2. พืชดอกมีการสืบพันธุไดทั้งแบบไมอาศัยเพศ (asexual
reproduction) และ แบบอาศัยเพศ (asexual reproduction)
การสืบพันธุแบบไมใชเพศของพืชดอก มีการแตกหนอหรือ ตนใหม

เกิดจากสวนตางๆของพืช เชน ใบ ราก ลําตน ซึ่ง ตางจาก
การสืบพันธุแบบอาศัยเพศที่เกิดในดอก ซึ่งเปนทีอยูของอวัยวะ
 ่
สืบพันธุทั้งเพศผูและเพศเมียของพืชดอก เมื่อเกิดการปฏิสนธิ
ระหวางเซลลสืบพันธุเพศผูและเพศเมีย ไดไซโกต (zygote) แลว
เจรญเตบโตไปเปนเอมบริโอ (embryo) หรือตนออนที่เจริญเติบโต
ิ ิ 
เปนตนใหมหมุนเวียนซ้าๆดังกลาวไปเรื่อย
ํ

3. ดอกเจริญมาจากตาดอก (flower bud) ซึ่งเปนกิ่งที่เปลี่ยนแปลง
ไปเพื่อทําหนาที่ในการสืบพันธุ ดอกชูอยูเหนือ กานดอก (pedicel)
และติดอยูกับฐานรองดอก (receptacle) ซึ่งเดิมเปนสวนของลํา
ตน
ดอกประกอบดวยสวนตางๆที่สําคัญอยู 4 สวนดวยกัน
โดยมีการเรียงตัวกันอยูเปนวงหรือชั้น (whorl) อยู 4 วงดวยกัน
คือ กลีบเลี้ยง (sepal) กลีบดอก (petal) เกสรตัวผู (stamen) และ
เกสรตัวเมีย (pistil)

6. 1. วงกลีบเลี้ยง (Calyx) แตละกลีบเรียกวา กลีบเลี้ยง (Sepal)
เปนสวนที่อยูชั้นนอกสุด มักมีสีเขียวเนื่องจากเจริญมาจาก
ใบ ทําหนาที่หอหุมปองกันอันตรายใหแกสวนอื่นๆ และชวย
ในการสังเคราะหแสง กลีบเลี้ยงที่อยูแยกกันเปนกลีบๆ
เรียกวา อะโปเซพิลัส (Aposepalous) หรือ พอลิเซพิลัส
(Polypalous) เชน ดอกบัว ดอกพุทธรักษา บางชนิด
กลีบเลี้ยงเชื่อมติดกันเรียก แกมโมเซพิลัส (Gamosepalous)
หรือ ซินเซพิลัส (Synsepalous) เชน ชบา บานบุรี

7. พืชบางชนิดอาจมีกลีบเลี้ยงสีอนนอกจากสีเขียวซึ่งจะทํา
ื่
หนาที่ลอแมลงในการผสมเกสรเชนเดียวกับกลีบดอก พืชบางชนิด
มีริ้วประดับ (Epicalyx) เปนกลีบเล็กๆ ใกลกลีบเลียง เชน ชบา
้
พูระหง พืชบางชนิดกลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีลักษณะเหมือนกันจน
แยกไมออกเรียกวา วงกลีบรวม (Perianth) และเรียกแตละกลีบวา
กลีบรวม (Tepal) ไดแก บัวหลวง จําป จําปา
กลีบเลี้ยง (Sepal)

8. 2. กลีบดอก ( Petal ) คือสวนของดอกที่อยูถัดจากกลีบเลี้ยงเขามา
ขางใน มีสีสนตางๆ สวยงามเนื่องจากมีรงควัตถุชนิดตางๆ ภายใน
ั
เซลล สวนกลีบดอกที่มีสขาวจะไมมีรงควัตถุภายในเซลลของ
ี
กลีบดอก นอกจากนีบางชนิดกลีบดอกมีกลินหอม เชน กุหลาบ มะลิ
้ ่
กระดังงา ราตรี สายหยุด พืชบางชนิดตรงโคนกลีบดอกจะมี
ตอมน้ําหวาน (Nectary gland)ไวลอแมลงเพื่อชวยในการผสมเกสร
[ กลีบดอกจัดเปนวงชั้นที่ 2 ของดอกไม เรียกวงของกลีบดอกวา
Corolla ]
กลีบดอก (Petal)

