්‍රියාෙළියයි. පළමු ශර්ය මාර් ය ඡසෝතාපත අෙස්කාඡද දී ිකු ෙනුඡේ සාර්ක ෙ ඉන්ද්‍රිය
ඥානය දෘෂ්ටි ග්‍රැණඡයන් ඡෙන් ඡ ොට ැනීම ිකු වීමයි. එබැවින් පළමුෙ යබන ඡසෝතාපත
මාර් ඵය ඥානය දෘෂ්ටි ්‍ර යාභයක් ඡයසට ැැඳින් ඡද. පුහුුන් පුද් යයා යනු ඉන්ද්‍රිය ඥානය
දෘෂ්ටි ග්‍රැණඡයන් අපිරිිකු වී ඇ ෙන පුද් යයායි. පුහුුන් පුද් යයාට ඉන්ද්‍රීය ඥාන ඇ වීඡේ
දීම දෘෂ්ටි ග්‍රැණය ිකුවීම නිසා ා පුද් යයා ඉන්ද්‍රීය ඥානය ෙශඡයන් දකිනුඡේ හුඡදක්ම දෘෂ්ටි
ග්‍රැණයක් පමණි. අොසනාෙ ට ඡමන් ඡේ මිකයා තත ෙය පුහුුන් පුද් යයාට ඡනොෙැටඡැේ.196
පුහුුන් පුද් යයා ිකතනුඡේ ඔහු තුළ ඇ ෙන දෘෂ්ටි ග්‍රැණය පෙ න සැබෑ තත ෙය බෙයි. නමුු
එය ෙැරදිය. නමුු ා පුද් යයාට එය ෙටැා දිය ඡනොැැකි ය. ඡමය උමතු තැනැත ඡතකුට
තමාඡ සැබෑ උමතු ස්ෙභාෙය ෙටැා ත ඡනො ැැක් ාක් ඡමනි. උමතු පුද් යයා ද තමාඡ
ිකත තුළ ඇ උමතුෙ ිකය ්‍ර ෘ සැබෑ ස්ෙරූපය බෙ ිකතයි. තමා ෙැරදියට දකින ඡද් සැබෑෙක් යයි
ැඟියි. ඡමය උමතු තැනැත තා තුළ ඇ ෙැරදි දෘෂ්ටියකි. ශර්ය පුද් යයාට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ පුහුුන්
පුද් යයාඡ ශ ේපද ඡමයට සමානය. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා ශර්ය විනයට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ පුහුුන්
පුද් යයා නෙන ිකනාෙ ැැඬීමක් ඡසේ දක්ො ඇත. එඡසේම පුහුුන් පුද් යයාඡ නර්තනය ශර්ය
පුද් යයාඡ දැකීමට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ උමතුඡෙන් රන දැෙලිේය ට සමාන ර දක්ො ඡේ.197
ඡේ ිකයළු ඡද් පිළිබාෙ සය ා බැලූවිට පෘක ජනයින් ිකයළුම ඡදනා උමතු ඡරෝගීන්ට සමාන බෙ
බුුුරුන් ඡද්ශනා ර ඡේ. මීට ඡැේතුෙ පුහුුන් පුද් යයින්ඡ ඉන්ද්‍රීය ඥාන ැා එ විටම
ඇ ෙන දෘෂ්ටි ග්‍රැණය උමතු ඡරෝගීන්ඡ මිකයා දැකීමට සමාන බැවිනි. පුහුුන් පුද් යයින්ඡ
ඡේ මිකයා දෘෂ්ටිය ඉන්ද්‍රිය ඥානඡයන් ඉෙත ර දැමීඡේ ක්‍රියාෙළිය සමාන ෙනුඡේ උමතු
ඡරෝගීන්ඡ උමතු දැකීම ඉෙත කිරීමටය. උමතු ඡරෝගිඡයකු උමතු යැයි කියනුඡේ ා පුද් යයා
තුළ ඇ ඡේ ෙැරදි දෘෂ්ටිය නිසාය. උමතු ඡරෝගිඡයකු තුළ ඇ ඡේ ෙැරදි දෘෂ්ටිය ඉන්ද්‍රීය ඥානය
සමෙම එක්විට ඇ ඡද. ඉන් මුළාෙට පත ෙන උමතු ඡරෝගීන් සැබෑ පියවි ඡයෝ ඡේ අනිත අය
ඡනො ිකතන ඡද් ිකතයි. අනයයන් ඡනොපෙසන ඡද් පෙසයි. අනයයන් ඡනො රන ඡද් රයි. ඡමයට
ඡැේතුෙ නේ ඔහු තුළ ඇ ෙැරදි දෘෂ්ටියයි. උමතු ඡරෝගිඡයකු සුෙපත කිරීමට ඡේ ෙැරදි දෘෂ්ටිය
ඉෙත ළ යුතුය. එය ෂෂධ මඟින් ඡැෝ උපඡද්ශනය මඟින් ඡැෝ ා ඡද ම මඟින් ඡැෝ විය ැැකි
ය.198
ඉන්ද්‍රීය ඥානයට දෘෂ්ටිය මුසුවීම නිසා ඇ ෙන මිකයා දෘෂ්ටිය නිසා ඡයෝ ය පිලිබාෙ ඇ
ෙනුඡේ විපරීත දැනුමකි. එ ද සැබෑෙ ැේ වී නැත. සැබෑෙ යයි ෙරදො ෙටැා නුඡේ ෙයාජ
ැැඩයකි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය යමක් පිළිබාෙ ඇ ර නුඡේ මමත ෙය ඡක්න්ද්‍ර ර ත
අෙඡබෝධයකි. ඡමය ඇ ෙන්ඡන් එක් එක් ඉන්ද්‍රියන් මඟින් සේඡ්‍රේෂණය ෙන සංඥා දත ත ැඳුනා
ැනීඡේ දී ඇ ෙන දෘෂ්ටිය ෙරදො ග්‍රැණය ර ැනීම නිසාය. රූපයක් ඇසට ැමු විට ඡපනීඡේ
ෘතය ිකු ඡද. ඡේ ෘතයයට මනස ද සේබන්ධ ඡද. ඇස, රූපය ැා මනස යන ාර ඡැේතුඡෙන්
චක්ඛු විඥානය ැට නියි. නමුු ඡේ චක්ඛු විඥානය නේ ශරේභඡේ දී ඇසට අරමුණු රූපය
පමණක්ම ඡනො ඡද. රූපය සමෙ මුසු දෘෂ්ටිය ද චක්ඛු විඥානයට ඉෙැේ වී ඡේ. ඇසට රූපය
අරමුණුවීම ඡපනීඡේ ක්‍රියාෙළියකි. නමුු ා ක්‍රියාෙළිය මනස ැා සේබන්ධ විට මනඡස ද ඇ
මමත ෙ දෘෂ්ටිය සමෙ එය එ තු ඡද. එවිට ඇ ෙනුඡේ ඡපනීඡේඅ ර්‍තෘ ක්‍රියාෙළියක් ඡනො ඡද.
දැකීඡේ ස ර්‍තෘ ක්‍රියාෙකි. දැකීමට ර්‍තෘෙරඡයකු ිකටියි. ඡම ද දී ඇිකන් බයන්ඡනකු ිකටින බෙ
මනස ෙරදො උප ේපනය ර එයම දෘෂ්ටියක් ඡයසට ඡපනීඡේ ාර්යයට බද්ධෙ චක්ඛු
විඥානය උපදෙයි. ඡේ ිකයළු ඡද් ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙළිය නිසා ැට ත ඡද් මිස සත ෙඡයකු,
පුද් යඡයකු ඡැෝ ශත මය ඡමඡැය වීම නිසා ඇ ෙන ඡදයක් ඡනො ඡද. සත ෙඡයකු,
පුද් යඡයකු ඡැෝ ශත මය ැයි ෙරදො ෙටැා නුඡේ ඡේ ඡැේතු ්‍රතයය ක්‍රියාෙළිය නිික ඡයස ඡනො
දැන ැනීඡමන් ඇ ෙන අවිදයාෙ නිසාය. අවිදයා නමින් සාැන් ර ඇත ඡත ද ඡමෝැයයි. ඇස
ඡැෝ ඡෙනත ඉන්ද්‍රියක් ඡැෝ ක්‍රියා කිරීම නිසා ඇ ෙන අරමුණු දැන ැනීඡේ ඥානය දෘෂ්ටිය
බැසඡ න ඇ වීම පෘක ජන ස්ෙභාෙයකි. මමත ෙය ඡක්න්ද්‍ර ර ැනීම සමෙම ඊට අදාළෙ ිකු

52. 229
ෙන ්‍ර ක්‍රියාෙ නේ ඇ ර ත මමත ෙය ඡසසු අයඡ න් ඡෙන් ර සැයකීමට ඡපළඹීමයි.
පෘක ඡයස ැැඳින්ඡෙනුඡේ සමස්තඡයන් එක් පුද් යඡයකු ඡේ ඡෙන් ර සැයකීඡේ මානික
ස්ෙභාෙයයි. එම මානික ස්ෙභාෙය පෘක ජනයාඡ සාමානය මඡනෝ ායි පසුියමයි. ඡේ
පිළිබාෙ මනාෙ ුවණු අෙඡබෝධ ර ැනීම නිසා යේ තරමක් ුරටඡැෝ එකී පෘක ස්ෙභාෙඡයන්
අත මිදී ටයුතු කිරීමට ද ැැකියාෙ ඇ ඡද. ඇිකන් රූපය ස්පර්ශ වීඡේ දී ඇඡසේ දෘෂ්ටි ස්නායු
මඟින් රූප සංඥා දත ත ඡමොළයට සේඡ්‍රේෂණය ඡද. ඡේ සංඥා දත ත ඡමොළය ඡෙත යැබීඡේදී
රූපය පිළිබා සංජානනය ඡද. එඡසේ වුෙ ද ඇසට ඡ ෝචරෙන රූපඡේ පෙ න ගුණය පිලිබා
ැැමෙමක් ද ා සමෙම ඇ ඡද. එනේ ‍රිය අමනාප බෙ පිළිබා ුවචි අුවචි මක් ද දෘෂය සංජානනය
සමෙම ැට නියි. ඡේ ‍රිය අමනාප බෙ ද මමත ෙය ඡක්න්ද්‍රඡ ොට ත ැැමෙමකි. ඇිකන් යබා ත
පූර්ෙ දෘෂය සංඥා දත ත පිළිබා ස්මරණ පො මත ඡේ රැඳී පෙතී.ඡේ ිකයේයම යළි ශපසු ැාො
ැනීමට ක්ෂණයකින් මනස සමත ය. ඡ ඡසේ වුෙද ඡම ද පෙ න සංකීර්ණ ස්ෙභාෙය නිසා නූේ
පන්ුෙක් ඡයස සෑම අංශයක්ම එකිඡන ඡෙළි පැටලී ැට ැසී ඡේ.අවුේ නූේ පන්ුෙක් යළි
ශපසු ලිැා නිෙැරදි කිරීමට අපැසු ෙන්නාක් ඡසේ සංජානනය ැා සේබන්ධ විඥාන ක්‍රියාෙළිඡේ ද
සංකීර්ණෙත ෙය නිසා ඡත ුවේ ැනීමට මාක් ුෂ් රය.199
ඉන්ද්‍රිය ඥානය සමෙ ක්‍රියාත ම ෙන මානික ස්ෙභාෙය තුළ රැඳී පෙ න දෘෂ්ටිය නිෙැරදි
අෙඡබෝධය ට තුඩුඡදන පිරිිකු දැක්ම අපිරිිකු රන බෙ පැැැදිලිය. ඡේ දෘෂ්ටිය ඇ ෙන අයුුව
ඡමන්ම නැ රන අයුුව ද රැඳී පෙ නුඡේ එය මැනවින් ෙටැා ැනීඡේ ක්‍රියාෙළිය තුළමය. එයට
ෙෑයේ ළ ද ඇතැඡමකු සුළු උත සාැයකින් අවධර්යමත ෙන බෙ ඡපඡන්. නමුු ්‍රඡදශමින් ලිැා
ැට ැසී ඇ ිකයුේ තැන් පිරික්සා මැනවින් අෙඡබෝධ ර ැනීමට ෙෑයේ ළඡැොත එය කිරීඡේ
ඡනො ැැකියාෙක් ද නැත. ඊට අෙශයෙනුඡේ උත සාැය ැා දැඩි අධිෂ්ඨානය පමණි. බා දර රූප
අරමුණු නිසා ඇසට දර්ශනය ෙන රූපඡේ සංඥා දත ත ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය රන අතර එය
ඡමොළය ඡෙත යැබුණු පසු ඡමොළය එය ඡත ුවේ නුඡේ ඡපනීමක් ඡසේ ඡනොෙ දැකීමක් ඡයසයි.
ඡපනීම සාැා ර්‍තෘෙරඡයක් අෙශය නැත. එය හුඡදක් ක්‍රියා සන්ත යක් පමණි. සතයය නේ එයයි.
ඇස ැා ඡපනීම අතර කිිකු ර්‍තෘෙරඡයක් නැත. ඡපනීඡේ ක්‍රියාෙ සේපූර්ණවීම සාැා අෙශය ෙන
ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙ සේපූර්ණ විට ඡපනීඡේ ාර්යය ිකු ඡද. නමුු ඡපනීම දැකීමක් ඡසේ
සැයකීඡේ දී ඊට ර්‍තෘෙරඡයක් ඇ ර නියි. ඡමයට ඡැේතු ඡද ක් ඉෙැේ ඡද. එනේ
ඡපනීඡමන් ඇ ශශ්ොදයයි. ා ශශ්ොදය නිසා ඡපනීම දැකීමක් ඡයස සය නු යබයි. අ ර්‍තෘ
ක්‍රියාෙකින් ශශ්ොදයක් යැියය ඡනො ැැකි නිසා මම යනුඡෙන් පුද් යත ෙයක් ඡ ොඩ නො නියි.
දැන් ශශ්ොදය විඳින්ඡනකු ද ිකටින නිසා ශශ්ොදය දැඡනයි. ෙඩ ෙඩාත විඳියි. එය ෙඩාත තැවුුව
ර ැනීමට ිකතයි. ා සාැා උත සු ඡද. ඡයෝ ඡේ සැබෑ ස්ෙභාෙය නේ අනිතයතාෙයයි. එනේ
යමක් ඡද ෙත ෙ ඡෙනස්වීමයි. ශශ්ොදය තැවුුව ර අඛ්‍ණ්ඩෙ පෙත ො ැනීමට න්නා ෙෑයම
සමෙ යකාඡයෝ ස්ෙභාෙය ඡෙනස්වීම ැඡටයි. ඡේ ැටීම නිසා ද්ඡදෂය ඇ ඡද.
ර්‍තෘෙරඡයක් ිය ද ර ශශ්ොදඡය ද ඇලීම නේ රා යයි. ර්‍තෘෙරඡයකු නැ ඡැේතු ්‍රතයය
ක්‍රියාෙළිය ෙරදො සංජානනය ර ර්‍තෘෙරඡයකු ඇතැයි ිකතීම ඡමෝැයයි. ඇස නමැ ඉන්ද්‍රිය
නිසා රා , ද්ඡදෂ ැා ඡමෝැ අකුසේ මූය ත්‍රිත ෙය ැට නුඡේ ා අයුරිනි. ඡේ ක්‍රියාෙලියට ්‍රධානම
ඡැේතුෙ ෙරදො න්නා දෘෂ්ටියයි. ඡේ දෘෂ්ටිය ඇ ෙනුඡේ ඇස නිසා ඇ ෙන ශශ්ොදයට ඡයොේ
වීම නිසාය. ඇස ඡමන්ම ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් ද දීද ඡේ තත ෙය විදයමානය. ඉන්ද්‍රිය ඥානය දෘෂ්ටි
සැ තෙ ඇ වීමට ඡැේතුෙ ා ඡ ඡර ද අධි ඡයෝය ස්ෙභාෙයයි. ඡයෝය ස්ෙභාෙය අඩු ළ
ැැකි නේ දෘෂ්ටිය ද අඩු ඡද.200
ශේදය ණට අරමුණු වී ඡසෝත විඥානය ඇ වීඡේ දී ශේද ්‍රෙණය වීම මිස ්‍රෙණය
රන පුද් යඡයකු ිකටිය ඡනොැැකි ය. නමුු ශේදය ්‍රෙණය වීඡේ දී ශේද ්‍රෙණඡේ දී ැේ ෙන
‍රිය අ‍රිය බෙ නිසා අ ර්‍තෘ ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිය ර්‍තෘ ්‍රෙණය කිරීමක් බෙට පරිෙර්තනය ර
නියි. සංජානනය වීඡේදීම දෘෂ්ටිය ිය ද ඡද. ශේදය රූපයකි. ශේද රූපය ණට අරමුණුවීම ඡැේතු

53. 230
්‍රතය ක්‍රියාෙළිය නිසා ිකුෙන්නකි. ශේද ්‍රෙණය වීඡේ ක්‍රියාෙළිය මිස ශේද ්‍රෙණය රන්ඡනකු
සැබවින්ම නැත. ඡයොෙ විවිධ ස්ෙරූපඡේ ශේද පිරී ඡේ. ඡේ අතර මි දරි ඡමන්ම අමි දරි ශේද ද
පෙතී. මි දරි ශේද රසය ඡෙත ඡයොේ කිරීම ැා අමි දරි ශේද රස ්‍ර ක්ඡෂේප කිරීම ශේද රසය විා
න්නා පුද් යත ෙඡේ ුබයතාෙ ඡද. අපුද් ය ්‍රෙණ ක්‍රියාෙ තුළ පුද් යඡයකු ඇතැයි ෙරදො
දකිනුඡේ දෘෂ්ටිය නිසාය. ්‍රෙණ ක්‍රියාෙ මිස පුද් යඡයකු සැබවින්ම නැත. ්‍රෙණ ක්‍රියාෙ ිකුවීම
ඡැේතු ්‍රතය උප ාරී ඡද. ්‍රෙණ සංජානනයට ශධාර ෙන විඥානය පො ඡැේතු ්‍රතය නිසා ඇ
ෙන්නකි. එඡසේ ඡනොවුෙඡැොත විඥානය ශත මය ට සමාන ෙනු ඇත. නමුු විඥානඡේ එබඳු
පැෙැත මක් නැත. ඡැේතු ්‍රතය නිසා ඇ ෙන විඥානය ඡැේතු ්‍රතය නැ වීම නිසා ක්ෂය වී යයි. එය
පැන දැේය නිවීම ැා සමානය. පැන් ිකළුෙ දැේඡෙන්ඡන් ද ඡැේතු ්‍රතය රැස සමොය නිසාය.
පැන් රය, ඡතේ, ොයුෙ ශදී විවිධ ඡැේතු රැසක් ඊට උප ාරී ඡද. ඡ ඡනකු මරණයට පත වීඡේ දී
ඡැෝ යළි භෙ උපතක් යැබීඡේ දී භෙඡයන් භෙය මන් ළ ැැකි විඥානයක් නැත. නමුු
සමාජඡේ ෙයාප්ත තෙ පෙත නා බහුතර මතොදය නේ එයයි. එඡසේ වුෙද ා මත ොදය ෙැරදිය. එබඳු
මතොද බහුයෙ ෙයාප්ත තවීමට මමත ෙඡයන් යුතුෙ ඡ ොඩ නො නු යැබූ දෘෂ්ටිය ද ඉෙැේ ඡද.
්‍රෙණ ඡද ෙත ෙ ඡෙනස්වීම ඡයෝ ස්ෙභාෙයයි. ඡයෝ ධර්මතාෙයයි. නමුු ා ්‍රෙණය ඡ ඡර ද
මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන් බැඳී ඡයොේ උපදෙන පුද් යයාට ‍රිය ැා අ‍රිය බෙ ්‍රෙණ සේබන්ධෙ ඇ ඡද.
‍රිය ්‍රෙණ යබා ැනීමට ැා අ‍රිය ්‍රෙණ ඈත කිරීමට පුද් යයින් තුළ ඡේ නිසා ුවචි බෙක් ඇ
ඡද. එඡසේම ‍රිය ්‍රෙණ යබා ැනීඡේ දී අනුන්ඡ න් ඡෙන්වී පුද් යත ෙය ඡක්න්ද්‍රඡ ොට ටයුතු
කිරීමට එබඳු අය ඡපළඡේ.ඡේ ඡෙන්ෙන ස්ෙභාෙය පෘක මානික ත ෙයයි. ඡසසු අයඡ න්
ස්ෙකීය මඡනෝ ායි පසුියම ඡෙන් ර සත ෙඡයකු, පුද් යඡයකු ඡැෝ ශත මයක් ඡයස දැකීඡේ
ස්ෙභාෙය මින් අදැස් ඡද. සංගීතයට මිනිසුන් ශ ර්ශණය ෙනුඡේ ්‍රෙණඡය ද පෙ න දැඩි
වින්දනීය ස්ෙභාෙය නිසාය. සංගීතඡය ද ා ා නාද රටා මඟින් මිනිසුන්ඡ මඡනෝභාෙයන්ට
ඇමතීමට ැැකි පරිදි ්‍රෙණය ස ස්ෙ පෙතී. ‍රිය ්‍රෙණ නා රටා ්‍රෙණඡයන් මඡනෝ ායි ඉ දේ
බෙක් ද, අ‍රිය ්‍රෙණ නාදරටා ්‍රෙණඡයන් මඡනෝ ායි ශත යක් ද ඇ විය ැැකි ය. මඡනෝ
විදයාඥයින් ැා මඡනෝ වෙදයෙුවන් විිකන් නූතන දියුණු පර්ඡේෂණ අනුෙ සංගීතය චිකිත සාෙක්
(Music Therapy) ඡයස භාවිතා රනු යැඡේ. ඡද්ශීය ැා ශයුර්ඡදද චිකිත සා ක්‍රමෙය පො ඡේ
සංගීත චිකිත සාෙ පිළිබා විස්තර සාැන්ය. ්‍රෙණඡය ද පෙ න චමත ාර ජන විවිධත ෙය නිසා
එමඟින් නාද රටා මැවීඡේ දී ිකත ළු බෙක් ද ඇ ඡද. සංගීතඡය ද සප්ත ත ස්ෙර පද්ධ ය පො
ඡ ොඩ නැමෙ ඇත ඡත ඡේ නාද රටා විවිධත ෙය ශධාර ර නිමිනි. ස්ෙර ස්කාන පි දටීඡේ
ස්ෙභාෙය සය ා ස්ෙර සප්ත ත ය ට ඡබදා දක්ො ඇත. ජනගීත රටාෙය ඡේ ස්ෙර සප්ත ත යම
විදයමාන ඡනොෙන අතර එය ඡබොඡැෝවිට ස්ෙර ඡද ට ැා තුන ට පමණක් සීමා වී ඇ බෙ
දක්නට යැඡේ. ඡමරට සංස් ෘ යට ශඡදණි ජනගීත රටාෙ ඡමරට ජන සමාජඡේ ්‍රෙණයට
ඡැොඳින් හුුව පුුවුය. ැමි ජනතාෙ එදිඡනදා දිවි ඡපඡෙත ත කිරීඡේ දී ජනගීත නිරතුුව ්‍රෙණය
කිරීමට හුුව පුුවුෙ ිකටි බෙ ඡමරට සා දතය අනුෙ පැැැදිලි ඡද. එනමුු දන්ුස්කානී රා ධාරී නාද
රටා මඟින් මැඡෙන ශාස්ත්‍රීය සංගීතය දැන උ ත මධයම ැා ඉැළ පාන් යින් අතර ෙඩාත
ජන‍රියෙ ඡේ. ඡ ඡසේ ඡැෝ ්‍රෙණය සේබන්ධ අ ශය පුළුේ රසවිඳීඡේ රටාෙක් මානෙ සමාජය
පුරා විදයමානෙ පෙතී. එබැවින් ඡේ ෙපසරිය යටඡත ්‍රෙණ ඡයෝයත ෙඡේ ශදීනෙ පිළිබා
සැයකීමට මිනිසුන් උනන්ුවීම ඉතා අෙම මට්ටම පෙතී. ඇතැේහු චිත ත ා ග්‍රතාෙ යැබීම,
ශත ුුව කිරීම, ස්මරණ ැැකියාෙ ෙැඩිකිරීම ෙැනි ුවණු උඡදසා පො ශේද ්‍රෙණ උපඡයෝගී
ර නි . මියුුව ශේද රස වින්දනයන් ිකත පැන් රන බෙ සැබෑය. නමුු ිකයුේ ඡ ඡළස්
උපදවීමට සමත ය. ඡ ඡසේ කුමන අයුරකින් ිකු ළ ද, පිරිිකු ්‍රෙණයක් ිකුවිය යුත ඡත මමත ෙ
ග්‍රැණඡයන් ඡතොරෙය. මමත ෙ ග්‍රැණඡයන් යුතුෙ ිකු රන කුමන ්‍රෙණය වුෙද අන්තර් ත
ෙනුඡේ දෘෂ්ටි ග්‍රැණයයි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා ණට ශේදයක් ඇඡසද්දී එය හුඡදක් අ ර්‍තෘ
ඇසීඡේ ක්‍රියාෙ පමණක් බෙ සැයකිය යුතුය. ඇසීඡේ ක්‍රියාෙළියට අසන්ඡනකුඡ අෙශයතාෙක්
නැත. ඡමඡයස අසන්ඡනකුඡ අෙශයතාෙ මතුවීම ිකුෙනුඡේ ඇසීඡේ ක්‍රියාෙළිය තුළින්

54. 231
ශශ්ොදයක් යැබීමත , අඛ්‍ණ්ඩෙ එය පෙතීො යන දැඩි එේබ ැනීමත යන ඡැේතු ඡද නිසාය.
ඇසීමට සේපූර්ණ වීමට අෙශය රන ඡැේතු්‍රතය ක්‍රියාෙළිය, ඇසීම ඡෙනස්වීඡේ ක්‍රියාෙළියට
යටත බෙ ශදී ඡද් පිළිබා අෙඡබෝධයක් ඇ ර ැනීම තුළින් යඡමකුඡ ිකඡත ද ්‍රෙණ
ක්‍රියාෙළිය ඡ ඡර ද දක්ෙන මමත ෙ දෘෂ්ටිය ැා මුසු ඡයෝයත ෙය අෙම ර ැනීමට ද ඉඩ
්‍රස්තාෙ සැයඡසේ.201
යඡමකුට ශඝ්‍රාණය පිළිබා සංජානනය ෙනුඡේ ඝාණායතනඡය ද ක්‍රියා ාරීත ෙය නිසාය.
ා ඝාණායතනය නේ නාසය නමැ ඉන්ද්‍රියයි. නාසය නිසා ඇ ෙන ශඝ්‍රාණ අරමුණු සංජානනය
ෙන බැවින් එම අරමුණු වීඡේ ස්ෙභාෙය න්ධායතනය නමින් ැැඳින්ඡද. න්ධායතනයට අයත
ෙනුඡේ ඝාණ ධාතුෙයි. ඝාණායතනඡේ ක්‍රියා ාරීත ෙය නිසා ඝාණ ධාතු ඇසුරින් න්ධායතනයට
යැඡබන ශඝ්‍රාණ අරමුණු මඟින් ඝාණවිඥානය ඇ ඡද. ‍රිය මනාප ශඝ්‍රාණෙයට වුුවත ‍රිය
ර . අ‍රිය අමනාප ශඝ්‍රාණෙයට වුුවත අ‍රිය ර . ‍රිය අ‍රිය බෙ ඇ ෙනුඡේ ිකඡත
ඡයෝය ස්ෙභාෙය නිසාය. ිකඡත මධයස්ක බෙක් පෙ න්ඡන් නේ ශඝ්‍රාණෙය ‍රිය අ‍රිය බෙ
ඡ ඡර ද ඡනො සැඡේ. යේ අඡයකු ිකය නාසය මඟින් සංජානනය ෙන ශඝ්‍රාණ පිළිබා ෙරදො මම
ශඝ්‍රාණ විඳිමියි ිකතීම ඡම ද දක්නට යැඡබන ඡදෝෂයයි. නාසය ඡෙත යැඡබන සෑම ශඝ්‍රාණ
අරමුණක් පාසාම මම ශඝ්‍රාණ විඳිමියි ිකතීම මුළාෙට ඡැේතුෙයි. මීට ඡැේතුෙ නාසයට යැඡබන
ශඝ්‍රාණ ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය වීඡේ දී ඡමොළ ෙුැය එය සංජානනය රන ැැඩය දෘෂ්ටිය
ැා මුසුෙ බීඡමන් ෙැරදි අර්ක කනෙයට පුද් යයින් ඡපළඹීමයි. ඡම දදී ෙරද ිකු ෙනුඡේ ශඝ්‍රාණ
අරමුණු නාසයට ැනීඡේ ක්‍රියාෙ තුළ ඡනො ඡද. එය මධය ඡමොළය ඡෙත සේඡ්‍රේෂණය කිරීඡේ
ක්‍රියාෙතුළ දීද ඡනො ඡද. ශඝ්‍රාණ සංඥා දත ත ඡමොළෙුැය ඡෙත පැමිඡණනුඡේ ්‍රාකමි සංඥා
ඡක්ත සමූැයක් පරිද්ඡදනි. ඡේ ්‍රාකමි සංඥා ඡක්ත යුනිඡ ෝඩෙය නිෙැරදි පරිෙර්තනය ට
මනස සමත වුෙ ද එය අර්ක කනය කිරීඡේදී ඊට බාධා රෙන ද්විතීය ැැඩ තයයක් මනඡස ද
අන්තර් තය. ඡේ ද්විතීයි ැැඩතයය සමන්විත වී ඇත ඡත සසර භෙ මන තුළ දී අප විිකන් ිකු
රන යද ඡනොඡයකුත ක්‍රියාෙයට අනුරූප ශ ේප, ැැමෙේ ැා චර්යාෙලින් ස ස්වුණු දෘෂ්ටි
ජායයකිනි. ඡම ද ජාය යන ෙදන භාවිතා ර ඇත ඡත දෘෂ්ටිය ඇ වීම දැය ශ ාරඡයන් ිකු
ෙන බැවිනි.එ ද ්‍රාකමි ශඝ්‍රාණ සංඥා දත ත ස්නායු තන්තු තුළින් සේඡ්‍රේෂණය ෙන අතර
ඡමොළය තුළදී රසායනි ද්‍රෙය ්‍ර ක්‍රියාෙයට බුන් කිරීම මඟින් ්‍රාකමි සංඥා යුනිඡක්තනය
නිෙැරදි ඡයස කියැවීම අරඹයි. ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණෙයට ඇලුේ කිරීඡේ ස්ෙභාෙය ඇ ෙනුඡේ ශඝ්‍රාණ
රස විඳීඡේ යක්ෂණය නිසාය. ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ ෙයට ඇලුේ කිරීම ැා අ්‍රසන්න ශඝ්‍රාණ ුුව
කිරීඡේ ැැඩතයයට අනුෙ ිකතතුළ ඇ ෙන ශඝ්‍රාණ රස විඳීඡේ ඡයෝයත ෙය නිසා දෘෂ්ටි
උත පාදනය ිකු ඡද. ඡේ දෘෂ්ටිය නිසා ශඝ්‍රාණය පිළිබා ඇ ෙන විඥානය වි ෘ වී යයි. ශඝ්‍රාණ
රස විඳින පුද් යඡයකු ිය දෙනුඡේ ඡේ දෘෂ්ටිය මඟිනි. ශඝ්‍රාණ විඥානය තුළ ඡමබඳු දෘෂ්ටියක්
ිය දවීඡේ ැැකියාෙ සැෙවී පෙතී. ා නිසා දෘෂ්ටිය ඇ වීඡේ ඡැේතුෙ ශඝ්‍රාණ රස වින්දනයට ඇ
ඉඩ ඩ අසුරා දැමීම ෙඩා ්‍රඡයෝජනෙත ය.202 ු , ඡදදනාෙ ඇ ෙනුඡේ ශඝ්‍රාණ රස වින්දනයට
ඉඩ ඩ අසුරා තැබීඡමන් ඡනො ඡද. ශඝ්‍රාණ රසයට ඇ ඉඩ ඩ පුළුේ කිරීඡමන් දෘෂ්ටි ජායා
උපදියි. ඡේ දෘෂ්ටි ජායඡේ උපත ුක් ඡදදනාඡද උපතයි. ඡනොඡයක් ෙර් ෙය සුො විළවුන්
භාවිතයට මිනිසුන් හුුව පුුවු වී ඇත ඡත ශඝ්‍රාණ රසයට ගිජුවීඡේ ්‍ර ඵයයක් ෙශඡයනි. එඡසේම
ෙැිකකිලි ැිකකිලි පො මනාෙ සුොෙත ර ැනීමට ඡයොමුවී ඇත ඡත ශඝ්‍රාණ රසවින්දනය
ඡ ඡර ද ඇලුේ කිරීඡේ ්‍ර ඵයයක් ෙශඡයනි. පිරිිකුෙ ිකටීම එ කි. සුොෙත ෙ තැබීඡමන් මනස
ශඝ්‍රාණ රසයට ඡයොේකිරීම ඡෙනත ඡදයකි. පිරිිකුෙ ිකටීඡමන් ස්ෙභාවි ඡයසට ඇ ෙන පවිත්‍ර
බඡද නිර්මය සුො ෘ ම සු න්ධ ද්‍රෙය සංඡයෝ කිරීඡමන් ඇ ළ ඡදයක් ඡනො ඡද. ෙෑයඡමන්
සුොෙත කිරීඡේ උත සාැයක් ා තුළ නැ බැවින් ා සුොෙත බෙ ඡමයට අදාළ ඡනො ඡද.
ශඝ්‍රාණය රස විඳීඡේ අධි බෙ අධි සංඡදදීතාෙය නිසා ඡ ඡනකු තුළ නිරායාසඡයන්ම
ඡ ොඩනැගිය ැැකි ය. ඇතැේ අසාත මි තාෙයන්ට පො අධි සංඡදදී ශඝ්‍රාණ රස විඳීඡේ ස්ෙභාෙය
තදින්ම බයපාන බෙ ස්ෙසන අපැසුතාෙයට එබඳු ඡරෝගීන් පැසුඡෙන්ම ඡ ොුුව වීඡේ ්‍රෙණතාෙ

55. 232
අනුෙ පැැැදිලිය. ශඝ්‍රාණ රස විඳීඡේ ඉන්ද්‍රිය ෙන නාසය පි දටා බීඡේ ස්ෙභාෙය අනුෙ ස්ෙසන
අපැසුතාෙයට එබඳු පැසු ඉඩ ඩක් නිර්මාණය ෙන සැයකිය ැැකි ය. මන්ද නාසය ස්ෙශන
පද්ධ යට අයත ඉන්ද්‍රියක්ද ෙන බැවිනි. ඡබෞද්ධ භාෙනාක්‍රමෙයට සුවිඡශේී ඡ ොට සැයඡ න
ශනාපාන ස භාෙනාෙට පදනේ ඡ ොට න්ඡන් ද නාසඡයන් ඇතුළුෙන ැා පිටෙන ශශ්ොස
්‍රාශ්ොසයයි. එ දදී ශඝ්‍රාණය සේබන්ධ ක්‍රියා ාර මක් නාසඡයන් ඉු ඡනොවුන ද ශඝ්‍රාණය නිසා
ශශ්ොස ්‍රශ්ොස ක්‍රියාෙළියට බයපෑමක්ද එේයෙන බෙ පැැැදිලිය. ශඝ්‍රාණඡයදී න්ධය ස්පර්ශය
වීම අරමුණු රන ඡදනාසා පුඬු අතරින් ිකය ශශ්ොස ්‍රාශ්ොස ොයුෙ මන් කිරීඡේ ස්ෙභාෙය
ශනාපාන ස භාෙනාඡදදී අරමුණු ඡ ඡර්. ඡමකී අෙස්කාඡද දී අරමුණු රනුඡේ නාසා
ිකුුවතුළින් ඉැළ පැළ මන් රන ොයු ධාරාඡද චාය යක්ෂණ මිස එ ද න්ධ රස
වින්දනය ඡනො ඡද. එබඳු යේකිිකෙක් එ දදී දැනුනඡැොත ෙැාම අත ැැර දමා වින්දනය බැැැර ර
මධයස්ක ස්ෙභාෙඡය ද ිකත පි දුොඡ න යළි ශනාපාන ස මටැනට පිවිඡසේ. ඡේ සෑම
අෙස්කාෙ දීම අරමුණු රනුඡේ ශශ්ොස ්‍රශ්ොසඡේ මධයස්ක ස්ෙභාෙය මිස එ ද ශඝ්‍රාණ රසය
ඡනොවීම නිසා ක්‍රමඡයන් රසවින්දනය ඡ ඡර ද ඡයොමුවී පැෙ මානික ොතාෙරණය ඡෙනස් වී
යයි. රස විඳීඡේ ඡච්තනාෙ ඡ ඡර ද ඡයොමු වී පැෙ අෙධානය මධයස්ක ශ ේපයකින් විචාර
පූර්ෙ ඡයස සය ා බැලීම නිසා භාෙනානුඡයෝගී පුද් යයාඡ ්‍රඥාෙ ෙර්ධනය ඡද. ්‍රඥාෙ
ෙර්ධනය ො යනුඡෙන් ැැඳින්ඡෙනුඡේ දෘෂ්ටිය ක්‍රමඡයන් ඉෙත ෙ යාඡේ ක්‍රියාෙළිය
සේපූර්ණවීමට පටන් ැනීමයි. ඡමය අවිදයාෙ, ඡමෝැය ුුවවීම ඡයස ැා විදයාඡද, ්‍රඥාඡද පැළ
වීම ඡයස දැක් ඡද.203
විවිධ රස ෙර් විා ැනීඡේ ෘතයය ජිදැා ඉන්ද්‍රිය මඟින් ඉුඡද. ජිදැා ඉන්ද්‍රිය නේ
දිෙයි. ද්ොදස ශයතනෙය දී දිෙ ජිදැායතන නමින් ැැඳින්ඡද. එඡසේම දිෙට අරමුණුෙන රස
රසායතන ඡසේ සැයඡක්. එඡසේම අෂ්ටාරස ධාතුෙයදී දිෙට අරමුණු ෙන්ඡන් ජිදැා ධාතු ෙශඡයන්
දක්ො ඇත. එඡසේම ජිදැා ඉන්ද්‍රියට රස අරමුණුවීම නිසා ජිදැා විඥාන ැට න්නාබෙද දැක්ඡද.
රසය විවිධ ස්ෙරූපඡේ ඡද. ඡේ විවිධ ස්ෙරූප සය ා ාො නෙවිධ රස ෙර් ඡයසද ැැඳින්ඡද.
රසය ැඳුනා ැනීමට සමත මුඛ්‍ය තුළ ඇ ්‍රධානම ඉන්ද්‍රිය නේ දිෙයි. දිෙ ්‍රබය මාංශඡප්ත ශියකි.
ස්නායු ඉතා විශාය ්‍රමාණයක් ද ා තුළ පි දටා ඇත. අ සංඡදදී රස ග්‍රන්ීනන් ඡේොට සේබන්ධය.
දිඡද ා ා ස්කාන ශශ්‍රිතෙ විවිධ රස අනුෙ ඡෙන් ්‍රඡද්ශ පො පි දටා ඡේ. දිෙට සේබන්ධ
රස ස්නායු ඡමොළය රා රස සංඥාෙය දත ත සේඡ්‍රේෂණය ඡ ඡර්. ඡමොළය විිකන් අදාළ රස සංඥා
දත ත ඊට යැබුණු විට දී ැඳුනා ැනීඡේ ක්‍රියාෙළියක් එමඟින් ිකු ඡ ඡර්. ඡේඅනුෙ දිෙට දැඡනන
රස ත ත රස, ු රස, ලුණු රස, පැණි රස ශදී රස ෙර් අනුෙ ෙර්ගී රණය ට යක්ඡද.
ඡබොඡැෝවිට අධි ෙ කුසගින්ඡන් පසුවීම ෙැනි ඡැේතු නිසා දිඡද පි දටා ඇ ඡේ රස ැැඳිනීඡේ
ග්‍රන්ථිෙය ඇ විවිධ අක්‍රමෙත ක්‍රියා ාරීත ෙ රටා නිසා ද අඡැේතු ෙ ඇ ෙන විවිධ රස ෙර්
පිළිබා සංජානන දිෙට ඇ විය ැැකි ය. ඡමබඳු අෙස්කාෙන් ද දී ඇ ෙන සංජානන ස්ෙභාවි ඡනො
ඡද. එඡසේම ඡමබඳු ජිදැා විඥානයක් නිසා යකාර්කය අෙඡබෝධය ඡනො යැඡේ. දිෙ පිනවීඡේ
ඡනොමා තෘෂ්ණාෙ නූතන සමාජය ඉතා අධි ඡයස ගියඡ න ඡේ. එයට නිදසුන් ෙර්තමාන
සමාජය තුළින් ඉතා පැැැදිලිෙ දැ ත ැැකි ය. ුවධිර ත ඡේද සංයුක් ය ඉැළ යාම, ැෘදබාධ,
ුවධිර පීඩනය අක්‍රමෙත වීම, සන්ධි ඉදිමුම ෙැනි ඡරෝ තත ෙය තරබාුව ම සමෙ බැඳී ඡේ.
තරබාුව ම ඇ වීමට ශැාරයට ඇ ගිජු ම ්‍රධාන ඡැේතුෙකි. ශැාරයට ගිජුෙනුඡේ රසය
ඡ ඡර ද ඇ තෘෂ්ණාෙ නිසාය. රස තෘෂ්ණාෙ ජිදැා විඥානඡේ ැැඩතය අනුෙ ස ස් ඡද.
ශැාරය නිසා ඇ ෙන ඡරෝ අෙස්කා සෑම එ ක්ම පාඡැේ ඇ ෙනුඡේ ජිදැා විඥානඡේ
ඡමඡැයවීම අනුෙ බෙ ඡේ අනුෙ පැැැදිලිය. ජිදැා විඥානය පිළිබා මුලි ැැඩතයය සමාජ
තත ෙය ්‍රදර්ශනය කිරීඡේ ඡමෙයමක් ඡයසද ඇතැේ අෙස්කාෙයදී සමාජඡේ ෙයෙැාරෙන බෙ
දක්නට යැඡේ. සුපිරි මට්ටේෙය ඇ ශපනශායාෙය අඡයවියට තබා ශැාර ෙර් ෙය රසය
සාමානය තැන්ෙය ඇ ශපනශායාෙය ඇ ශැාරපාන ශදියට ෙඩා තත ෙඡයන් ඉැළබෙ දැ
ැනීමට යැඡේ. ඡේ අනුෙ සුපිරි මට්ටේෙය ශපනශායාෙලින් ශැාර පාන න්නා ැා ාොට

56. 233
නිරතුුවෙ යන එන පුද් යයින් පිළිබා ඇ සමාජ ශ ේපය ඡ ඡර ද ඇතැේ අය සැයකිලිමත
ඡෙ . ඇතැේවිට පුද් ය, සමාජ මට්ටම මැන න්නා මිණුමක් ඡයසද ඡමබඳු ශපනශායාෙලින්
ශැාර පාන ැනීම සැයඡක්. එඡසේම ාොට නිරතුුව යන එන අය හුඡදක් එඡසේ රනුඡේ ශැාර
පාන භුක් විඳීඡේ වුෙමනාෙ නිසාම ඡනොෙනබෙද පැැැදිලි ඡද. ඡබොඡැෝවිට ිකය සමීපතමයින්
සමෙ මාක් සතුුසාමිචීඡේ තාබැ නිරත වීමට සුුසු නිදැස් පරිසරයක් එබඳු ස්කානෙය
පෙ න නිසා එෙැනි වුෙමනා ඡපරදැරි රඡ න පො ාොට පැමිඡණන අය ිකටි . ඡේ සෑම
අෙස්කාෙ දීම තමන් ඡනොදැනුෙත ෙම ඉස්මතුෙනුඡේ ජිදැා විඥානය පදනේ මමත ෙ දෘෂ්ටියබෙ
දැ ත ැැකි ය. ඡේ මමත ෙ දෘෂ්ටියට සීමා මායිේ නැත. එඡමන්ම ඡමකී දෘෂ්ටිය ෙර්ධනය
ඡද.එය අඩු කිරීමට ඡැෝ සීමා කිරීමට ද ැැකි ය. එඡසේම ුුව කිරීමට ද ැැකි ය. බුද්ධිමත භාෙය,
විචාර පූර්ෙ බෙ, ්‍රඥාෙ ෙැනි ුවණු ඉෙැේ වීඡමන් දෘෂ්ටිය ඡබොඡැෝ ුරට අඩු ළ ැැකි ය.
නැ නේ සමුච්ඡේද ෙශඡයන් ක්‍රමි ෙ ුුව ළ ැැකි ය. ඡ ඡසේ වුෙ ද ජිදැා විඥානය
සේබන්ධඡයන් ඇ ෙන මමත ෙය ෙටැා ැනීමට ඡනොැැකි තරේ ිකයුේය. ඡබොඡැෝවිට එදිඡනදා
ජීවිතඡේදී මිනිසුන් බහුයෙ ඡ ොුුව ෙනුඡේ ජිදැා විඥානය සමෙ ඇ ෙන දෘෂ්ටියට බෙ කිෙ
ැැකි ය. ඊට ඡැේතුෙ දින ට ශැාර ඡදේ කීපයක් බුදීමට මිනිසුන් ඡපළඹී ිකටීමයි. ශැාර ්‍රමාණය
ඡැෝ ශැාර න්නා ඡදේ ්‍රමාණය පායනය කිරීම ජිදැා විඥානය සමෙ ඇ ෙන මමත ෙ දෘෂ්ටිය
පායනය කිරීමට ත ැැකි විසඳුමකි. නමුු ජිදැා විඥානය සමෙ ඇ ෙන දෘෂ්ටිය පායනය
කිරීමට ශැාර පාන ඡනොඡ න ිකටීම ඡමයින් අදැස් ඡනො ඡ ඡර්. ශැාර පාන තයුත ඡත
කුසගිනි ඡදදනා සංිකාවීම පිණිස මිස එමඟින් ශරීරයට අනෙශය බරක්, ක්‍රීඩාශීලී බෙක්, පෘෂ්ටිමත
බෙක් යබාදීම පිණිස ඡනො ඡද. ඡයෝභය, දෘෂ්ටිය ැා මානය පො එබඳු ිකුවර තර කිරීමක් මඟින්
ඉපිදවිය ැැකි බෙ බුු දැම ඡපන්ො දී ඡේ. ිකේ සමාදන් දිනය තුළ ශරක්ෂා රන ශික්ෂාපද
අතර ගි දඡයකුට පො න්නා ශැාරඡේ ැා ඡදේ ්‍රමාණඡේ සීමාෙ පැණවීමක් ිකු ර ඡේ. මින්
අඡප්ත ක්ෂා ර ඇත ඡත ජිදැා විඥානය සමෙ ඇ ෙන මමත ෙ දෘෂ්ටිය පායනයයි. භික්ෂූන්
ෙැන්ඡසේයා ැටද වි ාය ඡභෝජනය අ ැප බෙ සාැන්වීම තුළ පැසු විැරණය ඡමන්ම ශැාර
පායනය තුළින් ජිදැා විඥාන ත මමත ෙ දෘෂ්ටිය අඩු ර ැනීම ද අඡප්ත ක්ෂිත වී ඇ බෙ දක්නට
යැඡේ. කිිකු ඉෙක් බෙක් ඡනොමැ ෙ දතු මනාපඡේ රසයට ගිජුෙ ශැාරපානාදිය ැනීම ජිදැා
විඥාන ත මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඇ වීමට පමණක් ඡනොෙ, ඡරෝ පීඩා ශදියට ඡ ොුුවෙ අ ායඡේ මිය
යාමට පො ඡැේතුෙක් විය ැැකි ය. ඡෙනත සමයොදෙය යේයේ සුවිඡශේී ශැාර පාන ැනීඡමන්
ෙැළකීම මඟින් අඡප්ත ක්ෂා ර ඇත ඡත ශැාරය ඡක්න්ද්‍ර තෙ ඇ ෙන ජිදැා විඥාන ත මමත ෙය
පායනය ැා ුුව ර ැනීම ඡනො ඡද. හුඡදක් න්නා ශැාරඡයන් පමණක් ශුද්ධිය අඡප්ත ක්ෂා
කිරීමයි.204
ඡබෞද්ධ ක්‍රමඡදදඡය ද දී න්නා ශැාරඡයන් ඡනොෙ පිලිඡෙත තුළින් ශුද්ධියට පත විය යුතු
බෙ දක්ො ඇත. ඡෙනත සමයොදෙය ශැාර පායන කිරීඡේ ඡැේතුෙ ැා ඡබෞද්ධ ක්‍රමඡදදඡේ
ශැාර පායනය කිරීඡේ ඡැේතුෙ එ සමාන ඡනො ෙන බෙ මින් මනාෙ පැැැදිලි ඡද. මින් ඡබෞද්ධ
ක්‍රමඡදදය ෙඩාත ්‍රඥාෙට බර ක්‍රමඡදදයකි. ඡෙනත සමයොදෙය ශැාර පායනය හුඡදක්
ශ මි සංස් ාර අභිචාර විධියක් ඡයස දැක් ඡදයකි. එ ද බුු දැඡේ පමණ ැඹුරක් නැත. නමුු
මිනිසුන් ක්ෂණි ෙ ශ ර්ශණය ෙනුඡේ ැරයක් නැ එඡැත මතුපිට ඔපයට ඇ ඡබොේ ක්‍රමඡදද
ඡෙතය. බුු දැඡම ද දක්ෙන යද පිලිඡෙත ැඹුුව වුෙ ද මතුපිට ඔපය අඩු බැවින් ්‍රඥාෙන්තයින්
මිස මතු පිටින් අතපත ා ා ඔස්ඡසේ ක්ෂණි ෙ නැඹුුවෙන පිරිස ඡේ ඡ ඡර ද එතරේ
ශ ර්ණයක් ඡනො දක්ෙ . බුු දමියන්ද බුු දැම ්‍රඥාෙන්තයින් උඡදසා ඡද්ශනා රන යද
දැමක් යැයි දක්ො ඇත ඡත ද ඡේ ඡැේතුෙ නිසාය. ඡදදදත ඡතුවන් සංඝ ඡේදය සාැා බුුරුන්
ඡෙත ඉදිරිපත රන යද පංච ෙස්තුෙට එෙ භාරතීය ඡපොු ජන සමාජය තුළ මැත
උත ර්ශණඡයන් පිළි ැනී පැෙ විවිධ මතොද ඉදිරිපත ර ඇ බෙ දැ ත ැැකි ය.
ශැාරඡයන් ශුද්ධිය අඡප්ත ක්ෂා කිරීම ද ඡේ පංච ෙස්තුෙට අයත එ ුවණක් ඡසේ එ ද දැක් ඡද.
එ ද දී කිිකයේ ශැාරයක් ඡනො ඡ න ිකටීඡමන් පමණක් ශුද්ධිය අඡප්ත ක්ෂා ර ඡේ. ඡේ

57. 234
ක්‍රමඡදදය ්‍රාඡයෝගි ඡනො ෙන්නක් ෙන අතර, මමත ෙය ුුව කිරීමට ඡයෝ ය ැඹුුව
්‍ර පදාෙක් ද ඡනො ඡද. නමුු ෙර්තමානඡේ දී පො ඇතැේ ඡනො ැඹුුව මානික මට්ටේ ඇ අය
ෙැා ශ ර්ශණය ෙන්ඡන්ද ඡමබඳු ඡනො ැඹුුව මතුපිටින් සරසා ඇ පිලිඡෙත ඡෙත බෙ
පැැැදිලිෙම දැ ත ැැකි ය. දිෙට දැඡනන රසය විා ැනීඡේදී ා රසය ඡ ඡර ද මඩිනා යද
ිකතකින් පසුවීම නිසා රස විඳීන්ඡනකු ිකටින බෙ ග්‍රැණය ර ැනීම නිසා දෘෂ්ටිය උපදියි. ඡේ
දෘෂ්ටිය නිසා ෙඩාත රසයට ගිජු ඡද. දෘෂ්ටිය ද ඡම දදී ෙඩාත ෙර්ධනය ඡද. තණ්ැාෙ අවිදයාෙට
ඡැේතු ෙන අයුුව ඡම දදී පැැැදිලිෙම දැ ත ැැකි ය.
ස්පර්ශය සංජානනය රනුඡේ ිකුවඡර් සම මඟිනි. ඡමය ඡඵොට්ඨේබ ඉන්ද්‍රියයි.
ශයතනයන් ෙශඡයන් සය න විට ද්ො දස ශයතෙයට අයත ායාතනය ැඡන්. ායාතනයට
අරමුණු ෙන්ඡන් ඡඵොට්ඨේබායතනයයි. එඡසේම අෂ්ටාරස ධාතු ෙශඡයන් සැයකීඡේදී ාය ධාතු,
ඡඵොට්ඨේබ ධාතු ැා ාය විඥාන ධාතු ඡයස ද ත්‍රිවිධ ශ ාරඡයන් දැක්විය ැැකි ය. නිය, දත ශදී
සම ඡනොමැ ස්කානෙයදී සඡේදී තරමට ්‍රබයෙ ඡනොවුෙද කිිකයේ ්‍රමාණය ට ස්පර්ශ දැන
ැනීඡේ ශක් ය පි දටා ඇ බෙ දැ ත ැැකි ය. මීට ඡැේතුෙ දත ැා නිය බඳු ස්කානෙය පො ාො
සමට සේබන්ධෙන ඡයස ස්නායු මඟින් සවිවී ඇ බැවිනි. සඡම ද ිකට පැමිඡණන ිකයුේ ස්නායු
තන්තු ඡමොළය රා වි දද ඡේ. එම ස්නායු තන්තු මඟින් ඡමොළය රා ස්පර්ශ සංඥා දත ත
සේඡ්‍රේෂණය ඡද.205 ඡමොළය රා පැමිඡණන ස්පර්ශ සංඥා දත ත ැඳුනා ැනීඡේ ක්‍රියාෙලිය ට
යක් ඡ ඡර්. ිකුවඡර් චයනෙයට සේබන්ධෙ ඇ ඡ ොටස් සමෙ අදාළ ස්පර්ශසංඥා දත ත
සේබන්ධෙ පෙතී. එඡසේම ිකුවඡර් මාංශ ඡප්ත ශී, ැෘදය ෙස්තුෙ ිකයුේ ුවධිර නාය, ඡැෝඡමෝන
ග්‍රන්ීනන් ශදී ිකුවුව ත ඡ ොටස් ස්පර්ශ සංඥා දත ත ෙයට අනුකූයෙ උත ඡත ජනය ළ ැැකි පරිදි
ඡමොළඡේ චයන යාන්ත්‍රි ක්‍රියා ාරීත ෙයට අදාළ ්‍රඡද්ශ සමෙ බද්ධ වී ඇත. ස්පර්ශය මඟින්
පිියඡදන ශඡද ස්පර්ශ ස්නායු තන්තු දිඡ ඡමොළය රා මන් රන අතර එකී ස්පර්ශ සංඥා
දත ත අභයන්තර ඡමොළඡේදී සංකීර්ණ රසායනි ්‍ර ක්‍රියාෙක් මඟින් සන්නිඡදදනය ඡ ඡර්. ඡේ
රසායනි ්‍ර ක්‍රියාෙ තෙමත නවීන විදයාෙට නිික අයුරින් අර්ක කනය ළ ඡනො ැැකි තරේ
ඉතා සංකීර්ණය. ඉතා ඡද ෙත ය.206 ඡේ රසායනි ්‍ර ක්‍රියාඡද ්‍ර ඵය ඡසේ ඊට අදාළ ඡෙනත
විවිධ රසායනි ්‍ර ක්‍රියා ණනාෙක්ම ඡමොළය තුළ ිකු ඡද. ඇතැේවිට ඡමොළඡේ අභයන්තර
ඡ ොටස්ෙය සංඡදදීතාෙ නිසා එ ද ැැඩතය ඊට අනුරූප ස්ෙරූපය ට ස ස් ඡද. ස්පර්ශ ැඳුනා
ැනීඡමන් පසුෙ එම ස්පර්ශය ඡ ඡර ද දක්ෙන ්‍ර ක්‍රියාෙ ෙරක්දැයි තීරණය ඡ ඡර්. සුෙපැසු
ස්පර්ශය ට දක්ෙන ්‍ර ක්‍රියාෙ ඡදදනා ාරී ස්පර්ශය ට දක්ෙන ්‍ර ක්‍රියාෙට ෙඩා ඡෙනස්ය. සුෙ
ැපසු සපර්ශ යැබීමට තෘෂ්ණාෙක් ඇ ඡද. ඡදදනා ාරී ස්පර්ශ ්‍ර ක්ඡෂේප ඡ ඡර්. නමුු
ඡයෝ ඡේ පියවි ස්ෙභාෙය ස්පර්ශ අඛ්‍ණ්ඩෙ ඡනොපැෙතීමයි. සුෙ පැසු ස්පර්ශය අඛ්‍ණ්ඩෙ ඡනො
පැෙතීම ිකතට ඡදදනාෙක් ෙන අතර ඡදදනා ාරී ස්පර්ශය පැෙතීම ද ිකතට ඡදදනා ාරී
අත දැකීමකි.207 ඡයෝ ඡය ද සෑම ස්පර්ශයක් පිලිබාෙම දක්නට යැඡබන්ඡන් ඡමබඳු ස්ෙරූපයකි.
ඡේ නිසා ස්පර්ශ කුමන ස්ෙරූපයකින් පැෙ යද ා ඇසුඡරන් සෑම විට දීම ඇ ෙනුඡේ
ඡදදනා ාරී ස්ෙභාෙයක්බෙ ෙටැා ත යුතුය. ාම සංඥාඡද යුණු මුහුණුෙර යට දැඡනනුඡේ
සුෙ පැසු ස්පර්ශය ශ ාරයකිනි.208 ඡේ අනුෙ ්‍ර විුවද්ධ ලිංගි අයඡ ස්පර්ශ ඔවුඡනොවුන්ට
සුෙ පැසු ස්පර්ශ ඡයස දැඡන්. එඡසේවීමට ුවණු ණනාෙක් ඡැේතුවී ඡේ. නිදසුනක් ඡයස
ස්ත්‍රිය ඡ ස්පර්ශය යබන පුුවෂඡයකු පිලිබා සය ා බයන්න. ිකය ජීවිත ායයතුළ ස්ත්‍රිය
සමෙ ෙරක් ඡැෝ වමථුන ඡසේෙනඡේ ඡයදී ඇ පුුවෂඡයකු තුළ ඇ ෙන මඡනෝ ායි
ස්ෙභාෙය ැා ිකය ජීවිතඡේ කිිකු අෙස්කාෙ ස්ත්‍රිය ැා එක්වී නැ පුුවෂඡයකුඡ මඡනෝ
ායි ස්ෙභාෙය සමාන නැත.209 ාො එකිඡන ට ඡෙනස්ය.210 පළමු කී පුුවෂාඡ ශ ේප
පමණක් ඡනොෙ ඡපර රමණ අෙස්කා පො අත දැකීේ ඡයස ිකත තුළ ඡ ොනු වී පෙ න බැවින් ලිංගි
උත ඡත ජනය දී ්‍රබයෙ එම පූර්ෙ අත දැකීේ ික දපත විය ැැකි ය.211 නමුු ඡදෙනු කී පුුවෂයාට
එබඳු අත දැකීේ නැ බැවින් ඔහු තුළ ඇ ලිංගි ශ ේප ඉතා ුබයය. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා සමාන
ලිංගි උත ඡත ජනය දී පළමු පුුවෂයා ැා ඡදෙන පුුවෂයා ක්‍රියා රනුඡේ ශ ාරඡද කින්බෙ

58. 235
දැ ත ැැකි ය. නමුු ඉැත දැක් ුවණ වුෙ ද ිකද්ධාන්තයක් ඡැෝ නයායයක් ඡයස සැයකීම
උචිතදැයි ා පිලිබා විචාර පූර්ෙ වීම ද ෙැද ත ය. මන්ද ස්පර්ශ විඥානය පාද ඡ ොට ිකු ෙන
වමථූන අත දැකීම පො උපඡයෝගීතාෙ ීමන විය ැැකි සාධ පෙ න බැවිනි. ඊට විවිධ සාධ
ඡැේතු ඡද. මන්ද යමක් යැබූ පුද් යඡයකුට ෙඩා ඡනොයැබූ පුද් යඡයකුඡ ිකඡත ද ඊට ඇ ශශාෙ
්‍රබයෙ මතුවිය ැැකි අෙස්කා ද ඇ බැවිනි. යම ශදීනෙ තමාඡ අත දැකීේ ඇසුඡරන් යැබූ
තැනැත තාට ෙඩා ඡනො යැබූ තැනැත තා එබඳු ඡද් අ යඡ ොට සය න බෙ ඇතැේ අෙස්කාෙය දී
දක්නට යැඡේ. එබැවින් වමථුන අත දැකීම ෙරක් යැබූ බෙ යන සාධ ය සෑම විටම ඉන් මුළා
වීමට ඡැේතුෙක් ඡනො ෙන බෙ පැැැදිලි ඡද.212 ඡමය සැබෑෙක් නේ විොැ ඡයකුට පසු ායය දී
ාම සංඥා ුුවඡ ොට නිෙන් අෙඡබෝධ ර ැනීමට ැැකි ෙන්ඡන් ද නැත. ඡම දදී දක්නට
යැඡබන සුවිඡශේී බෙ නේ ඡෙනත ායි සුෙපැස ට ෙඩා ලිංගි ත ෙයට පැසුඡෙන් මනස
මුළා ෙන බෙයි.213
සාමානයඡයන් ස්ත්‍රිය ඡ ස්පර්ශය යැබීම සමෙ පුුවෂයාඡ ිකතට ා ස්පර්ශ පිළිබා
ඡපර ඇ ර ඡ න බූ පූර්ෙ විනිශ්චයන්, ශ ේප ැා නි මන ෙැා ඉදිරිපත ඡද. ා ක්ෂණඡේම
පුුවෂ ලිංගි ඡැෝඡමෝන ්‍රාෙයවීම ඇරඡේ. ස්ත්‍රියඡ එම ස්පර්ශඡේ සැබවින්ම ඡනොමැ ඡැොා,
සුෙ පැසු බෙක් ඔහු දැඡන්. ඡමය ඉතා සංකීර්ණ ක්‍රියාෙළියකි.214 මධය ස්නායු පද්ධ ඡේ
බයපෑමට යටත ෙ පෙ න පුුවෂ ලිංගි ඉන්ද්‍රියන් ද මාංශ ඡප්ත ශීෙය ිකයුේෙ ඇ ුවධිර නායෙයට
ඡේ මන් ර ාො ක්ෂණි ෙ ්‍රාණෙත ස්ෙභාෙය ට පත ඡද. ඡමය පුුවෂයා තුළ ඇ ෙන ජීෙ
විදයාත ම පැ ඩට අයත ඡෙනස් ේය.215 ඡේ ජීෙ විදයාත ම පැ ඩ වුෙද ක්‍රියාත ම
ෙනුඡේ පුුවෂයා තුළ ඊට අනුරූප දෘෂ්ටි, ශ ේප, ැැමෙේ පෙ න්ඡන් නේ පමණි. කිිකු ායි
ලිංගි ඡබයීමනතාෙයක් ඡනො මැ ෙ වුෙ ද පුුවෂඡයකු තුළ පෙ න ඡේ ජීෙ විදයා පසුියමට
අනුරූප දෘෂ්ටිය ඉෙත ළ ැැකි නේ ඉන් ඉදිරියට ඡේ ක්‍රියාෙලිඡයන් බැැැර වී ිකත නිදැස්
ර ත ැැකි ය.216 එඡසේ ිකත නිදැස් ර ැනීම ජීෙ විදයා ක්‍රියාෙළියට ැසුෙ මඡනෝ ායි
ෙශඡයන් පීඩාෙට පත ෙනොට ෙඩා ඉමැත සැනසීමකි. ඡමය සාමානය පුද් යඡයකුට පැසුඡෙන්
ෙටැා ත ඡනොැැකි ය. මන්ද සාමානය පුද් යයා හුුවෙ ඇත ඡත ඡේ ජීෙ විදයාත ම ක්‍රියාෙලියට
මුළුමනින් ැසුෙ ස්පර්ශය තුළින් තෘප්ත මත වීමටය. ඡමය පිපාසයට යෙණ ජයය පානය කිරීමට
සමානය. මන්ද යෙණ ජයය පානය ළ තරමට පිපාසය ෙඩාත උග්‍ර ෙන බැවිනි. ස්පර්ශ විඥානය
තුළින් ාම සංඥාෙ රස විඳීම ද මීට සමානය.217 ාම සංඥාෙ රස විඳි ්‍රමාණයට ිකඡත දෘෂ්ටිය
දළුයා ලියයයි. එමඟින් තෘෂ්ණාෙ ඇ ඡද. තෘෂ්ණාෙ නිසාම යළි දෘෂ්ටිය ැට නියි. දෘෂ්ටිය නිසා
තෘෂ්ණාෙ ෙර්ධනය ඡද. ඡේ අයුරින් එකිඡන උප ාරී ර නිමින් ාම සංඥාෙ ිකත තැවුුව වී
යයි.218 ාම සංඥාෙ උපක්‍රම ඡයොදා යටපත ළ ද එය ඵයදායී ්‍රයත නයක් ඡනොෙනුඡේ ාම
සංඥාෙ ිකඡත යටි ස්කරඡය ද මුේ බැස ත ්‍රබය ැැමෙමක් බැවිනි. ාමය පිළිබා මනසට ඇ ෙන
සුෙදායී ැැමෙේ, ්‍ර විුවද්ධ ලිංගි යින් පිළිබා කුඩා ළ ඇ ර ත ශ ේප, ස්පර්ශ
ෙශඡයන් ෙැඩි දටි විය තුළ යැබූ පුද් ලි අත දැකීේ ශදිය ඡ ඡනකුඡ ාම සංඥාඡද ගුප්ත ත
ැැඩතය තීරණය වීමට ඡබොඡැෝ ුරට ඉෙැේ ඡද.219 ්‍ර විුවද්ධ ලිංගි ඡයකු ුු වි ස ාම
සංඥා පැළෙ ඇතැේවිට ලිංගි ඉන්ද්‍රියන් උත ඡත ජනය වීමට පො ්‍රබය ඡසේ ා පිළිබා ිකත තුළ
බඩා වී ඡබන ශ ේප, ශඡදදන ැා චර්යා ඉෙැේඡද.220 මින් පැැැදිලි ෙනුඡේ ාම සංඥා
අෙම කිරීමට න්නා සෑම ්‍රයත නයක් පාසා ිකඡත බඩා වී පැෙ සසර භෙ මනතුළ අනාදිමත
ායය පටන් එක් රැස්ෙ පැෙ ස්පර්ශ විඥානෙය ඡ ඡළස් ඳු දිය ර ැැරීමට සමත ෙන බෙයි.
ාම සංඥාෙ අෙම කිරීමට ැා ුුව කිරීමට න්නා ක්‍රියාමාර් ්‍රධාන ෙශඡයන් ඡ ොටස්
ඡද ට ඡබඡද්. ඉන් පළමු ක්‍රියා මාර් ය ෙනුඡේ ාම සංඥාෙ පමණක් යටපත කිරීමට න්නා
්‍රයත නයයි. දස අසුබය, නෙ සීෙක ය, ඡද ස් කුණප ඡ ොට්ඨාශය ශදී යට අයත විවිධ
ස්ෙභාෙයන් පිළිබා පිළිකුය ඇ ෙන අයුරින් ඡමඡන ද කිරීමයි. ඡමය විචාර පූර්ෙ ඡැෝ ්‍රඥාෙ
ෙැඡඩන ක්‍රමඡදදයක් ඡනො ඡද.221 ඡම දදී ිකු ෙනුඡේ ්‍රඥාෙ අෙධි වීමකින් ඡතොරෙ ාම සංඥාෙ
ිකඡත යටපත කිරීම පමණි. එ දදී ාම සංඥාෙ යටපත කිරීමට භාවිතා රනුඡේ ාමයට

59. 236
්‍ර විුවද්ධ සංඥාෙක් පටික්කූය මනික ාරය ඡද. ාමය නේ යමක් ඡැොා යැයි සැයකීමයි.
පටික්කූය මනික ාරඡේ දී ා ඡැොා යැයි සැයකූ ඡදයම ඊට ්‍ර විුවද්ධ ශ ාරඡයන් ඡැොා
නැතැයි සය නු යැඡේ.222 ා ැැර ඡේ ක්‍රමඡදදඡේ බුද්ධි ඡ ෝචර පසුියමක් නැත. නමුු
සාමානය සමාජඡේ ෙඩා ජන‍රිය ෙනුඡේ ඡේ ක්‍රමය බෙ දැ ැනීමට යැඡේ. අඛ්‍ණ්ඩෙ ෙසර
ිකයයක් පටික්කූය මනික ාරය ෙැඩුෙ ද ධයාන අභිඥාෙන් මිස මාර් ඵය ්‍රඥාෙ උපදො
ැනීමට ඉඩ ඩ ඡනොයැඡේ.223 මන්ද මාර් ඵය ්‍රඥාෙ උදාවීමට නේ ්‍රඥාෙ ෙර්ධනය කිරීම
අතයෙශය ුවණක් ෙන බැවිනි.224 ාම සංඥාෙ ුුව කිරීමට භාවිතා ෙන ඡදෙන ක්‍රමඡදදය
නේ ්‍රඥාෙ මඟින් ාම සංඥාඡද ශදීනෙ සැයකීමයි.225 ඡම දදී විචාර පූර්ෙ කුසයතාෙය ද
ෙර්ධනය ඡද. එඡසේම ාම සංඥාෙ ඇ වීමට ඉෙැේ ෙන මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඇ වීඡේ ඡැේතුඵය
නුෙණ මගින් අෙඡබෝධ ර ැනීමට ැැකි ඡද. එයම මමත ෙ දෘෂ්ටිය ුුව ර ැනීමට
උප ාරයකි. මමත ෙය නිසා දෘෂ්ටිය ඇ ෙන අතර එය ාම සංඥාෙ ිකඡත යළි යළි ඇ
වීඡේ මුුන් මූයයි. මුුන් මුය ඇ තාක් ාම සංඥාෙ යළි යළි ැට නියි. විදර්ශනා භාෙනාඡද
දී ිකු රනුඡේ ඡේ මුුන් මුය ැයවීමයි.226 ්‍රඥාෙ ෙර්ධනය ඡනො ර ඡේ මුුන් මුය ැයවිය
ඡනො ැැකි ය. ඡේ නිසා ස්පර්ශ විඥානය පිරිිකු කිරීම පිණිස ස්පර්ශ විඥානය ඇ වීම ඡැේතු
්‍රතය ක්‍රියාෙළියක් බෙ සැයකීම උචිතය. ඡේ ඡැේතු ්‍රතය නිසා මිස සත ෙඡයකු, පුද් යඡයකු
ඡැෝ මම යැයි ඡ ඡනකු නිසා ස්පර්ශ විඥාන යැබීම ිකු ඡනො ෙන බෙ ෙටැා ැනීම ඉතා
ෙැද ත ය. ස්පර්ශ විඥාන ක්‍රියාෙළිය මිස ාතුළ මම යැයි පුද් යඡයකු නැ බෙ ෙටැා ැනීම ිකු
ඡෙත ම පටික්කූය මනික ාරය ෙැඩුොට ෙඩා ඡැොඳින් ාම සංඥාෙ ුුව ෙන බෙ ඉතා පැැැදිලිෙ
ෙටැා ැනීමට ැැකි ඡද.227
මඡනෝ විඥානයට අරමුණු ෙනුඡේ මානික සංඥායි. ඡමෙැනි මානික සංඥා කුසේ ඡැෝ
අකුසේ විය ැැකි ය. ඡෙනත කිිකු ඉන්ද්‍රියක් ක්‍රියාත ම ඡනොවී පැෙ ඡමොඡැොත දී වුෙද
මනසට ා කිිකු ඉන්ද්‍රිය උප ාරය ර දතෙ තනිෙම පමණක් ක්‍රියාත ම විය ැැකි ය.228
සාමානයඡයන් ේපනා රනො යනුඡයන් ැඳුන්ෙනු යබන ක්‍රියාඡද දී ිකුෙනුඡේ මනස පමණක්
ික විේඡය ද නිම නවීම බෙ පැැැදිලිෙ ඡපනී යයි. ද්ොදසායනතන අනුෙ පුද් යඡයකුඡ මනස
මනායතන නමින් ැැඳින්ඡෙන අතර මනසට අරමුණු ෙන ඡද් ධේමායතන ඡසේ ැැඳින් ඡද. එඡසේම
අෂ්ටාරස ධාතු අනුෙ මනස මඡනෝ ධාතු ඡයස ද, මනසට අරමුණුෙන ඡද් ධේම ධාතු ඡයස ද,
ඉන් උපදින විඥානය මඡනෝ විඥාන ඡයස ද ැැඳින්ඡද. ඡම ද මනසට අරමුණු ෙන
ධේමායතනයට වචතික පණස් ඡද , සූක්ෂම රූප දැසය, නිර්ොණය යන ැැට නෙයක්
ුවණු අන්තර් තය. ඡේ අතරින් සූක්ෂම රූප දැසයට ශඡපෝ ධාතුෙ, ද්වි භාෙරූප, ැෘදය
ෙස්තු රූපය, ජීවිඡත න්ද්‍රිය රූපය, ශැාර රූපය, පරිච්ඡේද (ශ ාස ) රූපය,
විඤ්ඤත රූප ඡද , වි ාර රූප තුන, යක්ඛ්‍ණ රූප සතර ශදී ෙශඡයන් අන්තර් තය. ඡේ
අනුෙ නිර්ොණය පො මනසට අරමුණු ෙන බෙ පැැැදිලිය. ඡෙනත ඉන්ද්‍රිය උප ාරය නැ ෙ
මනස පමණක් අරමුණු ැනීඡේ ස්ෙභාෙය ජීවිඡයකුඡ මනස තුළ පමණක් පෙ න සුවිඡශේී
ැැකියාෙකි. මිනිස් ඡමොළය තුළ ඇ අ්‍රමාණ වසය සංඛ්‍ාෙට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ ක්‍රියා ාරීෙ
පෙ න්ඡන් ඉතාම අේප ්‍රමාණයකි. ඡමොළය ඡ තරේ ාර්යක්ෂම බෙකින් ක්‍රියා රනු යැබුෙ ද
කිිකු අෙස්කාෙ දී ක්‍රියාත ම ඡනොඡෙන ්‍රඡයෝජනයට ඡනොඡ න අත ැැර දමා ඇ වසය
්‍රමාණය සුවිශායය. මනස නිික ඡයස සුසර ළ ැැකි නේ එයින් යබා ත ැැකි ්‍රඡයෝජන
ිකතා ත ඡනොැැකි තරේය. භාෙනා කිරීම යනුඡෙන් ැඳුන්ෙන ාර්ය වුෙ ද මනස එමඟින්ම
පිරික්සීමකි. නිදසුනක් ෙශඡයන් පි දයකින් යමක් ැපිය ැැකි ය. නමුු පි දය ඉන්ම ැපිය
ඡනොැැකි ය. ික න් ිකත පිරික්සීම ද ාැා සමානෙ අපැසුය. මන්ද යමක් ිකතූ ඡ ඡණ දම ෙැා
ිකතට දැඡනන බැවිනි. ඇලීේ ැටීේෙය කිමිදී ඉන් සතුට ැා ු යැබීම සාමානය මානික
යක්ෂණ ඡයස සැයකිය ැැකි ය. ඇලීේ ැටීේ නිසා අතෘප්ත යට පත වීම පුහුුන් මනඡස ද
ස්ෙභාෙයයි. පුහුුන් මනස නිරතුුවෙ ඡයෝ ය සේමත ුවණුෙය බැස ිකටීමට ැමැත ත දක්ෙයි.

60. 237
ඡේ නිසා ඡයෝ විෂය ැැර ඉන් පරිබා දර ඡද් පිලිබා උනන්ුෙක් දැක්වීමට සාමානය පුහුුන්
මනස අ මැ ය.229 ඡයෝ යට සීමා වී ඡයෝ සේමතයට අනු තවීම විසීමට ුවචියක් දැක්වීම
නිසා පැසුඡෙන් පුහුුන් මනස දෘෂ්ටි සේ්‍රයුක්තබෙට පත ඡද. මනසට ඇ ෙන ධේම සංඥා
දත ත මධය ඡමොළඡේ ස්නායු අග්‍රෙය පි දටා ඇ රසායනි ද්‍රෙයෙය සංකීර්ණ ්‍ර ක්‍රියා නිසා විවිධ
ඡතොරතුුව සේඡ්‍රේෂණය ඡද.230 පුහුුන් මනසට ඡතොරතුුව සේඡ්‍රේෂණය වීඡේ දී එම ඡතොරතුුව
දැන ැැඳින ැනීඡේ දී ඡතොරතුුව යබා න්නා අඡයකු මානික ෙ ඡ ොඩ නො ැනීඡේ ස්ෙරූපය
දක්නට යැඡේ. යමක් පිළිබා ස්මරණය වීඡේ දී ස්මරණය රන පුද් යඡයකු ිකටිය යුතු යැයි
සමාජ සේමත ෙයෙැාරයක් පෙතී. ඊට අනුෙ ේපනා රනුඡේ තමා ෙශඡයන් ැා ික දපත ඡේ
තමාට බෙ යනුඡෙන් ෙැරදියට ිකතා මානික ්‍රක්ඡෂේපණයක් ඇ ර නියි.231 ඡේ මානික
්‍රක්ඡෂේපණය ඉන් පසුෙ ා පුද් යයාඡ ා සෑම මානික ක්‍රියා ාර මක් පාසාම ිකතට ා සමෙම
නැඡේ. ා පුද් යයා ිකයළු මානික ක්‍රියා ාර ේ ඉන් පසුෙ ිකු රන්ඡන් ද ඡේ මානික
්‍රක්ඡෂේපණය සමෙමය. ඡේ තත ෙය ඉතාමත ිකයුේ බැවින් ඡ ඡනකුට ෙටැා ැනීම පො අසීුවය.
විදර්ශන භාෙනාෙ නිික ඡයස කිරීඡේදී ඡමබඳු මානික ්‍රක්ඡෂේපණෙලින් මනස මුදො ැනීමට
ටයුතු ඡ ඡර්. දිගු යක් පටන් මනසට හුුවපුුවුෙ බූ මානික ්‍රක්ඡෂේපණ එක්ෙරම ඉෙත
කිරීම ුෂ් ර බෙ සැබෑය.232 නමුු ක්‍රමානූකූයෙ ඡෙඡැස ඡ න ටයුතු ළ ැැකි නේ එය ළ
ඡනො ැැකි ඡදයක්ද ඡනොෙන බෙ පැෙිකය යුතුය.233 විදර්ශනා භාෙනාෙ සාර්ක වී මාර් ඵය ඥාන
යබා ැනීම යනුඡෙන් ැඳුන්ෙනුඡේ සතය ෙශඡයන් යමක් යබා ැනීම ඡනොෙ අත ැැරීම සාර්ක
වීමකි. ක්‍රමි ෙ අත ැැරීම ්‍රගුණ ර යේකිික අෙස්කාෙ එය මුුන් පමුණුො තැැකි මට්ටම ට
පත ඡද. විදර්ශනා භාෙනා ෙඩා මාර් ඵය උපදො ැනීම යනුඡයන් අදැස් රනුඡේ ා මට්ටම
දක්ො මනස ඡැොඳින් පුුවුඡ ොට අෙසානඡේ අදාළ ාර්යඡේ ්‍ර ඵය යබා ැනීඡේ ස්ෙර්ණමය
ඡමොඡැොතයි. ඡෙනත ඡයසකින් කිෙඡැොත ිකයළු දෘෂ්ටිොද ෙලින් මනස විනිර්මුක්ත රො
ැනීමට ැැකි වීමයි.234
3.9.ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා විචාර පූර්ෙ බෙ
ඉන්ද්‍රිය ඥානය ඇ වීඡේදී එය මමත ෙ දෘෂ්ටි ග්‍රැණඡයන් ෙළක්ො ැනීමට නේ ා පිළිබා
විචාර පූර්ෙ ෙ ශ ේපයකින් ටයුතු ළ යුතු ඡද. මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඇ වීම ඉතා ිකයුේ බැවින්
එය නැ කිරීමට අනු මනය ළ යුතු උපාය මාර් ය ද ඊට ෙඩා ිකයුේ විය යුතුය. මමත ෙ දෘෂ්ටිය
ිකඡත පෙ න විට සෑම ික විේයක් පාසාම මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඇ ෙන බෙ ෙටැා ත යුතුය. නමුු
මමත ෙය ඇ බෙ දැන ැනීම අසීුවය. ඊට ඡැේතුෙ ඡේ දෘෂ්ටිය ඇ බෙ දැන ැනීම පො ුෂ් ර
ඡැයිනි. දෘෂ්ටි ස දතෙ සෑම ික විේයක්ම ඇ ෙන බෙ දැ ත ැැක්ඡක් දෘෂ්ටිය නිසා ඇ ෙන
රා , ද්ඡදෂ, ඡමෝැ ශදී ඡ ඡළස් ිකඡත ද ඇ ෙන විටදීය. නමුු ්‍රඡදශමින් සෑම ික විේයක්
පාසාම විචාර පූර්ෙ ඡසේ නිරීක්ෂණය ළ ැැකි නේ අපඡ ිකතට ඇ ෙන සෑම ික විේයක්
පාසාම මමත ෙ දෘෂ්ටිය ිකයුේෙ ඇ ෙන බෙ දැ ැනීමට යැඡබනු ඇත.235 සතය ෙශඡයන්ම
අපඡ ිකතට ඇ ෙන සෑම රා , ද්ඡදෂ, ඡමෝැ ික විේය ම මූලි ඡැේතුෙ මමත ෙ දෘෂ්ටියයි.
ඡසෝොන් මාර් ඵය මට්ටඡේදී සක් ාය දිට්ඨි ඡයස ද, අර්ැත ෙ මාර් ඵය මට්ටඡේ දී අස්මි මානය
ඡයසද අර්ක දැක්ඡෙන්ඡන් ඡේ මමත ෙ දෘෂ්ටිඡේ ද්විවිධ ැැඩතයයි. මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඉන්ද්‍රිය ඥානය
සමෙ ඇ ෙන බැවින් ඡෙන්ෙ දැන ැැඳින ැනීම තරමක් ුෂ් ර ාර්යයකි. එය ැැඳින ත
ැැක්ඡක් ඉන්ද්‍රිය ඥානය ඇ වීඡේ දී හුඡදක් ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙය ඡයස ඡනොෙ ිකුවර ැා මනස
ඇතුළත ිකටින කිිකයේ අඡයකුඡ ෙටැා ැනීමක් ඡයස ා ිකයේඡේ ැැමෙම අනුෙය. ඡේ ිකුවර ැා
මනස ඇතුළත ිකටින පුද් යයා ෙඡර ජීවිඡයකු, ශත මයක් ඡයස දැකීමට වුෙද පුළුෙන. අපට
ැැමෙ යනුඡේ හුඡදක් ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙය ඡැේතු ්‍රතයය ධර්මය අනුෙ පෙ න බෙක් ඡනො ඡද.
නමුු ස ය ක්ඡේශ ්‍රීමණ ළ රැතන් ෙැන්ඡසේයාට ැැඡෙනුඡේ ා අයුරින් ඡනො ඡද. උන්
ෙැන්ඡසේයාට ැැඡෙනුඡේ ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙය පෙ න යකා ස්ෙරූපඡයනි.236 පුහුුන් අයට