9. 3. เกสรตัวผู ( Stamen ) อยูถัดจากกลีบดอกเขาไป เกสรตัวผูมี
หลายอันเรียงกันเปนชัน เปนสวนของดอกที่สรางเซลลสบพันธุ
้ ื
เพศผู มีสวนประกอบสําคัญ 2 สวนคือ อับเรณู(anther) และ
กานชูเกสรตัวผู(filament) [ เกสรตัวผูจัดเปนสวนประกอบวงที่ 3
ของดอกไม เรียกวงของเกสรตัวผูวา แอนดรีเซียม
(androecium) ]
อบเรณู (anther)
ั
กานชูเกสรตัวผู (filament)

10. 4. เกสรตัวเมีย ( Pistil) จะเปนสวนที่อยูในสุดของดอกไม ทําหนาที่
สรางเซลลสบพันธุเพศเมีย (ไข ) มีสวนประกอบ 3 สวนคือ
ื 
- ยอดเกสรตัวเมีย (stigma) มักมีน้ําเหนียวๆ เพื่อคอยดักจับละอองเรณู
- คอเกสรตัวเมีย (style) อยูถัดจากเกสรตัวเมียลงมา
- รังไข(ovary) เปนอวัยวะที่มีลักษณะพอง ภายในแบงเปนหองๆ ซึ่งจะ
มีออวล (Ovule) เกาะติดอยู [ เกสรตัวเมีย ถือวาเปนวงในสุดของดอกไม
ุ
เรียกวงของเกสรตัวเมียวา จินเนเซียม (gynoecium) ]
ยอดเกสรตัวเมีย คอเกสรตัวเมีย
(stigma) (style)
Ovule รังไข (ovary)

11. จะเห็นไดวาดอกไมสวนใหญมีโครงสรางครบ 4 สวน
เรียกวา ดอกสมบูรณ (complete flower) แตบางชนิดมีโครงสราง
หลักไมครบเรียกวา ดอกไมสมบูรณ (incomplete flower) และเมื่อ
พิจารณาเฉพาะเกสรตัวผูและเกสรตัวเมียพบวาถาอยูในดอก
เดียวกันจะเรียกวา ดอกสมบูรณเพศ (perfect flower) แตถามี

เกสรตัวผูและเกสรตัวเมียอยูตางดอกเรียกวา ดอกไมสมบูรณเพศ
(imperfect flower) นอกจากนี้ยังมีการจําแนกชนิดของดอกโดย
พิจารณาจากจํานวนดอกบนหนึ่งกานเปน ดอกเดียว (solitary
่
flower) และ ดอกชอ (inflorescence flower)

13. ดอกชอบางชนิดจะมีดอกยอยเล็กๆ จํานวนมากรวมอยูบน 
ฐานรองดอก ซึ่งมีกานชูดอกรวมมองดคลายดอกเดี่ยว เชน ดอกบานชื่น
ู
ตอกดาวเรือง ดอกทานตะวัน ดอกเยอบีรา เปนตน โดยมีดอกยอย
2 ชนิดรวมกันอยู ชนิดแรกจะอยูรอบนอก มีกลีบดอกยาวและแผออกซึง
 ่
อาจจะมีชนเดียวหรือหลายชันก็ได สวนมากจะเปนหมันหรือดอกตัวเมีย
้ั ้
อีกชนิดหนึงเปนดอกที่อยูรอบในจะอยูตรงกลางเปนดอกเล็กๆ เปน
่
ดอกสมบูรณเพศดอกทังสองชนิดอาจมีขนเล็กๆแทรกอยูจานวนมากซึง
้ ํ ่
อาจเปนใบประดับยอยที่เปลี่ยนแปลงไป เรียกวา ดอกรวม
(composite flower)

14. การสรางไขหรือเซลลสืบพันธุเพศเมีย (megasporegenesis)
ภายในรังไขมีออวุล ( ovule ) และภายในออวุลมีเนือเยื่อ
้
นิวเซลลัส ( nucellus ) ซึงเจริญไปเปนเซลลแมของเมกะสปอรหรือ
่
เมกะสปอรมาเทอรเซลล ( megasporemother cell ) ซึ่งมี
โครโมโซม 2n เมกะสปอรมาเทอรเซลลจะแบงตัวแบบไมโอซิสได
4 เซลล แตละเซลลเรียกวา เมกะสปอร ซึ่งจะสลายไป 3 เซลล
เซลลที่เหลือจะขยายขนาดขึ้นแลวมีการแบงนิวเคลียสแบบไมโทซิส
3 ครง ได 8 นิวเคลียส และจะมีการแยกยายของนิวเคลียสไปยัง
้ั
บริเวณตางๆ ของเซลลดังนี้

15. 1. แอนตโพแดล ( antipodal ) มี 3 นิวเคลียส อยูตรงขามกับ
ิ
รไมโครไพล
ู
2. โพลารนิวเคลียส (polar nucleus) มี 2 นิวเคลียส อยูบริเวณ
กลางเซลล
3. ไข ( egg ) มี 1 นิวเคลียสอยูบริเวณรูไมโครไพล
4. ซินเนอรจด ( synergid ) มี 2 นิวเคลียสอยูดานขางของไข
ิ
เมกะสปอรในระยะนี้เรียกวา ถงเอมบรโอ ( embryo ) หรือ
ุ ิ
แกมโทไฟตเ พศเมย ( female gametophyte )
ี ี

16. การสรางเซลลสืบพันธุเพศผู (microsporegenesis)
การสรางเซลลสบพันธุเพศผู จะสรางภายในอับเรณู (anther)
ื
โดยเซลลกลุมหนึ่ง แตละเซลลเรียกวา ไมโครสปอรมาเทอรเซลล

(microspore mother cell) ซึ่งจะแบงไมโอซิสได 4 ไมโครสปอร
(microspore) แตละเซลลมีไมโครโซมเทากับ n ตอมานิวเคลียสของ
ไมโครสปอรจะแบงแบบไมโทซิส ทําใหได 2 นิวเครียส คือ
เจเนอเรทีฟนิวเคลียส (genertive nucleus) และ ทิวปนิวเคลียส
(tube nucleus) และในขณะเดียวกันเซลลนี้อาจมีการเปลี่ยนแปลง
รูปรางลักษณะภายนอก จนมีรูปรางลักษณะแตกตางกันออกไป
ตามแตชนิดของพืช เรียกเซลลนี้วา ละอองเรณู (pollen grain)
หรือ แกมโทไฟตเ พศผู (male gametophyte)
ี

20. การถายละอองเรณูของพืช ( pollination)
การถายละอองเรณู หมายถึง ปรากฏการณที่ละอองเรณูปลิวมา

ตกบนยอดเกสรตวเมยของดอกชนดเดียวกน จะเกดขนเมอละอองเรณู
ั ี ิ ั ิ ้ึ ่ื
แกเ ตมท่ี อบเรณกจะแตกออกเกิดเปนละอองกระจายไป โดยอาศยลม
็ ั ู็  ั
นา หรอสงอ่ืนๆพาไปในทตางๆ โดยเฉพาะแมลงจะมความสาคญมากใน
ํ้ ื ่ิ ่ี  ี ํ ั
การถายละอองเรณของพชดอก และบนยอดเกสรตวเมย ( stigma) จะมี
 ู ื ั ี
นาตาลชวยในการดักละอองเรณู ทวปนวเคลยสของละอองจะควบคม
ํ้  ิ  ิ ี ุ
การสรางหลอดละอองเรณู (pollen tube) ออกจากเซลลงอกลงไปตาม
 
คอเกสรตวเมีย หลอดทงอกเรวทสดจะผานรไมโครไพล ของออวุล
ั ่ี ็ ่ี ุ  ู
เขาไป ในขณะเดยวกนเจอเนอเรทฟนวเคลยสจะแบงเซลลแบบ
 ี ั ี ิ ี  
ไมโทซิสอีกครั้ง ทําใหไดสเปรมนิวเคลียส (sperm nucleus ) 2 เซลล

24. 1. การถายละอองเรณูในดอกเดียวกัน หรือ คนละดอก
ในตนเดียวกัน ( self pollination ) จะทําใหรุนลูกมีสมบัติทาง
กรรมพันธุเหมือนเดิม ถาเปนพันธุดก็จะถายทอดลักษณะที่ดีไป
ี
เรื่อยๆ แตถาเปนพันธไมดีก็จะถายทอดพันธุที่ไมดเี รื่อยๆ เชนกัน
เราสามารถปองกันการถายละอองเรณูในดอกเดียวกัน โดยการ
ตัดสวนที่เปนอับเรณูออกตั้งแตดอกยังไมบาน หรือใชพลาสติก
หุมเกสรตัวผูเอาไว แตในธรรมชาติก็มีวิธการปองกันการเกิด
ี
ถายละอองเรณูแบบนีมากนัก
้