61. 238
ැැඡෙනුඡේ ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙය වි ෘ ස්ෙරූපඡයනි. ඡේ තත ෙ ඡදඡ ද ඡෙනස නේ එයයි.
ඡේ ඡෙනසට ඡැේතුෙ මමත ෙ දෘෂ්ටියයි. මමත ෙ දෘෂ්ටියට ඡැේතුෙ විචාර පූර්ෙ ෙ පෙ න සෑබෑ
ස්ෙභාෙය සැයකීමට පුහුුන් පුද් යයා අසමත වීමයි.237 විදර්ශනා භාෙනාඡද දී හුුව ර ෙනුඡේ ා
පෙ න ස්ෙරූපය පිළිබා විචාරපූර්ෙ ෙ නිරීක්ෂණය ර අෙඡබෝධ ර ැනීමටයි. ඉන්ද්‍රිය
ක්‍රියාඡද යකා ස්ෙරූපය විචාර පූර්ෙ ෙ නිරීක්ෂණය ර අෙඡබෝධ ර ත අඡයකුට ඉන්පසු
ෙදා ෙත ා පිළිබා ෙැරදි ෙැටීමමක් ිකතට ඇ ඡනො ඡද. ඡේ සෑමවිටම ඡපරට පැමිඡණනුඡේ
මාර් ඵය ්‍රඥාෙයි. නිික ශ ාරඡයන් තමාම ඡනොදැන, අනුන්ඡ ෙචනයක් පිළිඡ න තමාඡ
ිකඡත ඡ ඡළස් යටපත ළ පුද් යයාඡ ්‍රඥාෙ ෙැඩී නැත.238 ා පුද් යයා ඡ ඡළස් ඇ වීමට
ඡැේතුෙ ිකය ෙැරදි ෙැටීමේ බෙ ඡනොදනී. ා ෙැරදි ෙැටීමම එඡසේම ියය දී ඡ ඡළස් යටපත ළ ද,
යළිත ෙරක් අෙස්කාෙක් යැබූ විට යටපත ළ ඡ ඡළස් ිකඡත නැමෙ එයි. නමුු මෙඵය ්‍රඥාෙ
ැඹුුවය. ිකයුේය. මෙඵය ්‍රඥාෙ යැබීම නිසා ඡ ඡළස් ුුව ෙනුඡේ අෙඡබෝධය තුළිනි.239 විචාර
පූර්ෙ ඡයස ිකයළු ුවණු පිලිබා අෙඡබෝධය යබා ඇ බැවින් ිකඡත දෘෂ්ටියක් නැත. දෘෂ්ටිය
නැ බැවින් ිකඡතන් ඉෙත ෙ ගිය ඡ ඡළස් යළි ඇ ඡනො ඡද. මන්ද ඡ ඡළස් ඇ වීඡේ මුුන්මුය
දෘෂ්ටිය බැවින් එය ඉෙත ළ විට යළිත ඡ ඡළස් ඇ ඡනොඡෙන බැවිනි. ඡේ නිසා ඉන්ද්‍රිය
ඥානය ඇ ර ැනීඡේදී විචාර පූර්ෙ ෙ ටයුතු කිරීඡේ ඇ ෙැද ත ම මනාෙ ඉස්මතු ඡද.
මාර් ඵය ්‍රඥාෙ උපදො ඡ ඡළස් ුුව ළ විට ා ුුව ළ ඡ ඡළස් යළි ෙදා චිත ත සන්තානය
තුළ ැට ඡනො ැනීමට ැා සමක භාෙනාෙ මඟින් චිත ත සමාධි උපදො යටපත ළ ඡ ඡළස් යළි
ඉඩක් යැබුණු වි ස චිත ත සන්තානය තුළ ැට ැනීමට ඡැේතුෙ ිකත තුළ මුේ බැස ඇ මමත ෙ
දෘෂ්ටියයි.240
ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇ වීඡේ දී විචාර පූර්ෙ කුසයතාෙයට ඊට සම ාමීෙ ෙර්ධනය ර ත
යුතු ඡදයකි. ඡේ මඟින් අනෙශය දෘෂ්ටි ඇ ඡනො ඡද. ඡබන දෘෂ්ටිය වුෙද ක්‍රමානූකූයෙ පැ වී
යයි. දෘෂ්ටි ඇ බෙ ැා නැ බෙ ෙටැා ැනීමට අසීුව නිසා ඡ ඡනකුතුළ ඉන්ද්‍රිය ඥානය සමෙ
ඇ ෙන දෘෂ්ටි ඉන්ද්‍රිය ඥානඡයන් ඡෙන් ර දැකීමට මුේ ායඡේ දී තරමක් අසීුවය. ඉන්ද්‍රීය
ඥානය ඇ ඡෙද්දීම තරමක් ේපනා ාරී වුෙඡැොත ා සමෙ ඇ ෙන දෘෂ්ටි ෙටැා ැනීමට
අසීුව ඡනො ෙනු ඇත. ්‍රඥාෙ පැළවීම යනුඡෙන් ැඳුන්ෙනුඡේ ඡේ දෘෂ්ටි ැැඳිනීඡේ ක්‍රියාෙළිඡේ
්‍රගුණ අෙස්කාෙන්ය. බහු්‍රැත බෙ, දැනුම, උ ත ම සමෙ බුද්ධිමත බෙ සමාන නැත. යමක්
පුුවු පුහුණු කිරීමට රිසන් සඡතකුට පො ැැකියාෙ ඡේ. නමුු රිසන් සත ෙඡයකුට බුද්ධිමත
විය ඡනොැැකි ය. බුද්ධිය යනු පුහුණුෙ තුළ යැබූ ැැකියාෙ උප ාරී රඡ න එළඹිය ැැකි වි ේප
අෙස්කා පිළිබාෙ විචාර පූර්ෙ ෙ ක්‍රියාකිරීඡේ ස්ෙභාෙයයි.241 රිසන් සත ෙයාට සාඡප්ත ක්ෂ ෙ
මිනිසා බුද්ධිමත ය. බුද්ධිමත ම තුළ උප න් රැඡ න එන ඡ ොටසක් ද ඡේ. එය යඡමකුට
ඉපුන පසුෙ ඡ ොතරේ පුහුණු ළ ද, යබාදිය ඡනොැැකි ෙකි. ස්ෙභාෙඡයන්ම බුද්ධිමත ම
ස දත උපන්ඡනකුට පසුෙ පුහුණුෙ, ඉඡ නීම තුළින් තමා තුළ ඇ ා බුද්ධි ැැකියාෙ ෙර්ධනය ර
ත ැැකි ය. උප න්ම මන්ද බුද්ධි ඡයකුට ඡ ොතරේ පුහුණු ළ ද, එයින් බුද්ධිය යබා දීමට
ැැකියාෙක් නැත. ඡේ නිසා පුහුණුෙ, උ ත ම වුෙ ද අෙශය පුද් යයාට මිස ඉන් ඵය ්‍රඡයෝජන
ඡනො ත ැැකි අඡයකුට යබා දීමට ෙෑයේ කිරීඡේ උපඡයෝගීතාෙක් නැ බෙ ද පැැැදිලි ඡද.242
උ ත ම තුළ විචාර පූර්ෙ බෙ ියය ඡැෝ ඡනො ියය ැැකි ය. නමුු බුද්ධිය තුළ විචාර පූර්ෙ
බෙ ියය යුතුම ඡද. නැතඡැොත එය බුද්ධිය ඡසේ ැැඳින්විය ඡනො ැැකි ය. මන්ද උ ත ඡමන්
බුද්ධිය ඡෙන් රන්නා නිර්ණාය ය විචාරපූර්ෙ බෙ ෙන ඡැයිනි. ්‍රඥාෙ නේ බුද්ධියද ඡනො
ඡද. බුද්ධියට ෙඩා ිකයුේ ධර්මතාෙක් ්‍රඥාෙ තුළ ඇත.243 පුහුණුෙ උ ත ම මඟින් යබා න්නා
ඡද් තුළින් අෙස්කානූකූයෙ ඉතා සුසුු ඡද් විචාර පූර්ෙ ෙ ඡතෝරා ැඡනනුඡේ තාර්කි මනඡසේ
උප ාරඡයනි. ඡමය බුද්ධිමත මයි. නමුු ඡයෝ විෂයට පමණක් බුද්ධිය සීමා වී පෙතී.
ඡයෝ ඡේ සාර්ක ෙ ජීෙත වීමට බුද්ධිමඡතකුට ැැකියාෙ ඡේ. නමුු ඡයෝ විෂඡයන් එඡතරවී
ඡයෝ යට අයත නැ සුවිඡශේී දැනුේපරාසයක් අත පත ර ැනීමට බුද්ධිමඡතකුට ඡනො ැැකි
ය. ා සාැා ්‍රඥාෙ අතයෙශයය. ්‍රඥාෙ මඟින් ඡයෝ විෂය ඉක්මො ටයුතු කිරීමට ැැකි ය.244

62. 239
යඡමකුට බුද්ධිය ඇඡතොත උ ත ම, බහු්‍රැත බෙ ශදී ඡද් බුද්ධිමත ඡනො අඡයකුට ෙඩා
පැසුඡෙන් යබා ත ැැකි ය. එබැවින් බුද්ධිමතා තුළ අනිොර්යඡයන් උ ත ම ැා බහු්‍රැත බෙ
ඡේ. ්‍රඥාෙ බුද්ධිමත බෙට ෙඩා ඉැළ ඡදයකි. ා නිසා ්‍රඥාෙන්තයා තුළ අනිොර්යඡයන්ම
බුද්ධිමත බෙ ැා උ ත ම ඡේ. ඡම දදී උ ත ම මැන බැලීම සාැා නූතනඡේදී භාවිතාෙන
මිණුේ දඬු පිළිබාෙ සෑීමම ට පත විය ඡනොැැකි ය. විභා සමත වීම ැා සැ දමි ර ැනීම
පමණක්ම උ ත ම ැා බහු්‍රැත බෙ මැනීඡේ සාධ ඡයස සැයකිය ඡනොැැකි ය. එය උ ත බෙ
ැා බහු්‍රැත බෙ මැමඡේ එක්තරා ඡ ොටසකි. විභා සමත වීම ැා සැ ඡනොමැ වුෙද සමාජ
අත දැකීේ ැා බහු්‍රැතබෙ යැබූ පිරිස් සමාජඡේ ිකටි . විභා සමත වීමට, සැ යැබීමට
පමණක්ම උ ත ම ැා බහු්‍රැතබෙ යවීවීම නිසා නූතනඡේ ක්‍රියාත ම අධයාපන ක්‍රමඡදදඡේ
ණණතාෙයක් ද විදයමානය.245 ඡයෝ ස්ෙභාෙයට සාර්ක ෙ මුහුණදීමට ැැකියාෙ ඇ පූර්ණ
ඡපෞුවෂයකින් යුතු අය නූතන සමාජඡේ උ ත යැයි සේමත උදවිය අතර පො ුර්යභ වීමට
ඡැේතුෙ ඡමයයි.246 ්‍රඥාෙ ෙැඩිය යුතු ධර්මතාෙයකි.247 නමුු එ දද ජීෙ විදයාත ම පසුියමක්
ඡේ. එනේ ත්‍රි ඡැේතු , ද්වි ඡැේතු ශදී ඡයිකන් අර්ක දක්ො ඇ පුද් ය මානික පැ ඩ
තුළ උප න්ම උුවමවී ඇ ජීෙ විදයා ස ස්වීේ විදයමානය. උප න් උුවම වී ඇ ඡේ ජීෙ විදයා
පසුියම පසුෙ ඡෙනස් කිරීමට ඡනොැැකි ය. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා ත්‍රිඡැේතු උපතක් යැබුඡෙකුට
ැැඡරන්නට ඡෙනත කිිකු පුද් යඡයකු ැට ඡේ භෙය තුළ දීම නිෙන් අෙඡබෝධ ර ැනීමට
ඡනොැැකි බෙ දක්ො ඡේ.248
ඇස, රූපය ැා ස්පර්ශවීම නිසා චක්ඛු විඥානය ඇ ඡද. ඡමය ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙළියකි.ා
ඡැේතු ්‍රතය නිික පරිදි සේපූර්ණ වීම නිසා අෙසාන ්‍ර ඵයය ෙන චක්ඛු විඥානය ඇ ඡද.ඡමඡසේ ා
ක්‍රියාෙළිය දැකීමට උත සාැ ැනීම විචාර පූර්ෙ වීමකි. එඡසේ නැ ෙ ඇිකන් රූප බැලීමක් ඡසේ
ිකතා තඡැොත එතැන් ිකට ඉදිරියට ඇ ෙන ක්‍රියාෙළිය වි ෘ අෙඡබෝධයක් මත ිකු ෙන්නක්
ඡද. විචාර පුර්ෙ වීඡේ ෙැද ත ම මතුෙනුඡේ ඡේ නිසාය. විචාර පූර්ෙ වීම නිසා යම ඇ
ස්ෙභාෙඡයන්ම ෙටැා ැනීමට ැැකියාෙ යැඡේ. සාමානයඡයන් ඕනෑම පුද් යඡයකුට ෙැටීමමක්
ඇ ෙනුඡේ යමක් පෙ න ස්ෙභාෙඡයනි. ඡම ද ඇසට රූප ඡපනීඡේ ාර්යයද මීට සමානය. මන්ද
ඕනෑම පුද් යඡයකු ඇස නිසා රූප දකියි. ඔහු රූප දැකීඡමන් ඡනොනැෙතී බැලීමට ද උත සු ඡද.
ඡපනීම, දැකීම ැා බැලීම යනු එ ම අදැසක් ඡදන ෙචන ඡනො ඡද. ඡපනීම ැා දැකීම තුළ
ඡපඡනන්ඡනකු ඡැෝ දකින්ඡනකු ිකටීම අෙශය නැත. නමුු බැලීඡේ දී අනිොර්යඡයන් දකින්ඡනකු
ිකටිය යුතුමය. මන්ද බැලීඡේ ාර්ය ිකුකිරීමට බයන්ඡනකු නැ ෙ ඡනොැැකි බැවිනි.249 ඡම ද
සැබෑෙ ඡපනීම වුෙද සාමානය පුද් යයා එය ෙටැා නු යබන්ඡන් බැලීමක් ෙශඡයනි.ඡම ද
සාමානය පුද් යයා ඡසේ දැක් ඡේ සතය අෙඡබෝධයට ඡනො පත පුහුුන් පුද් යයාය. යඡමකු
පුහුුන් බෙ ඉක්මො ශර්ය බෙ රා පමුණුෙනු යබන්ඡන් එකී පුද් යයා තුළ ඇ ඡේ සාමානය
අෙඡබෝධය ඉක්මො දැකීමට ඔහුට ැැකියාෙ යැබූවිටය.250 එනේ ඡේ පුද් යයා බැලීඡේ ාර්යයට
සීමා වී ිකටිනතුුව ඔහු ශර්යඡයකු ඡනො ඡද. යේ විඡට එම පුද් යයා ඡපනීඡේ ක්‍රියාෙළිය
බැලීමක් ඡයස ෙරදො ෙටැාඡ න ිකටිනබෙ පැැැදිලිෙම තමාඡ ම නුෙණින් ෙටැා නියි ද ා
අෙස්කාඡදදී ඔහු ශර්යඡයකු බෙට පත ඡද. ශර්යයා යනු උසස් බෙට පත පුද් යයා යන්නයි.
පුරාණ භාරතීය සමාජඡේ ශර්ය නමින් අර්කදක්ෙන යද්ඡද් උසස් කුයෙත පුද් යයාය. ා
ෙයෙැාරය බුුරුන් විිකන් මෙඵය අෙඡබෝධයට පත උතුමා ැැඳින්වීම සාැා භාවිතාඡ ොට
ඡේ. සරළෙ පැැැදිලි ළ ද, ඇසට රූප ැමුවීඡමන් ඇ ෙන චක්ඛු විඥානය පුද් යත ෙඡයන්
පරිබා දර ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියා ාරීත ෙය පමණක්බෙ එක් ෙර සැයකීම තරමක් අපැසුය. ඊට ඡැේතුෙ
රූපඡේ පෙ න ශශ්ොදය ඡ ඡර ද ිකත ඇලීම නිසා ා ඇලීමට ඡැේතුෙ ෙන මමත ෙ දෘෂ්ටිඡේ ිකත
ගියා බැස බීමයි. ඡම දදී සසර භෙ මනට ඡැේතුෙන ්‍රධාන ඡැේතු ඡද ක් එකිඡන ඡෙලීපැටලී
එ ක් අඡනඡ ද ශධාරඡයන් පෙ න බෙ දැ ත ැැකි ය. ඡේ ්‍රධාන ඡැේතු ඡද නේ අවිදයාෙ
ැා තණ්ැාෙයි. ඡම ද අවිදයාෙ දෘෂ්ටිඡේ ස්ෙරූපඡයන් පෙතී. අවිදයාෙ, දෘෂ්ටිය ැා ඡමෝැය
ක්‍රියා ාරීත ෙ ැැඩතයඡේ ඇ ස්ෙරූපය අනුෙ එ ම ුවණ ට භාවිතා ෙන විවිධ ෙචන ඡයස

63. 240
සැයකිය ැැකි ය.251 අසීමාන් ඡසේ ෙචනෙය එේබී ිකටීමට ෙඩා ඡම ද ්‍රාඡයෝගි
ක්‍රියා ාරීත ෙය අෙඡබෝධ ර ැනීමට ෙෑයේ කිරීම ෙැද ත ය. මන්ද ෙචනෙලින් පො පැැැදිලි
කිරීමට උත සා ැ නුඡේ ඡම ද සැබෑ ක්‍රියා ාරීත ෙය ෙන බැවිනි. ්‍ර ාශන ශක් ඡේ ඇ
අඩුපාඩු ම ඡැෝ එබඳු කිිකයේ ඡැේතුෙක් නිසා ඡේ ක්‍රියා ාරීත ෙය යේකිික අඡයකුට ෙචනෙලින්
නිික අයුරින් පැැැදිලි කිරීමට පැසුවිය ැැකි ය. ඉන් ඔහුඡ ෙැටීමමට කිිකු අඩුපාඩුෙක් ඇ ඡනො
ඡද.252 අඩුපාඩුෙ ඇ ෙනුඡේ ඔහුඡ ෙැටීමම අනයයන්ට පැැැදිලිෙ ෙටැා ැනීමටය. ඡේ ඡැේතුෙ
නිසා නූතන සමාජඡේ දී වුෙද සතයාෙඡබෝධය යැබූ පුද් යයින් ිකටිය ැැකි ය. නමුු ැටළුෙ
ෙනුඡේ ා අෙඡබෝධය පැැැදිලි ්‍ර ාශන ශක් යකින් අනයයන්ැට ඡත ුවේ ත ැැකි පරිද්ඡදන්
ඉදිරිපත කිරීඡේ ඇ අපැසුතාෙයයි.253 ා පුද් යයා විවිධ භාෂා ඡැෝ දර්ශන විශාරදඡයකු විය
ැැකි වුෙ ද ා සෑම විෂය ඡක්ෂ්ත්‍රය ම පෙ න ඡයෞකි සීමාෙ ඉදිරිඡේ ඔහුට අසරණ වීමට ිකු
ඡද. මන්ද සතය අෙඡබෝධය ෙචනෙයට නො පැැැදිලි ඡයස පැසුඡෙන් කිෙ ඡනොැැකි බැවිනි.
ඕනෑම භාෂාෙ , ෙචන, ෙයා රණ නී සේ්‍රදාය ස ස්වී පෙ ඡේ ඡයෝ විෂයට අයත අත දැකීේ
අනයයන්ට පැැැදිලිෙ ්‍ර ාශ ළ ැැකි පරිද්ඡදනි. ඡම ද සීමාෙක් ඇත.ඊට පරිබා දර
ඡයෝඡ ෝත තර විෂය ට අයත අත දැකීේ ඕනෑම භාෂාෙ ෙචන, ෙයා රණ නී අනුෙ ්‍ර ාශ
කිරීම අසීුවය. ඇතැේ අෙස්කාෙය දී එඡසේ කිරීමට උත සාැ ැනීඡේ දී ්‍ර ාශයට ෙෑයේ රන
අදැස මුළුමනින්ම වි ෘ වී ඡත ුවේ ැනීමට ඉඩ ඇ අෙස්කාද ඡේ.ඡේ නිසා එඡසේ ෙෑයේ
රන තැනැත තා මුසා බස් පෙසන්ඡනකු ඡයස ද ඇතැේ විට අනයයන් විිකන් ෙරදො ෙටැා
ැනීමට ද ඉඩ ඡේ.254
ඡසෝත විඥානය ඇ ෙනුඡේ ණ ශේදය ැා ස්පර්ශවීම නිසාය. ණට ශේදයක්
පැමිණිවිට ශේද තරං මඟින් ර්ණ පටයය ස්පන්දනයවීම නිසා ඊට සේබන්ධ ස්නායු ැරැා ශේද
සංඥාෙන් ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය ඡද. ඡමය ඡ ඡනකුට දැඡනනුඡේ ්‍රෙණය වීමක් ඡයසය.
ඡම ද පුද් ය බෙ නැත. ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිය ිකු ෙනුඡේ ඡැේතු ්‍රතය ධර්මතාෙ මතය. එඡසේ අෙඡබෝධ
ර ැනීම නිසා යේ ඡ ඡනකු තුළ ඇ විය ැැකිෙ බූ මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඇ ඡනො ඡද. විචාර
පූර්ෙ ෙ එය අෙඡබෝධ කිරීම ්‍රඥාෙයි. යඡමකු තුළ ඡේ ්‍රඥාෙ නැ නේ ා පුද් යයා අරමුණුෙය
පැසුඡෙන් මුළාෙට පත ඡද. එම නිසා ්‍රෙණය වීඡේ ස්ෙභාෙය දතා මතා ්‍රෙණය කිරීමක් බෙට
පත ර නියි. ඡම ද මමත ෙ දෘෂ්ටිය ඇත. ඡේ මමත ෙ දෘෂ්ටිය නිසා ිකයළු අකුසය පාක්ෂි
ුවණු ඇ ඡද. සාමානයඡයන් දෘෂ්ටිය ස දත ්‍රෙණය දක්නට යැඡබන සුවිඡශේීතාෙය ෙනුඡේ
එකී ්‍රෙණය ඇසුඡරන් ඉන්ද්‍රිය ශශ්ොදයක් යැබීම ඡද. ඉන්ද්‍රීය ශශ්ොදයට ගිජුවීම නිසා ්‍රෙණය
අඛ්‍ණ්ඩෙ පෙතීො යන අභි්‍රාය ද, එබඳු ්‍රෙණ යැඡේො යැයි ්‍රාර්කනා කිරීම ද දක්නට යැඡේ.
ඡමබඳු ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිය දී ා දෘෂ්ටිය ්‍රධාන ඡද. මන්ද ිකයළු අකුසය ධර්ම ැට ැනීමට ැා
පැෙතීමට දෘෂ්ටිය ඉෙැේ ෙන බැවිනි. එබැවින් දෘෂ්ටිය ුුව කිරීමට අදාළ ිකයළු ුවණු අකුසය
ධර්ම ුුව කිරීමට ඡැේතුෙන බෙ පැැැදිලිය. ්‍රෙණය ඡ ඡර ද ඇ ෙන ඡයෝලී ස්ෙභාෙය දෘෂ්ටිය
ුුව ඡනො ඡ ොට ිකත පායනය කිරීඡමන් සමුච්ඡේද ඡයස ුුව ළ ඡනො ැැක්ඡක් ඡේ ඡැේතුෙ
නිසාය.255 ිකත පායනය රනා තාක් ්‍රෙණ ශශාෙ ිකඡත යටපත ෙ පෙතී. යළි අෙස්කාෙක් යත
ඡ ඡණ ද පැණ නැමෙ මුළු ිකතම ඡෙයා පැ ර යයි. විචාර පූර්ෙ ෙ ඡමම ක්‍රියාෙළිය නිරීක්ෂණය
කිරීම මඟින් සැබෑ තත ෙය අෙඡබෝධ ර ත ැැකි ය. ඡමය ිකු කිරීමට නේ ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිය
ශරේභඡේ පටන්ම අෙසාන දක්ො සෘජු නිරීක්ෂණයට යටත කිරීම අෙශයය. එ ද දී ්‍රෙණයක්
ශරේභ වීම සාැා ්‍රෙණය ඡ ඡර ද ්‍රමාණෙත තරේ අෙධානයක් පැෙ ය යුතුය. නමුත ා
අෙධානය ලී ්‍රෙණය මමත ෙඡයන් දෘෂ්ටි ග්‍රැණය ර ැනීම ඡසේ ෙරදො ඡනොෙටැා තයුතු
ඡද. ණ නිසා ශේදය නිසා ා ඡදඡ ද ස්පර්ශය නිසා ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිය ිකුවීම මිස, මා ශේද අසා
රස වින්දනය රන්ඡන් යැයි මමත ෙය පාද ෙ ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙළිය ඡනොෙටැා ත යුතුෙ ඡේ.
විචාර පූර්ෙ වීම යන්ඡන් නියම අදැස ඡමයයි. විදර්ශනා භාෙනා කිරීඡේ දී ිකුෙනුඡේ යඡමකු
තුළ ඇ ඡේ විචාරපූර්ෙ කුසයතාෙය ෙර්ධනය කිරීමයි. ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිඡේදී ඉන්ද්‍රීය ඥානය, ජීෙ
විදයා ක්‍රියා ාරීත ෙය ශදී ුවණු උප ාරඡයන් ්‍රෙණයක් ිකු වීම මිස මම යනුඡෙන් ිකතා ත

64. 241
අඡයකුට එ ද ර්‍තෘත ෙය බාරදීම ඡනො ළ යුතුය. ිකඡත ද ිකයළු කුසය පාක්ෂි ුවණු එක් රැස්
ෙනුඡේ ඡේ අයුරින් විචාර පූර්ෙ වීම තුළය. ්‍රෙණ ඉන්ද්‍රීය ඥාන ඇ වීම කිිකඡසේත විචාර පූර්ෙ
වීමට බාධාෙක් ඡනොෙනබෙ පැැැදිලිවිය යුතුය. ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියා ාරීත ෙය නිසා ඇ ෙන ්‍රෙණ
මමත ෙඡයන් දැඩි ඡයස ග්‍රැණය ර ැනීම නේ එම ්‍රෙණ නිික අයුරින් ෙටැා ැනීමට බාධාෙක්
විය ැැකි ය. මන්ද ා අෙස්කාඡදදී පක්ෂග්‍රාීම බෙ ඇ වීමට අෙ ාශ ඇ බැවිනි. පක්ෂග්‍රාීම වීම
නිසා අ මැ ඡද් ඡ ඡර ද අෙධානය අඩු වීම ද, ැම ඡද් ඡ ඡර ද අසීමාන් අෙධානය ද
ඇ වීඡමන් අසමතුලිත බෙක් දිස් ඡද. ඡේ අසමතුලිත බෙ නිසා පරිපූර්ණ ්‍රෙණක්‍රියා ාරීත ෙයට
බාධා ඇ ඡද. ඡේ බාධා මඡනෝවිදයා ැා ජීෙ විදයා යන පැ ඩ ඡදකින්ම ඇ විය ැැකි ය.
අෙධානය අඩුවීම නිසා ඇතැේ ්‍රෙණ ගිලිීම යා ැැකි ය. එඡසේම අසීමාන් අෙධානය නිසා
්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිඡේ අඩංගු ඡනො ෙන ඡද්පො ඇ ඡසේ දැකිය ැැකි ය. එය ද ්‍රෙණඡේ යකාර්කොදී
බෙ ියා දැමීමට ඉෙැේවියැැකි ුවණකි. යමක් ඡ ඡර ද වුෙමනාෙට ෙඩා සංඡදදීවීම නිසා එ ද
අන්තර් ත ඡනොෙන සෘණෘත ම ුවණු ඡ ඡර ද පො දැඩි උනන්ුෙක් දැක්වීම පැසුඡෙන් ිකතට
ළකිරීමට ඇ වියැැකි ුවණකි. යමක් ඡෙතට ඉක්මනින් ළංවීම ඉක්මනින් ඈත වීමටද
ඡැේතුෙක් ෙන්ඡන් ඡේ අනුෙය. සෑම විට දීම මධයස්කතාෙය පෙත ො ඡ න යා ැැකි නේ එය
ෙඩාත ඡයො යය. මන්ද යමක් පිළිබා නිික ෙැටීමම ඇ වීමට සුුසුම පරිසරය ෙනුඡේ වුෙමනාෙට
ෙඩා ළං වීම ඡමන්ම ඈත කිරීම යන ද්වි අන්තයන්ඡ න් මිුනු බෙ ෙන ඡැයිනි.256 ිකඡත ද
මධයස්ක බෙ පෙත ො ැනීමට උචිතම මානික පරිසරය ඇ ෙනුඡේ විචාර පූර්ෙ යක්ෂණ
මනඡස ද ඇ ර ැනීම මඟිනි.257 යම ට ඇ ෙැඩි අෙධානය ැා අඩු අෙධානයට බයපාන ජීෙ
විදයා පැ ඩ ෙනුඡේ ා පුද් යයාඡ මඡනෝ ායි ස්ෙභාෙය ඊට අනු තවීමට ඡයොමු වීමයි.
ශේද අධි පරිසරය දිවි ඡ ෙන පුද් යඡයකු අධි ශේදෙයට මිස සාමානය ශේදෙයට සංඡදදී
ඡනො ඡද. අඩු ශේද ඇසුඡර් ේ ැරින පුද් යඡයකු අධි ශේදෙයට පැසුඡෙන් සංඡදදී ඡද.
උප න්ම ශාරීරි ෙ උුවම ර ඡ න පැමිඡණන විවිධ ඡරෝ ාබාධ තත ෙයන් නිසාද ්‍රෙණ
ක්‍රියාෙළිඡේ ණණතා ඇ විය ැැකි ය. එඡසේම අඩු අෙධානය නමැ මානික සංකූයතා ස්ෙභාෙය
නිසාද ඇතැේ විට ්‍රෙණ ක්‍රියාෙ නිික අයුරින් ිකු ඡනො විය ැැකි ය. ඡමබඳු ුවණු ඡසෝතවිඥානය
ඡ ඡර ද විචාර පූර්ෙ වීමට ඇ ෙන බාධා ාරී මඡනෝ ායි ස්ෙභාෙයන් ඡයස ඡපන්ො දිය
ැැකි ය.258
ශඝ්‍රාණය ඇ වීමට නාසය, න්ධය ැා ස්පර්ශවීම අෙශයය. ඡම ද දී ඇ ෙන ්‍ර ඵයය
නේ ඝාණ විඥානයයි. ඡමය ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියාෙළිය නිසා ඇ ෙන්නකි. නමුු සැබෑ ඡයෝ ඡේ දී
ඡේඡයස ේපනා කිරීමට සාමානය මිනිසුන්ට ඡනොැැකි ය. පුහුුන් බෙ ඡයස ැැඳින්ඡෙන්ඡන්
ඡමයයි. සතයය ා ස්ෙභාෙඡයන්ම දැකීමට සමත වීම නේ විශාය මානික දියුණුෙකි. ඡේ මානික
දියුණුෙ ඇ ර ැනීමට නිුවත සාැ ෙ ඡනොැැකි ය. ා සාැා විශාය ැපවීමක් ළ යුතුය.
මැත ඡෙඡැසක් දැරිය යුතුය. ක්‍රමානූකූයෙ යමක් දකින ශ ාරය ඡෙනස් කිරීම තුළින් ෙැරදි
ෙැටීමම නැ ර ැනීමට ැැකි ය. ෙරදො ෙටැා ැනීමට දෘෂ්ටිය ඡමන්ම ෙරදො ෙටැා ැනීම
තුළින් විඳින ශශ්ොදය ද ඡැේතුෙක් ඡද. ඡේ නිසා දෘෂ්ටිය නැ ර දැමීමට ්‍රකම ා ඡ ඡර ද ඇ
ර ඡ න ිකටින ශශ්ොදය මාක් ඡැෝ අෙම ර ත ැැකි නේ දෘෂ්ටිය ුුව කිරීඡේ ෙැඩපිලිඡෙයට
එය පැසුෙක් ෙනු ඇත. විදර්ශනා භාෙනාෙට පූර්ෙං ම ෙශඡයන් සමක භාෙනා ෙඩා ිකත ස ස්
ර ඡ න පැෙතීම පැසුෙක් ෙන්ඡන් ඡේ නිසාය. විදර්ශනා භාෙනාෙ පමණක්ම වුෙ ද ෙැඩිය ැැකි
ය. එවිට ිකු ෙන්ඡන් දෘෂ්ටිය ැා දෘෂ්ටිඡයන් උපදින ඇලීම යන ඡද ම ුුවකිරීමට විදර්ශනා
භාෙනාඡද දී අධි ඡෙඡැසක් ත යුතු වීමය. සමක භාෙනාෙ පූර්ෙඡයන් ෙඩා ඡ ඡළස් යටපත ෙ
බුණ ඡැොත තෙ ඉ රිෙ ඇත ඡත දෘෂ්ටිය ුුව ර ැනීමට පමණක්ම නිසා විදර්ශනා භාෙනා ෙඩා
පැසුඡෙන් ා ටයුත ත ඉු ර ැනීමට ැැකි ය. යමක් රන්නන් ොඡේ ිකු රනොට ෙඩා
අෙඡබෝධඡයන් ළැැකි නේ ා ටයුත ඡත සාර්ක ත ෙය ෙඩා පරිපූර්ණ වීමට එය එක් ඡැේතුෙක්
ද ඡද. ශඝ්‍රාණඡේදී යම පෙ න සුො ඡ ඡර ද ිකඡත ඇලීමක් ඇ වීමට ැා ු ා ඡදයක්
පිළිබා ැටීමක් ; ්‍ර ඝයක් ඇ වීමට ඡැේතුෙනුඡේ දෘෂ්ටි සැ තෙ සැයකීමයි.දෘෂ්ටි සැ ත

65. 242
ස්ෙභාෙයට ඡැේතුෙ විචාර පූර්ෙ අයුරින් ශඝ්‍රාණ ක්‍රියාෙළිය ඡනො සැයකීමයි. සුො ශඝ්‍රාණ
පිළිබා ඇලීම ඇ ෙනුඡේ මමත ෙය පිළිබා ඇ ර නු යැබූ ැැමෙමයි. ඡමය ෙටැා ැනීම
තරමක් ුෂ් ර විය ැැකි ය. නමුු ක්‍රමානූකූයෙ පුුවු පුහුණු රද් දී ඡේ ෙැටීමම ඇ ර ැනීමට
ැැකියාෙ යැඡේ. ා සමෙම ෙැරදි ෙැටීමමට ්‍රධාන ඡැේතුෙ දෘෂ්ටිය ික න් ඉෙත වී යයි. සු න්ධ
ශඝ්‍රාණ පෙතීො යැයි සැයකීම, මට ශඝ්‍රාණය කිරීමට යැඡේො යැයි ිකතීම, එ ද සුඛිතබෙ පිළිබා
ැැමෙම ශදී ඡද් පිළිබාෙ ෙැරදි දෘෂ්ටිය ඇ වීමට ඡැේතුෙ ත්‍රි යක්ෂණ ධර්මතාෙට ශඝ්‍රාණ
ක්‍රියාෙළිය යටත බෙ විචාර පූර්ෙ ෙ ඡනො සැයකීමයි. යමක් ශඝ්‍රාණවීඡේ ිකට ඡමොළය එය ැඳුනා
ැනීම දක්ො සීඝ්‍ර සේඡ්‍රේෂණ ක්‍රියාෙක් ිකු ෙන බෙ සැබෑය. නමුු ා සේඡ්‍රේෂණ ක්‍රියාඡද ඡද යට
ෙඩා එය ්‍රඥාඡෙන් ැඳුනා ැනීඡේ ඇ ඡද ය අධි ය. එබැවින් අකුසය ිකත පැළවීමට ෙඩා
කුසේ ිකත පැළ වීම ඡද ෙත ය. ඡේ නිසා එම අකුසය ිකත ෙලින් ඡෙන්වී විචාර පූර්ෙ ෙ ටයුතු
කිරීඡේ ැැකියාෙක් පෙතී. ඊට අෙශය රනුඡේද ක්‍රමි පුහුණුෙයි. ා සාැා යමක් ශඝ්‍රාණය
ඡෙද්දීම එය ෙටැා ත යුත ඡත එයින් මා සුො විඳීමක් ඡයස ඡනොෙ සුො දැනීඡේ ක්‍රියාෙළියක්
ඡයස පමණි. තෙත ැඹුරට යඡතොත ශඝ්‍රාණය යනු තෙත එක්තරා දැනීඡේ ස්ෙභාෙයක් පමණක්
බෙ ෙටැා ැනීමට යැඡේ. ඡේ දැනීම ඝානායාතනය මඟින්ම අභයන්තරය රා පමුණුෙන විඥාන
ක්‍රියාෙළිඡේ එක්තරා ැැඩයක් පමණක් බෙ ෙැටීමම නිෙැරදිය. ඡේ අයුරින් ශඝ්‍රාණ ක්‍රියාෙළිය
තණ්ැා දෘෂ්ටි ැා මාන ඡයසට පරාමර්ශනය ඡනො ඡ ොට එය විනිවිද යකාර්කය අෙඡබෝධ ළ
ැැක්ඡක් විචාර පූර්ෙ ෙ ික ද නුෙණින් ටයුතු කිරීඡමනි.259
දිෙ, ශැාර පාන සමෙ ස්පර්ශවීම නිසා ජිදැා විඥානය ඇ ඡද. ජිදැා විඥානය මමත ෙය
අනුෙ සැයකුෙඡැොත ඉන් ිය ද ෙනුඡේ තණ්ැා, දෘෂ්ටි ැා මාන ශදී අකුසය ධර්මයි. ජිදැා
විඥානඡේ ඇ වීම ඡැේතු ්‍රතය ධර්මතාෙ අනුෙ ිකු ෙන බෙත , ා ිකයේය ත්‍රි යක්ෂණයට යටත
බෙත විචාරශීලීෙ සැයකීම ෙැද ත ය. මන්ද කිිකෙක් ඡනො ිකතා ජිදැා ඉන්ද්‍රිය භාවිතා කිරීම තුළින්
රසයට ගිජුවීම ඇ ෙන බැවිනි. ඡේ රසයට ගිජුවීම පසුපස ඇත ඡත මමත ෙ දෘෂ්ටිය මිස අන් යමක්
ඡනො ඡද.260 ශැාර පාන භුක් විඳීඡේ දී ාොඡේ රසය විා ැනීඡේ ඡච්තනාෙ ඡම ද
්‍රධානත ෙයක් නියි. ඡම ද දී ිකුවිය යුතුම ඡද් රසෙත ශැාර පාන ැනීම නැෙැත වීම ඡනො ඡද.
එඡසේම කිිකයේ නිශ්චිත ශැාර පාන ෙර් යකින් ෙැළකීම ද ඡනො ඡද. ාො ිකයේයම මතුපිටි ඔපය
ඡ ඡර ද පමණක් බයපාන ුවණුය. එබඳු ඡද්ෙේ ෙලින් ෙැළකුණු පමණින් එබඳු ශැාර පාන
ැනීඡේ තෘෂ්ණාෙ, මානය ැා දෘෂ්ටිය ුුව ඡනො ඡද. එම නිසා බුු දැමින් ඡපන්ො ඡදනුඡේ රස
තෘෂ්ණාෙ ුුව ර ැනීඡේ දී පිලිඡෙත යේ සුවිඡශේීත ශැාර පානයක් ැනීඡමන් ෙැළකීම තුළ
ඡනොෙන බෙයි.261 තෘෂ්ණාෙ, මානය ැා දෘෂ්ටිය ුුව ඡනො ර යේකිික සුවිඡශේී ශැාර පානයක්
ැනීඡමන් ෙැළකුන ද, රස තෘෂ්ණාෙ, මානය ැා දෘෂ්ටිය ඡබන තාක් ේ බැැැර ළ ශැාරඡේ
රසයට සමාන ඡෙනත ශැාර පාන ැනීමට එබඳු පුද් යයා ඡපළඹිය ැැකි බෙ ඡම ද දී ඡනො
සය ා ඇ ෙැද ත ුවණකි.262 නිදසුනක් ඡසේ සත ෙ මාංශය අන්තර් ත ශැාරයක් ැනීම
පිළිකුේ ළ අඡයකු එබඳු සත ෙ මාංශඡේම රසය ඇ ඡසෝයා ෙලින් ස ස් ළ නිර්මාංශ
ශැාරයක් ැනීම දැක්විය ැැකි ය. ඡම දදී ිකුවී ඇත ඡත ා පුද් යයාඡ රස තෘෂ්ණා, මානය,
දෘෂ්ටි ුුවකිරීමක් ඡනො ඡද. පුද් යයාඡ රස විඳීඡේ තෘෂ්ණාෙ, මානය, දෘෂ්ටිය එඡසේම ියයදී
ශැාරපාන ෙර් හුෙමාුව කිරීමක් පමණක් ඡම ද දී ිකු වී ඡේ. සත ෙ මාංශය ැනීම සත ෙ
ඝාතනයට ුවකුයක් ඡෙතැයි ිකතා සත ෙ මාංශ ෙර්ජනය ළ ද, එයින් අඡප්ත ක්ෂිත ්‍ර ඵය
යැඡබතැයි ික ය ඡනො ැැකි ය. තමා සත ෙ ඝාතනය ඡනො ර ඡෙනත අය යො සතුන් ඝාතනයට
රවීමට අනුබයයක් යැියය ැැකි බෙ ිකතා ඡමඡසේ ක්‍රියා රන බෙ ඡපඡන්. ඡම දදී ෙැද ත ෙනුඡේ
ඡච්තනාෙයි. ඝාතනය කිරීඡේ කිිකු ඡච්තනාෙක් නැ නේ, න්නා ශැාරය හුඡදක් ධාතු
සමූැය නිර්මිතයක් විනා අසෙේ රසඡයන් යුතු බෙ ඡනො සය ා තැැකි නේ, යේ විඡශේෂිත
ශැාරයක් ෙර්ජනය කිරීඡමන් අත ෙන සුවිඡශේී කුසයයක් ද නැත. සත ෙ ඝාතනය ශැාර පිණිස
සත ෙ මාංශ ඡනො න්නා බ්‍රාැ්මණ, දන්ු ශ මි යින් අතර පො පැෙතී ඡේ. එ දදී ිය ද පූජා ෙැනි
විවිධ ශ මි අභිචාර විධීන් සය ා සත ෙ ඝාතනය ිකු ර ියණ. ඡයෝ ඡේ ිකයළු ඡදනා එක්ෙර

66. 243
ා ඡ ොට එක් විට නිර්මාංශ විය ැැකි නේ ඝාතනයට ්‍රබය බයපෑමක් එේය ළ ැැකි ය.
නමුු එය ්‍රාඡයෝගි නැත. නිර්මාංශ ශැාරඡයන් යේ කිික සීමිත ්‍රමාණය ට සත ෙ ඝාතනය
ෙැළැක්වීමට බයපෑමක් එේය ළ ැැකිබෙ නේ සතයයකි. එය ඡපොු ාර්යයක් විනා
ඡපෞද් ලි ඡදයක් ඡනො ඡද. ධූතාං ධාරීන් අතර ඡසෝසානි ාං ය සමාදන් අයට මුළු රාත්‍රිය
පුරා බවුන් ෙැඩීමට ඡසොඡැොනට පිවිසීඡේදී සත ෙ මත සය මාංශඡයන් ෙැළකීමට බුුරුන් උපඡදස්
යබාදී ඡේ. ා සත ෙ මත සය මාංශ ැනීඡමන් ඔවුන්ට ඇ වියැැකි අමනුෂය රදරෙලින්
ෙළක්ො ැනීම සාැා මිස බවුන් ෙැඩීඡේ දී එමඟින් සුවිඡශේී පි දටක් සැයඡසන නිසා ඡනො ඡද.
ඡේ අයුරින් ළ යුතු ඡනො ළ යුතු ඡද් සය ා බැලීමට ැා තමා ළයුතු ෙඩාත ම සුුසු ඡද් තීරණය
ර ැනීමට විචාර පූර්ෙ බෙ ෙැද ත ය.263 ඡසසු ඉන්ද්‍රීය ඥාන අතර ජිදැා ඥානය සුවිඡශේී
ෙනුඡේ තම වදනි දිවි ඡපඡෙත තුළ දින ට කි දප ෙතාෙක්ම ජිදැා විඥානය සමෙ ටයුතු
කිරීමට ඕනෑම අඡයකුට ිකු ෙන බැවිනි. ජ්විැා විඥානය සමස්ත ාය විඥානයට අයත දැනීඡේ
එක් ැැඩයක් බෙට සැයකිය ැැකි ය. ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන්ට අයත ඡසසු විඥාන ඡමන්ම ජිදැා විඥානය
තුළද ාය විඥානය පෙතී.264 ාය විඥානඡේ ස්ෙභාෙය නේ දැනීඡේ යක්ෂණයයි. ජිදැා
විඥානය තුළ රස දැනීඡේ ෘතය ැැුවණු විට, ාය විඥානයට ඡපොු දැනීඡේ යක්ෂණය ද ඇත.265
දිෙ ඇඟිේඡයන් ස්පර්ශ ළ විට දැනීම අෙඡබෝධ ර ත ැැකි ය. එවිට දැඡනනුඡේ ස්පර්ශය
ඡක්න්ද්‍ර ර ත දැනීමක් මිස ශැාරය ඇ රසය පිලිබා සුවිඡශේී දැනීමක් ඡනො ඡද. ශැාරය
ඇ රස විඳීම ඡෙනුෙට විචාර පූර්ෙ ඡයස එ ද දැනීේ යක්ෂණය අරමුණු ළ ැැකි ය. ඡේ සාැා
ශැාරය ැනීඡේ දී රසය ඡෙනුෙට දැනීේයක්ෂණ අරමුණු ළ යුතුය. එවිට ජිදැා විඥානය ඡැේතු
්‍රතය ක්‍රියාෙළිය නිසා ඇ ෙන බෙ ෙැටඡැේ. එඡසේම ජිදැා විඥානය ඇ වීඡේ දී හුඡදක් කුමන
රසයක් ඇ වුෙද ා ඡ ඡර ද මධයස්ක ික ද නුෙණ ඇ ෙ සැයකීම මඟින් රස විඳීඡේ ඡච්තතාෙ
ඡෙනුෙට ා ශැාරඡේ ඇ උපඡයෝගීතාෙ පිළිබාෙ පමණක් විචාර පූර්ෙ ෙ සැයකිය ැැකි ය. රස
තෘෂ්ණාෙ, මාන, දෘෂ්ටි ුුව ර ැනීඡේ නිික පිලිඡෙත ඡමයයි.266
සමට ස්පර්ශයක් යැබුණ විට ාය විඥානය ඇ ඡද. ය පුරා ෙයාප්ත තෙ වි දදී ඇ සම
ඡඵොට්ඨේබායතනය නේ ඡද. යට දැඡනන පැස රළු ඡැෝ සුමුු විය ැැකි ය. සුමුු පැසට ඡයොේ
කිරීම ඡමන්ම රළු පැස පිළිඡ ද කිරීම ඇ ෙනුඡේ දෘෂ්ටි තෙ ේපනා රන විටය. යේ
පුද් යඡයකු මම යැයි සැයකීම නිසා සමට දැඡනන ස්පර්ශඡේ රළු, සුමුු බෙ පිලිබා අෙධානය
ඡයොමු කිරීමට ඡපළඡේ. ස්පර්ශයට ඡයොේකිරීම ිකුවීමට දෘෂ්ටිඡේ ්‍රබය බයපෑමක් ඇත. ස්පර්ශය
පිළිබා සම මඟින් ඇ ෙන විඥානය නිසා ාම වින්දනය ඇ ඡද. ාම නේ අදාළ පුද් යයාඡ
ශ ේප ැා ුවචි ත ෙය අනුෙ ැම පැසයි. එය විදීමට ිකත ද ඇ ෙන තෘෂ්ණාෙයි. යළි යළි
ා ස්පර්ශ යැබීඡේ, ා සාැා ඡයොමු වීඡේ ඇ අධි තර ශශාෙයි.267 ාමය මිනිස් ිකඡත ඇ
්‍රබයතම (Driver) ඡමඡැයුේ ාර යකි. සෑම ායි සුෙ පැසු ස්ෙභාෙයක්ම ලිංගි ැැමෙමක්
ඡයස උද්දීපණය ෙන ාමය ඡනො ඡද. නිදසුනක් ඡයස සුෙ පැසු විේලුද ඇ රිේයක් ඡයදූ
සයනය ෙැ ර ිකටිද්දී ිකුවරට දැඡනන සුෙ පැසු බෙ නිසා ලිංගි උත ඡත ජනයක් ඡනො
යැඡේ.268 නමුු එය ලිංගි උත ඡත ජනයට ශධාර විය ැැකි ය. මන්ද ුක්ඛිත ඡයස පසුෙන
අෙස්කාෙයට ෙඩා සුප ෙැසු ායි පසුියම නිසා ලිංගි ෙ පිියඡදනබෙ විදයමාන බැවිනි.269 ා බෙ
දැ ත ැැක්ඡක් ාම සු ඡයස ැැඳින්ඡෙන මනුෂය ඡයෝ ය ැා ඡද්ෙ ඡයෝ ෙය ලිංගි ෙ
උත ඡත ජනයවීම විදයමාන බැවිනි.270 සතර අපාය ශදී ුක්ඛිත ස්කානෙය ාම සංඥාෙක්
අවිදයමාන ෙනුඡේ අධි ුක් සැ ත ාය විඥානය ාම සංඥා ඉපදවීඡේ අසමත ෙන නිසාය.
පුරාණඡේ බූ එක් විමුක් ාමී අන්තො දී සේ්‍රදායක් අත තකියමකානුඡයෝගී ක්‍රමඡදදඡේ දී
යට දැඩි ුක්දීම අකුසේ ිකත ඇ වීම ෙැළැක්වීම පිණිස ඡැේතුෙක්බෙ දක්ො ඇත. ිකුවරට
අධි ුක් දීඡේ දී ාමු ැැමෙේ ඇ වීම ෙැළැක්ඡෙන නිසා ඡමඡසේ එය ශ මි පිලිඡෙතක්
ඡයසට ්‍ර ාශයට පත ො විය ැැකි ය.271 චරිත ෙශඡයන් ත ළ රා චරිතඡයන් ඡැිය අය
ිකුවරට අධි ුක් දීඡේ පිලිඡෙත ඡ ඡර ද ෙඩාත ඉක්මනින් පැදින බෙ දක්ො ඡේ. මන්ද එබඳු
අය නිරතුුව සුඛිත බෙ ඡ ඡර ද ඇලුණු අයයි. ා නිසා එෙැනි සුඛිත පසුියමකින් ඡතොරෙ ඔවුන්ට

67. 244
ටයුතු කිරීමට අපැසුය. ඉදින් යඡමකු එඡයසට ටයුතු රන්ඡන් නේ ා තැනැත තාඡ ක්‍රියා
යාපය මැත උත ර්ශඡයන් දැකීම ඔවුන්ඡ ඇ ශ ේපයයි. නමුු ඡබොු සේ්‍රදාය අනුෙ
ායි විඥානය ඡ ඡර ද රූක්ෂ ්‍ර පදාෙක් අනු මනය ළ පමණින් මානික පක්ෂයට ඉන්
එතරේ දැඩි බයපෑමක් ඇ ළ ැැකි යැයි ඡනොපිළි නියි. ා ඡෙනුෙට මානික ෙ ායි
විඥානඡයන් බැැැරෙ ටයුතු කිරීඡේ පිලිඡෙතක් ඡබොු ්‍ර පත තුළ අන්තර් තය. ඡනක්ඛ්‍ේම
සං ේපය ඡයස අර්ක දැක්ඡෙනුඡේ ා ්‍ර පත යයි. ඡම දදී ිකුවඡර් ඇ ාම සංඥාෙ ඡ ඡර ද
ඡනොෙ මනඡස ද ඇ ාම සංඥාෙ ඡ ඡර ද අෙධානය ඡයොමු ර ඡේ. ා නිසා ාම සංඥාඡෙන්
ුුව වීමට සැබෑ ක්‍රමඡදදය නේ ාමඡයන් නික්මීම අභිනිෂ්ක්‍රමණය ළ යුතුබෙ පැැැදිලි ර
ඡේ. ඡමය ස්කර ඡද කින් යුතුෙ ඡේ. ගි ද ඡ දරින් නික්ම පැවිද්දට එළඹීම ඡමයින්
පළමුෙැන්නයි. ඡදෙැන්න ිකත පැවිදි කිරීම ාම සංඥා බැැැර කිරීමයි. ගි ද බඡෙන් පැවිද්ද ඡෙත
එළඹුන ද එනේ ය පැවිදි ළ ද, එය මානික ශික්ෂණය යබා ැනීමට උප ාරයක් මිස එය තෙ
ුරටත මානික ශික්ෂණය යැබීම අනෙශය බෙ ැෙෙන්නක් ඡනො ෙන බෙ දත යුතුය. ශමිෂ සැප
සේපත යැබීඡේ ුෂ් රතාෙ නිසා ගි ද බෙට ෙඩා පැවිද්ද ඉමැත ුෂ් ර ජීවිතයකි.272 නමුු
මානික ෙ උපරීම සුෙය එ ද ඇත. ලිංගි ඇසුරට හුුව පුුවු ඡෙකු ැට ඉන් ඈත ෙ ටයුතු කිරීම
මැත ු ක් ඡසේ ැැඡෙතත , ුවණු දැන අෙඡබෝධඡයන් යුතුෙ එයින් ෙැළකුණු පුද් යඡයකු
ැට ඡනක්ඛ්‍ේමඡය ද ඇ නිරාමිස සතුට ිකතට දනෙන්ඡන් ෙචනඡයන් කිෙ ඡනොැැකි අපමණ
සැැැේලුෙකි. ාම සංඥා ිකතට බරකි. ුවණු දැන නිික අෙඡබෝධඡයන් යුතුෙ ෙැළකීම මිස
සමාජඡේ ඡසසු අයඡ වුෙමනාෙ මත පිළිඡෙත පිරීමට බයැත ාරඡයන් ලිංගි ඇසුඡරන් ඡෙන්
ර තැබීඡේ දී ා අයඡ ිකත තුළට සැබවින් නිරාමිස සතුටක් යැඡේදැයි කිෙ ඡනො ැැකි ය.273 ාය
විඥානය ඡ ඡර ද උඡප්ත ක්ෂ විය යුතු බෙ ාම සංඥාඡද විවිධ ැැඩතය අනුෙ පැැැදිලිඡද. විචාර
පූර්ෙ ෙ ටයුතුකිරීඡේ අෙශයතාෙ ඇ ෙනුඡේ ාය විඥානය තෘෂ්ණා,දෘෂ්ටි,මාන ර දතෙ
මධයස්ක ඡච්තනාඡෙන් ඉෙසීමට එමඟින් මනා පුහුණුෙක් යැඡබන බැවිනි.274 ස්පර්ශ විඥානය
මිනිස් මනසට ෙඩාත තදින් ා ෙදින ඡදයකි.එබැවින්ම ස්පර්ශ අත දැකීේ පිළිබා ස්මරණ සටැන්
මනඡස ද ැඹුුව ස්කරඡය ද සටැන් ඡද. මානික මට්ටම උසස් අඡයකුට ස්පර්ශ විඥානය
ඡ ඡර ද විචාර පූර්ෙ වීම මඟින් මධයස්කභාෙය පෙත ො ත ැැකි යැයි පිළි ැඡන්. ස්පර්ශය ාම
සංඥාෙ ඇ වීමට ශධාර ෙන නමුු එය විචාර පූර්ෙ ෙ සැයකීමතුළ ාම සංඥාෙ ුුව කිරීමට ද
උප ාරී ෙන බෙ දැක්විය ැැකි ය.275
මනසට ධේම යනුඡෙන් ැැඳින්ඡෙන මානික අරමුණු යැබීම නිසාම මඡනෝ විඥානය ැට
නියි. ඡේ මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ ඉතා ිකයුේය. ායි ඉන්ද්‍රියන් ඇසුඡරන් ැට න්නා ාය
විඥාන ධාතුෙ ඡමන් ඡනොෙ මානික පසුියම ෙටැා ැනීමට ුෂ් රය. එබැවින් මානික ධර්ම
අරමුණු ර භාෙනා ෙැඩීම ඡැොඳින් ා සාැාම හුුව පුුවු ඡෙකු ැට මිස ඡසසු අඡයකුට ුෂ් ර
ාර්යයකි. විදසුන් ෙැඩීමට ර්මස්කාන ර න්නා සතර ස පට්ඨාන සූත්‍රඡය ද ායානුපස්සනා
ස පට්ඨානය ාය විඥානය ්‍රධානඡ ොට ද, එ ද ඡදදනානුපස්සනාෙ, චිත තානුපස්සනාෙ ැා
ධේමානුපස්සනාෙ මඡනෝ විදයානය ්‍රධානඡ ොට ද ඡද්ශනා ර ඡේ. පුද් ය ඡේදයට අනුෙ
සාමානය නුෙණක් ඇ අඡයකු ැට ායානුපස්සනාඡද ිකට අනුක්‍රමි ෙ ධේමානුපස්සනාෙ දක්ො
ිකය නුෙණට උචිත ර්මස්කාන යබා ත ැැකි ඡසේ ඡේ සතර ස පට්ඨාන සූත්‍රය ඡද්ශනා ර
ඡේ. මනසට දැඡනන අරමුණු ස යට නුෙණට ෙැටඡැන අයුරින් නිරීක්ෂණය කිරීම ඡම ද
ඡමඡන ද කිරීම යනුඡෙන් දක්ො ඡේ.276 ඡම දදී ඡමඡන ද කිරීම යනු ේපනා කිරීම ඡනොෙන
බෙ දත යුතුය. ේපනා කිරීඡමන් විතර් ය උපදියි. එය විදර්ශනා භාෙනාෙට පළිඡබෝධයකි.
විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ිකු රන එ ම ක්‍රියාෙ ික දඡයන් යුතුෙ විචාර පූර්ෙ වීම පමණි. විචාර
පූර්ෙ ෙ ික ද නුෙණින් ිකය මඡනෝ ායි ක්‍රියාෙළිය ඡ ඡර ද පරීක්ෂා ාරී වීමට ෙෑයේ කිරීම
විදර්ශනා භාෙනාෙ නමින් ැැඳින්ඡද.277 එය මිස මඡනෝ ායි ක්‍රියාෙළිය පායනය කිරීඡේ
ෙෑයමක් විදර්ශනා භාෙනාෙ තුළ ඡනොදැරිය යුතුය. එඡසේ කිරීමට ෙෑයේ කිරීඡමන් සමකය
ෙැඡඩනො විනා ්‍රඥාෙ අෙධි ඡනො ඡද. නිික අයුරින් ්‍රඥාෙ අෙධි ර ත විට ළ යුතු ඡනො ළ

68. 245
යුතුඡද් අමුතුඡෙන් ඡපන්ොදීමට අෙශය නැත. මඡනෝ ායි ක්‍රියාෙළිය නිෙැරදි මාර් ඡයන් පිට
පනින විට ාබෙ ෙටැා ැනීම පමණක් ්‍රඥාඡෙන් නිික මෙට පැමිමමට ඡැේතුෙක්ඡද.278
සමාධියට ෙඩා අධි ්‍රඥාෙ යුණුය. සමාධිය ඡනොඡයක් අෙස්කාෙයදී ියා ෙැඡටතත , ්‍රඥාෙ ෙරක්
ඇ විට ඡනො නැසී පෙතී. ්‍රඥාඡෙ ද උප ාරය යබා සමාධිය ඇ වුෙඡැොත ා සමාධියද ඡනො
නැඡසේ. ඡම ද ්‍රඥාෙ ැා සමාධිය ඡසේ දක්ො ඇත ඡත මාර් ඵය ිකත ෙය ඇ ෙන ්‍රඥාෙ ැා
සමාධියයි. මනසට සෑම ඉන්ද්‍රිය ඥානයකින්ම ඇ අරමුණු දැන ැනීඡේ ැැකියාෙ පි දටා ඇත.
බා දර ඉන්ද්‍රිය බුණ ද, නැත ද, මඡනෝ විඥානය ැට ැනීම පිණිස එය බාධාෙක් ඡනො ඡද.කිිකු
ඉන්ද්‍රිය ඥානයක් නැ ෙ වුෙද මඡනෝ විඥානය ඉපිද විය ැැකි ය. ඡෙනත ඉන්ද්‍රියක් නිසා ඇ ෙන
විඥානය ඡමන් ඡනොෙ මනස නිසා ඇ ෙන විඥානය ිකයුේ බැවින් පැසුඡෙන් උපදානය ර
නියි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා අපට ිකතට ේපනා ාරී ික විලි නැඡෙන විටදී ාො හුඡදක් අපඡ ම
ේපනාෙන් අයුරින් මිස මඡනෝ විඥානඡේ ැට ැනීමක් ඡසේ ඡනො ඡපඡන්. ා නිසා මඡනෝ
විඥානය ැට ැනීම දෘෂ්ටියක් ඡසේ දැඩිෙ අේයා ැනීඡේ ස්ෙභාෙය ඡසසු ඉන්ද්‍රිය ඥාන ෙයට ෙඩා
ෙැඩිය. පඨවි, ශඡපෝ, ඡත ඡජෝ ැා ොඡයෝ සතර ධාතුන් ඡසේම මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ ද ඇත.
ඡභෞ ොදීහු ඡයෝ ය නිර්මිතෙ ඇත ඡත ඡේ සතර ධාතූන්ඡ න් පමණක් බෙ තරඡේම විශ්ොස
ර . ඔවුහු මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ ඡනො පිළි න්නා අතර මනස හුු ධාතුන්ඡ ම දැනීේ
ස්ෙරූපයක්ම බෙ අදැ . ඡේ නිසා ඔවුන්ට අනුෙ සත ෙඡයකු නිර්මිතවී ඇත ඡත සතර
ධාතූන්ඡ න් පමණකි. එම නිසා සත ෙයාට ඇ ෙන ෂඩ් ඉන්ද්‍රියන් සතර ධාතූන්ඡ ිකයුේ දැනීේ
යක්ෂණයක් බෙ සය න බෙ පැැැදිලිය. සතර ධාතූන්ඡ ියඳීයාම නිසා සසර භෙය සැරි සැරීම
ඔවුහු ඡනො පිළි නි . මියයාම නිසා ා භෙය තුළම සත ෙයාඡ අෙසානය ිකු ෙන බෙ ඔවුන්ඡ
ශ ේපයයි. ඔවුන් ඡභෞ ොදීන් ඡයස ැැඳින්ඡෙනුඡේ ඡේ පිලි ැනීම නිසාය. මඡනෝ විඥාන
ධාතුඡද පැෙැත ම ශාස්ෙතොදීන් පිළි ත නමුු ඔවුන්ඡ පිළි ැනීඡේ පරිදි මානික පැෙැත ඡේ
ඡනොඡෙනස් ස්ෙරූපය ෙැරදි බෙ ඡබොු ශ ේපය ඡද. ශාස්ෙතොදීන් පිලි න්නා ඡනොඡෙනස්
මනස මමත ෙ දෘෂ්ටිය නිසා ිය ද ෙක් බෙ බුු දැඡේ දැක් ඡද. මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ වුෙද ඡැේතු
්‍රතය ධර්ම නිසා ැට ත තකි. ඡැේතු ්‍රතය ධර්ම නිසාම ඡෙනස් ඡෙමින් පෙ න්නකි. ා මිස
අඛ්‍ණ්ඩෙ පැෙඡතන නාම ධර්මයක් ඡනො මැත. එඡසේ නාම ධර්මයක් ඇ බෙ සැයකීම
ශාස්ෙතොදීයාඡ ස්ෙභාෙයකි. ාය විඥානය ුක් පැමිණවීම මඟින් මඡනෝ විඥානයට විමුක්
මාර් ය උදා ර දීඡේ සේ්‍රදාය අත තකියමකානුඡයෝගී ්‍ර පදාෙ අනු මනය රන්නන්
ශාස්ෙතොදීන් ඡයස සය නුඡේ ඔවුන් මඡනෝ විඥානය දැඩි මමත ෙඡයන් සැයකීම නිසාය.
නාමය ඡ ඡර ද පො ත්‍රි යක්ෂණ අනුෙ සැයකීම නියම පිලිඡෙතයි. නාම රූප ධර්ම ඡ ොටස්
අතරින් එ ු ධර්ම ඡ ොටසක්ෙත නිතය, ශත ම, සුඛ්‍ ස්ෙරූප යැයි සැයකිය ඡනොැැකි ය. නමුු
සාමානය පුද් යයා සයන්ඡන් ා අයුරිනි. එබැවින් සසර ැා භෙය යනුඡෙන් අර්කදක්ෙන දීර්ඝ
නාමරූප පැෙැත මක් එකී පුද් යයා උුවම ර නියි. ඡච්තනාෙ අනුෙ නාම ධර්ම ෙරින් ෙර
ඡෙනස් ඡෙමින් ස ස් ඡද. අකුසේ ැා කුසේ ිය ද ෙනුඡේ ඡේ ඡෙනස්වීම නිසාය. මඡනෝ විඥානය
මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන් සැයකීම ෙැරදිය. එය ිකු ෙනුඡේ මඡනෝ විඥානයට අරමුණු ෙන ධේම නැමැ
අරමුණු ඡ ඡර ද ඡයොේ කිරීම නිසාය. ඡේ ධේම අරමුණු ඡ ඡර ද විචාර පූර්ෙ මධයස්ක
ශ ේපයකින් සැයකීම ඡම ද දී ෙඩා උචිතය.279
3.10.ඉන්ද්‍රීය ඥානය ැා උපඡයෝගීතාෙ
ඉන්ද්‍රීය ඥානය ඇ ෙන අෙස්කාඡදදීම එය ෙරදො ඡනො ෙටැා, එඡසේම දෘෂ්ටියට ඡනො බැස
විචාර පූර්ෙ ෙ දැකීම නිසා අරමුණුෙය ඇලීම ඡෙනුෙට තෘෂ්ණාඡෙන් මිඳීමට ැැකියාෙ ඇ ඡද.
ා ිකයළු ඡද් ිකුෙනුඡේ දෘෂ්ටිය, මානය ැා තෘෂ්ණාෙ ඇ වීමට තුඩුුන් ුවණු පිලිබාෙ විචාර
පූර්ෙ ඡයස සය ා බැලීම නිසාය. සාමානයඡයන් ිකු ෙනුඡේ ඉන්ද්‍රිය ඥානය නිසා අරමුණුෙය
ෙඩා තදින් බැඳීම වුෙ ද, ඡම දදී ිකුෙ ඇත ඡත අරමුණුෙය යකා ස්ෙභාෙය ෙටැා ඡ න ඊට මැදැත

69. 246
වීමකි. අවිදයා තෘෂ්ණා ැට ැනීමට ඉෙැේ ෙන ුවණු ෙයදී පො ාො උප ාරී ර ඡ න සසරු
කින් මිදීමට ැැකි නේ එය විශාය භා යයකි. ඡේ අනුෙ සසර බැඳී ිකටීමට ඡමන්ම සසරින් එඡ ොඩ
වීමට ද ඉන්ද්‍රීයඥාන උප ාරී ර ත ැැකි ය. අප අෙට ඡයෝ ය සංජානනය ර ැනීම ඉන්ද්‍රීය
ඥානඡේ උපඡයෝගීතාෙ (Utility) ඡද. එය ඡයෝ විෂයට අයත බැවින් ඡයෞකි උපඡයෝගීතාෙක්
ඡයස දැක්විය ැැකි ය. එඡසේම ිකයළු සසර ුක්ෙලින් නිදැස් වීමට ඉන්ද්‍රී ඥානය උපඡයෝගී ර
ැනීඡේ දී ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ ැේෙ ඇ ඡයෝඡ ෝත තර උපඡයෝගීතාෙ මතු ඡද. ඡයෝ විෂයට
අයත සේමු ධර්මෙලින් වියුක්තවීමට ඡයෝඡ ෝත තර ඉන්ද්‍රීය ඥානයට ැැකියාෙ ඡේ.ඡම ද
සාැන්ෙන උපඡයෝගීතාෙ නේ යම ඇ ්‍රඡයෝජනෙත බෙයි. ෙැරදි පැත තට ඡයොමු රවිය ැැකි
ඡද් තුළින්ම නිෙැරදි පැත තට ඡයොමු ර වීම ඉන්ද්‍රීය ඥානඡේ පෙ න උපඡයෝගීතාෙයි. ඡේ අනුෙ
සසර ඇ රන ඡදයින්ම සසරින් නිදැස් වීමට අෙ ාශ ඇත. ඡේ සාැා අෙශයෙනුඡේද අපතුළ
ෙර්ධනය ළ යුතු උපක්‍රම ශක් යයි. උපක්‍රමශීලී වීම තුළින් එඡසේම ඡයෝ සේමතය ශධාර ර
ඡ න ඉන් එඡතර වීමට ැැකි ය. යඡමකුට විමුක් ය ඡසවීමට සැබවින්ම අෙශය වුෙ ද, ඔහුට
මානෙ සමාජඡයන් වියුක්තෙ එඡසේ ටයුතු කිරීම අපැසුය. මන්ද එදිඡනදා ජීවිතය තුළ සෑම
අඡයකුම ත රනුඡේ පර පටිබද්ධ ජීවිතයක්ෙන ඡැයිනි. පර පටිබද්ධ ජීවිතඡේදී සෑම
අඡයකුටම තෙත අඡයකුඡ ඡසේො ැා නිෂ්පාදන ැැකියාෙ මත යැපීමට ිකුෙ ඡේ. ඡේ නිසා
සමාජඡයන් ඡභෞ ෙ වියුක්ත වී ටයුතු කිරීඡේ අපැසුතාෙයක් ඇත. ා නිසා ඉන්ද්‍රීය ඥානය
උපඡයෝගී ඡ ොට ඡ න ඡයෝ සේමු ඡයන් මානික ෙ වියුක්තවීමට ෙෑයේ කිරීඡේ ඉඩ ්‍රස්කාෙක්
ඡේ. සාමානයඡයන් පුද් යඡයක් ඡයෝ ය බැඡානුඡේ ඉන්ද්‍රීය ඥානය නිසාය. එ දදී ඉන්ද්‍රීය
ඥානය උප ාරී ඡ ොට ඡ න ඡයෝ බැඳීේ ලිැා ැනීමට ැැකියාෙක් ඡේ නේ ා ැැකියාෙ
යබාඡ න ඇත ඡත උපක්‍රමශීලී බෙ මඟිනි. ඡයෝ යා තමාට ේ සද්දී ඡපරයා පැර දීමට
උත සු ඡනොවී ා ේම ස්ෙකීය නිෙස ශක් මත ර ැනීමට උපඡයෝගී ර න්නාට ඡසසු
අයඡ එඡර ද වීේ ෙලින් අ ේපිතෙ ොසය ළ ැැකි ය. ඡයෝ විෂයට බැා තබන ඡදයින්ම
ඡයෝ ඡයන් එඡතර වීම ිකු ෙනුඡේ ඡේ අයුරිනි.280 ඡයෝ විෂයට අනිොර්යඡයන්ම ැසුෙ එ දම
බැඳී, ැලී විනාශ මුඛ්‍යට යා යුතු යැයි නියමක් ඡැෝ ඡයෝ ධර්මතාෙයක් නැත. ඡයෝ ධර්මතාෙ
නේ ඡැොා ිකු රන්නාට ඡැොාක්ම ිකු වීමත , නර රන්නාට නර ක්ම ිකුවීමත ය.281
මතුපිටින් නේ ඡැොා රන්නාට නර ්‍ර ඵය ැා නර රන්නාට ඡැොා ්‍ර ඵය යැඡබතැයි
ිකතුෙ ද, සැබෑෙ එය ඡනො ඡද. එබඳු ඡද් තාෙ ාලි ය. ා ශ ේප ඇතැේ මිනිසුන් තුළ ඇත ඡත
ර්මඵය විපා ැා ඡයෝ විෂය පිළිබාෙ ඔවුන්ට පැැැදිලි අෙඡබෝධයක් නැ බැවිනි. අවි
ත ඡතෝ ා අවිඡයන්ම නිකතැයි සාමානය ෙයෙැාරඡේ සාැන්ෙන පරිදි අකුසය, පාප ර්මෙය
විපා අනිොර්යඡයන්ම යැඡේ. උඳු ෙපුරා උඳුම මිස තය ඡැෝ මුං යබා ත ඡනො ැැකි ය.
ෙර්තමානඡේ ඡබොඡැෝ අය විඳින ුක් ඡැෝ සැපයන්ට අතීත ර්මඵය විපා ඡැේතු වී ඡේ. සමැර
විට ා පුද් යයින් ෙර්තමානඡේදී ඊට ඡෙනස් ඡදයක් රමින් පසුෙනො ෙන්නට පුළුෙන. එවිට
ා පුද් යයා අතීත භෙයන් ද රන යද කුසය ඡැෝ අකුසය ර්මඵය විපා දී අෙසන් වී ෙර්තමාන
භෙඡේ ිකු ළ කුසය ඡැෝ අකුසය ර්ම විපා දීම එතැන් ිකට ශරේභ ඡද. ඡමය ිකුවීම සාැා
න්නා ායය දිගු ඡැෝ ඡ ටි විය ැැකි ය. ා ාය සීමාෙ මත ඡ ඡනකුඡ ශයු ායය තුළ දී
ඡැෝ ඉන්පසු ඡෙනත භෙ තුළ දී ඡැෝ විපා ඡ න ඡද්. ඇතැේ අෙසකාෙයදී කුසය ර්ම
විපා ෙයට අකුසය ර්ම විපා ැා අකුසය ර්ම විපා ෙයට කුසය ර්ම විපා බාධා
ඇ රවිය ැැකි ය. ා අෙස්කාෙය දී කුසයය ඡැෝ අකුසයය මාක් පසුබා ිකටියි. දිගින් දි ටම
කුසයය ඡැෝ අකුසය ර්මය විපා දීම ්‍රමාදවී ඉන් පසුෙ විපා ඡ නදීමට අෙ ාශ ඡනො යැබී
යන අෙස්කාද ඇ විය ැැකි ය. එය ඡ ඡසේවුෙද සාමානයඡයන් කුසය ර්ම ඡැෝ අකුසය ර්ම
විපා ඡච්තනාෙ මුේ ර ඇ ඡද.282
ඇස, රූපය ැා චක්ඛු විඥානය සේබන්ධ කුසය ඡැෝ අකුසය ර්ම ිය දවීමට ඡච්තනාෙ
මූේ ඡද. ඡම ද සාැන් ඡච්තනාෙ නේ ඇස, රූපය ැා චක්ඛු විඥානය සේබන්ධ වීඡේ ක්‍රියාෙළිය
නිසාම ිය දෙන රූප සංජානනය මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන් ඡතොරෙ සැයකීම ෙැද ත ය. එය යඡමකු තුළ

70. 247
නිරායාසඡයන්ම ඇ ෙන්නක් ඡනොෙ ිකතාමතා ඇ ර ත යුතු ඡදයකි. මුයදී ිකතා මතා
ික දඡයන් පසුවීම තුළින් ඇ ර ත ඡද්ය පසුෙ නිරායාසඡයන්ම ඇ ඡද. සාමානයඡයන් ිකඡත
ස්ෙභාෙය එයයි. මුය දී යේ ඡදය ට හුුව රවීම ඉතා අපැසුය. පසුෙ නිරායාසඡයන්ම ා ඡදසට
ඇදී යයි. ඡමය කුසය ඡැෝ අකුසය ඡැෝ විය ැැකි ය. චක්ඛු විඥානය නිසා ඇ ෙන කුසය ඡැෝ
අකුසය ර්ම විපා ිය ද ෙනුඡේ දෘෂ්ටිය නිසා බෙ ඡපනී යයි. මන්ද යේ කිික රූපයක් පිළිබා
ිකතට දැඡනන ඡපනීේ ෘතයඡේ මමත ෙය ඇ නැ බෙ දෘෂ්ටිය නිසා ිය ද ෙන බැවිනි. ා අනුෙ
ඡපනීේ ෘතයඡය ද අන්තර් ත මමත ෙ දෘෂ්ටිඡේ ්‍රමාණයට අනුෙ එය කුසයයක්දැයි ඡැෝ
අකුසයයක් දැයි යන ුවණ තීරණය ඡද. මමත ෙ දෘෂ්ටිය අධි වීඡේ දී එය අකුසය පක්ෂයට
බරෙන අතර මමත ෙ දෘෂ්ටිය අඩුවීඡේ දී එය කුසය පක්ෂයට බර ඡද. කිිකයේ අයුරකින් මමත ෙ
දෘෂ්ටිඡයන් මුළුමනින්ම වියුක්ත වුෙඡැොත එය කුසය ඡැෝ අකුසය ඡසේ තීරණය ළ ඡනොැැකි
අෙස්කාෙ ට එළඡේ. ඡේ අෙස්කාෙ බුු දැඡේ විග්‍රැ රනුඡේ අෙයා ෘතය ඡයසයි. අෙයා ෘතය
නේ කුසය ඡැෝ අකුසය ෙශඡයන් දැක්විය ඡනොැැකි යන්නයි. එම කුසය ඡැෝ අකුසය
ෙයෙැාරයතුළ මමත ෙ දෘෂ්ටිය අඩු ඡැෝ ෙැඩි ෙශඡයන් කිිකයේ ්‍රමාණයක් පැෙ ය යුතුය. දෘෂ්ටිය
මුළුමනින්ම ඉෙත ිකත මමත ෙය ්‍රීමණ බැවින් චක්ඛු විඥානය ඇ වීඡේදී ඊට පුද් යත ෙඡය ද
බාධා ාරී බෙක් ඇ ඡනො ඡද. එබැවින් එෙැනි අෙස්කා දී ඇ ෙන චක්ඛු විඥානය ෙඩාත
පිරිිකුය. ඡේ තත ෙය ඇ ර ැනීමට චක්ඛු විඥානය ිය දවීඡේ ක්‍රියාෙළිය උප ාරී ඡද. මමත ෙ
දෘෂ්ටිය ඇ චක්ඛු විඥාන ක්‍රියාෙළිය විචාර පුර්ෙ නිරීක්ෂණයට ැසුකිරීම මඟින් මමත ෙ දෘෂ්ටිය
ුුව ර ත ැැකි ය. එය චක්ඛු විඥාන ක්‍රියාෙළිය මමත ෙඡයන් ඡතොරෙ සැයකීඡේ ඇ
උපඡයෝගීතාෙයි. මමත ෙ දෘෂ්ටිය ිය ද ෙනුඡේ චක්ඛු විඥානය ිය දවීම පුද් යඡයකුඡ මැදැත
වීමක් නිසා ඇ ෙන්නක් ඡයස ෙරදො ැනීම නිසාය. ඡැේතු ්‍රතය ධර්මතාෙ නිසා ැට ැඡනන
චක්ඛු විඥානය තුළ පුද් යඡයකුඡ මැදිැත වීමක් නැත. අෙම තරමින් මානික ධර්මතාෙයක්
ඡැෝ මමත ෙ ැැඩඡයන් චක්ඛු විඥානයට බය ඡනො පාන බෙ පැැැදිලිෙ ඡත ුවේ ැනීම
ෙැද ත ය.ඇස යනු ාය විඥානඡේ සුවිඡශේී ැැඩයක් බෙද එය ඇස නැමැ ඉන්ද්‍රිය
රණඡ ොටඡ න බැැැරින් ්‍ර ාශයට පත ෙන බෙ ද සැයකීම ෙඩාත උචිතය. ඇසට ඇඟිේයක්
තබා බැලූ විට ස්පර්ශය දැඡන්. ඡමඡසේ ෙනුඡේ එ ද ාය විඥානය පැෙතීම නිසාය. ඡේ අනුෙ චක්ඛු
විඥානය ඡමන්ම ාය විඥානය ද ඇසතුළ ඇ බෙ ෙටැා ැනීම ෙැද ත ය. නමුු ඇඡසේ
සුවිඡශේීතාෙය යනුඡේ ාය විඥානය අියබො චක්ඛු විඥානය ්‍ර ටවීමයි. ඡපනීඡම ද දී ඇස ක්‍රියා
රනුඡේ ැඩපතක් ඡයසය. එනේ ඇස මඟින් ඡමොළය අභයන්තරයට රූපෙය ්‍ර ියේබ
සේඡ්‍රේෂණය රනු යැඡේ. ඡමොළය විිකන් ඡත ුවේ න්ඡන් ඡයෝ ඡේ ඇ සැබෑ රූප ඡනොෙ ඇස
මඟින් සේඡ්‍රේෂණය රන ඡේ රූප ්‍ර ියේබය. ඡේ රූප ්‍ර ියේබ සැබෑ ඡයෝ ඡේ දක්නට
යැඡබන රූප ්‍ර ියේබෙයට සමානත ෙයක් ඇ එ ද අනුුවෙකි. නමුු සෑබෑ රූපයට ෙඩා ඡේ රූප
්‍ර ියේබය ඡෙනස් විය ැැකි අෙස්කා ද එළඡේ. ෙර්ණය, ැැඩය, පැැැය, ඔපය ැා ඝනත ෙය ශදී
විවිධ ස්ෙරූපයන් ඡ න් සැබෑ රූප ැා ඇස මඟින් සේඡ්‍රේෂණය රන රූප ්‍ර ියේබ එකිඡන ට
ඡෙනස් විය ැැකි ය. ඡමබඳු ස්ෙභාෙයක් රූපෙය පෙ න්ඡන් නේ ෙදා ඡ ඡයස ෙත ඡේ
ඡයෝ ය පිලිබා සැබෑතතු දැන ත ඡනොැැකි යැයි ුර්මුඛ්‍ විය යුතු ද නැත. මන්ද ඡේ ඡයෝ ඡය ද
පෙ ෙයාජ ස්ෙභාෙ ෙැටීමමද එක්තරා අයුරකින් සැබෑෙ රා ළංවීඡේ උපාය මාර් යක් ර ත
ැැකිබැවිනි. විදර්ශනා භාෙනාෙට පාද ෙනුඡේ ඡේ ධර්මතාෙයයි. එනේ ෙයාජ ස්ෙරූපය විනිවිද
සැබෑෙ ඡ ඡසේ අත දැකිය ැැකිද යන ුවණයි. ඡම ද දී ඡයෝ ඡේ පෙ න ෙයාජ ස්ෙරූපය පො
සැබෑෙ ෙටැා ැනීමට උපඡයෝගිතාෙයක් දක්ෙන බෙ ඡපනී යයි. මන්ද පෙ න ස්ෙභාෙඡේ ිකට
සැබෑෙ අත දැකීමට ්‍රඥාෙ ශධාරෙන බැවිනි. ා අත දැකීමට ඇසට රූප ැමුවීඡේ ිකට චක්ඛු
විඥානය ඇ වීම දක්ො ඡැේතු්‍රතය ධර්මතාෙ සැයකිය යුතුය. ඡැේතු ්‍රතය ධර්මතාෙ ක්‍රියාත ම
වීම නිසා රූප දර්ශනවීම ිකුෙනබෙ ඡත ුවේ ැනීම ෙැද ත ඡද. එ දදී රූප දර්ශනයවීම ිකුවීමට
ඇතුළත ිකටින පුද් යඡයකුඡ ඡමඡැය වීමක් අනෙශය බෙක්ද හුඡදක් ධාතු සමොය නිසා ඡැේතු
්‍රතය ධර්මතාෙ අනුෙ චක්ඛු විඥානය ඇ බෙ සැයකීම උචිතය.283