25. 2. การถายละอองเรณูคนละดอกของตนไมคนละตน
ในพืชชนิดเดียวกัน ( cross pollination) เปนการถาย
ละอองเรณูแบบขามดอก หรือ ตางตนกัน ก็จะทําใหพืชมี
ลักษณะตางๆ หลากหลายและอาจไดพันธุพืชใหมๆ ขึ้นมาได
โดยทั่วไปแลวการถายละอองเรณูของพืชดอกสวนมากจะเปน
แบบขามตนและแบบขามดอก

26. Plant life cycles

27. จะเห็นไดวาการสรางเซลลสืบพันธุของพืชมีดอก สวนที่ทํา
หนาที่สรางเซลลสืบพันธุ เรียกวา “แกมีโทไฟตเพศเมีย” และ
“แกมีโทไฟตเพศผู” ซึ่งนิวเคลียสมีจํานวนโครโมโซม เปนแฮ
พลอยด เมื่อไขกับสเปรมนิวเคลียสปฏิสนธิกันได ไซโกต ซึ่ง
มีจํานวนโครโมโซมเปนดิพลอยด ไซโกตก็จะเจริญเปน
เอ็มบริโอ และเอ็มบริโอเจริญเปนลําตนพืชที่เห็นอยูทั่วไป
เรยกวา “สปอรโรไฟต” และเมื่อสปอรโรไฟตมีการสรางสปอร
ี 
ก็จะเจริญเปนแกมีโทไฟตที่เปนแฮพลอยดสลับกันไป วัฏจักร
ชีวิตของพืชมีดอกที่มีการสลับกันระหวางดิพลอยดและแฮ
พลอยดเ ชนน้ีเรยกวา วัฏจักรชีวิตแบบสลับ (alternation)
 ี 

31. พวกมอส เซลลในชวงแฮพลอยดมิไดปฏิสนธิเปนไซโกต แตจะมี
การแบงแบบไมโทซิสหลายครังและเจริญตอไป ทําใหในชวง แฮ
้
พลอยดมีขนาดใหญและมีชวงชวิตทคอนขางยาวนาน เมื่อปฏิสนธิ
  ี ี่
เปนดิพลอยดจะมีชวงสั้นๆ
เฟรน ชวงสปอรโรไฟตมีลาตนและใบทีชดเจน สวน แกมี
 ํ ่ ั
โทไฟตมขนาดเล็กเปนแผนบางๆ
ี

34. การปฏิสนธิ หมายถึง กระบวนการที่สเปรมนิวเคลียส
อันหนึ่งเขาไปผสมกับนิวเคลียสของเซลลไข และสเปรม
นิวเคลียสอีกอันหนึ่งเขาผสมกับเซลลโพลารนิวเคลียส เรียกวา
การปฏิสนธิซอน (double fertilization)
หลังจากนั้นที่ละอองเรณูตกลงบนยอดเกสรตัวเมียแลว
ทิวปนิวเคลียสของละอองเรณูจะสรางหลอดละอองเรณู
(pollen nucleus ) งอกลงไปตามคอเกสรตัวเมีย หลอดที่งอกเร็ว
ที่สุดจะแบงนิวเคลียสแบบไมโทซีส 1 ครั้ง ทําใหไดสเปรม
นิวเคลียส ( sprem nucleus) 2 อัน

35. เมื่อสเปรมเซลลไขเปนไซโกต( zygote) ซึ่งมีจํานวนโครโมโซม
จํานวน 2n ไซโกตจะเจรญตอไปเปนเอ็มบริโอ ( embryo)
ิ 
สวนสเปรมนิวเคลียสอีกอันหนึ่งจะเขาผสมกับเซลล
โพลารนิวเคลียสที่อยูตรงกลางออวุล หลังจากผสมกันแลวจะ
ทําใหเซลลนมีจํานวนโครโมโซมเทากับ 3n เซลลนจะแบงตัว
ี้ ี้
และเจริญไปเปนเนื้อเยื่อที่เรียกวา เอนโดสเปรม(endosperm )

ซึ่งเปนสวนสะสมอาหาร สําหรับเลี้ยงเอ็มบริโอในระหวาง
การเจริญเติบโตตอไป สวนนิวเคลียสที่เหลือ คือ แอนตโพแดล
ิ
และซินเนอจิดจะสลายไป