71. 248
ණ, ශේදය සමෙ ස්පර්ශ වීඡේදී ඡසෝත විඥානය ැට නුඡේ මම එම ශේද අසමි
යනුඡෙනි. ණ ඉන්ද්‍රියකි. එය ඡැේතු්‍රතය ධර්ම නිසා ැට ත තකි. ශේදය බා දර ඡයෝ ඡේ
විදයමාන ැැඩයකි. ඡේ ්‍රස්තුත ඡද ැටීම ස්පර්ශය නමින් ැැඳින් ඡද. ඡේ ැටීම සම ම
ිකතතුළ නිදන්ෙ ඇ ෙැරදි ශ ේපයක් ඉස්මතු ඡද. එය මමත ෙ දෘෂ්ටියයි. එය අපඡ ඡමොළය
තුළ ඇ සංකීර්ණ ස්නායුපද්ධ අතර සේඡ්‍රේෂණ ක්‍රියාෙළිය නිසා ඇ ෙන ස්ෙයංක්‍රීය ඡමඡැයුම
පුද් යත ෙය ට ශඡරෝපණය ර සැයකීමකි.ඡම ද පෙ න ඉතා දියුණු සංඥා දත ත සේඡ්‍රේෂණ
ක්‍රියා ාරීත ෙය තමන්ට ස්ෙංක්‍රීයබෙ ශඡරෝපණය ර ැනීමට සමත වී ඡේ. ඡම ද සැබෑෙ නේ
ඡ තරේ දියුණු මට්ටමකින් ස්නායුෙය ක්‍රියා ාරීත ෙය ිකු වුෙද එය ශත මයක් ඡනොෙන බෙයි.
ඡම ද ජීවිඡයකුඡ ැැඩය පෙ නබෙ සැබෑය. නමුු ජීවිඡයකු ඡයස ඡයෝ සේමතය අනුෙ
සය න්ඡන් ඡැේතු්‍රතය ධර්මතාෙ නිසා ැට ත නාම රූප ස් න්ධ ඡ ොටස් සමොය පැෙැත මයි.
ා ැැර ඡේ තුළ ශත මයක් ඡැෝ මම යන ශ ේපයක් පැෙතීම සුුසු නැත.ඡේ ශත ම සං ේපය
ඡැෝ මම යන ශ ේපය ඇ ෙනුඡේ නාමරූප ස් න්ධය තෘෂ්ණාඡෙන් ැා අවිදයාඡෙන් යුතුෙ
ග්‍රැණය ර ැනීම නිසාය. ඡම ද නාමරූප ස් න්ධ මිස ශත ම ඡැෝ මම යැයි පුද් යඡයකු
ඡනොමැ බෙ ෙටැා ඡනො ැනීම අවිදයාෙ නිසා ිකු ඡද. ඉන්ද්‍රිය ඥානය නිසා ඇ ෙන වින්දනය
ඡ ඡර ද ඡයෝලීබෙක් දැක්වීම තෘෂ්ණාෙයි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය වින්දනය කිරීම ාතුළ මමත ෙ
දෘෂ්ටියක් ඡ ොඩනො ැනීමට ඡැේතුෙකි. පුහුුන් පුද් යයා ඡයස ැඳුන්ෙනු යබන්ඡන් ඉන්ද්‍රීය
ඥානය ඡ ඡර ද තෘෂ්ණාෙ ැා අවිදයාෙ ඇ ර සැයකීමට ඡයොමු තැනැත තාය. එ ද නාම රූප
ස් න්ධ ක්‍රියා ාරීත ෙය ැා ත්‍රියක්ෂණ ධර්ම අනුෙ ෙටැා ත තැනැන්නා විමුක් ය යැබූඡෙකු
ඡයස සැයඡක්. ා පුද් යයා සේමත ඡයෝ යතුළ තෙත පුද් යඡයකු ඡයස ැඳුන්ෙනු යැබූෙත ඔහු
තමාඡ නාම රූප ස් න්ධ මමත ෙ ග්‍රැණඡයන් ඡනො නියි. එනිසා ා ඡ ඡර ද තෘෂ්ණා
ඡනො රයි. විමුක් ය යැබූ පුද් යයා සේමත ඡයෝ ෙයෙැාරයට අනුෙ ජීෙත ෙන අතර ඡයෝ
සේමු ය එඡසේ ෙයෙැාර රනු යබනුඡේ හුඡදක් අනයයන් සමෙ පැසුඡෙන් ජීෙත වීම පිණිස මිස,
තාෂ්ණා දෘෂ්ටිය ඇ වීම නිසා ඡනො ඡද. ඡේ පිළිඡෙත පැැැදිලිෙ සය ා බැලූවිට පැැැදිලිෙන
ුවණක් නේ අවිදයා ැා තෘෂ්ණා යක්ෂණ ඡදඡ ද සසරින් මිදීමට උපඡයෝගීතාෙක් පෙ න
බෙයි.නිදසුනක් ඡයස රා ්‍රැාණය සාැා උත සු ෙන පුද් යයා රා ය ්‍රැාණය සමෙම
ද්ඡදෂය ද ්‍රැාණය රනු යබයි. එම රා ය ඇ වීමට තුඩුුන් ඡැේතුෙයම ද්ඡදෂය ඇ වීඡේ
ඡැේතුද අන්තර් ත බැවිනි. එනේ තාෂ්ණාෙ ැා අවිදයාෙ යන ුවණු ඡද ිකයළු ඡ ඡළස්
ඇ වීඡේ ඡැේතුෙයි. යඡමකුැට රා ය ්‍රීමණ කිරීඡේ වුෙමනාෙක් බූ ා සාැා උත සාැෙත ෙ
අවිදයාෙ ැා තෘෂ්ණාෙ ුුව රයි. ද්ඡදෂය ඇ වීමට මුලි ෙන්ඡන්ද අවිදයාෙ ැා තෘෂ්ණාෙ ෙන
බැවින් රා ය ්‍රීමණවීඡේදී ද්ඡදෂයද ා සමෙම ්‍රීමණ ඡද. ා නිසා රා ය ්‍රීමණ කිරීඡේ
උත සාැඡේ ද්විත ෙ උපඡයෝගීතාෙක් පෙ න බෙ පැැැදිලිය. ඡේ අනුෙ යේ ුවණක් ඡැේතු ඡ ොට
ඡ න අවිදයාෙ ැා තෘෂ්ණාෙ ්‍රීමණකිරීමට යඡමකු උත සාැෙත ඡද නේ එ ද ඡසසු අකුසය
පාක්ෂි ධර්මතා ද ්‍රීමණ කිරීමට පුළුේ උපඡයෝගීතාෙක් ඇ බෙ ද ඡත ුවේ ත යුතුය. ශේද
ඇසීම ඡණ ද ෘතයයයි.284 ා මිස ණ ඇසුරින් ක්‍රියාත ම ෙන ශත ම ස්ෙරූපී ඡදයක් නැ බෙ
ෙටැා ත යුතුය. ර්ණ රසායන ශේද ඡ ඡර ද ඇලුේ කිරීම ිකුෙනුඡේ පුද් ය ශ ේප අනුෙ
බෙ සැයකිය යුතුය.285 පුද් ය ශ ේප ස ස්වීමට පූර්ෙ අත දැකීේ, ජාන ෙුැය, ස්මරණ,
පරිසරි බයපෑම ශදී සාධ විශාය ්‍රමාණයක් බයපානු යැඡේ. ඡේ ිකයේයම ඡැේතු ්‍රතය
ධර්මතාෙයට යටත ය. එය ැැර ඡේ ්‍රෙණ ක්‍රියාෙළිය තුළ අභයන්තර තෙ ිකටින ශත මයක් නැත.
ශේදය ඇසීම ර්ණ පටයය නිසා ිකු ඡද. න් ඡබරය ඡයස ැඳුෙනුඡේ ඡමයයි. ශේද තරං නිසා
අ ශය ිකයුේ ර්ණ පටයය ා ශේද තරං ෙයට අනුරූපෙ ේපනය ඡද. ඡේ ේපනය ඊට
සේබන්ධ අ ිකයුේ ස්නායු තන්තුෙක් මඟින් ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය ඡද.286 ර්ණ පටයය
මඟින් ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය වීමට උචිත ශේද තරං ෙය යේ ැැඩයක් පරිෙර්තනය ඡද.
ශේදය දැන ැනීම ඡණ ද ෘතයයයි. ඊට අමතර ෙශඡයන් ණ තුළ ාය විඥානයද
අන්තර් තය. ර්ණ පටයය යමකින් ස්පර්ශ ළ විට ා ස්පර්ශය දැඡන්. එඡසේම ශේදයට ද

72. 249
සංඡදදී ඡද. සමස්ත ය පුරාම ාය විඥානය පෙ න නමුු ඡණ ද ඇ ාය විඥානඡය ද
සුවිඡශේී ැැඩය නේ ශේද දැන න්නා ස්ෙභාෙය ඊට දමිෙ බීමයි.287 ඡමය ණට අනනය
සුවිඡශේීතාෙයකි. සාමානය ඡපොු අර්කයකින් සය න්ඡන් නේ ශේදය යනුද ාය විඥාන
ධාතුඡදම එක්තරා සුවිඡශේී යක්ෂණයක් බෙ සැයකිය ැැකි ය.288 විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ඡේ
යක්ෂණය විචාර පූර්ෙ ෙ සැයකීමට යක් ඡ ඡර්. එමඟින් ඡසෝත ඉන්ද්‍රිඡය ද පෙ න යකාර්ක
ස්ෙභාෙය ැන මනා අෙඡබෝධයක් ඇ ඡද. එය යකා අෙඡබෝධය ඇ වීමට ඡපර පැෙ ෙයාජ
ැැඩය විදර්ශනා භාෙනා කිරීම නිසා ඇ අෙඡබෝධයකි. එබැවින් ඡසෝත විඥානය දෘෂ්ටි
සැ තෙ සැයකීම වුෙද පසු ායය එය උප ාරඡයන් විදසුන් ෙැඩීමට උපනි්‍රය ෙන නිසා ්‍රඥාෙ
ිය දවීමට උපඡයෝගීතාෙක් දක්ො ඇ බෙ පැැැදිලිය. සසර ඇ වීඡේ ඡැේතුෙම එය නැෙැත වීමට ද
උපඡයෝගී ර ත ැැකි ය. අවිදයාෙ ැා ඡ ඡළස් උපඡයෝගී රඡ න බුද්ධිමත හු මාර් ඵය
්‍රඥාෙ උපදෙ .289
නාසය ැා න්ධය ස්පර්ශවීම නිසා ඝාණ විඥානය ිය ද ඡද. නාසය ඝාණායතනයයයි.
එයට අරමුණු ෙන න්ධය න්ධායතනයයි. එඡසේම ඝාන ධාතුෙ ස්පර්ශවීම නිසා ඝාණ විඥානය
ිය දෙන බෙ පැැැදිලි ර ඡේ. ඡේ ක්‍රියාෙළිය තුළ ඡැේතු ්‍රතය ධර්ම මිස, සත ෙඡයකු,
පුද් යඡයකු දැකිය ඡනොැැකි ය. නමුු ඡයෝ සේමත ෙයෙැාරය අනුෙ ඡේ ක්‍රියාෙළිය
අර්ක කනය රඇත ඡත සත ෙ පුද් යඡයකුඡ අරමුණු දැන ැනීමක් ඡයසයි.එයට ඡැේතුෙ
පුහුුන් පුද් යයින්ට දැඡනන ස්ෙභාෙ එයවීමයි. සුොෙත ශඝ්‍රාණ ඡ ඡර ද ඇලීමත , ුර් න්ධෙත
ශඝ්‍රාණ ඡ ඡර ද ැටීමත ඇ ෙනුඡේ ඡේ ඡැේතුෙ නිසාය. යඡමකුට සුො ඡැෝ ුර් න්ධ ශඝ්‍රාණ
ඡ ඡර ද මධයස්ක ශ ේපයකින් ක්‍රියා ළ ැැකි ෙනුඡේ නාසය යනු ඉන්ද්‍රියක් බෙද,එය
ඡැේතු්‍රතය ධර්ම මත ක්‍රියා රන බෙ ද ෙටැා ැනීම තුළිනි. ා සාැා තමාතුළ ඇ දෘෂ්ටි,මාන ැා
තෘෂ්ණා ඉෙත ර ත යුතුය. ඡමයට උපඡයෝගී ෙනුඡේ ඡ ඡළස් ඇ වීම සාැා නිරීක්ෂණය ළ
ක්‍රමඡදදයට ්‍ර විුවද්ධ ක්‍රමඡදදයට අනුෙ ඝාණ විඥාන ක්‍රියාෙළිය ික ද නුෙණනින් නිරීක්ෂණය
කිරීමයි. යේ ඡැයකින් ඡ ඡළස් ඇ දෘෂ්ටි, මාන, තණ්ැා උපදෙන ෙැරදි ක්‍රමයට සැයකීම
ඡනො ියණි නේ, ඊට ්‍ර විුවද්ධ ක්‍රමඡදදය ඡයොදා ැනීමට ඉඩ ඩ යැඡබන්ඡන් නැත. එබැවින්
ෙැරදි දෘෂ්ටිය මූලි ර ත මමත ෙඡයන් ඝාන විඥාන ක්‍රියාෙළිය තුළ පුද් යඡයකු දකින
ශ ේපය, පසු ායය දී නිෙැරදි ශ ේපඡය ද පි දටා ක්‍රියාකිරීමට උප ාරී වී ඇ බෙ
පැැැදිලිෙ ඡපනී යයි. ඉන්ද්‍රීය ඥානය පිළිබා ඡබෞද්ධ ශ ේපය අනුෙ යමක් ෙරදො ෙටැා
ැනීමට ශධාර ුවණම ා ඡදය නිෙැරදි ඡයස දැකීමට භාවිතා ර ඇ ශ ාරය ඡම දදී
මනාෙ පැැැදිලි ඡද. ඡම දදී අෙශය ෙනුඡේ ඝාන විඥානය ඇ වීඡේ ක්‍රියාෙළිය ඡෙනස් කිරීම ඡනො
ඡද. එය ඡෙනස් කිරීමට ෙෑයේ කිරීම නිෂ්ඵයය. අෙශය ෙනුඡේ එබඳු ක්‍රියාෙළියක් පිළිබා දක්ෙන
ශ ේපය ඡෙනස් කිරීම පමණි. ශ ේප ඡෙනස් කිරීම නිසා සේපූර්ණ දෘෂ්ටිඡේම විශාය
පරිෙර්තනයක් ිකු ඡද. එය උමතු ඡරෝ යකින් ඡපඡළන පුද් යඡයකු නිට්ඨාෙටම සුෙපත කිරීමක්
ැා සමානය. උමතු ඡරෝගීයා උමතු බඡෙන් ඡපඡළනා තාක් ේ මුළු ඡයොෙ දකිනුඡේ සැබෑ
ස්ෙරූපඡයන් ඡනො ඡද. ා උමතු ඡරෝ යට ශඡදණි ස්ෙරූපඡයනි. ා නිසා ා ඡරෝගියා සැබෑ
තත ෙය යැයි සය ා ඇ ර න්ඡන් ෙයාජය, මුළාෙ පිළිබා අෙඡබෝධයකි. උමතු ඡරෝගියාඡ
පියවි මානික ත ෙය වි ෘ ෙනුඡේ ඔහුඡ දෘෂ්ටිය ෙැරදි බැවින් ා දෘෂ්ටියට අනුෙ ඔහුට
සංජානනය ෙන ඡයෝ ය වි ෘ ඡයස ෙටැා න්නා නිසාය. යේකිික ෂෂධයක් නිසා ඔහුඡ
ෙැරදි දෘෂ්ටිය ඉෙත ෙ යයි. එමඟින් ඔහුට යළි නිෙැරදි පියවි මානික ත ෙය ඇ ඡද.එවිට කිිකු
වි ෘ යක් නැ ෙ යකාර්කය ඇ සැටිඡයන්ම දැකීමට ා පුද් යය ැට ැැකි ය. ඉන් පසුෙ ා
පුද් යයා තෙ ුරටත උමතු ඡරෝගිඡයකු ඡසේ ඡනො සැයඡක්. ඡේ ක්‍රමඡදදයට අනුෙ පුහුුන්
පුද් යයා තුළ සැෙෙ ඇ උමතු ඡරෝගී යක්ෂණ ුුව කිරීම මඟින් නිෙැරදි මානික යක්ෂණ ස දත
ශර්ය පුද් යඡයකු ිය ද ර ත ැැකි ය. පුහුුන් බෙ උමතු ඡරෝගී තත ෙය ට සමානබෙ
බුුරුන්ම ඡද්ශනා ර ඇත ඡත ඡේ ඡැේතුෙ නිසාය. පුහුුන් පුද් යයා රන කියන සෑම ඡදයක්ම
උමතු ඡරෝගිඡයකුඡ ක්‍රියාෙන්ට සෑම අ න්ම සමානය. එය ශර්ය පුද් යයාට සන්සන්දය ර

73. 250
ඡමඡයස ඡද්ශනා ර ඡේ. ශර්ය විනයට අනුෙ පුහුුන් පුද් යයාඡ සෑම ක්‍රියාෙක්ම උමතු
තැනැත ඡතකුඡ ක්‍රියාෙන්ට සමාන බෙ ඡම ද සාැන්ය. නාසඡේ න්ධ ශඝ්‍රාණ සංඡදදී
ස්කානයට ඇඟිේය තැබූ විට ා ස්පර්ශය දැඡන්. ස්පර්ශ දැනීම ාය විඥානඡේ ෘතයයකි. ඡේ
අනුෙ නාසඡේ ාය විඥානය ද ඇත. එඡසේම ඝාන විඥානයද ඇත. එඡසේ වුෙ ද ඝාන විඥානය ාය
විඥානඡේම සුවිඡශේී ැැඩ තයයකි. ඝාණ ධාතු රූප ඝාණායාතනඡය ද ස්පර්ශ ඡෙත ම, ඝාණ
විඥානය ඇ ඡද. එය ිකයුේ නිසා ඡසසු ාය විඥානය ට අරමුණු ඡනො ඡද. එඡසේ නේ සමටද ද
සුො දැනීඡේ ැැකියාෙ ියය යුතුය. නමුු එඡසේ නැත. ඝාණ විඥානය ඇ වීඡේදී මමත ෙ දෘෂ්ටිය
ද ා සමෙ ඇ ඡද. ා නිසා ඝාණ විඥාන ඇ වීඡේ දී සත ෙඡයකු පුද් යඡයකු ශඝ්‍රාණය
දැන න්නා ස්ෙරූපඡයන් එය ඇ ඡද. එය සාෙදයය. ඝාණ විඥානය ඇ වීඡේ ක්‍රියාෙ ඡැේතු ්‍රතය
ධර්ම මත ිකු ෙන ඡදයකි. එය මමත ෙඡයන් සැයකීම ද ෙැරදිය. ශඝ්‍රාණ සුො නේ ා ඡ ඡර ද
ඇලීම ද, ු ා නේ ා ඡ ඡර ද ැටීමද ිකු ෙනුඡේ මමත ෙඡේ බයපෑම නිසාය. එබැවින් මමත ෙය
ුුව කිරීම පිණිස ත්‍රි යක්ෂණ ධර්මතාෙ අනුෙ ශඝ්‍රාණ ක්‍රියාෙළිය විචාර පූර්ෙ ෙ සැයකීම උචිතය.
එබැවින් ඝාණ විඥානය ඇ වීඡේ ක්‍රියාෙ උපඡයෝගීතාෙක් දක්ෙන බෙ පැැැදිලිය. මන්ද ඡ ඡළස්
ුුවකිරීම පිණිස, මාන, දෘෂ්ටි ැා තණ්ැා ්‍රැාණය සාැා උප ාරී ෙන ඝාන විඥානය විදර්ශන
භාෙනා කිරීඡේදී අෙශය ෙන උපඡයෝගීතා ගුණඡයන් යුක්ත බැවිනි. සංසාර භෙය ඇ වීඡේ
ඡැේතුෙම එය නැ කිරීමට ද එ ැා සමානෙ උපඡයෝගී ෙන අෙස්කාෙක් ඡම දඇත.290
දිෙ, රසය සමෙ ස්පර්ශවීම නිසා ජිදැා විඥානය ඇ ඡද.ඡේ ජිදැා විඥානය මමත ෙඡයන්
දැඩිෙ ග්‍රැණය ර ැනීම නිසා ජිදැා විඥානය ඇ වීඡේදී එය සත ෙ පුද් යඡයකු ෙශඡයන්
දකියි. ඡමය ෙැරදි ෙැටීමමකි. ඡේ ෙැරදි ෙැටීමම ඇ වීමට ඡැේතුෙ ජිදැා විඥානය ඇ වීඡේ
ක්‍රියාෙළිඡේ ඇ සංකීර්ණ ස්ෙභාෙය නිසා එ ද ඡැේතු ්‍රතයයෙය බයපෑම නිෙැරදිෙ ෙටැා ැනීමට
අඡපොඡැොසත වීමයි. මන්ද ස්නායු මඟින් දත ත සංඥා ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණය වීඡේ ක්‍රියාෙ
අ ශය සංකීර්ණය.291 එබැවින්ම මුය පටන්ම එය ඡත ුවේ ැනීඡේ ුෂ් රතා මතු ඡද. යේකිික
ශැාරයක් දිෙමත තැබූ විටදී එය ඇසුඡරන් දිඡද ාරසයට අදාළ ්‍රඡද්ශඡේ ස්නායු උත ඡත ජනය
වීඡමන් ඇ ෙන සංඥා ඡමොළය රා සේඡ්‍රේෂණයවී රසය ැඳුනා ැනීමට සමත ඡද. ත ත, පැණි
රස, ඇඹුේ, ලුණු, ැට ශදී රසෙර් ෙයට අනුෙ දිඡද රස ස්පර්ශ අග්‍රපි දටා ඇ ්‍රඡද්ශ ඇත.
ඡේ අනුෙ දිඡද අදාළ රසයට අනුකූය ්‍රඡද්ශඡය ද ැැර ඡෙනත ස්කානය තබන යද රසයක්
ැඳුනා ැනීමට දිෙ අසමත ය.292 ඡමය පරීක්ෂා ර බැලිය ැැකි ය. නමුු දිඡද විවිධ රසෙයට
අදාළ ්‍රඡද්ශ පි දටා ඇත ඡත එතරේ ුරකින් ඡනො ෙන බැවින් යේකිික ශැාරය අන්තර් ත රස
ඡේට ග්‍රන්ීනන්ඡ න් ්‍රාෙයෙන ඡේටය නිසා මි්‍ර වී දිඡද සෑම ස්කානය ටම ඉතා ඉක්මනින්
ෙයාප්ත තෙන බැවින් දිෙ මත තබනයද ඕනෑම රසයක් ැැඳිනීමට දිෙට ැැකියාෙ ඡේ. ජිදැා
විඥානය ාය විඥානඡේම සුවිඡශේී ැැඩයකි. ඇඟිේයකින් දිෙ ස්පර්ශ ළඡැොත එ ද ස්පර්ශය
දිෙට දැඡන්. එය ාය විඥානයට අයත ය. ඡේ අනුෙ දිඡද ාය විඥානය ැා ජිදැා විඥානය යන
ඡද ම පි දටා ඇ බෙ සැයකිය ැැකි ය. ජිදැා විඥානය යනුද ාය විඥානඡේම දිගුෙක් ඡසේ
සැයකිය ැැකි බැවින් ජිදැා විඥානය ඇ වීඡේ ක්‍රියාෙළියද ාය විඥානය ඇ වීම ැා සමාන බෙ
සැයකීම උචිතය. ජිදැා විඥානය ශැාර ජීරණ පද්ධ යට අයත ය. මන්ද පිෂ්ටය ැා සීනි
අන්තර් ත ශැාර ෙර් ෙය ලූඡ ෝස් ජීරණයවීම ඇරඡඹනුඡේ දිෙ මතදීම ෙන බැවිනි. දිඡද
පි දටි ස්පර්ශ ග්‍රන්ීනන් මඟින් ලූඡ ොස් අෙඡශෝෂණය ර ුවධිරයට එ තුකිරීමට
සමත ය.ශැාරය අන්තර් ත ඡපෝෂය පදාර්ක ෙලින් සීනි ැා පිෂ්ටය ්‍රකමඡයන්ම ජීර්ණවීම
ඇරඡඹනුඡේ දිෙ මතදීමය. සාමානයඡයන් ඕනෑම ශැාරෙර් ය අන්තර් ත ඡපෝෂය පදාර්ක
ුවධිරයට එක්ෙනුඡේ ලූඡ ෝස් ෙශඡයනි.ඡ ඳි ස දත ශැාරෙර් ජීර්ණවීඡේදී න්නා ායය
ෙැඩිය. ඇතැේ විට පැය7-8ක් නියි. ඡේ නිසා ඡ ඳි ස දත ශැාරඡදයකින් ුවධිරයට ලූඡ ොස්
එ තුවීඡේ ක්‍රියාෙළිය ිකු ෙනුඡේ ඉතා ඡසමිනි. නමුු පිරිිකු ළ ඡ ඳි ර දත ශැාර ෙර්
ඡද ෙත ෙ ජීර්ණය ඡද. එවිට ුවධිරයට ඡද ෙත ෙ ලූඡ ොස් එ තු ඡද. ෙර්තමාන සමාජඡේ
ඉතාබහුය ෙශඡයන් දක්නට යැඡබන දියෙැඩියා, මධුඡේැ ෙැනි ඡරෝගී තත ෙයන්ට න්නා ශැාර

74. 251
පාන ෙර් , ඡදේ ්‍රමාණය, ශැාර පුුවු ශදිය බයපායි.293 ඡම ද දී ජිදැා විඥානයට ඡයොේ කීරීම
නිසා ශාරීරි ෙ ඡරෝගීෙන මිනිසුන් ්‍රමාණය වදනි ෙ ඉැළ යන බෙ පැැැදිලිය. අෙම ෙශඡයන්
දින ට එක්ඡදයක් ඡැෝ ශැාරඡයන් ෙැයකීම ඡ තරේ ඡසෞඛ්‍යය ඡ ඡර ද දත ර දැයි ඡම දදී
පැැැදිලි ඡද. ගි දඡයකු නේ ිකේ සමාදන් දින , භික්ෂුෙ මුළු ජීවිතය පුරා වි ාය
ඡභෝජනඡයන් ෙැළකීම ශාරීරි සුෙතාෙය මනාෙ පෙත ො ැනීම පිණිස ඉතා ෙැද ත බෙ ඡම දදී
ඡපනී යයි. සැබවින් සීය සමාදානය පිණිස ෙෑයමින් ිකු රන්නා ශැාර පායනයට ෙඩා
අෙඡබෝධය මත දක්මිය ැැකි නේ එය උපඡයෝගීතා ගුණඡයන් ෙැඩිය. උපඡයෝගීතාෙ බයඡයන්
යේ නිිකෙක් කිරීමට ෙඩා අර්කය දැන ැැඳින එයින් නිදැඡසේ ෙැළකීමයි. ජිදැා විඥානය ඇ වීඡේ
දී එය රසය ඡ ඡර ද ඡයොේ තෘෂ්ණා, දෘෂ්ටි ැා මාන ැැර දමා සැැැේලු මනසකින් මධයස්ක
ඡදදනාෙක් ඇ ෙ විඳිය ැැකිනේ ඉන් ඇ ෙන ඉැතකී අනිු අතුුවඵය කිිකෙක් ඇ ඡනො ඡද.
රසවිඳීම ඡ ඡර ද ඡයොේ බෙක්, තෘෂ්ණාෙක්, දෘෂ්ටියක්, මානයක් නැ නේ ශැාර යබා නුඡේ
ිකුවඡර් අෙශයතාෙ ඇ ්‍රමාණයටය. එනේ කුසගින්ඡන් තරමටය. ෑදර බෙක් ඉන් ඇ ඡනො
ඡද. ශැාර පානෙය රසයට ගිජු වීම නිසා ශරීරයට අෙශය ්‍රමාණයටද ෙඩා කි දප ගුණය ශැාර
්‍රමාණයක් ගිය දැමීමට මිනිසුන් ද උත සු වීම ස්ථූයතාෙය, තරබාුව ම, ුවධිර පීඩනය,
මධුඡේැය ශදී විශාය ඡරෝ ්‍රමාණයක් ඇ වීමට ඡැේතුෙකි. ජිදැා විඥානය ඇ වීඡේ ඡැේතු
්‍රතය ක්‍රියාෙළිය ඡ ඡර ද විචාර පූර් ෙ නිරීක්ෂණය කිරීම විදර්ශනා භාෙනාෙට අයත ය.ඡේ අනුෙ
ජිදැා විඥානඡය ද උපඡයෝගීතා යක්ෂණ අනුෙ ිකය පැෙැත ම ඊට අනුකූයෙ ස ස් ර ැනීම පො
විදර්ශනා භාෙනාඡද ඇ උපඡයෝගීතාෙ ඡසේ සැයකිය ැැකි ය. විදර්ශනා භාෙනාෙ ශරීර ඡසෞඛ්‍ය
යැපත ර ැනීම පිණිස ඇ භාෙනා ක්‍රමයක් ඡනොඡෙතත එයින් ඡයෝඡ ෝත තර ශධයාත ම
ගුණධර්ම සමෙ ායි ස්ෙස්කතාෙද රැ ැනීමට ැැකිබෙ ඡේ අනුෙ පැැැදිලිය. පරමාර්ක ධර්ම
අනුෙ දිවිඡපඡෙත ස ස් ර ත ඡබෞද්ධ භික්ෂූන් දින ට ඡදයක් නිරාැාරෙ පසුවීමට ඡැේතුෙ
විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ිකු රන ජිදැා විඥාන නිරීක්ෂණයට එය උපඡයෝගී නිසාබෙ මින්
පැැැදිලිය.294
සම මුළු ිකුවර පුරා ෙයාප්ත තෙ ඇත. එබැවින් සමට දැඡනන ස්ෙභාෙය සැයකීඡේ දී එය
ාය ඡයස ැනීම උචිතබැද ැැඡේ. ානිසා එය ායායතනය ඡයසද,ස්පර්ශ යැබීම ැා
සංජානනය ඡඵොට්ඨේබායතනය ඡයසද දැක්විය ැැකි ය. පඨවි, අඡපෝ, ඡත ඡජෝ ැා ොඡයෝ යන ඡේ
සතර ධාතූන්ඡ න් නිර්මිතෙ ඇ ාය ධාතුෙට ස්පර්ශය ඡැොඳින් දැඡන්. ාය ධාතුෙට දැඡනන
ස්පර්ශය නිසා ායවිඥානය උපදියි. ිකයළු ඉන්ද්‍රියන් ද ායවිඥානය පෙතී නේ ායවිඥානය
අමුතුඡෙන් ඡෙන් ර දැක්වීඡේ අුවතක් ඇ දැයි විම යක් ඇ විය ැැකි ය. ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් ද ඊට
සුවිඡශේී විඥාන ඡ ොටසක් පෙ න බෙනේ සැබෑය. එඡැත ඡසසු විඥානෙයට අයත ඡනොෙන
ාය විඥානයට අයත සුවිඡශේී යක්ෂණද පෙතී. ඡසසු ඉන්ද්‍රියන් ක්‍රියාත ම ඡනො ඡෙන අෙස්කා
ෙය දී පො, ාය විඥානය ක්‍රියාත ම ඡද. ායවිඥාන ක්‍රියාත ම ඡනො ෙන්ඡන් මිය යාඡේදී ෙැනි
සුවිඡශේී අෙස්කාෙ දී පමණයි. කිිකු ඉන්ද්‍රියක් ක්‍රියා ර විය ඡනො ැැකි යැයි සය න අංශභා
ඡරෝගී අෙස්කාෙය දී පො සමය ස්පර්ශ දැන ැනීඡේ ැැකියාෙ ඡේ. එනේ ාය විඥානය ඇත.
දැනට අ ්‍රබයම ස්නායු ඡරෝගී අෙස්කාෙ ඡයස සැයඡ න ඡ ෝමා (Coma) නේ ස්නායු ඡරෝගී
අෙස්කාඡද දී පො ිකයුේ ාය විඥානය ක්‍රියාත ම බෙ ා පිලිබා ිකු ළ විවිධ පර්ඡේෂණෙය දී
පැැැදිලි වී ඡේ. ශරීරය ක්‍රියාත ම ළ ඡනොැැකි වුෙද එබඳු ඡරෝගීඡයකුැට ාය විඥානය
පෙතී. නිර්වින්දනයට පත ළ පුද් යඡයකුැට ද ඡදදනා ශදිය ඡනොදැනුන ද දැනීඡේ ශක් ය
යටපත ෙ පෙ න බැවින් ාය විඥානය ඇ බෙ සැයකිය ැැකි ය. ාය විඥානය පැ ෙන්ඡන් මිය
යාඡේදීය.295 නිඡරෝධ සමාපත යට සමෙත අෙස්කාඡදදීද ායවිඥානය අක්‍රියෙ පෙතී. නමුු
එ දදීද ාය විඥානය පැෙ යන්ඡන් යැයි සැයකිය ඡනොැැක්ඡක් ඡනොදැනීම පැෙ යත ා දැනීඡේ
ශක් ය ුුව වී ඡනොමැ බැවිනි.ඡ ඡසේ ඡැෝ දැනීඡේ ශක් යද ජීෙය රාා පෙ නබෙට එක්
සාධ යකි. එ ද පෙ න ුක්ඛිත ස්ෙභාෙය නිසා සසර භෙය යළි යළි උපතක් යැබීම ු ක්බෙ බුු
දැඡේ සාැන් ඡද. ාය විඥානය නිරතුුවෙ විපරිණාමයට යක් ෙන්නකි. එඡසේම අතෘප්ත ර

75. 252
බැවින් ුක් ස දතය. ෙදා නමුු ස්පර්ශ යබා සෑීමම ට පත විය ඡනො ැැකි ය. සැප වින්දනයක්
වුෙද දිගු ායයක් විඳීඡේ දී එයද එපා ෙන ස්ෙභාෙයක් ඇ ඡද. එබැවින් තෘප්ත ය වුෙ ද ු කි.
අසැනයකි. අපට සුෙපැසු යැයි ිකඡතන ඕනෑම ඉරියදෙ ෙැඩි ඡදයාෙක් ේ ත කිරීමට අපට
ඡනොැැකි වී ඇත ඡත ද අප තෘප්ත මත යැයි උප ේපනය රන සුඛ්‍ සැ ත ාය විඥානය වුෙද
පරමාර්ක ෙශඡයන් ු ක්ම ෙන බැවිනි. ඡේ සෑම ඉරියදෙකින්ම අෙසානඡේදී උපදෙනු
යබන්ඡන් ු කි. ඡේ ඡැේතුෙ නිසා මිනිස් ඡයොෙ ඉැළම සැපය ද, ඡදද සැප ද, බ්‍රැ්ම සැප ද යළු
ාය විඥාන අෙසාන විග්‍රැඡේදී ු ක් බෙ අෙඡබෝධ ර ැනීම ඉතා ෙැද ත ය. කුමන
ස්ෙරූපයකින්, කුමන තැන , කුමන මට්ටම ඉපදී ිකටියත ඡේ සසරම ු කි. සතර අපාුඡ ද
ුක්ඛිත පක්ෂය අධි ය. ඡදද මිනිස් බඹ ඡයොෙ ුක්ඛිත පක්ෂය අඩුය. ුක්ඛිත බවින් විවිධ
තරා රේෙය පසුවුෙ ද ඡම ද යකාර්කය නේ ිකයේය ුක්ඛිත බෙයි. ාමය නේ ඡදදනාෙකි. එම
ඡදදනාෙට ඡයොේකිරීම ාමයට ෙසෙවීමයි. ාම සංඥාෙක් පැළඡෙනො යනු ස්පර්ශ
ඡදදනාෙක් ඇ ෙනො යන්නයි. අනිොර්යඡයන් සුෙ, ුක්, උඡප්ත ක්ෂා යැයි ඡදදනාෙ ෙර්ගී රණය
ළද ඡදදනා නේ ුක්ඛිත ස්ෙරූපම බෙ ඡම දදී අෙධාරණය ර දැක්වින.ාඅනුෙ කුමන
ස්ෙරූපයකින් පැමිණියද ඡදදනා නේ ුක්මය. ස්පර්ශ ාමය ිකුවරට දැඡනන ඡදදනාෙකි.එය සුෙ
සැ ත යැයි සය නුඡේ ා පිලිබාෙ අපඡ ශ ේපය අනුෙ ාම ඡදදනාෙ සුෙයක් යැයි අප
සය න බැවිනි. එවිට සුෙයක් යැයි ැඟින අපඡ ශ ේපයට අනුෙ ඡදදනා ාරී ාම ස්පර්ශය
යළියළි යැබීමට උත සාැ කිරීම සාමානය මිනිස් ස්ෙභාෙයකි. යේ ඡැයකින් එය ඡදදනා ාරී
අත දැකීමක් බෙ ෙටැා ත විට ාමය ඡ ඡර ද ඇ ඇලීම එදින ිකට නිරායාසඡයන්ම
අත ැැඡරනු ඇත. එය අෙඡබෝධඡයන් ිකු ඡනොෙන තා ේ ාමඡයන් ඡෙන් වීමට දරණ සෑම
්‍රයත නයක්ම ෙයෙර්ක ෙනුඡේ ාමය යටිික න් අ ය රමින් උඩු ික න් ්‍ර ක්ඡෂේප කිරීඡේ
ඡබොළා ෙෑයම ඡබොඡැෝ ඡදඡනකු නිරතෙන බැවිනි. ාම සංඥාෙ පිළි ැනීම ඡැෝ ්‍ර ක්ඡෂේප
කිරීම පෙ න්ඡන් ායවිඥානය පිළිබා අෙඡබෝධ ර න්නා ස්ෙරූපය අනුෙය.296
ායවිඥානය පිළිබා ඡයෝලී ස්ෙභාෙය ිකඡත ද පෙ නතුුව ාම සංඥාෙ ුුවකිරීම අපැසු
ුවණක් ෙනු ඇත. ාය විඥානය ඇ වීඡේ ක්‍රියාෙලිය විචාර පූර්ෙ ෙ නිරීක්ෂණය ර එය ඇ
වීමට ඡැේතුෙන ඡැේතු ්‍රතය ධර්මතාෙ නුෙණින් දැන ෙටැා ත යුතුය. එවිට මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන්
ාය විඥානය සැයකීම අත ැැර දැඡමනු ඇත. ාය විඥානයට ඡයෝලී මනස ඉන් මුදා ැනීමට
ඇ ඡැොාම මෙ නේ එයයි. නුෙමනා තරේ ාය විඥානයට ැ වීම නිසා මිනිසා ස්පර්ශ ාමඡේ
පැසු ඡ ොුරක් බෙට පත ඡද. නූතන සමාජය ඡබඡැවින්ම සමාජ සේබන්ධතා අ න් දූෂිතබෙට
පත ෙ ඇ ස්ෙරූපයක් ෙර්තමානඡේ දක්නට යැඡබනුඡේ ාය විඥානයට පමණට ෙඩා ැ වීම
නිසාය. ාම සංඥාෙ පැසුඡෙන්ම ඇ ෙනුඡේ ාය විඥානයට ඡයොේ මනස ය. ාය
විඥානඡය ද යකාර්ක යක්ෂණ ්‍රඥාඡෙන් මනාෙ පිරිිකා දැන ඉන් මිදීම පිණිස ක්‍රියා ළ ැැකි
ය. ා සාැා යට ස්පර්ශය යැබීඡේ පටන් ායවිඥානය ඇ වීම දක්ො දෘෂ්ටි, මාන ැා තෘෂ්ණා
ර දතෙ විචාර පූර්ෙ ෙ විමසීම උචිතය. විදර්ශන භාෙනා ෙැඩීඡමන් අදැස් රන්ඡන් ඉැත
දැක්ඡෙන ුවණු පිලිබා මනා ෙැටීමේ ඇ ර ැනීමයි. ්‍රඥාඡෙන් ඡේ ක්‍රියාෙළිය අෙඡබෝධ
ර ත ැැකි ය. ඡේ පිළිකුේ බෙ සැයකීම තුළින් ාම සංඥාෙ යටපත ර ැනීමට මිස ්‍රීමණ
ර ැනීමට කිිකු අෙ ාශයක් ඡනො සැයඡසේ. ාය විඥානයට ඡයොේ බෙ ඇ වීමට ්‍රධාන
ඡැේතුෙ ාය විඥානය මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන් සැයකීමයි. එබැවින් ාය විඥාන ක්‍රියාෙළිය ැට
ැනීඡේදී මමත ෙ දෘෂ්ටිඡයන් ඡතොරෙ සැයකීම මඟින් යකාර්ක අෙඡබෝධයට අෙ ාශ සැයඡසේ.
මමත ෙ දෘෂ්ටි ඇ වීමට ඡක්න්ද්‍ර ර න්නා ාය විඥානයම මමත ෙ දෘෂ්ටි ්‍රැාණය සාැාද
උපඡයෝගීතාෙක් දක්ෙයි. සසර භෙය ැට ැනීමට තුඩුුන් ඡැේතුෙම ්‍රැාණය සාැා ද ඡැේතුෙක් ර
ැනීමට උපක්‍රමශීලීවීම මඟින් පුළුෙන් ම ඡේ. එය ාය විඥානඡය ද ඇ උපඡයෝගීතා
යක්ෂණයක් ඡයස පැැැදිලි ළ ැැකි ය. මින් මාර් ඵය ්‍රඥාෙ ිය ද ර ත ැැකි ය.297
මනස, මනසට අරමුණු ෙන ධේම නමින් ැඳුන්ෙන අරමුණු සමෙ ස්පර්ශ වීම නිසා මඡනෝ
විඥානය ිය ද ඡද. ඡේ මඡනෝ විඥානය ඡසසු ඉන්ද්‍රියන්ඡ න් පරිබා දරෙ පො අරමුණු ැනීමට