36. จะเห็นไดวาการปฏิสนธิของพืชของพืชดอกเกิดขึ้น 2 ครั้ง ระหวาง
เซลลไขกบสเปรมนิวเคลียสและระหวางไขกับสเปรมนิวเคลียสอีก
ั
อันหนึ่งกับโพลารนิวเคลียส เรียกวา การปฏิสนธิซอน (double
fertilization) หลังจากปฏิสนธิแลวออวุลแตละอันจะเจริญแลว
หลังจากการปฏิสนธิแลวออวุลแตละอันเปลี่ยนแปลงไปเปนเมลด ็
(seed) เนื้อเยือเอนโดสเปรมจะกลายเปนเนื้อเยื่อสะสมอาหาร แตใน
่
พืชบางชนิดเอนโดสเปรมสลายไปกอนจึงมีการสะสมอาหารไวใน
ใบเลี้ยงซึ่งเปนสวนหนึ่งของเอ็มบริโอ และรังไขก็จะเจริญไปเปน
ผล (furit) แตผลบางชนิดที่เจริญมาจากสวนอื่นของดอก เชน ชมพู
สาลี่ แพร เจริญมาจากฐานรองดอก (receptacle) สวนไซโกตจะ
เจรญไปเปนเอ็มบริโอ (embryo)
ิ 

37. สรุปไดวา
1. การเกิดปฏิกิริยาขึ้น 2 ครั้ง (double fertilization )
1.1 sperm nucleus (n) + egg nucleus (n)
Zygote (2n) embryo (2n)
1.2 sperm nucleus (n) + 2polar nucleus (2n)
endosperm (3n)
2. การเปลี่ยนแปลงหลังการปฏิสนธิซอน
2.1 ออวล (ovule) จะเปลี่ยนแปลงเปนเมล็ด
ุ
(seed )
2.2 รังไข (ovary) จะเปลี่ยนแปลงเปนผล
(fruit)

39. หลังจากการปฏิสนธิแลว ออวุลแตละอันเจริญเปลียนไปเปน
่
เมลด (seed) ซึ่งสวนใหญมีอาหารสะสมอยู และรังไขเจริญไปเปน
็
ผล (fruit) ผลไมบางชนิดเจริญมาจากสวนอื่นของดอก เชน ฝรั่ง
ชมพู แอปเปล เจริญมาจากฐานรองดอกจึงเรียกวา ผลเทียม
(pseudocarp)
ดอกไมมีทั้งดอกเดี่ยวและดอกชอ และรังไขของดอกแตละ
ชนิดมีจํานวนที่แตกตางกัน ทําใหผลที่เจริญมาจากรังไขมี
ความแตกตางกนไปดวย
 ั 

40. เมื่อรังไขเจริญเปนผล ผนังรังไขเจริญเปนเนื้อผล
เรียกผนังรังไขที่เปลี่ยนแปลงวา เพอริคารป ประกอบดวย 
เนอเยอ 3 ชั้นดังนี้
้ื ่ื
1. เอพคารป (epicarp หรือ exocarp) เนื้อเยื่อชั้นนอก เจริญเปน
ิ 
เปลือกชันนอกสุด
้
2. มโซคารป (mesocarp) เปนเนื้อเยื่อชั้นกลางของเปลือก อาจจะ
ี 
บางหรือเปนเนื้อเยื่อหนานุมกลายเปนเนื้อผลก็ได
3. เอนโดคารป (endocarp) เปนเนื้อเยื่อชั้นในสุดของเปลือก

มีการเปลี่ยนแปลงตางกันแลวแตชนิดของผลไม อาจเปลี่ยนเปน
เนื้อผลไม หรือเปลือกแข็งหุมเมล็ดก็ได

42. 1. ผลเดยว (simple fruit) คอ ผลทเ่ี กดมาจากรงไข
่ี ื ิ ั
อนเดยวในดอกเดยวกน อาจเปนดอกเดยวหรอดอกชอกได
ั ี ี ั  ่ี ื  ็
เชน สม มะเขือ ฟกทอง มะระ แตงชนิดตางๆ มะมวง มะปราง
มะกอก ลาไย เปนตน
ํ  
2. ผลกลม (aggregate fruit) คอ ผลทเ่ี กดจากรงไข
ุ ื ิ ั
หลายรงไขหรอกลมของรงไขในดอกเดยวกนของดอกเดยว
ั  ื ุ ั  ี ั ่ี
รงไขแตละอนจะกลายเปนผลยอยหนงผล เชน นอยหนา
ั   ั   ่ึ   
สตรอเบอร่ี ลกจาก กระดงงา การเวก นมแมว เปนตน
ู ั  