76. 253
සමත ඡද. මනස ශයතනයක් ඡයස ක්‍රියා රන බැවින් එය මනායතනය නමින්ද ැැඳින්ඡද.
එඡසේම මනස ක්‍රියාත ම ෙනුඡේ ඊට අරමුණු යැබීඡමනි. ඡමම අරමුණු ැනීඡේ ක්‍රියා ාරීත ෙ රටා
ධේමායතනය නමින් ැැඳින්ඡද.ඡසසු සතර ධාතූන් අතර මඡනෝ ධාතුෙ ද විදයමානය.
උච්ඡේදොදීන්ඡ අදැසනේ ඡයෝ ය නිර්මිත වී ඇත ඡත ඡේ පඨවි, ශඡපෝ, ොඡයෝ ැා ඡත ඡජෝ
යන සතර ධාතූන්ඡ න් පමණක් බෙයි. ඔවුහු මඡනො ධාතුෙ ඡනොපිලි නි . ඔවුන්ඡ ෙැටීමඡේ
අන්දමට මඡනෝ ධාතුෙ යනුඡෙන් දැක්ඡෙනුඡේ සතර මැා භූත රූපඡේම ිකයුේ දැඡනන
ස්ෙභාෙයකි. ා අදැස තඡැොත අජීවී පරිසරය පමණක් ඡනොෙ ජීවීන්ද සතර මැා භූතරූපයන්ඡ
නිර්මිතයක් පමණක්බෙ සැයකිය යුතුය. නමුු ා අදැස ෙැරදිය, ා අදැස සතය ඡසේ සය තඡැොත
දක්මො ැනීමට, සසරින් මිදීඡේ ක්‍රියාෙළිය සාැා භාවිතා කිරීමට මානික ශක් යක් නැත යන
ශ ේපය පිළි ැනීමට ිකු ඡද. ඡමය ඡභෞ ොදයක් ඡයස සැයඡ නුඡේ ඡභෞ පදාර්කමය
සතර මැා ධාතූන්ඡ න් පමණක් ජීවී අජීවී ිකයළු ඡද්ෙේ නිර්මිතෙ ඇ බෙ මින් ්‍ර ාශෙන
බැවිනි. ඡභෞ ොදීන්ඡ අදැස පරිදි ජීවිඡයකු යනු ජීෙ ිකුවරක් පමණක් ඡනො ඡද. ිකයුේ ඡැෝ
ඕයාරි ඡදො ඕනෑම ජීවිඡයකුට මානික පැ ඩක් ද දමි වී ඡේ. ජීෙ ස්ෙභාෙඡය ද
ැේෙනුඡේ යම පමණක් යැයි සැයකූවිට මානික පැ ඩ ඡනොසය ා ැැරීම නිසා
ඡභෞ ොදීහු ෙැඩි අෙධානයක් ායි පැ ඩ ඡෙත ඡයොමු ර . කුසේ, අකුසේ, පෙ, පින,
ඡැොා, නර සේබන්ධ ෙනුඡේ යඡමකුඡ මානික අංශය සමෙය. ඡභෞ ොදීන් දැඩි
අෙධාරණය ඡයොමු රනුඡේ ායි පැ ඩ ඡ ඡර ද පමණක් නිසා සාරධර්ම සමෙ සෘජුෙ බද්ධ
ෙන මානික අංශය ඡනො සය ා ැැර ඡේ. සාමානයඡයන් පුද් යඡයකු ඡභෞ ෙස්තු ඇසුුව
කිරීඡමන් තෘප්ත මත වීමට ක්‍රියා ළ ද, ඡභෞ ෙස්තු ඇසුුව කිරීඡමන් බයාඡපොඡරොත තු ෙනුඡේ
ද මානික තෘප්ත ය යැබීම බෙ පැැැදිලි ඡද. මානික අංශය ඡනොසය ා ැැර ායි තෘප්ත ය
පමණක් පැතීඡේ අෙසන් අරමුණ ායි අෙශයතා පමණක් තෘප්ත මත කිරීමයි.298
ඕනෑම ාය විඥානය අෙසන් අරමුණ වින්දනයට ගිජුවීමයි. ාය විඥානය ස්පර්ශ
ාමය ඡක්න්ද්‍ර ඡ ොටඡ න ඇත. එබැවින්ම ඡභෞ ොදඡේ අෙසන් අරමුණ ඡයස දැක්ඡෙනුඡේ
ද ාම සුඛ්‍ේලි ානුඡයෝ ය ඡෙත මානික අංශය නැඹුුව ර වීම බෙ මින් මනාෙ පැැැදිලිය.
මඡනෝ ධාතුෙට අරමුණු ෙන ධේම ධාතුෙ නිසා ැට න්නා මඡනෝ විඥානය මමත ෙ දෘෂ්ටිඡේ
අනිික බයපෑමට ැසුවීම නිසා තෘෂ්ණා, දෘෂ්ටි ැා මාන සංඛ්‍යාත අකුසය ධර්ම ඡපොුඡද එක්රැස් ර
නියි. සාමානයඡයන් මඡනෝ විඥානය ඇ වීම ඕනෑම පුද් යඡයකුැට ෙටැා ැනීමට ුෂ් රය.
මන්ද මනස ඉතාම ිකයුේ ෙන බැවිනි. සාමානය ෙයෙැාරය අනුෙ ේපනා කිරීම,ිකත පැළ ර
ැනීම ඡයසට ැඳුන්ෙනුඡේ ඡේ මඡනෝ විඥානඡේ ැට ැනීමයි. මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ ැට ැනී
පෙ න දැන ැනීඡේ යක්ෂණයක් ෙනුඡේ ඡනො නැෙතී ිකුෙන ිකත පැළ වීමයි. ඡේ ිකත පැළවීම
විවිධ අරමුණු ඔස්ඡසේ ඇ විය ැැකි ය. මනස අරමුණු න්නාවිට අරමුඡණ ද ඡ ෝපය,රා ය ශදී
මානික ශඡද ඔස්ඡසේ ා ිකත පැයවීේ ඇ ෙන අෙස්කාෙය දී පැසුඡෙන් එකී චිත තාඡද දැන
ැඳුනා ැනීම පැසුය. මනස නිශ්චයෙ ඇ අෙස්කාෙයට ෙඩා ශඡද ශීලී අෙස්කාෙයදී පැසුඡෙන්
ැඳුනා ැනීමට ැැකියාෙ යැඡබනුඡේ එවිට මනඡසේ චයන ගුණය අධි ෙන බැවිනි.299 මානික
චයනයක් යනු එක් අරමුණුක් ඔස්ඡසේ ඡනොෙ එය විවිධ අරමුණු ඔස්ඡසේ චිත තවිීන ඇ ෙන
අෙස්කාය. සාමානයඡයන් ා ාග්‍රතා ගුණය මනඡසේ ඇ විට ිකත පැළ වීඡේ ඡද ය අෙමවී යයි.
එය ිකු ෙනුඡේ එ සමාන ිකත රාශියක් එක් චිත ත ක්ෂණය දී ඇ වීඡමනි. එබැවින් අදාළ
පුද් යයාට දැඡනනුඡේද එ ිකතම පෙ න්නාක් ඡමනි. චිත ත සමාධිය ෙඩා ධයාන සමාපත
ඉපිද වීඡේ දී එ ම ධයාන අරමුණක් ඔස්ඡසේ සමාන ිකත රාශියක්ම පැළෙන බැවින්
ඡයෝ ාෙචරයාට එ ම ධයානාං ෙයට අනුෙ දිගු යක් එ ම ිකත පෙ න්නාක් ඡසේ දැඡන්.
විදර්ශනා භාෙනාඡද දී ිකු ෙනුඡේ මීට ්‍ර විුවද්ධ ක්‍රියාෙළියකි. එ ද දී ිකඡත ෘ මෙ සමාධිය
ඡ ොඩ නැමෙමට ෙෑයේ ඡනො ඡ ඡර්. ා ඡෙනුෙට ෙරින්ෙර විවිධ අරමුණු ඔස්ඡසේ විතැන්ෙන ිකඡත
යකාර්ක ස්ෙභාෙය ්‍රඥාඡෙන් විනිවිද දැකීම පමණක් ිකු ඡ ඡර්. ඡම දදී දියුණු ෙනුඡේ ්‍රඥාෙයි.
්‍රඥාෙ තුළින් සමාධිය ද ෙැඡඩ්. ්‍රඥාෙ ද ෙැඡඩ්. පි දය ා පි දඡයන්ම ඡනො ැපිය ැැකිොක් ඡමන්

77. 254
ිකතද ා ිකත මඟින් විදර්ශනා කිරීම ඉතා ුෂ් රය. මන්ද යමක් කිරීඡේ ඡච්තනාෙ පැළ වි සම
එය ිකත දැන න්නා බැවිනි. ා නිසා විදර්ශනා භාෙනා කිරීමට පළමුෙ ාබෙ ිකත ෙටැා නියි. ඡේ
නිසා සාමානයඅෙස්කා ෙයදී ිකත මතුපිට පෙ න ඇතැේ ඡ ඡළස් ිකතයට ැං ා ාො ්‍රීමණ වී ඇ
ස්ෙරූපයක් ෙයාෙ මො පා භාෙනාෙ පිණිස එළඡඹන භාෙනානුඡයෝගියා මුළාෙට පත කිරීමට ද ිකත
ෙඡර ඉදිරිපත ඡද. ඡේ අෙස්කා මැනවින් දැනැඳුනාඡ න මුළාෙට පත ඡනොවී නිික අයුරින්
භාෙනාෙ සාර්ක ර ැනීමට නේ ඡැොා ගුුව ඇසුරක් යබාම ර්මස්කාන ෙැඩීමට එළඹිය යුතුය.
ඇතැේ අෙස්කාෙය දී මාර් ඵය ෙයට පත ඡනොවී පො ාො යැබුණු බෙක් ෙයාජෙ ඇෙවීමට පො
ිකත ක්‍රියා රයි. ිකඡත සැබෑස්ෙරූප මනාෙ දැන ැැඳින නිික ගුුව ඇසුරක් යබා විදර්ශනා භාෙනාෙ
සාර්ක ර ැනීම ෙෑයමින්ම යැියය යුතු ඡදයකි. එඡසේ ළ ඡනොැැකි බෙක් මින් අදැස් ඡනො
ඡෙතත , ිකු රන ාර්ය ්‍රඡදශේ සැ තෙ ළ යුතුබෙ ික දඡේ තබා ැනීම ෙැද ත ය. මන්ද
ඡමබඳු ිකයුේ තැන්ෙය දී පැසුඡෙන් මුළාඡද ෙැටිය ැැකි අෙස්කා බහුය බෙ දැන ිකටීම ඡබොඡැෝ
්‍රඡයෝජනෙත ය. ඇතැේ අෙස්කාෙය භාෙනානුඡයෝගියාට ඡනොඡයකුත යාභ සත ාර ද, අයාභ පාඩු
නින්දා පරිභෙ ශදියද ඇ ර භාෙනාෙ ියා දැමීමට විවිධ ඡද් ිකු ඡද. විදර්ශන භාෙනාෙ නියම
මාර් ය ්‍රඡදශෙන අෙස්කාෙයදී ිකතතුළම උපදින නමුු සැබෑ යයි ඡපඡනන ඡනොඡයකුත රූප,
ශේද, න්ධ, රස ශදී මායා, භ්‍රාන් ඇ වී එමඟින් භාෙනානුඡයෝගියා ුබය ර ෙන අෙස්කා ද
ඡේ. එ ද දී දර්ශනය ෙන ඡනොඡයකුත මායා දර්ශන හුු සංඡක්තය. නිදසුනක් ඡසේ විදර්ශනා
භාෙනාඡද දී ිකත සමාධි තවී නියම මෙට ්‍රඡදශෙන විටම විශාය සර්පඡයකු දර්ශනය වී ඉන්
තැ ැනීමට පත ෙ භාෙනාෙ අත ැැර දැමිය ැැකි ය. ඡම ද සර්පයා යනු ාමය සංඡක්තෙත
ස්ෙරූපයයි. ඡපඡනනුඡේ සැබෑ සර්පඡයකු වුෙද එය ාමඡේ සංඡක්තයයි. ිකතයට නිද්‍රා
ස්ෙරූපඡයන් ඇ ස්පර්ශ ාමය ිකත මාර් යට එළඡඹත දී සංඡක්ත ස්ෙරූපඡයන් මතුෙන
අෙස්කාෙක් ඡයස ඡේ අෙස්කාෙ ැැඳින ත ැැකි ය.ඡබොඡැෝවිට මනස පිරිිකු ර ැනීමට උප ාරී
ෙනුඡේ ද මනස දෘෂ්ටිය මඟින් ශෙරණය ර ෙන ධර්මතාම බෙ දැ ත ැැකි ය. මනසට දෘෂ්ටිය
පිවිස ඇ බෙ දැන ැනීම පිණිස ඇ ඡැොාම උපාය මාර් ය නේ, ිකතට අරමුණු ෙන ික විලි
මමත ෙඡයන් යුතුෙ සැයකීමයි. ිකතට නැඡෙන අදැස් ඡබොඡැොමයක්ම ඇ ෙනුඡේ මමත ෙය
ඡක්න්ද්‍ර ර නේ මමත ෙ දෘෂ්ටිඡය ද බයපෑම දැඩිෙ ඇත. එවිට ළ යුතු ෙනුඡේ මමත ෙය ුුව ෙන
අයුරින් මඡනෝ විඥානය ඇ ර ැනීම ඡද. විචාර පූර්ෙ ශ ේප ෙලින් යුතුෙ ිය දටන මඡනෝ
විඥානය දෘෂ්ටිය ුුව කිරීඡේ උපඡයෝගීතාෙ ස දතය. මමත ෙ දෘෂ්ටිය ිය ද ෙන අයුරින්ම මමත ෙය
ුුව කිරීම පිණිස ටයුතු ළ යුතුය. ිකතට ඇ සෑම ික විේයක්ම හුඡදක් ඡැේතු පුතය ධර්මෙය
බයපෑම අනුෙ ිකු බෙ සැයකීම මීට උචිත ක්‍රමයයි. ාය විඥානය ඡමන්ම මඡනෝ විඥානය ද ත්‍රි
යක්ෂණ ධර්මතායට යටත ය. මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ සසර ඇ ළ පමණින් එය ශත ම ස්ෙරූපී
යැයි සැයකීම ෙැරදිය. මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ කිිකඡසේත ශත ම ඡැෝ මම යැයි සැයකිය ැැකි ඡනො
ඡද. ඉතා ක්ෂණි ඡෙනස් ෙන ඡැේතු ්‍රතය ක්‍රියා ාරීත ෙය මතම ඇ ෙ පෙ න නාම ස් න්ධය ද
ුක් ස දතය, අනිතයය. එබැවින්ම අනාත මය. ඡේ අනිතය බෙ ඉතා පැැැදිලිෙ මතු පිටින් දැ
ත ැැකි ය. නමුු ිකඡත අනිතය බෙ එඡසේ දැ ත ඡනො ැැකි ය. ිකඡත ුක්, අනිතය බෙ දැ ත
ැැක්ඡක් මනාෙ ිකයුේෙ පිරික්සන යද විදසුන් ඥානඡයනි. ඡමඡසේ විදසුන් ්‍රඥාෙ ෙැඩීම සාැා
මඡනෝ විඥාන ධාතුෙ උපඡයෝගී ර ත ැැකි වීම මාර් ඵය අෙඡබෝධයට ඡැේතුෙකි.300
1 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිු 178 -179
2 Meyer Merly F., (1979), Foundation of Contemporary Psychology,The Unversity of Florida,
Oxford Unversity Press,New York, p.26
3 Robert J. Sternberg, Ruzgis Patricia,(1974),Personality and Intelligence,CambridgeUneversity
Press,Astralia,p.37
4 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.41
5 Meyer Merly F., (1979), Foundation of Contemporary Psychology,The Unversity of Florida,
Oxford Unversity Press,New York, p.27

78. 255
6 Robert J. Sternberg,Patricia Ruzgis, (1974), Personality and Intelligence,CambridgeUneversity
Press,Astralia,p.38
7 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.42
8 Meyer Merly F., (1979), Foundation of Contemporary Psychology,The Unversity of Florida,
Oxford Unversity Press,New York, p.28
9 Robert J. Sternberg,Patricia Ruzgis, (1974), Personality and Intelligence,CambridgeUneversity
Press,Astralia,p.39
10 Distinguishesbasic fromnon-basic perception of things usingthe by-relation s in above arguers
that seconds odors tastes and colored surfaces arephysical and argues thatsincenon-basic
perception has a pragmatic dimension,the problem of what kind of causal connection pairs
perceived objects with senseexperiences by which they areperceived should be restricted to
basic perception.
McLaughlin B.P, (1974), Perception, Causation and Supereminence, Midwest Studies in
Philosophy,London, p.569
11 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිුෙ 20
12 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.27
13 Bold David H, Wite Ramond M., (1938), Cognition,Mental Structure and Processes,Miami
University,Oxford, p.73
14 Iqrr Aleksander,(1996), ImposibleMinds, Imperial Collage,London, pp.23-45
15 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිු 20 -206
16 Patricia Plinor,Lester Cremes, Thomas Alloway,(1972), Communication,Affect Language and
Thought, Academic Press,New York & London, p.42
17 McLaughlin B.P, (1974), Perception, Causation and Supereminence, Midwest Studies in
Philosophy,London, p.431
18 John B. Carroll, (1993),Human Cogitive Abilities,ASurvey of Factor- Anaytic Studies, Cambridge
University Press,London, p.31
19 Ellis W,Young W. Andrew, (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, pp. 12-21
20 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.44
21 John B. Carroll, (1993),Human Cogitive Abilities,ASurvey of Factor- Anaytic Studies, Cambridge
University Press,London, p.43
22 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිුෙ 178
23 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.22
24 Gillan Lohen, (1977), The Psychology of Cognition,Academic Press,New York, p.15
25 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, pp. 23-45
26 Gillan Lohen, (1977), The Psychology of Cognition,Academic Press,New York, pp. 19-27
27 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.26
28 Gillan Lohen, (1977), The Psychology of Cognition,Academic Press,New York, p.18
29 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.27
30 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 60
31 Methun Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London, p. 34
32 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.43
33 Methun Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London, p. 34
34 Prentice Hall, (1980), Educational Psychology,New Delhi,p. 48
35 Methun Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London, p. 35
36 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 64
37 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.27

79. 256
38 John B. Carroll, (1993),Human Cogitive Abilities,ASurvey of Factor- Anaytic Studies, Cambridge
University Press,London, p.51
39 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 4
40 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.28
41 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 43
42 විදාන මඡ කුයඡසේන, ඉඡ නුම පිළිබා මඡනෝවිදයාෙ, ර්‍තෘ ්‍ර ාශන,නාරේමය,2003.පිු 11-14
43 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිුෙ 179
44 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 44
45 විදාන මඡ කුයඡසේන, ඉඡ නුම පිළිබා මඡනෝවිදයාෙ, ර්‍තෘ ්‍ර ාශන,නාරේමය,2003.පිු 12- 31
46 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 45
47 Hall Prentice,(1980), Educational Psychology,New Delhi,p. 53
48 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 45
49 Johan Son Rune, (1963), Psychology of Nirvana,London, P. 21
50 සංයුක්ත නි ාය iv, සළායතන ෙ ,යං ානන්ද දමි,යබු ම,බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය,2006,පිුෙ 3 2
51 Rune Johan Son, (1963), Psychology of Nirvana,London, P. 26
52 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.25
53 Hall Prentice,(1980), Educational Psychology,New Delhi,p. 47
54 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 53
55 Prentice Hall,Educational Psychology,New Delhi,1980, p. 47
56 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 67
57 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිුෙ 126
58 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 54
59 Hall Prentice,(1980), Educational Psychology,New Delhi, p. 51
60 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිුෙ 127
61 Williams Bernad,(1972),Morality,Combridge Unversity Press,London, p.23
62 ඡමොැාන් ජිඡත න්ද්‍ර (සංස්.),විඡජ්තුං ස්ෙර්ණා (පරි.), (1996), අධයාපන ්‍ර ාශන ඡදපාර්තඡේන්තුෙ,
ඡ ොළඹ, පිුෙ 180
63 Gean Piget, Iedge Rout, Paul Kegan, (1932), The Moral Judgment of the Child,London, p.59
64 Warnock G.J, (1967), Contemporay Moral Philosophy, London,p.41
65 Hall Prentice,(1980), Educational Psychology,New Delhi,p. 56
66 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 61
67 Gean Piget, Iedge Rout, Paul Kegan, (1932), The Moral Judgment of the Child,London, p.60
68 Hall Prentice,(1980), Educational Psychology,New Delhi,p. 55
69 Gean Piget, Iedge Rout, Paul Kegan, (1932), The Moral Judgment of the Child,London, p.60
70 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London, p. 58
71 Hall Prentice,(1980), Educational Psychology,New Delhi,p. 56
72 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,p. 59
73 මැාඋද ණ්නඡෙො ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ,චතුන්ඡනතං ඔසානං අධිෙචනං: ාඡමොස්ස,භඡෙොඝස්ස,දිට්ඡඨොඝස්ස,
අවිජ්ඡජොඝස්ස.ඔරිමං තීරං සාසඞ් ං සප්ත පටිැයන් ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ සක් ායස්ඡසතං අධිෙචනං. පාරිමං තීරං
ඡඛ්‍මං අප්ත පටිැයන් ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ,නිේබානස්ඡසතං අධිෙචනං.කුේයන් ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ, අරියස්ඡසතං
අට්ඨඞ්ගි ස්ස ම ස්ස අධිෙචනං, ඡසයයථිදං: සේමාදිට්ඨියා සේමාසඞ් යප්ත පස්ස සේමාොචාය
සේමා ේමන්තස්ස, සේමාශජීොස්ස, සේමාොයාමස්ස, අස්මාස යා, සේමාසමාධිස්ස. ැත ඡක ද ච පාඡද ද
ච ොයමමාඡනො ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ විරියාරේභස්ඡසතං අළුිි ෙචනං.කිණ්ඡණො පාර ඡතො කඡය ගිට්ඨ
බ්‍රාැ්මඡණො ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ, අරැඡතො එතං අධිෙචනන් .
ස. නි. iv,(2006), සළායතන ෙ ,යං ානන්ද දමි,යබු ම,බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 3
74 Johan Son Rune, (1963), Psychology of Nirvana,London, P. 31
75 චක්ඛුං භික්ඛ්‍ඡෙ අනත තා අතීතානා තං. ඡ ො ප ොඡදො පච්චුප්ත පන්නස්ස.එෙං පස්ස භික්ඛ්‍ඡෙ සුතො
අරියසාෙඡ ො අතීතස්මිං චක්ඛුස්මිං අනඡපඡඛ්‍ො ඡැො , අනා තං චක්ඛුං නාභිනන්ද ,පච්චුප්ත පන්නස්ස
චක්ඛුස්ස නිේියදාය විරා ාය නිඡරොධාය පටිපන්ඡනො ඡැො .ඡසොතං අනත තා අතීතානා තං. ඡ ො පන
ොඡදො පච්චුපන්නස්ස -ඡප- ඝානං අනත තා අතීතානා තං.ඡ ො පන ොඡදො පච්චුප්ත පන්නස්ස -ඡප-ජිදැා
අනත තා අතීතානා තා ඡනො පන ොඡදො පච්චුපන්නාය -ඡප-පටිපන්ඡනො ඡැො .මඡනො අනත තා

80. 257
අතීතානා ඡතො ඡ ො පන ොඡදො පච්චුප්ත පන්නස්ස, එෙං පස්සං භික්ඛ්‍ඡෙ සුතො අරියසාෙඡ ො අතීතස්මිං
මනස්මිං අනඡපඡඛ්‍ො ඡැො , අනා තං මනං නාභිනන්ද , පච්චුප්ත පන්නස්ස මනස්ස නිේියදාය විරා ාය
නිඡරොධාය පටිපන්ඡනො ඡැොතී .
ස. නි. iv,(2006), අනිච්ච ෙ ,ු ය අජ්ඣත තුක්ඛ්‍ සුත තං,යං ානන්ද දමි,යබු ම,බුද්ධ ජයන්
මුද්‍රණය, පි. 10
76 Rune Johan Son, (1963), Psychology of Nirvana,London, P. 34
77 Davids C.A.F.Rhs, (1914), BuddhistPsychology,London, p. 42
78 රූපා භික්ඛ්‍ඡෙ අනිච්චා අතීතානා තා.ඡ ො පන ොඡදො පච්චුප්ත පන්නානං,එෙං පස්සං භික්ඛ්‍ඡෙ සුතො
අරියසාෙඡ ො අතීඡතසු රූඡපසු අනඡපඡඛ්‍ො ඡැො ,අනා ඡත රූඡප නාභිනන්ද ,පච්චුප්ත පාන්නානං රූපානං
නිේියදාය විරා ාය නිඡරොධාය පටිපන්ඡනො ඡැො .සද්දා -ඡප- න්ධා -ඡප- රසා -ඡප- ඡඵොට්ඨේබා -ඡප-
ධේමා -ඡප- ධේමා අනිච්චා අතීතානා තා.ඡ ො පන ොඡදො පච්චුප්ත පන්නානං,එෙං පස්සං භික්ඛ්‍ඡෙ,සුතො
අරියසාෙඡ ො අතීඡතසු ධේඡමසු අනඡපඡකො ඡැො ,අනා ඡත ධේඡම නාභිනන්ද ,පච්චුප්ත පන්නානං
ධේමානං නිේියදාය විරා ාය නිඡරොධාය පටිපන්ඡනො ඡැොතී .
ස. නි. iv,(2006), අනිච්ච ෙ , ු ය බා දරානිච්චසුත තං, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 12
79 තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ ුක්ඛ්‍ස්ස අත ක ඡමො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූඡප වුප්ත පජ්ජ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, ණ්ණං
සඞ් ඵස්ඡසො,ඵස්සපච්චයා ඡෙදනා,ඡෙදනාපච්චයා තණ්ැා,තස්සා ඡයෙ තණ්ැාය අස්ඡසවිරා නිඡරොඡධො
උපාදානනිඡරොඡධො, උපදානනිඡරොධා භෙනිඡරොඡධො,භෙනිඡරොධා උපාදානනිඡරොඡධො,උපාදානනිඡරොධා
භෙනිඡරොඡධො, භෙනිඡරොඡධො ජා නිඡරොධා ජා නිඡරොඡධො,ජා නිඡරොඡධො භෙනිඡරොඡධො,භෙනිඡරොඡධො
ජා නිඡරොඡධො, ජා නිඡරොඡධො,ජා නිඡරොඡධො ජරාමරණං ඡසො පරිඡදෙුක්ඛ්‍ඡදොමසස්සුපයාසා
නිුවඣන් , එෙඡමතස්ස ඡ ෙයස්ස ුක්ඛ්‍ක්ඛ්‍න්ධස්ස නිඡරොඡධො ඡැො ,අයං ුක්ඛ්‍ස්ස අත ක ඡමො.
ස. නි. iv,(2006), සළායතන ෙ ,ුක්ඛ්‍ සමුදය සුත තං, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 18
80 Davids C.A.F.Rhs, BuddhistPsychology,London, 1914, p. 43
81 Kalupahana D.J,Buddhist Philosophy,Historical Analysis,Honolulu,1976,p.29
82 ඡසො ෙතාවුඡසො භික්ඛු ඉන්ද්‍රිඡයසු අගුත තද්ොඡරො ඡභොජඡන අමත තඤ් ජ ජ රියං අනනුයුත ඡතො පාෙජීෙං
පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රැ්මචරියං සන්තාඡනස්සතී ඡනං ඨානං විජ්ජ .ඡසො ෙතාවුඡසො භික්ඛු ඉන්ද්‍රිඡයසු
ගුත තද්ොඡරො ඡභොජඡන මත ඤ් ජ ජා රියං අනුයුත ඡතො යාෙජීෙං පරිපුණ්ණං පරිුද්ධං බ්‍රැ්මචරියං
සන්නාඡනස්සතී ඨානඡමතං විජ්ජ .
ස. නි. iv,(2006), සළායතන ෙ ,සාරිපුත ත සද්ධිවිැාරි සුත තං, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 216
83 Menaughton N, Biology and Emotion, London, 1989,p.44
84 ශ්‍රී ධර්‍මෙංශ ස්කවිර, මාතර, (1964), අභිධර්මචන්‍ද්‍රි ාෙ, 7 සමුච්චය පාදය, සර්‍ව සංග්‍රැය, ාේටන් මුද්‍රණායය,
මාතර, පි. 1- 4
85 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.45
86 Davids C.A.F.Rhs, (1914), BuddhistPsychology,London, p. 44
87 ශ්‍රී රාහුය දමි ෙේඡපොළ, බුුන් ෙදාළ ධර්මය, ඡබෞද්ධ සංස් ෘ මධයස්කානය, ඡද දෙය, 1997, (9
මුද්‍රණය). පිු 98-110
88 ,, ,, ,, එම ,, ,, ,, පි. - 1 ැා එ දම පි. 98-128
89 එෙං පස්සං භික්ණඡෙ සුතො අරියසාෙඡ ො රූඡපසුපි නිේියන්‍ද , සද්ඡදසුපි නිේියන්‍ද , ඡධෙසුපි නිේබන්‍ද ,
රඡසසුපි නිේියන්‍ද , ඡඵොට්ඨේඡබසුපි නිේබන්‍ද , ධේඡමසුපි නිේියන්‍ද , නිේියන්‍දං විරජ්ජ , විරා ා විමුච්ච ,
විමුත තස්මිං විමුත තමි ඤාණං ඡැො , ඛීණා ජා , වුිකතං බ්‍රැ්මචරියං, තං රමයං නාපරං ඉ්‍ථත තායා
පජානාතී .
ස. නි. iv,(2006) අනිච්ච ෙ , අජ්ඣත තානත ත සුත තං, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 6
90 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London,pp. 52 - 89
Allan Pease& Babara Pease,Why Men don’t listen and Women can’t read maps, (පරි.)චන්‍ද්‍රෙංශ
අරියරත න, (2008), පිරිමි ැැැණු ඡමතරේ ඡෙනස් ඇයි?, විඡජ්සූරිය ග්‍රන්ක ඡක්න්‍ද්‍රය, පුංචි ඡබොරැේය, පි.
36-162
ස. නි. i,(2006), ස ාක ෙ ය, මාර සංයුත ත, පත ත සුත ත, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 206
92 John B. Carroll, (1993),Human Cogitive Abilities,ASurvey of Factor- Anaytic Studies, Cambridge
University Press,London, p.52
93 Tachibana S, (1961), Ethics of Buddhism,Colombo, pp.32-54
94 Carrathers Petter, (2005), Consciousness,Oxford University,New York, p.43
95 Dennah C. Daniel, (1969), Consciousness Explained,Penguin Bokks, p.12
96 David H Bold, Ramond M White, (1938), Cognition,Mental Structures and Processes,Miami
University,Oxford, p. 83
97 Steruberg J.Robert, Ruzgis Patricia, (1974),Personality and Intelligence,CambridgeUniversity
Press,Australlia,p.56
98 Burns R.B, Harper and Row, (1984), Introductory Psychology,New York, p. 19
99 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London, p. 27

81. 258
100 Petter Carrathers,(2005), Consciousness,Oxford University,New York, p.4
101 Iqrr Aleksander,(1996), ImposibleMinds,Imperial Collage,London, pp.46-55
102 Stone E, (1982), Introduction of Educational Psychology,London, p. 33
103 Gillian Cohan,(1998), The Psychology of Cognition, Academic Press,New York, p. 15
104 Elenner Rosch,Barbara B.Lioys, (1978), Cognition and Categorization,Lawrence Erlbacam
Associates Publishers,New Jersey, P.26
105 නාැං භික්ඛ්‍ඡෙ අඤ්ඤං එ ධේමේපි සමනුපස්සාමි, ඡයන අනුප්ත පන්ඡනො ො ාමච්ාඡන්‍දො නුප්ත පජ්ජ ,
උප්ත පන්ඡනො ෙ ාමච්ාඡන්‍දො පීමයතී .
අ. නි. i,(2006), එ නිපාතය, නීෙරණ ප්ත පැාණ ෙ ය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 8
106 තමා ච භික්ඛ්‍ඡෙ චිත තවිපත ? ඉධ භික්ඛ්‍ඡෙ එ ච්ඡචො අභිජ්ඣාගූ ඡැො : ෙයාපන්නවිත ඡතො ඡැො ,
අයං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ චිත තවිත .
අ. නි. i,(2006), නිපාතය, අපායි ෙ ය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පිුෙ 80
107 Elenner Rosch,Barbara B.Lioys, (1978), Cognition and Categorization,Lawrence Erlbacam
Associates Publishers,New Jersey, P.31
108 අයං ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡද විඡසඡසො, අයං අධිප්ත පාඡයො, ඉදං නානා රණං සුතෙඡතො අරියමාෙ ස්ස අස්සුතෙතා
පුථුජ්ජඡනන යදිදං යා උප්ත පත යා ස .ඉඡම ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡද තඡයො පු යා සන්ඡතො සංවිජ්ජමාඡනො
ඡයො ස්මින් .
අ. නි. i,(2006), නිපාතය, අපායි ෙ ය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 80
109 අ. නි. iv,(2006), ාක් -සත ත නිපාතය, අනුත තරිය ෙ ය, දමෙන්ත සුත ත, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි.
47
110 George F.H, (1962), Cognition,Met Hum & Co. Ltd, London, p. 37
111 David H. Bold, Ramond M. White, (1938), Cognition, Mental Structures and Processes,Miami
University,Oxford, p. 56
112 Fatricia Pliner,Lester Kremes, Thomas Aibway, (1972), Communication and Affect Language and
Thought, Academic Press,New York, p. 76
113 David H. Bold, Ramond M. White, (1938), Cognition, Mental Structures and Processes,Miami
University,Oxford, p. 59
114 ඡසයයකාපි භික්ඛ්‍ඡෙ සාලිසූ ං ො යෙසූ ං ො මිච්ාාපණි දතං ැඡ්‍ථන ො බාඡසන ො අක් න්තං ැ්‍ථං ො
පාදං ො ඡැච්ා ඡයො දතං ො උප්ත පාඡදස්සතී ඡනතං ඨානං විජ්ජ . තං කිස්ස ඡැතු : මිච්ාාපණි දතන්තා
භික්ඛ්‍ඡෙ සූ ස්ස. එෙඡමෙ ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ ඡසො ෙත භික්ඛු මිච්ාාපණි දතාය දිටඨියා මිච්ාාපණි දතාය
ම භාෙනාය අවිජ්ජං ඡැච්ා විජ්ජං උප්ත පාඡදස්ස නිේබානං සච්ඡි රිස්සතී ඡනතං ඨානං විජ්ජජ . තං
කිස්ස ඡැේතු : මිච්ාාපණි දතත තා භික්ඛ්‍ඡෙ දිට්ඨියා.
ස. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුක්තය, අවිජ්ජා ෙ ය, සූ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 16
115 Menaughton N, (1959), Biology and Emotion, Cambridge University Press,London, p. 53
116 David H. Bold, Ramond M. White, (1938), Cognition, Mental Structures and Processes,Miami
University,Oxford, p. 63
117 Carrathers Petter, (2005), Consciousness,Oxford University,New York, p.58
118 පුන ච පරං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියසාෙඡ ො ධේමං අනුස්සර : ස්ෙක්ඛ්‍ාඡතො භ ෙතා ධේඡමො -ඡප- පච්චත තං
ඡෙදිතේඡබො විච්චූීම .
යස්මිං භික්ඛ්‍ඡෙ සමඡේ අරියසාෙඡ ො ධේමං අනුස්සර . ඡනෙස්ස තස්මිං සමඡේ රා පරියුට්ඨිතං චිත තං
ඡැො , උජු තඡමෙස්සු තස්මිං සමඡේ චිත තං ඡැො , නික්ඛ්‍ මුත තං වුට්ඨිතං ඡ ධේැා. ඡ ධා ඡඛ්‍ො
භික්ඛ්‍ඡෙ පඤ්චඡනන්තං ාමගුණානං අධිෙචනං. ඉදේපි ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ ශරේමණා රිත ො
එෙමිඡධ ච්ඡච සත තා විසුජ්ඣන් .
අ. නි. iv,(2006), ාක් -සත ත නිපාතය,අනුත තරිය ෙ ය, දමෙන්ත සුත ත, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි.
4
119 Burns R.B, (1984), Harper and Row, Introductory Psychology,New York, p. 32
120 අච්ාරිය අවුඡසො අේභූතං ශනුඡසො යාෙඤ්චිදං ඡතන භ ෙතා ජානතා පස්ස අරැතා සේමාසේබුද්ඡධන
සේබාඡධ ඔ ාසාධි ඡමො අනුබුද්ඡධො සත තානං විසුද්ධියා ඡසො පරිද්දොනං සම ක් මාය
ු ඛ්‍ඡදොමස්සානං අ්‍ථ මාය ඤායස්ස අධි මාය නිේබානස්ස සච්ඡිකිරියාය යදිදං ඉමාන ජ අනුස්ස
ඨානානී .
අ. නි. iv,(2006), ාක් -සත ත නිපාතය, අනුත තරිය ෙ ය, අනුස්ස ට්ඨාන සුත ත, අඞ්ගුත තර නි ාය
සංඡසොධ මණ්ඩයය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 62
121 Kalupahana D.J, (1976), BuddhistPhilosophy,Historical Analysis,Honolulu,p.32
122 Davids C.A.F.Rhs, (1914), BuddhistPsychology,London, p. 54
123 JayatilakeK.N, (1969), Aspects of BuddhistSocial Philosophy,Kandy, P. 74
124 De Silva Padmasiri, (1979),An Introduction to BuddhistPsychology,London, p. 42

82. 259
125 තමඤ්ච භික්ඛ්‍ඡෙ දස්සනානුත තරියං: ඉධ භික්ඛ්‍ඡෙ එ ච්ඡචො ැත්‍ථිරතනේපි දස්සනාය ච්ා ,
අස්සරතනේපි දස්සනාය ච්ා , මණිරතනේපි දස්සනාය ච්ා , අච්චාෙචං ො පන දස්සනාය ච්ා .
සමණං ො බ්‍රාැ්මණා ො මිච්ාාදිට්ඨි ං මිච්ාාපටිපන්නං දස්සනාය ච්ා . අඡ්‍ථතං භික්ඛ්‍ඡෙ දස්සනං,
ඡනතං නත්‍ථි ෙදාමිත තඤ්ච ඡඛ්‍ො එතං භික්ඛ්‍ඡෙ දස්සනං ීමනං ේමං ඡපොථුජ්ජනි ං අනරියං
අන්‍ථසං දතං, න නිේියදාය න විරා ාය න නිඡරොධාය න උපදමාය න අභිඤ්ඤාය න සේඡමොධාය න
ියන්නානාය සංෙත ත . ඡයො ච ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ තකා තං ො තකා තසාෙ ං ො දස්සනාය ච්ා
නිවිට්ඨසද්ඡධො නිවිට්ඨඡපඡමො එ න්ත ඡතො අභිප්ත පසන්ඡනොත එතදානුත තරියං භික්ඛ්‍ඡෙ දස්සානානං ද
සත තානං විසුද්ධියා ඡසො පරිද්දොනං සම ක් මාය ුක්ඛ්‍ඡසොමනස්සානං අ්‍ථ මාය ඤායස්ස අධි මාය
නිේබානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තකා තං ො තකා තසාන ං ො දස්සනාය ච්ා නිවිට්ඨසද්ඡධො
නිවිට්ඨඡපඡමො එ න්ත ඡතො අභිප්ත පසන්ඡනො. ඉදං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ දස්සනානුත තරියංත ඉ
දස්සනානුත තරියං.
අ. නි. iv,(2006), ාක් -සත ත නිපාතය, අනුත තරිය ෙ ය, අනුත තරිය සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි. 7
126 Mrs.Davids Rys,BuddhistManual of Psychological Ethics,London, 1923,p. 34
127 තමා ච භික්ඛ්‍ඡෙ සේමා දිට්ඨි අරියා අනාසො ඡයොකුත තරා ම ඞ් ා: යා ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ අරියවිත තස්ස
අනාසෙවිත තස්ස අරියම සමඞ්ගිඡනො අරියම ං භාවියඡතො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්‍ද්‍රියං පඤ්ඤාබයං
ධේමවිචයසේඡබොජ්ඣඞ්ඡ ො සේමාදිට්ඨි ම ඞ් ං අයං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ සේමාදිට්ඨි අරියා අනාසො
ඡයොකුත තරා ම ඞ් ා. ඡසො මිච්ාාදිට්ඨියා පැානාය ොයම සේමාදිට්ඨියා උපසේපදාය. ස්ොස්ස ඡැො
සේමාොයාඡමො. ඡසො සඡතො මිච්ාාදිට්ඨිං පජැ . සඡතො සේමාදිට්ඨිං උපසේපජ්ජ විැර . සාස්ස ඡැො
සේමාස . ඉ ස්ිකඡම තඡයො ධේමා සේමාදිට්ඨිං අනුපරිධාෙන් අනුපරිෙත තන් . ඡසයයථිදං: සේමාදිට්ඨි
සේමාොයාඡමො සේමාස .
ම. නි. iii,(2006), උපරි පණ්ණාස ය,අනුපද ෙ ඡ ො,මැා චත තාරීස සුත ත, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි.
21
128 ුවණ්නමිදං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියස්ස විනඡය යදිදං ගීතං. උේමත ත මිදං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියස්ස විනඡය යදිදං නච්චං.
ඡ ොමාර මිදං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියස්ස විනඡේ යදිදං අ ඡෙයං දන්තවිදංස ං ැිකතං.
තස්මා ැ භික්ඛ්‍ඡෙ ඡසතුඝාඡතො ගීඡත. ඡසතුඝාඡතො නච්ඡච. අයං ඡෙො ධේමපඡමොදිතානං සතං ිකතං
ිකතමත තායා .
අ අ. නි. iv, (2006), නිපාතය,ඡතෙන පණ්ණාස ය, සේඡබෝධි ෙ ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය,
පි. 6
129 රාහුය දමි ෙේඡපොය, (1977), බුුන් ෙදාළ ධර්මය,ඡබෞද්ධ සංස් ෘ මයධස්කානය,ඡද දෙය, පි. 36-39
130 ඉධාවුඡසො භික්ඛු එෙං සඤ්ඤි ඡැො : එතං සන්තං පමතං යදිදං සේබසඞ්කාරසමඡකො
සේබූපධිපටිනිස්ස ඡ ො තණ්ැක්ඛ්‍ඡයො විරාඡ ො නිඡරොඡධො නිේබානන් .එෙේපි ඡඛ්‍ො ශවුඡසො ිකයා
භික්ඛුඡනො තකාරූඡපො සමාධිපටියාඡභො යකා ඡනෙ පඨවියං පඨවිසඤ්ඤී අි් ස න ශපස්මිං ශඡපොසඤ්ඤී
අස්ස න ඡතජස්මිං ඡතඡජොසඤ්ඤි අස්ස න ොයස්මිං ෙඡයොසඤ්ඤී අස්ස න ශ ාසනඤ්චායතඡන
ශ ාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී ශකිඤ්චඤ්ඤායතඡන ශකිඤ්චඤ්ඤායතනසච්චී.අස්ස න
ඡෙනසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතඡන ඡනෙසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනනසඤ්ඤී අස්ස න ඉධඡයොඡ
ඉධඡයො සඤ්ඤී අස්ස න පරඡයොඡ පරඡයො සඤ්ඤී අස්ස යේපිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත තං
පරිඡයිකතං අනුවිෙරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස සඤ්ඤී ච පන අස්සා .
අ. නි. vi,(2006), එ ාදසඡ ො නිපාඡතො, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 67
131 Davids C.A.F.Rhs, BuddhistPsychology,London, 1914, p. 44
132 තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ සේමාසඞ් ප්ත ඡපො සාසඡෙො පුඤ්ඤභාගිඡයො උපධිඡෙපක්ඡ ො: ඡනක්ඛ්‍ේමසඞ් ප්ත ඡපො
සාසඡෙො පුඤ්ඤභාගිඡයො උපධිඡෙපක්ඡ ො.
අ. නි. iv,(2006), නිපාතය,ඡතෙන පණ්ණාස ය, සේඡබෝධි ෙ ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
6
133 චන්දරතන ස්කවිර යබුඡැේන්ඡ ොඩ, (1968), පාලි සා දතය,ඡ ොළඹ, පි. 7-16
134 මයයඡසේ ර ජී.පී, (1968), යං ා පාලි සා දතයය, ඡ ොයඹ, පි. 1
135 උදිත ස්කවිර දත තැටිඡේ, (1946), ත්‍රිපිට පරීක්ෂණය, මාතර, පි. 23
136 අදි ාරේ ඊ.ඩේ, (1963), පැරණි යක්දිෙ බුුසමඡේ ඉ ැාසය ඡැෙත අට්ඨ කාෙලින් අනාෙරණය ෙන
යං ාඡද බුුසමඡේ තත ෙය,ඡජ්.ඡක්.ජී. ජයෙර්ධන සැ සමා ම,ඡ ොළඹ, පි. 90
137 Winternitz M, A History of Indian Literature, Vol ii, Cullcutta,1933,p. 35
138 කං කං නාමායං භන්ඡත ශනන්‍ද භ ෙතා ධේඡමො ඡදිකඡතො අඤ්ඡඤඡයයො යත්‍ර ද නාම බ්‍රැ්මචාරී ච
අබ්‍රැ්මචාරී ච උඡභො සමසම ා භවිස්සන් අභිසේපරායන් . එෙං වුත ඡත අැං භන්ඡත මි සායං
උපාික ං එතදඡෙොචං: එෙං ඡඛ්‍ො පඡනතං භගිනි භ ෙතා බයා තන් .
ා චානන්‍ද මි සායා උපාික ා බායා අබයත තා අේබ ා අේබ පඤ්ඤා ඡ ච
පුරිසපු යපඡරොපරියඤාඡණො
අ. නි. vi,(2006), එ ාදසඡ ො නිපාඡතො, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 2 8
139 මයයඡසේ ර ජී.පී, (1968), යං ා පාලි සා දතයය, ඡ ොයඹ, පි. 38

83. 260
140 සඡච ජානා තං ජීෙං තං සරීර‘න් . තං ජීෙං තං සරීරන් ඡම භ ො බයා ඡරොතු. සඡච භ ො ජානා
අඤ්ඤං ජීෙං අඤ්ඤං සරීර‘න් . අඤ්ඤ ජීෙං අඤ්ඤං අරීරන් ඡම භ ො බයා ඡරොතු. ඡනො ඡච භ ො
ජානා තං ජීෙං තං සරීරන් ො අඤ්ඤං ජීෙං අඤ්ඤං සරීර‘න් ො ශනඡතො ඡඛ්‍ො පන අපස්සඡතො එතඡදෙ
උජු ං ඡැො යදිදං ජානාමි න පස්සාමි‘
සඡච භ ො ජානා ඡැො තකා ඡතො පරේමරණා‘ . ඡැො තකා ඡතො පරේමරණා ඡම භ ො
බයා ඡරොතු. සඡෙ භ ො ජානා ඡැො තකා ඡතො පරේමරණා‘ . න ඡැො තකා ඡතො පරේමරණා
ඡම භ ො බයාඡ රාතු. ඡනො ඡච භ ො ජානා ඡැො තකා ඡතො පරේමරණා ො න ඡැො තකා ඡතො
පරේමරණා ො අජානඡතො ඡඛ්‍ො පන අපස්සඡතො එතඡදෙ උජු ං ඡැො යදිදං න ජානාමි න පස්සාමී‘ .
ම. නි. ii,(2006), භි ඛු ෙ ය, චූළමාලුඞ් ය සුත ත, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 14
141 SaddhatissaS, (1970), Buddhistid Ethics,London, p. 47
142 චන්දරතන ස්කවිර යබුඡැේන්ඡ ොඩ, (1968), පාලි සා දතය,ඡ ොළඹ, පි. 11
143 මයයඡසේ ර ජී.පී, (1968), යං ා පාලි සා දතයය, ඡ ොයඹ, පි. 4
144 උදිත ස්කවිර දත තැටිඡේ, (1964), ත්‍රිපිට පරීක්ෂණය, මාතර, පි. 23
145 ඉ කිර මාලුඞ් යපුත ත ඡනොැන්තං ෙදාමි: එ ද ්‍ං මාලුඞ් යපුත ත මයි බ්‍රැ්මචරියං චර අැං ඡත
බය රිස්සාමි: සස්ඡතො ඡයොඡ ො ො අසස්සඡතො ඡයොඡ ො ො -ඡප- ඡනෙ ඡැො න න ඡැො තකා ඡතො
පරේමරණා ො . නපි කිර මං ්‍ං ෙඡදික: අැං භන්ඡත භ ෙත බ්‍රැ්මචරියං චරිස්සාමි භ ො ඡම
බය රිස්ස : සස්සඡතො ඡයොඡ ො ො අසසස්ඡතො ඡයොඡ ො ො -ඡප- ඡනෙ ඡැො න න ඡැො
තකා ඡතො පරේමරණා චා . එෙං සන්ඡත ඡමොඝපුරිස ඡ ො සන්ඡතො ං පච්චාවික්ඛ්‍ික.
ම. නි. ii,(2006), භික්ඛු ෙ ඡ ො,චූළමාලුඞ් සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 146
146 රාහුය දමි ෙේඡපොය, (1977), බුුන් ෙදාළ ධර්මය,ඡබෞද්ධ සංස් ෘ මධයස්කානය,ඡද දෙය, පි. 9
147 චන්දරතන ස්කවිර යබුඡැේන්ඡ ොඩ, (1968), පාලි සා දතය,ඡ ොළඹ, පි. 9
148 ම. පා., (2006), ්‍රස්තාෙනාෙ, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. ii-iv
149 මයයඡසේ ර ජී.පී, (1968), යං ා පාලි සා දතයය, ඡ ොයඹ, පි. 44
150 Guruge Ananda W.P, (1965), Buddhism: The Religion and It’s Culture, Colombeo, pp. 24-52
151 අ. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුක්තය, අවිජ්ජා ෙ ය, බ්‍රාැ්මණ සුත ත,සංයුත ත නි ාය ඡශෝධ
මණ්ඩයය, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 8
152 ඉ අජ්ඣත තං ො චිත ඡත චිත තානුපස්සී විැර . බ දද්ධා ො චිත ඡත චිත තානුපස්සී විැර .
අජ්ඣත තබ දද්ධා ො චිත ඡත චිත තානුපස්සී විැර . සමුදයධේමානුපස්සී ො චිත තස්මිං විැර .
ෙයධේමානුපස්සී ො චිත තස්මිං විැර . සමුදයෙයධේමානුපස්සී ො චිත තස්මිං විරැ . අත්‍ථි චිත තන් ො
පනස්ස ස පච්චුපට්ඨිතා ඡැො යාෙඡදෙ ඤාණමත තාය ප ස්ස මත තාය. අනිස්ිකඡතො ච විැර . න ච
කිඤ්චි ඡයොඡ උපාදිය .
ම. නි. i, (2006), මූය පරියාය ෙ ය,ස පට්ඨාන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 1
153 තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ සේමා ේමන්ඡතො අරිඡයො අනාසඡෙො ඡයොකුත තරා ම ඞ්ඡ ො : යා ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ
අරියවිත තස්ස අනාසෙචිත තස්ස අරියම සමඞ්ගිඡනො අරියම ං භාෙයඡතො දපි ායුච්චරිඡත ද ශර
විර පටිවිර ඡෙරමම. අයං භික්ඛ්‍ඡෙ සේමා ේමන්ඡතො අරිඡයො අනාසඡෙො ඡයොකුත තඡරො ම ඞ්ඡ ො.
ඡසො මිච්ාා ේමන්තස්ස පැානාය ොයම සේමා ේමන්තස්ස උපසේපදාය. ස්ො‘ස්ස ඡැො
සේමාොයාඡමො. ඡසො සඡතො මිච්ාා ේමන්තං පජැ . සඡතො සේමා ේමන්තං උපසේපජ්ජ විැර . සා‘ස්ස
ඡැො සේමාස . ඉ ‘ස්ික ඡම තඡයො ධේමා සේමා ේමන්තං අනුපරිධාෙන් අනුපරිෙත තන් . ඡසයයීනදං
සේමාදිට්ඨි සේමාොයාඡමො සේමාස .
ම. නි. iii,(2006), උපරි-අනුපද ෙ ඡ ො,මැා චත තාරීස සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 216
154 නු ඡඛ්‍ො ඡභො ඡ ොතම ධේමා භාවිතා බහුලී තා නිේබාන මා ඡැොන් නිේබානපරායණා
නිේබානපරිඡයොසානා ?අට්ඨ ඡඛ්‍ො නන්‍දිය ධේමා භාවිතා බහුලී තා නිේබාන මා ඡැො නිේබානපරායණා
නිේබානපරිඡයොසානා. තඡම අට්ඨ සේමාදිට්ඨි -ඡප- සේමාසමාධි. ඉඡම ඡඛ්‍ො නන්‍දිය අට්ඨ ධේමා භාවිතා
බහුලී තා නිේබාන ාමා ඡැොන් නිේබානපරායණා නිේබානපරිඡයොසානා .
අ. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුක්තය, අවිජ්ජා ෙ ය, නන්‍දිය සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි. 18
155 යං පනානිච්චං ුක්ඛ්‍ං විපරිණාමධේමං ේයං නු තං සමනුපස්ිකතුං: එතං මම එඡසොැමස්මි එඡසො ඡම
අත තා‘ .
ඡනො ඡැතං තං කිස්ස ඡැතු: පුේඡබෙ ඡනො ඡැතං භන්ඡත යකාභුතං සේමප්ත පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං: ඉ පි ඡම ා
විඤ්ඤාණ ායා අනිච්චා‘ .
ම. නි. iii,(2006), උපරි-සළායතන ෙ ඡ ො,නන්‍දඡ ොොද සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 468
156 සක් ා ශනන්‍දා භ ො අඡෙොච. ඉමස්ඡසෙ ඡඛ්‍ො එතං ශනන්‍ද අරියස්ස අට්ඨඞ්ගි ස්ස ම ස්ස අධිෙචනං
බ්‍රැ්මයානං ඉ පි ධේමයානං ඉ පි අනුත තඡරො සඞ් ාමවිජඡයො ඉ පි. සේමාදිට්ඨි ශනන්‍ද භාවිතා බහුලී තා
රා විනයපරිඡයොසානා ඡැො . ඡදොසවිනයපරිඡයොසානා ඡැො . ඡමොැවිනයපරිඡයොසානා ඡැො
සේමාසඞ් ප්ත ඡපො ශනන්‍ද භාවිඡතො බහුලී ඡතො රා විනයපරිඡයොසාඡනො ඡැො ඡදොසවිනයපරිඡයොසාඡනො
ඡැො ඡමොැවිනඡයොපරිඡයොසාඡනො ඡැො . සේමාොචා ශනන්ද භාවිතා බහුලී තා රා විනයපරිඡයොසානා
ඡැො ඡදොසවිනයපරිඡයොසානා ඡැො ඡමොැවිනයපරිඡයොසානා ඡැො සේමා ේමන්ඡතො ශනන්ද භාවිඡතො
බහුලී ඡතො රා විනඡපරිඡයොසාඡනො ඡැො ඡදොසවිනයපරිඡයොසාඡනො ඡැො ..

84. 261
ස. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුක්තය, අවිජ්ජා ෙ ය, බ්‍රාැ්මණ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි 8
157 ඡනො ඡැතං භන්ඡත. තං කිස්ස ඡැතු: අමුස්ස ද භන්ඡත මැඡතො රැක්ඛ්‍ස්ස ට්ඨඡතො දාරනඡතො මුයේපි
අනිච්චං විපරිණාමධේමං ඛ්‍ඡධෙොපි අනිච්ඡචො විපරිණාමධේඡමො සාකාපයාසේපි අනිච්චං විපරිණාමධේමං
පඡ ෙස්ස ාායා අනිච්චා විපරිණාමධේමා‘ .
ම. නි. iii,(2006), උපරි-සළායතන ෙ ඡ ො,නන්‍දඡ ොොද සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 470
158 කඤ්චානන්‍ද භික්ඛු යයාණමිත ඡතො යයාණසැාඡයො යයාණසේපෙඞ්ඡ ො අරියං අට්ඨඞ්ගි ං ම ං
භාඡෙ අරියං අට්ඨඞ්ගි ං ම ං බහුලී ඡරො : ඉධානන්‍ද භික්ඛු සේමාදිට්ඨිං භාඡෙ විඡෙ නිස්ිකතං
විරා නිස්ිකතං නිඡරොධනිස්ිකතං ඡචොස්ස පරිණාමිං සේමාසඞ් ප්ත පං භාඡෙ විඡෙ නිස්ිකතං
විරා නිස්ිකතං නිඡරොධනිස්ිකතං ඡෙොස්ස පරිණාමිං සේමාොචං භාඡෙත විඡෙ නිස්ිකතං විරා නිස්ිකතං
නිඡරොධනිස්ිකතං ඡෙොස්ස පරිණාමිං සේමා ේමන්තං භාඡෙ විඡෙ නිස්සතං විරා නිස්ිකතං
නිඡරොධනිස්ිකතං ඡෙොස්ස පරිණාමිං සේමාශජීෙං භාඡෙ විඡෙ නිස්ිකතං විරා නිස්ිකතං
නිඡරොධනිස්ිකතං ඡෙොස්ස .පරිණාමිං සේමාොයාමං භාඡෙ විඡෙ නිස්ිකතං විරා නිස්ිකතං
නිඡරොධනිස්ිකතං ඡෙොස්ස පරිණාමිං සේමාස ං භාඡෙ විඡෙ නිස්ිකතං විරා නිස්ිකතං නිඡරොධනිස්ිකතං
ඡෙොස්ස පරිණාමිං සේමාසමාධිං භාඡෙ විඡෙ නිස්ිකතං විරා නිස්ිකතං නිඡරොධනිස්ිකතං ඡෙොස්ස
පරිණාමිං එෙං ඡඛ්‍ො ශනන්ද භික්ඛු යයාණමිත ඡතො යයාණසැාඡයො යයාණසේපෙඞ්ඡ ො අරියං
අට්ඨඞ්ගි ං ම ං භාඡෙ අරියං අට්ඨඞ්ගි ං ම ං බහුලී ඡරො .
අ. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුත තය, අවිජ්ජා ෙ ය, උපඞ්ඪ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි.
159 Wijesekara DeA.O.H, (1925), Buddhismand Society, Kandy,p.32
160 Ken Johnes, (1981), Buddhismand Socail Action,Kandy,p.24
161 Edward Conze, George Allen, (1962), Buddha Thought in India, London, p. 73
162 අවිජ්ජා භික්ඛ්‍ඡෙ පුේබඞ් මා අකුසයානං ධේමානං සමාපත යා අන්ෙඡදෙ අ දරි ං අඡනොත තප්ත පං
අවිජ්ජා තස්ස භික්ඛ්‍ඡෙ අවිද්දසුඡනො මිච්ාාදිට්ඨි පඡැො . මිච්ාාදිට්ඨිස්ස මිච්ාාසඞ් ප්ත ඡපො පඡැො .
මිච්ාාසඞ් ප්ත පස්ස මිච්ාාොචා පඡැො . මිච්ාාොචස්ස මිච්ාා ේමන්ඡතො පඡැො . මිච්ාා ේමන්තස්ස
මිච්ාාශජීඡෙො පඡැො . මිච්ාාශජීෙස්ස මිච්ාාොයාඡමො පඡැො . මිච්ාාොයාමස්ස මිච්ාාස පඡැො .
මිච්ාාස ස්ස මිච්ාාසමාධි පඡැො .
අ. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුක්තය, අවිජ්ජා ෙ ය, අවිජ්ජා සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි. 1
163 Petter Carrathers, (2005), Consciousness,Oxford University,New York, p. 62
164 යස්මිං සමඡය ඡයොකුත තරං ඣානං භාඡෙ නියයානි ං අපචය ාමං දිට්ඨි තානං පැානාය පඨමාය භූමියා
පත යා විඡෙච්ඡචෙ ඡම ද -ඡප- පඨමං ඣානං උපසේජ්ජ විර ුක්ඛ්‍ාපටිපදං දධොභිඤ්ඤං තස්මිං සමඡය
ඵස්ඡසො ඡැො ඡෙදනා ඡැො සඤ්ඤා ඡැො ඡෙතනා ඡැො චිත තං ඡැො විතක්ඡ ො ඡැො විෙඡරො ඡැො
පී ඡැො සුඛ්‍ං ඡැො චිත තස්ස තා ඡැො සද්ධින්‍ද්‍රියං ඡැො විරියන්‍ද්‍රියං ඡැො ස න්‍ද්‍රියං ඡැො
සමාධින්‍ද්‍රියං ඡැො පඤ්ඤින්‍ද්‍රියං ඡැො මනින්‍ද්‍රියං ඡැො ඡසොමන්නස්ිකන්‍ද්‍රියං ඡැො ජීවි න්‍ද්‍රියං ඡැො
අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමි න්‍ද්‍රියං ඡැො සේමා දිට්ඨි ඡැො සේමාසඞ් ප්ත ඡපො ඡැො සේමාොචා ඡැො සේමා
ේමන්ඡතො ඡැො සේමාශජීඡෙො ඡැො සේමාොයාඡමො ඡැො සේමා ස ඡැො සේමාසමාධි ඡැො
සද්ධාබයං ඡැො විරියබයං ඡැො ස බයං ඡැො සමාධි බයං ඡැො පඤ්ඤාබයං ඡැොකි දරිබයං ඡැො
ඔතප්ත පබයං ඡැො අඡයොඡභො ඡැො ශඡදොඡසො ඡැො අඡමොඡැො ඡැො අනභිජ්ඣා ඡැො අෙයාපාඡදො
ඡැො සේමාදිට්ඨි ඡැො දරි ඡැො ඔත තප්ත පං ඡැො ායපස්සද්ධි ඡැො චිත තපස්සද්ධි ඡැො ායයහුතා
ඡැො චිත තයහුතා ඡැො ායමුුතා ඡැො චිත තමුුතා ඡැො ාය ේමඤ්ඤතා ඡැො
චිත ත ේමඤ්ඤතා ඡැො ායපාගුඤ්ඤතා ඡැො චිත තපාගුඤ්ඤතා ඡැො ායුජ්ජු තා ඡැො
චිත තුජ්ජු තා ඡැො ස ඡැො සේපජඤ්ඤං ඡැො සමඡකො ඡැො විපස්සනා ඡැො ප ඡැො ඡැො
අවික්ඡඛ්‍ඡපො ඡැො .ඡය ො පන තස්මිං සමඡේ අඤ්ඡඤපි අත්‍ථි පටිච්ච පමුප්ත පන්නා අරූපිඡනො ධේමා කුසයා.
ධේමසඞ් මප්ත ප රණය, (2006), චිත තූප්ත පාද ාණ්ඩය, ඡයොකුත තරං චිත තං, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි.26
165 Elizabeth Hurlock, (1959), Development Psychology,United State of America, p. 48
166 Daisaha Ikeda, (1925),Buddhismand the Cosmos,London, p .56
167 යස්මිං සමඡය අරූපූප්ත පත යා ම ං භාඡෙ සේබඡසො රූපසඤ්ඤානං සම ක් මා අපටිඝසඤ්ඤානං
අ්‍ථ මා නානත තසඤ්ඤානං අමනික ාරා ශ ාසනඤ්චායතනසඤ්ඤාසැ තං සුඛ්‍ස්ස ච පැානා -ඡප-
චතු්‍ථං ඣානං උපසේපජ්ජ විැර ීමනං -ඡප- මජ්ඣිමං - ඡප- පමතං -ඡප- ාන්‍දායිපඡතයයං -ඡප-
විරියාධිපඡතයයං ීමනං -ඡප- චිත තාධිපඡතයයං -ඡප- වීමාංසාධිපඡතයයං -ඡප- ාන්‍දාධිපඡතයයං ීමනං -ඡප-
මජ්ඣිමං -ඡප- පමතං -ඡප- විරියාධිපඡතයයං ීමනං -ඡප- මජ්ඣිමා -ඡප- පනීතං -ඡප- චිත තාධිපඡතයයං
ීම ං -ඡප- මජ්ඣිමං -ඡප- පණිතං -ඡප- වීමංසාධිපඡතයයං ීමනං - ඡප- මජ්ඣිමං -ඡප- පණිතං තස්මිං
සමඡය ඵස්ඡසො ඡැො -ඡප- අවිතක්ඡඛ්‍ඡපො ඡැො -ඡප- ඉඡම ධේමා කුසයා.
ධේමසඞ් මප්ත ප රණය, (2006), චිත තූප්ත පාද ාණ්ඩය,ඡයොකුත තරං චිත තං, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි. 12

85. 262
168 Perception Philosophy of the ettemt to un-derstand in what sensethe human sensory systems
can be said to yield knowledge common sens tella us what we know about the word is productof
our sensory en-counters with object and events we know about things because we have seen
than or tried to left them. Our acquisition of information by sensory mean is sometimes directas
when we see the mail man arrieveor hear the clock ringand sometimes indirectas when we read
about events in the books and newspapers or listen to a friend describewhat we sawon his
vacation.However beyond common sense there are a number of equestions about what it means
to perceive something what itis we arereally perceivingwhat kind of knowledge perception
fields and what are the conditions rewuired for its existence. Itis this conceptual or
epistemological approach to the question that distinguishes thephilosophy of perception from
scientific studies in physiology nd perception from phenomena.
WiilamD Halsey, (1984), Emanual Feiedman, Coller’s Encyclopeadia,Vol.18, Macmillan
Educational Company,New York, pp.575-576
169 Mrs. Davids Rys,(1923), BuddhistManual of Psychological Ethics,London,p. 54
170 තමං තස්මිං සමඡය පඤ්ඤින්‍දියං ඡැො ?
යා තස්මිං සමඡය පඤ්ඤා පජානනා විචඡයො පටිචඡයො ධේමවිචඡසේයක්ඛ්‍ණා උපයක්ඛ්‍ණා
පච්චුපයක්ඛ්‍ණා පණ්ඩිච්චං ඡ ොසේයං ඡනපුඤ්ඤං ඡෙභෙයා විත තා උපපරික්ඛ්‍ා භූරී ඡමධා පරිනායි ා
විපස්සනා සේපජඤ්ඤං පඡතොඡදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්‍ද්‍රියං පඤ්ඤාබයං පඤ්ඤාස්‍ථං පඤ්ඤාපාසාඡදො
පඤ්ඤාශඡයොඡ ො පඤ්ඤාඔභාඡසො පච්චාපජ්ඡජොඡතො පඤ්ඤාරතනං අඡමොඡැො ධේමවිචඡයො සේමාදිට්ඨි
ධේමවිචයසේඡබොජ්ඣඞ්ඡ ො ම ඞ් ං ම පරියාපන්නං ඉදං තස්මිං සමඡය පඤ්ඤින්‍ද්‍රියං ඡැො .
අ. නි. iv, (2006), ාක් -සත ත නිපාතය,අනුත තරිය ෙ ය,අනුත තරිය සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි. 130
171 Nandasena Ratnapala,(1993),BuddhistSociology,New Delhi, p. 35
172 තමං තස්මිං සමඡය මනින්‍ද්‍රියං ඡැො ?
යං තස්මිං සමඡය චිත තං මඡනො මානසං ැදයං පණ්ඩරං මඡනො මනායතනං මනින්‍ද්‍රියං විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණක්ඛ්‍ඡධෙො තජ්ජාමඡනොවිඤ්ඤාණධාතු ඉදං තස්මිං සමඡය මනින්‍ද්‍රියං ඡැො .
ධේමසඞ් මප්ත ප රණය, (2006), චිත තූප්ත පාද ාණ්ඩය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 132
173 Clifford T. Morgan, Rechard A King, (1975), Introduction to Psychology,5 th Edition,Mc Graw-Hill
Book Company, New York, pp. 336-372
174 තමං තස්මිං සමඡේ චිත තං ඡැො ?
යං තස්මිං සමඡය චිත තං මඡනො මානිකං ැදයං පණ්ඩරං මඡනොමනායතනං මනින්‍ද්‍රියං විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණක්ඛ්‍ඡධෙො තජ්ජා මඡනොවිඤ්ඤාණ ධාතු ඉදං තස්මිං සමඡය චිත තං ඡැො .
ධේමසඞ් මප්ත ප රණය, (2006), චිත තූප්ත පාද ාණ්ඩය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 28
175 බහුවිඡධන ඡදදනාක්ඛ්‍ඡධෙො: චක්ඛුසේඵස්සපච්චයා ඡදදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො -ඡප- ඝානසේඵස්සපච්චයා -ඡප- ජිදැාසේඵස්සපච්චයා -
ඡප- ායසේඵස්සපච්චයා -ඡප- මඡනොෙේඵස්සපච්චයා ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො අත්‍ථි අරූපාෙචඡරො අත්‍ථි අපරියාපන්ඡනො චක්ඛුසේඵස්සජා
ඡෙදනා ඡසොතසේඵස්සජා ඡෙදනා ඝානසේඵස්සජා ඡදදනා ජිදැාසේඵස්සජා ඡෙදනා ායසේඵස්සජා
ඡෙදනා මඡනොසේඵස්සජා ඡෙදනා. එෙං බහුවිඡධන ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො.
විභඞ්ප්ත ප රණය i, (2006), ඛ්‍ධෙවිභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 6
176 තමා ච භික්ඛ්‍ඡෙ සේමස : ඉධ භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ාඡය ායානුපස්සී විැර ශතාපි සේපජාඡනො ස මා
විඡනයය ඡයොඡ අභිජ්ඣාඡදොමනස්සං ඡෙදනාසු ඡෙදනානුපස්සී විැර ශතාපි සේපජාඡනො ස මා
විඡනයය ඡයොඡ අභිජ්ඣාඡදොමනස්සාං විත ඡත චිත තානුපස්සී විැර ශතාලී සේපජාඡනො ස මා විඡනයය
ඡයොඡ අභිජිඣාඡදොමනස්සං ධේඡමසු ධේමානුපස්සී විැර ශතාපි සේපජාඡනො ස මා විඡනයය ඡයොඡ
අභිජඣායඡදොමනස්සං අයං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ සේමාස
ස. නි. v, (2006), මැාෙ ය, ම සංයුක්තය, අවිජ්ජා ෙ ය, විභඞ් සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි16
177 Menaughton N, (1959), Biology and Emotion, Cambridge University Press,London, p. 22
178 Prentice Hall, (1980), Educational Psychology,NewDelhi,p. 53
179 Menaughton N, (1959), Biology and Emotion, Cambridge University Press,London, p. 24
180 සඡච භික්ඛ්‍ඡෙ සත තා පුේඡබ තඡැතු සුඛ්‍ුක්ඛ්‍ං පටිසංඡෙඡදන් පාසංඡසො තකා ඡතො. ඡනො ඡච සත තා
පුේඡබ තඡැතු සුඛ්‍ුක්ඛ්‍ං පටිසංඡෙඡදන් පාසංඡසො තකා ඡතො.
ම. නි iii,(2006), උපරිප්ත පණ්ණාසය ,ඡදෙදැ ෙ ය, ඡදෙදැ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 28
181 Menaughton N, (1996), Evolvingthe Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.34
182 Menaughton N, (1959), Biology and Emotion, Cambridge University Press,London, p. 50
183 බහුවිඡධන ඡදදනාක‍්ඛඡධෙො: චක්ඛුසේඵස්සපච්චයා ඡදදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො -ඡප- ඝානසේඵස්සපච්චයා -ඡප- ජිදැාසේඵස්සපච්චයා -

86. 263
ඡප- ායසේඵස්සපච්චයා -ඡප- මඡනොෙේඵස්සපච්චයා ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො අත්‍ථි අරූපාෙචඡරො අත්‍ථි අපරියාපන්ඡනො චක්ඛුසේඵස්සජා
ඡෙදනා ඡසොතසේඵස්සජා ඡෙදනා ඝානසේඵස්සජා ඡදදනා ජිදැාසේඵස්සජා ඡෙදනා ායසේඵස්සජා
ඡෙදනා මඡනොසේඵස්සජා ඡෙදනා. එෙං බහුවිඡධන ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො.
විභඞ්ප්ත ප රණය i, (2006), ඛ්‍ධෙවිභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 6
184 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.23
185 බහුවිඡධන ඡදදනාක‍්ඛඡධෙො: චක්ඛුසේඵස්සපච්චයා ඡදදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො -ඡප- ඝානසේඵස්සපච්චයා -ඡප- ජිදැාසේඵස්සපච්චයා -
ඡප- ායසේඵස්සපච්චයා -ඡප- මඡනොෙේඵස්සපච්චයා ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො අත්‍ථි අරූපාෙචඡරො අත්‍ථි අපරියාපන්ඡනො චක්ඛුසේඵස්සජා
ඡෙදනා ඡසොතසේඵස්සජා ඡෙදනා ඝානසේඵස්සජා ඡදදනා ජිදැාසේඵස්සජා ඡෙදනා ායසේඵස්සජා
ඡෙදනා මඡනොසේඵස්සජා ඡෙදනා. එෙං බහුවිඡධන ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො.
විභඞ්ප්ත ප රණය i, (2006), ඛ්‍ධෙවිභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 6
186 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.28
187 බහුවිඡධන ඡදදනාක‍්ඛඡධෙො: චක්ඛුසේඵස්සපච්චයා ඡදදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො -ඡප- ඝානසේඵස්සපච්චයා -ඡප- ජිදැාසේඵස්සපච්චයා -
ඡප- ායසේඵස්සපච්චයා -ඡප- මඡනොෙේඵස්සපච්චයා ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො අත්‍ථි කුසඡයො අත්‍ථි අකුසඡයො අත්‍ථි
අබයා ඡතො අත්‍ථි ාමාෙචඡරො අත්‍ථි රූපාෙචඡරො අත්‍ථි අරූපාෙචඡරො අත්‍ථි අපරියාපන්ඡනො චක්ඛුසේඵස්සජා
ඡෙදනා ඡසොතසේඵස්සජා ඡෙදනා ඝානසේඵස්සජා ඡදදනා ජිදැාසේඵස්සජා ඡෙදනා ායසේඵස්සජා
ඡෙදනා මඡනොසේඵස්සජා ඡෙදනා. එෙං බහුවිඡධන ඡෙදනාක්ඛ්‍ඡධෙො.
විභඞ්ප්ත ප රණය i, (2006), ඛ්‍ධෙවිභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 6
188 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p. 41
189 යස්ස ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස තස්ස ඡසොමනස්ිකනද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස ‘ : ඡය රූපාෙචරං උප්ත පජ්ජි්‍ා
පරිනිේබායිස්සන් , ඡය ච පුරිසා එඡතඡනෙ භාඡෙන චි භඡෙ දස්ඡස්‍ා ඡසොනස්ඡසන උප්ත පජ්ජි්‍ා
පරිේබායිස්ස න් ඡතසං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජස්ස ඡනො ච ඡතසඡසොමනද්දින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස .
පච්ඡිමභවි ානං ඡය ච අරූපං උප්ත පජ්ජි්‍ා පරිනිේබායිස්සන් ඡය ච පුරිසා එඡතඡනෙ භාඡෙන චි භඡෙ
දස්ඡස්‍ා උඡපක්ඛ්‍ාය උප්ත පජ්ජි්‍ා පරිනිේබායිස්සන් ඡතසං ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියඤ්ච න උප්ත පජ්ජිස්ස
ඡසොමනස්ිකන්‍ද්‍රියඤ්ච උප්ත පජ්ජස්ස .
විභඞ්ප්ත ප රණය i, (2006), ඛ්‍ධෙවිභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 266
190 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.38
191 Menaughton N, (1959), Biology and Emotion, Cambridge University Press,London, p. 34
192 තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමනිඡරොඡධො: ඵස්සනිඡරොඡධො භික්ඛ්‍ඡෙ ාමනිඡරොඡධො.
අ. නි. iv,(2006), ාක් නිපාඡත,ු ඡයො පණ්ණාස ය,මැා ෙ ය,පුරිසන්‍ද්‍රියඤාණ සුත ත, බුද්ධ ජයන්
මුද්‍රණය, පි. 202
193 අරියසාෙඡ ො බුජඣතී තස්මා ඡබොධී වුච්ච
මඡනෝරකපූරම, (1923), එ නිපාතෙණ්ණනාෙ, ඡැේොවිතාරණ මුද්‍රණය, පි. 272
194 මේැේපි ඡඛ්‍ො බ්‍රාැ්මණ පුේඡබෙ සේඡබොධා අනභිසේබුද්ධස්ස ඡබොධිසත තස්ඡසෙ සඡතො එතදඡැො
ම. නි., (196 ), මූයපණ්ණාස ,මූයපරියායෙ , භයඡභරෙ සුත ත, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 16
195 ජීවිතං ජීවි ඉන්‍ද්‍රියන් : ශමන්තා ඉන්‍ද්‍රියා චක්ඛුන්‍ද්‍රියන් : චක්ඛුන්‍ද්‍රියං ඉන්‍ද්‍රියඤ්ඡචෙ චක්ඛුන්‍ද්‍රියඤ්ච අෙස්ඡසො
ඉන්‍ද්‍රියා න චක්ඛුන්‍ද්‍රියං -ඡප- ජීවිතං ජීවි න්‍ද්‍රියන් ශමන්තා. ඉන්‍ද්‍රියා අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රියන් : අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රියං
ඉන්‍ද්‍රියඤ්ඡචෙ අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රියඤ්ච අෙස්ඡසො ඉන්‍ද්‍රියා ඉන්‍ද්‍රියා න අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රියාං.
යම ප්ත ප රණය ii,(2006), ඉන්‍ද්‍රිය යම ය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 2
196 තත්‍ර භික්ඛ්‍ඡෙ ඡය ඡත සමණබ්‍රාැ්මණා අසඤ්ඤිං අත තානං පඤ්ඤාඡපන් අඡරො ං පරේමරණා රූපිං ො
ඡත ඡභොන්ඡතො සමණබ්‍රාැ්මණා අසඤ්ඤිං අත තානං පඤ්ඤාඡපන් අඡරො ං පරේමරණා. අරූපිං ො ඡත
ඡභොන්ඡතො සමණබ්‍රාැ්මණා අසඤ්ඤිං අත තානං පඤ්ඤාඡපන් අඡරො ං පරේමරණා. රූපිඤ්ච අරූපිඤ්ච
ො ඡත ඡභොන්ඡතො සමණබ්‍රාැ්මණා අසඤ්ඤිං අත තානං පඤ්ඤාඡපන් අඡරො ං පරේමරණා. ඡනෙරූපීං
නාරූපිං ො ඡත ඡභොන්ඡතො සමණබ්‍රාැ්මණා අසඤ්ඤිං අත තානං පඤ්ඤාඡපන් අඡරො ං පරේමරණා. තත්‍ර
භික්ඛ්‍ඡෙ ඡය ඡත සමණබ්‍රාැ්මණා සඤ්ඤිං අත තානං පඤ්ඤාඡපන් අඡරො ං පරේමරණා ඡතසං එඡ
පටික්ඡ ොසන් . තං කිස්ස ඡැතු: සඤ්ඤාඡරොඡ ො සඤ්ඤා ණ්ඡඩො සඤ්ඤාසේයං එ ං සන්තං ැ ං
පණිතං යදිදං අසඤ්ඤන් . තයිදං භික්ඛ්‍ඡෙ තකා ඡතො අභිජානා .
ම. නි. iii,(2006), උපරිප්ත පණ්ණාසය ,ඡදෙදැ ෙ ය, පඤ්චත තය සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය,
පි. 32
197 ුවණ්නමිදං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියස්ස විනඡය යදිදං ගීතං. උේමත ත මිදං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියස්ස විනඡය යදිදං නච්චං.
ඡ ොමාර මිදං භික්ඛ්‍ඡෙ අරියස්ස විනඡේ යදිදං අ ඡෙයං දන්තවිදංස ං ැිකතං.