43. 3. ผลรวม (multiple fruit) คอ ผลทเ่ี กดจากรงไขของ
ื ิ ั 
ดอกแตละดอกของดอกชอซงเชอมรวมกนแนน รงไขเ หลาน้ี
  ่ึ ่ื ั  ั 
จะกลายเปนผลยอยๆ เช่ือมรวมกนแนนจนคลายเปนผลเดยว
  ั    ่ี
เชน สบปะรด ขนน สาเก ยอ มะเดอ เปนตน
 ั ุ ่ื  

44. ผลเดี่ยว
ผลกลุม

45. ผลรวม

46. ภายหลังการปฏิสนธิของพืชมีดอก ซึ่งเกิดขึ้นภายในรังไข
ทําใหเกิดไซโกตและเอนโดสเปรม ทั้งไซโกตและเอนโดสเปรมจะ
เจริญเติบโตอยูภายในเมล็ด โดยทีไซโกตจะมีการแบงเซลลเพิ่ม
่
จํานวนเซลลเจริญพัฒนาเปนเอ็มบริโอ หลังจากนั้นเอ็มบริโอก็
จะมีการเปลี่ยนแปลงทําใหเกิดการพัฒนาเปนอวัยวะตางๆ ไดแก
ราก ลําตน กิ่ง กาน และใบ

47. เมล็ดแตละชนิดอาจมีรูปราง ลักษณะ ขนาด ที่แตกตาง
กัน แตมีสวนประกอบหลักเหมือนกัน คือ เปลือกหุมเมล็ด
เอ็มบริโอ และเอนโดสเปรม

48. 1. เปลอกหมเมลด (seed coat) เปนสวนทอยนอกสด เจรญ
ื ุ ็   ่ี ู ุ ิ
เปลยนแปลงมาจากผนงของออวล และมลกษณะเปนเยอ 2 ชั้น
่ี ั ุ ีั  ่ื
- ชั้นนอก ( testa) เจริญเปลี่ยนแปลงมาจากผนังชั้นนอก
ของออวลปกตจะหนา แขง และเหนยว เปนผลใหนาในเมลด
ุ ิ ็ ี   ํ้ ็
ระเหยออกไปไดยาก ปองกนอนตรายจากแมลงและจลนทรย
  ั ั ุิ ี
- ชั้นใน (tegmen) เจริญเปลี่ยนแปลงมาจากผนังชั้นในของ
ออวุล มักเปนเยื่อสีขาวบางๆ

49. 2. เอ็มบริโอ (embryo) เจริญมาจากไซโกต เกิดจากเซลลไขผสมกับ
สเปรม และเจริญตอไปเปนตนพืช ประกอบดวยสวนสําคัญดังนี้
- ใบเลี้ยง (cotyledon) อยูติดกับเอ็มบริโอ ในเมล็ดพืช
ใบเลี้ยงคูมีใบเลี้ยง 2 ใบ สวนเมล็ดพืชใบเลี้ยงเดี่ยวมี1 ใบ ใบเลี้ยง

บางชนิดจะดูดอาหารจากเอนโดสเปรมมาเก็บไว ทําใหใบเลี้ยงอวบ
และมีขนาดใหญขึ้น เชน ใบเลี้ยงของเมล็ดถั่วดํา มะขาม มะละกอ
เปนตน ใบเลยงบางชนดไมสามารถดูดอาหารจากเอนโดสเปรม
  ้ี ิ  
มาเก็บไวทําใหมลักษณะแบนบาง เชน ใบเลี้ยงของเมล็ดละหุง
ี
มีหนาที่…เก็บสะสมอาหารสําหรับการเจริญของเอ็มบริโอ
คุมกันเอ็มบริโอระหวางการงอก และใบเลี้ยงที่เจริญอยูเหนือดิน
สามารถสงเคราะหแสงได
ั 