87. 264
තස්මා ැ භික්ඛ්‍ඡෙ ඡසතුඝාඡතො ගීඡත. ඡසතුඝාඡතො නච්ඡච. අයං ඡෙො ධේමපඡමොදිතානං සතං ිකතං
ිකතමත තායා .
අ. නි. iv,(2006), නිපාතය,ඡතෙන පණ්ණාස ය, සේඡබෝධි ෙ ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
6
198 යා සඤ්ඤා ජාතා භූතා සඤ්ජාතා නිේබත තා අභිනිේබත තා පාතු භූතා උප්ත පන්නා සමුප්ත පන්නා උට්ඨතා
සමුට්ඨිතා පච්චුප්ත පන්නා පච්චුප්ත පන්නංඡසන සඞ් ීමතා චක්ඛුසේඵස්සජා සඤ්ඤා ඡසොතසේඵස්සජා සඤ්ඤා
ඝානසේඵස්සජා සඤ්ඤා ජිදැාසේඵස්සරා සඤ්ඤා ායසේඵස්සජා සඤ්ඤා මඡනොසේඵස්සජා සඤ්ඤා
අයං වුච්ච සඤ්ඤා පච්චුප්ත පන්නා.
විභඞ් ප්ත ප රණ i,(2006), ඛ්‍න්ධ විභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.10
199 තස්ස මේැං භික්ඛ්‍ඡෙ එතදඡැොික: යං ඡඛ්‍ො භික්ඛුං පටිච්ච උප්ත පජ්ජකි සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං චක්ඛුස්ස.
අස්සාඡදො, යං චක්ඛුං අනිච්චං ුක්ඛ්‍ං විපරිණාමධේමං අයං චක්ඛුස්ස ශදීනඡෙො, ඡයො චක්ඛුස්මිං
ාන්‍දරා විනඡයො ාන්‍දරා ප්ත පැානං ඉදං චක්ඛුස්ස නිස්සරණං යං ඡසොතං
ස. නි. iv, (2006), සළායතන ෙ ය,යම ෙ ය, සේඡබෝධි සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 1
200 චක්ඛුං භික්ඛ්‍ඡෙ ුක්ඛ්‍ං යං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා යදනත තා තං ඡනතං මම ඡනඡසො‘ැමස්මි න ඡමඡසො අත තා‘
එෙඡමතං යකාභූතං සේමප්ත පඤ්ඤාය දට්ඨේබං.
ස. නි. iv, (2006), සළායතන ෙ ය,සංයුත තය, අජ්ඣත තුක්ඛ්‍ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි.
201 තස්ස මේැං භික්ඛ්‍ඡෙ එතදඡැොික: යං ඡඛ්‍ො ඡසොතං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං ඡසොතස්ස
අස්සාඡදො යං ඡසොතං අනිච්චං ුක්ඛ්‍ං විපරිණාමධේමං අයං ඡසොතස්ස ශදීනඡෙො ඡයො ඡසොතස්මිං
ාන්‍දරා විනඡයො ාන්‍දරා ප්ත පැානං ඉදං ඡසොතස්ස නිස්සරණං යං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං
ඡසොතාය අස්සාඡදො ඡසොතා අනිච්චා ුක්ඛ්‍ා විපරිණාමධේමා අයං ඡසොතාය නිස්සරණං
ස. නි. iv, (2006), යම ෙ ය, සේඡබොධ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 1
202 යස්ස ො පන උඡපක්ඛින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස තස්ස ඝානින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්සතී‘ . ඡතසං උඡපසක්ඛින්‍ද්‍රියං
න උප්ත පජ්ජිස්ස , ඡනො ච ඡතසං ඝානින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස . පච්ඡිමභවි ානං ඡය ච ඡසොමනස්ඡසන
රූපාොචරං උප්ත ජ්ජිත ො පරිනිේබායිස්සන් ඡතසං උඡපක්ඛින්‍ද්‍රියඤ්ච න උප්ත පජ්ජිස්ස ඝානින්‍ද්‍රියඤ්ච න
උප්ත පජ්ජිස්ස .
විභඞ්ප්ත ප රණය i, (2006), ඛ්‍ධෙවිභඞ් ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 26
203 තස්ස මේැං භික්ඛ්‍ඡෙ එතදඡැොික: යං ඡඛ්‍ො ඝානං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං ඝානස්ස
අස්සාඡදො යං ඝානං අනිච්චං ුක්ඛ්‍ං විපරිණාමධේමං අයං ඝානස්ස ශදීනඡෙො ඡයො ඝානස්මිං
ාන්‍දරා විනඡයො ාන්‍දරා ප්ත පැානං ඉදං ඝානස්ස නිස්සරණං යං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං
ඝානාය අස්සාඡදො ඝානා අනිච්චා ුක්ඛ්‍ා විපරිණාමධේමා අයං ඝානාය නිස්සරණං
ස. නි. iv, (2006), යම ෙ ය, සේඡබොධ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 1
204 තස්ස මේැං භික්ඛ්‍ඡෙ එතදඡැොික: යං ඡඛ්‍ො ජිදැං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං ජිදැස්ස
අස්සාඡදො යං ජිදැං අනිච්චං ුක්ඛ්‍ං විපරිණාමධේමං අයං ජිදැස්ස ශදීනඡෙො ඡයො ජිදැස්මිං
ාන්‍දරා විනඡයො ාන්‍දරා ප්ත පැානං ඉදං ජිදැස්ස නිස්සරණං යං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං අයං
ජිදැාය අස්සාඡදො ජිදැා අනිච්චා ුක්ඛ්‍ා විපරිණාමධේමා අයං ජිදැාය නිස්සරණං
ස. නි. iv, (2006), යම ෙ ය, සේඡබොධ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 1
205 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.33
206 Elizabeth Hurlock, (1959), Development Psychology,United State of America, p. 49
207 Ellis W,Young W. Andrew, (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.27
208 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.31
209 එ ද ්‍ං තාත රට්ඨපාය අේැා ං එ පුත තඡ ො පිඡයොමනාඡපො සුඡඛ්‍ධිඡ ො සුඛ්‍පරිභඡතො න ්‍ං තාත
රට්ඨපාය ස්සවි ුක්ඛ්‍ස්ස ජානාික එ ද ්‍ං තාත රට්ඨපාය භුඤ්ජ ච පිෙ ච පරිොඡර ද ච භු ජන්ඡතො
පිෙන්ඡතො පරිොඡරන්ඡතො ාමානි පරිභුඤ්ජන්ඡතො පුඤ්ඤානි ාඡරොන්ඡතො අභිරමද්ු. න තං මයං
අනුජානාම ශ රස්මා අන ාරියං පේබජ්ජාය මරඡණනපි ඡත මයං අ ාම ා විනා භවිස්සාම කිං පන මයං
තං ජිෙන්තං අනුජානිස්සාම අ ාරස්මා අන ාරියං පේබජ්ජායා
ම. නි. ii,(2006), මජ්ඣිම පණ්ණාස ය,රාජ ෙ ය, රට්ඨපාය සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
22
210 ම. නි. i, (2006), මූය පණ්ණාසය , මූයපරියාය ෙ ය, ස පට්ඨාන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය,
පි. 138
211 Menaughton N, (1959), Biology and Emotion, Cambridge University Press,London, p. 54
212 අක ඡඛ්‍ො ශයස්මඡතො රට්ඨපායස්ස පිතා ශයස්මඡතො රට්ඨපායස්ස අධිොසනං විදි්‍ා ඡයන ස ං නිඡෙසනං
ඡතනුපසඞ් මි උපසඞ් මි්‍ා මැන්තං දරච්චසුෙණ්ණස්ස පුඤ්ජං ාරාඡප්‍ා කියඤ්ඡජ ද
පටිච්ාාදාඡප්‍ා ශයස්මඡතො රට්ඨපායස්ස පුරාණු යි ා ශමන්ඡතික: එක ත්‍රේඡැ ෙධුඡයො ඡයන
අයඞ් ාඡරන අයඞ් තා පුේඡබ රට්ඨපායස්ස කුයපුත තස්ස පියා ඡැොක මනාපා ඡතන අයඞ් ාඡරන
අයඞ් ඡරොකා‘ .

88. 265
ම. නි. ii,(2006), මජ්ඣිම පණ්ණාස ය,රාජ ෙ ය,රට්ඨපාය සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
32
213 සඞ් ප්ත පරාඡ ො පුරිසස්ස ාඡමො - ඡනඡත ාමා යානි චිත්‍රානි ඡයොඡ
සඞ් ප්ත පරාඡ ො පුරිසස්ස ාඡමො - ට්ඨන් චිත්‍රානි තඡකෙ ඡයොඡ - අඡක්‍ථ ධීරා විනයන් ාන්‍දන් .
තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං නිදානසේභඡෙො: ඵස්ඡසො භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං නිදාන සේභඡෙො.
තමා ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං ඡෙමත තතා: අඡඤඤ භික්ඛ්‍ඡෙ ාඡමො රූඡපසු, අඡඤඤ ාඡමො සද්ඡදසු
අඡඤඤ ාඡමො ඡධෙසු අඡඤඤ ාඡමො රඡසසු අඡඤඤ ාඡමො ඡඵොට්ඨේඡබසු.අයං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ
ාමානං ඡෙමත තතා.
අ. නි. iv,(2006), ාක් නිපාඡත,ු ඡයො පණ්ණාස ය,මැා ෙ ය,පුරිසන්‍ද්‍රියඤාණ සුත ත, බුද්ධ ජයන්
මුද්‍රණය, පි. 202
214 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.32
215 Ellis W,Andrew Young W., (1988), Human Cognitive Neuropsychology,A text book with reading,
Psychology Press,New York, p.28
216 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.34
217 Cohan Gillian,(1998),The Pschology of Cognition,Acaemic Press,New York, p. 45
218 තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං විපාඡ ො: යං ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ ාමයමාඡනො තජ්ජං අත තභාෙං
අභිනිේබඡතත පුඤ්ඤභාගියං ො අපුඤ්ඤභාගියං ො අයං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං විපාඡ ො.
අ. නි. iv,(2006), ාක් නිපාඡත,ු ඡයො පණ්ණාස ය,මැා ෙ ය,පුරිසන්‍ද්‍රියඤාණ සුත ත, බුද්ධ ජයන්
මුද්‍රණය, පි. 202
219 යස්ස ො පන ය්‍ථ ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස තස්ස ත්‍ථ ඝානින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්සතී‘ : ඡය පුරිසා
එඡතඡනෙ භාඡෙන චි භඡෙ දස්ඡස්‍ා පරිනිේබායිස්සන් ඡතසං ත්‍ථ ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස ඡනො
ච ඡතසං ත්‍ථ ඝානින්‍ද්‍රියං න උප්ත පජ්ජිස්ස ාමාෙචඡර පච්ඡිමභවි ානං රූපාෙචරානං අරූපාෙචරානං
ඡතසං ත්‍ථ ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියඤ්ච න උප්ත පජ්ජිස්සකි ඝානින්‍ද්‍රියඤ්ච න උප්ත පජ්ජිස්ස .
යම ප්ත ප රණය ii,(2006), ඉන්‍ද්‍රිය යම ය, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය, පි. 28
220 අ. නි. iv,(2006), ාක් නිපාඡත,ු ඡයො පණ්ණාස ය,මැා ෙ ය,පුරිසන්‍ද්‍රියඤාණ සුත ත, බුද්ධ ජයන්
ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 200
221 පුන ච පරං භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ඉමඡමෙ ායං උද්ධං පාදතයා අඡධො ඡ සමත්‍ථිතා තචපරියන්තං පූරං
නානප්ත ප ාරස්ස අසූචිඡනො පච්චඡෙක්ඛ්‍ :අත්‍ථි ඉමස්මිං ාඡය ඡ සා ඡයොමා නඛ්‍ා දන්තා තඡචො මංසං
නැාුව අට්ඨි අටිඨිමිඤ්ජා ෙක් ං ැදයං යතනං කිඡයොම ං පිැ ං පප්ත ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං
රීසං පිත තං ඡසේැං පුේඡබො ඡයො දතං ඡසඡදො ඡමඡදො අස්සු ෙසා ඡඛ්‍ඡළො ිකඞ්ඝාණි ා යික ා මුත තන් .
ඡසයයකාපි භික්ඛ්‍ඡෙ උභඡතොමුකා මූඡතොළී පුරා නානාවි දතස්ස ධඤ්ඤස්ස-ඡසයයථිදං: සාලීනං විීමනං
මු ානං මාසානං යානං තණ්ඩුයානං තඡමනං චක්ඛුමා පුරිඡසො මුඤ්චි්‍ා පච්චඡෙක්ඡඛ්‍යය: ඉඡම සාලී
ඉඡම විීම ඉඡම මු ා ඉඡම මාසා ඉඡම යා ඉඡම තණ්ඩුයා , එෙඡමෙ ඡඛ්‍ො භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ඉමඡමෙ
ායං උද්ධං පාදතයා ඡ සමත්‍ථි ා තචපරියන්තං පූරං නිනාප්ත ප ාරස්ස අසූචිඡනො පච්චඡෙක්ඛ්‍ : අත්‍ථි
ඉමස්මිං ාඡය ඡ සා ඡයොමා නඛ්‍ා දන්තා තඡචො මංසං නැාුව අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං ෙක් ං ැදයං ය නං
කිඡයොම ං පිැ ං පප්ත ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං රීසං පිත තං ඡසේැං පුේඡබො ඡයො දතං ඡසඡදො
ඡමඡදො අස්සු ෙසා ඡඛ්‍ඡළො ිකඞ්ඝාණි ා යික ා මුත තන් .ඉ අජ්ඣත තං ො ාඡය ායානුපස්ික විර -
ඡප- එෙේපි භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ාඡය ායානුපස්සී විැර .
පුන ච පරං භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ඉමඡමෙ ායං යකාඨිතං පකාපණි දතං ධාතුඡසො පච්චඡෙක්ඛ්‍ : අත්‍ථි ඉමස්මිං
ාඡය පඨවිධාතු ශඡපොධාතු ඡතඡජොධාතු ොඡයොධාතු , ඡසයයකාපි භික්ඛ්‍ඡෙ දක්ඡඛ්‍ො ඡ ොඝාතඡ ො ො
ඡ ොඝාත න්ඡතොසී ො ාමිං ෙධි්‍ා චාතුේමැාපඡක ඛියඡසො පටිවිභජි්‍ා නිිකන්ඡනො අස්ස එෙඡමෙ ඡඛ්‍ො
භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ඉමඡමෙ ායං යකාඨිතං යකාපණි දතං ධාතුඡසො පද්දඡෙක්ඛ්‍ : අත්‍ථි ඉමස්මිං ාඡය
පඨවිධාතු ශඡපොධාතු ඡතඡජධාතු ොඡයොධාතූ .ඉ අජ්ඣත තං ො ාඡය ායානුපස්සී විැරකි -ඡප-
එෙේපි භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ාඡය ායානුපස්සී විැර .
පුන ච පරං භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ඡසයයකාපි පස්ඡසයය සරීරං සීෙථි ාය ාඩ්ිතතං ාැමතං ො ද්විැමතං ො
ැමතං ො උද්ධුමාත ං විනීය ං විපුේබ ජාතං ඡසො ඉමඡමෙ ායං උපසංැර : අයේපි ඡඛ්‍ො ඡයො එෙං
ධේඡමො එෙේභාවී එෙං අනතීඡතො‘ . ඉ අජ්ඣත තං ො ාඡය ායානුපස්සී විැර බ දද්ධා ො ාඡේ
ායානුපස්සී විර . අජ්ඣත තබ දද්ධා ො ාඡය ායානුපස්සී විරකි. සමුදයධේමානුපස්සී ො ායස්මිං
විැර . ෙයධේමානුපස්සී ො ායස්මිං විැර සමුදයෙයධේමානුපස්සී ො ායස්මිං විරකි. අත්‍ථි ාඡයො ො
පනස්ස ස පච්චුප්ත පට්ඨිතා ඡැො යාෙඡදෙ ඤාණමත තාය ප ස්ස මත තාය.ත අනිස්ිකඡතො ච විැර . නච
කිඤ්චි ඡයොඡ උපාදිය . එෙේපි භික්ඛ්‍ඡෙ භික්ඛු ාඡය ායානුපස්සී විර .
ම. නි. i, (2006), මූය පණ්ණාසය ,මූයපරියාය ෙ ය, ස පට්ඨාන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය,
පි. 138
222 තඡම ධේමා කුසයා? යස්මිං සමඡය රූපූප්ත පත යා ම ං භාඡෙ විවිච්ඡචෙ ාඡම ද -ඡප- පඨමං ඣානං
උපසේපජ්ජ විරැ උද්ධුමාත සඤ්ඤාසැ තං තස්මිං සමඡය ඵස්ඡසො ඡැො -ඡප- අවිතක්ඡඛ්‍ඡපො ඡැො
-ඡප- ඉඡම ධේමා කුසයා.

89. 266
තඡම ධේමං කුසයා? යස්මිං සමඡය රූපූප්ත පත යා ම ං භාඡෙ විවිච්ඡචෙ ාඡම ද -ඡප- පඨමං ඣානං
උපසේපජ්ජ විැර විනීය සඤ්ඤාසැ තං -ඡප- විපුේබ සඤ්ඤාසැ තං -ඡප-
විච්ඡිද්ද සඤ්ඤාසැ තං -ඡප- වික්ඛ්‍ායිත දඤ්ඤාසැ තං -ඡප- වික්ඛිත ත සඤ්ඤාසැ තං -ඡප-
ැතවික්ඛිත ත සඤ්ඤාසැ ත -ඡප- ඡයො දත සඤ්ඤාසැ තං -ඡප-පුළෙ මඤ්ඤාසැ තං -ඡප-
අට්ඨි සඤ්ඤාසැ තං .ස්මිං සමඡය ඵස්ඡසො ඡැො -ඡප- අවික්ඡඛ්‍ඡපො ඡැො -ඡප- ඉඡම ධේමා කුසයා.
ධේමසඞ් මප්ත ප රණය, චිත තූප්ත පාද ාණ්ඩය,ඡයොකුත තරං චිත තං,යඞ් ානන්ද දමි,යබු ම ැා සුමනසාර
දමි, රැේපිටිඡ ොඩ, බුද්ධ ජයන් මුද්‍රණය,2006, පිුෙ 118
223 ම. නි. i, (2006), මූය පණ්ණාසය ,මූයපරියාය ෙ ය, ස පට්ඨාන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය,
පි. 138
224 ධේමසඞ් මප්ත ප රණය, (2006), චිත තූප්ත පාද ාණ්ඩය,ඡයොකුත තරං චිත තං, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට
මුද්‍රණය, පි. 118
225 ම. නි. i, (2006), මූය පණ්ණාසය , මූයපරියාය ෙ ය, ස පට්ඨාන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය,
පි. 138
226 Gunapala Dharmasiri,(1989),Endowmentals of BuddhistEthics,Singapore,p. 21
227 අක ඡඛ්‍ො තණ්ැා ච අර ච මාරධීතඡරො එතසතං එ සතං කුමාරිෙණ්ණසතං අනිභේමිනිත ො ඡයන භ ො
ඡතනුපසඞ් මිංසු. උපසඞ් මි්‍ා භ ෙන්තං එ දඡෙොචුං: පාඡද ඡත සමණ පාරිොඡරමා . තේපි භ ො න
මනසා ාික යකා තං අනුත තඡර උපධිසඞ්ඛ්‍ඡය විමුත ඡතො.
අ. නි. iv,(2006), නිපාතය, මාර සංයු ත ත, මාරධීතු සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි. 226
228 Gunapala Dharmasiri,(1989),Endowmentals of BuddhistEthics,Singapore,p. 22
229 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.34
230 Irwin p. Lenin, James Hinrichs, (1995),Experimental Psychology,London, p. 34
231 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.35
232 එෙංොදී භික්ඛ්‍ඡෙ තකා ඡතො. එෙංොදිං භික්ඛ්‍ඡෙ තකා තං දස සැධේමි ා පාසංසට්ඨානා ශ ච්ාන් :
සඡච භික්ඛ්‍ඡෙ සත තා පුේඡබ තඡැතු සුඛ්‍ුක්ඛ්‍ං පටිසංඡෙඡදන් අද්ධා භික්ඛ්‍ඡෙ තකා ඡතො පුේඡබ
සු ත ේම ාරී යං එතර ද එෙරූපා අනාසො සුඛ්‍ා ඡෙදනා ඡෙඡද . සඡච භික්ඛ්‍ඡෙ සත තා
ඉස්සරනිේමාණඡැතු සුඛ්‍සුක්ඛ්‍ං පටිසංඡෙඡදන් , අද්ධා භික්ඛ්‍ඡෙ තකා ඡතො භද්දඡ න ඉස්සඡරන
නිේමිඡතො යං එතර ද එෙරූපා අනාසො සුඛ්‍ා ඡෙදනා ඡෙඡද . සඡච භික්ඛ්‍ඡෙ සත තා සඞ් භාෙඡැතු
සුඛ්‍සුක්ඛ්‍ං පටිසංඡෙඡදන් , අද්ධා භික්ඛ්‍ඡෙ තකා ඡතො යයාණසඞ් ඡ ො යං එතර ද එෙරූපා අනාසො
සුඛ්‍ා ඡෙදනා ඡෙඡද . සඡච භික්ඛ්‍ඡෙ සත තා අභිජා ඡැතු සුඛ්‍ුක්ඛ්‍ං පටිංසංඡෙඡදන් අද්ධා භික්ඛ්‍ඡෙ
තකා ඡතො යයාණභිජා ඡ ො. යං එතර ද එෙරූපා අනාසො සුඛ්‍ා ඡෙදනා ඡෙඡද .සඡච භික්ඛ්‍ඡෙ සත තා
දිට්ඨධේමූපක් මඡැතු ුඛ්‍ුක්ඛ්‍ං පටිසංඡෙඡදන් අද්ධා භික්ඛ්‍ඡෙ තකා ඡතො යයාණදිට්ඨධේමූපක් ඡමො
යං එතර ද එෙරූපා අනාසො සුඛ්‍ා ඡෙදනා ඡෙඡද .
ම. නි. iii,(2006), උපරිප්ත පණ්ණාසය ,ඡදෙදැ ෙ ය, ඡදෙදැ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
26
233 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.36
234 යං මනං පටිච්ච උප්ත පජ්ජ සුඛ්‍ං ඡසොමනස්සං, අයං මනස්ස අස්සාඡදො, ඡයො මඡනො අනිච්ඡචො ුක්ඡඛ්‍ො
විපරිණාමධේඡමො අයං මනස්ස ශදීනඡෙො, ඡයො මඡනො අනිච්ඡචො ුක්ඡඛ්‍ො විපරිණාමධේඡමො අයං මනස්ස
ශදීනඡෙො, ඡයො මනස්මිං ඣන්දරා විනඡයො ඞන්දරා ප්ත පාැානං ඉදං මනස්ස නිස්සරණං.
ස. නි. iv,(2006), සළාතන සංයුත තය,යම ෙ ,සේඡබොධ සුත ත,සංයුත ත නි ාය ඡශෝධ මණ්ඩයය,
බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 1
235 Grimn George, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London, p. 73
236 JayatilakeK.N, (1975), The Message of the Buddha, London, p. 42
237 JayatilakeK.N, (1972), Ethics in BuddhistPerspective, Kandy, p. 29
238 JayatilakeK.N, (1965), Early BuddhistTheory of Knowledge, London, pp. 31-64
239 ඡසො එෙං සමා දඡත චිත ඡත පරිසුද්ඡධ පරිඡයොදාඡත අනඞ් ඡණ වි තූපක්කිඡයඡස මුුභූඡත ේමනිඡය
ඨිඡත අඡනඤ්ජප්ත පත ඡත සත තානං චුතූප්ත පාතඤාණාය චිත තං අභිනින්නාඡම . ඡසො දිේඡබන චක්ඛුනා
විසුද්ඡධන අ ක් න්තමානුසඡ න සත ඡත පස්ස ෙචමාඡන උපපජ්ජමාඡන ීමඡන පමඡත සුෙණ්ඡණ
ුේබණ්ඡණ සු ඡත ු ඡත යකා ේමුපඡ සත ඡත පජානා : ඉඡම ෙත ඡභොන්ඡතො සත තා ාය
ුච්චරිඡතන සමන්නා තා ෙචීුච්චරිඡතන සමන්නා තා මඡනොුච්චරිඡතන සමන්නා තා අරියානං
උපොද ා මිච්ාාදිට්ඨි ා මිච්ාාදිට්ඨි ේමසමාදානා. ඡත ායස්ස ඡභදා පරේමණා අපායං ු ං විනිපාතං
නිරයං උප්ත පන්නා. ඉඡම ො පන ඡභොන්ඡතො සත තා ායසුචරිඡතන සමන්නා තඡෙචිපුචරිඡතන
සමන්නා තා මඡනොසුචරිඡතන සමන්නා තා අරියානං අනුපොද ා සේමාදිට්ඨි ා
සේමාදිට්ඨි ේමසමාදානා. ඡත ායස්ස ඡභදා පරේමරණා සු ං ස ං ඡයො ං උප්ත පන්නා‘ . ඉ
දිේඡබන චක්ඛුනා විසුද්ඡධන අ ක් න්තමානුසඡ න සත ඡත පස්ස ෙචමාඡන උප්ත පජ්ජමාඡන ීමඡන

90. 267
පමඡත සුෙණ්ඡණ ුේබණ්ඡණ සු ඡත ු ඡත යකා ේමුපඡ සත ඡත පජානා . එෙේපි භික්ඛ්‍ඡෙ
සඵඡයො උපක් ඡමො ඡැො සඵයං පධානං.
ම. නි. iii,(2006), උපරිප්ත පණ්ණාසය ,ඡදෙදැ ෙ ය, ඡදෙදැ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
26
240 චක්ඛුස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ අස්සාදපරිඡයසනං අචරිං, ඡයො චක්ඛුස්ස අස්සාඡදො තදජ්ඣ මං යාෙතා චක්ඛුස්ස
අස්සාඡදො පච්චාය ඡම ඡසො සුදිට්ඡඨො චක්ඛුස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ ශදීනෙපරිඡයසනං අචරිං, ඡයො චක්ඛුස්ස
ශදීනඡෙො තදජ්ඣ මං, යාෙතා චක්ඛුස්ස ශදීනඡෙො පඤ්ඤාය ඡම ඡසො සුදිඨ්ඡඨො. චක්ඛුස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ
නිස්සරණපරිඡයසනං අචරිං යං චක්ඛුස්ස නිස්සරණං තදජ්ඣ මං, යාෙතා චක්ඛුස්ස නිස්සරණං පච්චාය ඡම
තං සුදිට්ඨං.
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අස්සාදපරිඡයසන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , 18
241 JayatilakeK.N, (1972), Ethics in BuddhistPerspective, Kandy, p. 30
242 George Grimn, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London, p. 73
243 JayatilakeK.N, (1972), Ethics in BuddhistPerspective, Kandy, p. 30
244 George Grimn, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London, p. 74
245 JayatilakeK.N, (1972), Ethics in BuddhistPerspective, Kandy, p. 31
246 Menaughton N, (1996), Evolvingth Mind on the Nature of Matter and the Origin of
Consciousness,CambridgeUniversity Press,Australia,p.36
247 ඡසො එෙං පේබජිඡතො සමාඡනො භික්ඛුනං ිකක්ඛ්‍ාසාජිෙසමාපන්ඡනො පාණා පාතං පැාය පාණා පාතා
පටිවිරඡතො ඡැො , නි දතදණ්ඡඩො නි දතසඡ්‍ථො යජ්ජි දයාපන්ඡනො සේබපාණභූත දතානු ේපි විැර .
අදින්නාදානං පැාය අදින්නාදානා පටිවිරඡතො ඡැො , දින්නාදායි දින්නපාටි ඞ්ඛී අඡකඡනන සුවිභූඡතන
අත තනා විැර . අබ්‍රැ්මචරියං පැාය බ්‍රැ්මචාරී ඡැො අරාචාරී විරඡතො ඡමථුනා ාමධේමා. මුසාොදං පැාය
මුසාොදා පටිවිරඡතො ඡැො , සච්චොදි සච්චමසඡධෙො ඡකඡතො පච්චයිඡ ො අවිසංොදඡ ො ඡයො ස්ස. පිසුනං
ොචං පැාය පිසුනාය ොචාය පටිවිරඡතො ඡැො , ඉඡතො සු්‍ාන අමුත්‍ර අක්ඛ්‍ාතා ඉඡමසං ඡභදාය අමුත්‍ර ො
සු්‍ාන ඉඡමසං අක්ඛ්‍ාතා අමුසං ඡභදාය, ඉ භින්නානං ො සධොතා ස දතානං ො අනුප්ත පදාතා,
සම ාරාඡමො සම රඡතො සම නන්‍දි සම රණිං ඡැො , යා සා ොචා ඡනළා ණ්ණසුඛ්‍ා ඡපමනීයා
ැදයඞ් මා ඡපොරී බහුජන න්තා බහුජනමනාපා තකාරූපිං ොචං භාිකතා ඡැො . සේඵප්ත පයාපං පැාය
සේඵප්ත පයාපා පටිවිරඡතො ඡැො , ායොදී භූතොදී අ්‍ථොදී අවිනයොදී නිධානෙ ං ොචං භාිකතා ාඡයන
සාපඡදසං පරියන්තෙ ං අ්‍ථසං දතං.
ම. නි. iii,(2006), උපරිප්ත පණ්ණාසය ,ඡදෙදැ ෙ ය, ඡදෙදැ සුත ත, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට මුද්‍රණය, පි.
20
248 ඡසොතස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ -ඡප- ඝානස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ -ඡප- ජිදැායාැං භික්ඛ්‍ඡෙ අස්සාදපරිඡයසනං අචරිං.
ඡයො ජිදැාය අස්සාඡදො තදජ්ඣ මං. යාතා ජ්දැාය අස්සාඡදො, පඤ්ඤාය ඡම ඡසො සුදිට්ඡඨො. ජ්දැායාැං
භික්ඛ්‍ඡෙ ශදීනෙපරිඡයසනං අචරිං. ඡයො ජිදැාය ශදීනඡෙො තදජ්ඣ මං. යාෙතා ජිදැාය ශදීනඡෙො
පඤ්ඤාය ඡම ඡසො සුදිට්ඡඨො ජිදැායාැං භික්ඛ්‍ඡෙ නින්සරණපරිඡයසනං අචරිං. යං ජ්විැාය නිස්සරණං
තදජ්ඣ මං යාෙතා ජ්දැායනිස්සරණං පඤ්ඤාය ඡම තං සුදිට්ඨං. ායස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ -ඡප- මනස්සාැං
භික්ඛ්‍ඡෙ අස්සාදපරිඡයසනං අචරිං. ඡයො මනස්ස අස්සාඡදො තදජ්ඣ මං, යාෙතා මනස්ස අස්සාඡදො
පඤ්ඤාය ඡම ඡසො සුදිට්ඡඨො. මනස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ ශදීනෙනපරිඡයසනං අචරිං. ඡයො මනස්ස ශදීනඡෙො
තදජ්ඣ මං, යාෙතා මනස්ස ශදීනඡෙො පඤ්ඤාය ඡම ඡසො සුදිට්ඡඨො. මනස්සාැං භික්ඛ්‍ඡෙ
නිස්සරණපරිඡයසනං අචරිං. යං මනස්ස නිස්සරණං තදජ්ඣ මං යාෙතා මනස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤාය ඡම
තං සුදිට්ඨං.
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අස්සාදපරිඡයසන සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 18
249 ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 3
250 Davids C.A.F.Rhs, (1914), BuddhistPsychology,London, p. 45
251 ඤාණසීැ ස්කවිර ඡැේන්පිටඡ දර, (1960), අභිධර්ම පරීක්ෂණය, රත නපුර, පි. 41
252 Pande G.C, (1957), Studies in the Origins of Buddhism,Allahabad,p.32
253 ඤාණසීැ ස්කවිර ඡැේන්පිටඡ දර, (1960), අභිධර්ම පරීක්ෂණය, රත නපුර, පි. 6
254 චක්ඛුං අනිච්චා තදනිච්චං තං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා යදනත තා තං ඡනතං ඡනඡසො ැමස්මි න ඡමඡසො අත තා‘
එෙඡමතං යකාභූතං සේමපප්ත ඤ්ඤාය දට්ඨේබං
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 3
255 ඤාණසීැ ස්කවිර ඡැේන්පිටඡ දර, (1960), අභිධර්ම පරීක්ෂණය, රත නපුර, පි. 72
256 Pande G.C, (1957), Studies in the Origins of Buddhism,Allahabad,p.33
257 ඤාණසීැ ස්කවිර ඡැේන්පිටඡ දර, (1960), අභිධර්ම පරීක්ෂණය, රත නපුර, පි. 46
258 ඡසොතං අනිච්චා තදනිච්චං තං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා යදනත තා තං ඡනතං ඡනඡසො ැමස්මි න ඡමඡසො අත තා‘
එෙඡමතං යකාභූතං සේමපප්ත ඤ්ඤාය දට්ඨේබං.
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 3
259 ඝානං අනිච්චා තදනිච්චං තං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා යදනත තා තං ඡනතං ඡනඡසො ැමස්මි න ඡමඡසො අත තා‘
එෙඡමතං යකාභූතං සේමපප්ත ඤ්ඤාය දට්ඨේබං.
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි.

91. 268
260 Grimn George, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London, p. 4
261 පඤ්ඤාකිත දමි දරිපිටිඡේ, (1996), ඡබෞද්ධ දර්ශනය, ඡ ොළඹ, පි. 47
262 Pande G.C, (1957), Studies in the Origins of Buddhism, Allahabad,p.3
263 De Silva Padmasiri, (1979),An Introduction to BuddhistPsychology,London, p. 87
264 Grimn George, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London,p. 47
265 Rhy David’s C.A.F, (1914), BuddhistPsychology,London, p.79
266 ජිදැා අනිච්චා තදනිච්චං තං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා යදනත තා තං ඡනතං ඡනඡසො ැමස්මි න ඡමඡසො අත තා‘
එෙඡමතං යකාභූතං සේමපප්ත ඤ්ඤාය දට්ඨේබං.
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි.
267 සඞ් ප්ත පරාඡ ො පුරිසස්ස ාඡමො - ඡනඡත ාමා යානි චිත්‍රානි ඡයොඡ
සඞ් ප්ත පරාඡ ො පුරිසස්ස ාඡමො - ට්ඨන් චිත්‍රානි තඡකෙ ඡයොඡ - අඡක්‍ථ ධීරා විනයන් ාන්‍දන් .
තඡමො ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං නිදානසේභඡෙො: ඵස්ඡසො භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං නිදාන සේභඡෙො.
තමා ච භික්ඛ්‍ඡෙ ාමානං ඡෙමත තතා: අඡඤඤ භික්ඛ්‍ඡෙ ාඡමො රූඡපසු, අඡඤඤ ාඡමො සද්ඡදසු
අඡඤඤ ාඡමො ඡධෙසු අඡඤඤ ාඡමො රඡසසු අඡඤඤ ාඡමො ඡඵොට්ඨේඡබසු.අයං වුච්ච භික්ඛ්‍ඡෙ
ාමානං ඡෙමත තතා.
අ. නි. iv,(2006) ාක් නිපාඡත,ු ඡයො පණ්ණාස ය,මැා ෙ ය,පුරිසන්‍ද්‍රියඤාණ සුත ත, බුද්ධ ජයන්
මුද්‍රණය, පි. 202
268 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.27
269 Vesey G.N.A, (1971), Perception, Macmillian,London,p.61
270 Grimn George, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London, p. 39
271 Pande G.C, (1957), Studies in the Origins of Buddhism,Allahabad, p.43
272 ම. පා. ii,(2006), ඡභසජ්ජක්ඛ්‍න්ධ ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රීපිට මුද්‍රණය, පි. 4 6
273 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.43
274 යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි. 1
275 ාඡයො අනිච්ඡචො යදනිච්චං තං ුක්ඛ්‍ං යං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා යදත තා තං ඡනතං මම ඡනඡසො ැමස්මි, න
ඡමඡසො අත තා එෙඡමං යකාභූතං සේමප්ත පඤ්ඤාය දට්ඨේබං.
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය,අනිච්ච ෙ ,අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි.
276 යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි. 1 6
277 ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය,අනිච්ච ෙ ,අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි. 6
278 Gunapala Dharmasiri,(1989),Endowmentals of BuddhistEthics,Singapore,p. 33
279 මඡනො අනිච්ඡචො යදනිච්චං තං ුක්ඛ්‍ං යං ුක්ඛ්‍ං තදනත තා, අයනත තා තං ඡනතං මම ඡනොඡසො ැස්මි. න
ඡමඡසො අනත තා එෙඡමතං යකාභූතං සේමප්ත පඤ්ඤාය දට්ඨේබං
ස. නි. iv, (2006), සළාතන සංයුත තය, අනිච්ච ෙ , අජ්ඣාත තානිච්ච සුත ත, බුද්ධ ජයන් ඡපොත , පි.
280 Grimn George, Leipzing, (1926), The Doctrines of the Buddha, London, p. 45
281 Pande G.C, (1957), Studies in the Origins of Buddhism,Allahabad, p.41
282 චක්ඛ්‍ායතනං තී ද ඛ්‍න්ඡධ ද තාැායතඡන ද තී ද ධාතූ ද සඞ් ීමතං; චක්ඛ්‍ායතනං එඡ න ඛ්‍න්ඡධන
එඡ නායතඡනන එ ාය ධාතුයා සඞ් ීමතං. තී ද අසඞ් ීමතං;චතූ ද ඛ්‍න්ඡධ ද එ ාදසැාය ඡන ද
සත තරස ද ධාතූ ද අසඞ් දතං.
ධාතු කා ්‍ර රණය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි.12
283 චක්ඛු චක්ඛ්‍ායතනන් :දිේබචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු න චක්ඛ්‍ායතනං, චක්ඛ්‍ායතනං චක්ඛු ඡචෙ
චක්ඛ්‍ායතනඤ්ච, චක්ඛ්‍ායතනං චක්ඛූ :ශමන්තා.
යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි. 1 8
284 Gunapala Dharmasiri,(1989),Endowmentals of BuddhistEthics,Singapore,p. 48
285 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.41
286 Gunapala Dharmasiri,(1989),Endowmentals of BuddhistEthics,Singapore,p. 43
287 යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි. 1 8
288 Menaughton N, Biology and Emotion, London, 1989,p.57
289 සද්ඡදො සද්දායතන් :ශමන්තා.සද්දායතනං සද්ඡදො :ශමන්තා
යම ්‍ර රණය,්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පිුෙ 1 8
290 න්ඡධො න්ධායන් :සීය න්ඡධො සමාධි න්ඡධො පඤ්ඤා න්ඡධො න්ඡධො.න න්ධායතනං. න්ධායතනං
න්ඡධො ඡචෙ න්ධායතනඤ්ච. න්ධායතනං න්ඡධො :ශමන්තා.
විමයකිත දමි මැදඋයන්ඡ ොඩ, ශ්‍රී සුමනසාර දමි ශ්‍රී ධර්මස් න්ධ ඡරෙත, (2006), යම ්‍ර රණය, ්‍රකම
භා ය, බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය,පි. 1 8
291 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.40
292 Vesey G.N.A, (1971), Perception, Macmillian,London,p.78
293 Menaughton N, (1989), Biology and Emotion, London, p.43
294 ජිදැා ජිදැායතනන් : ශමන්තා.ජිදැායතනං ජිදැා :ශමන්තා.

92. 269
යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පිුෙ 1 8
295 George Grim, (1926), The Doctrineof the Buddha, Leipzig, p.63
296 Pande G.C, (1957), Studies in the Origins of Buddhism,Allahabad,p.39
297 යස්ස මනායතනං උප්ත පජ්ජ :තස්ස ධේමායතනං උප්ත පජ්ජ .ශමන්තා
යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි. 16
298 මනින්ද්‍රියං.. -ඡප- එඡ න ඛ්‍න්ඡධන එඡ නායතඡනනසත ත ද ධාතූ ද සඞ් දතං ද අසඞ් දතං: චතූ ද
ඛ්‍න්ඡධ ද එ ාදසැායතඡන ද එ ාදස ද ධාතූ ද අසඞ් දතං.
ධාතු කා ්‍ර රණය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි.2
299 Gunapala Dharmasiri,(1989),Endowmentals of BuddhistEthics,Singapore,p. 49
300 න විඤ්ඤාණං න ඛ්‍න්ඡධො : විඤ්ඤාණං ඨඡපත ො අෙස්ඡසො ඛ්‍න්ධා න විඤ්ඤාණං ඛ්‍න්ධා.විඤ්ඤාණඤ්ච
ඛ්‍න්ඡධ ච ඨඡපත ො අෙස්ඡසො න ඡචෙ විඤ්ඤාණං න ච ඛ්‍න්ධා.න ඛ්‍න්ධා න
විඤ්ඤාණංක්ඛ්‍න්ඡධො :ශමන්තා (පච්චනී ං)
යම ්‍ර රණය, ්‍රකම භා ය, (2006), බුද්ධ ජයන් ත්‍රිපිට ය, පි. 47