50. - เอพิคอทิล (epicotyle) อยูเหนือตําแหนงที่ติดกับ
ใบเลี้ยง เมื่อเจริญเติบโตตอไปจะเจริญเปนลําตน ใบ และดอก
ของพืช สวนยอดของเอพิคอทิลในเมล็ดเปนใบเล็กๆ 2 ใบและ
ยอดออน เรียกวา พลูมูน (plumule) หรือยอดออน ประกอบดวย
เนื้อเยื่อเจริญซึ่งจะเจริญเปนใบและยอดออนตอไป
- ไฮโพคอทล (hypocotyle) อยูระหวางตําแหนงที่ติดกับ
ิ
ใบเลี้ยงและตําแหนงที่จะเจริญไปเปนราก (อยูใตใบเลี้ยง) เมื่อ
เจริญเติบโตตอไปจะเปนสวนหนึ่งของลําตน

51. - แรดเิ คล (radicle) เปนสวนลางสุดของเอ็มบริโอตอจาก
ิ
สวนไฮโพคอทิลลงมา สวนปลายสุดของแรดิเคิลจะอยูตรงกับ
ไมโครไพลของเมล็ด เปนสวนแรกของเอ็มบริโอทีงอกออกมาจาก
่
เมล็ด และจะเจริญเปนรากแกว ถาเปนพืชใบเลี้ยงเดี่ยวรากแกวจะ
เจริญอยูระยะหนึ่ง หลังจากนั้นจะมีรากฝอยเจริญขึ้นมาแทน
เอ็มบริโอของพืชใบเลี้ยงเดี่ยว เชน พวกขาว และหญา จะมี
เยื่อหุมหนาหุมอยูตอนบน เรียกวา คอลีออบทิล (coleoptiel) และมี
เยื่อหุมแรดิเคิล เรียกวา คอลีโอไรซา (coleorhiza) เยื่อหุมทั้งสองชนิด
จะชวยปองกันอันตรายใหแกเอ็มบริโอสวนของยอดออนและสวน
ของแรดิเคิล เมื่อมีการงอกเกิดขึ้น

52. 3. เอนโดสเปรม เกิดจากการผสมระหวางสเปรมนิวเคลียสกับ

โพลารนิวเคลียส เปนเนื้อเยื่อที่สะสมอาหาร สวนใหญเปนพวกแปง
โปรตีน ไขมัน และอื่นๆไวสําหรับการเจริญเติบโตของเอ็มบริโอ และ
แตกตางกนไปตามชนดของพช
 ั ิ ื

53. ปจจัยในการงอกของเมล็ด
น้ําหรือความชื้น เพือทําใหเปลือกหุมเมล็ดออนนุม แรดิ
่  
เคิลแทงออกมาไดงายและมีสวนชวยในการยอยและลําเลียงอาหาร
ไปใหตนออนใชในการงอก
ออกซิเจน นําไปใชในการหายใจ เพื่อใหไดพลังงานสําหรับ
การแบงเซลลเพื่อการเจริญเติบโต
อุณหภูมิ เพอการทางานของเอนไซม
่ื ํ

54. คือ เมื่อสภาพตางๆ ของเมล็ดเอื้ออํานวยตอการงอกก็ไม
สามารถงอกได เมื่อเก็บเมล็ดไวสกระยะหนึ่งแลวนําไปเพาะ
ั
เมล็ดเหลานี้จึงสามารถงอกได
สาเหตุของการพักตัวของเมล็ด
- เมล็ดบางชนิดมีเปลือกแข็งและเหนียวมาก น้ําและออกซิเจนไม
สามารถผานเขาไปในเมลดได
  ็
- เมล็ดบางชนิดมีสารยับยั้งการงอกเคลือบอยูที่ผิว
- สภาพเอ็มบริโอภายในเมล็ดยังไมเจริญเต็มที่

55. สามารถแบงออกเปน 2 แบบ
- การงอกที่ใบเลี้ยงชูขึ้นมาเหนือดิน (epigeal germination) หลังจาก
แรดิเคิลงอกออกมาแลว สวนของไฮโพคอทิลจะเจริญดีจึงดัน
เอพิคอทิลละใบเลี้ยงชูขนไปเหนือดิน มักจะพบในพืชใบเลี้ยงคู เชน
ึ้
บัว ถั่ว มะขาม
- การงอกที่ใบเลี้ยงจมอยูใตดิน (hypogeal germination) หลังจาก แร
ดิเคิลงอกออกมาแลว สวนที่เจริญดีตามมาคือ เอพิคอทิลเทานั้น ที่
ชูขึ้นมาเหนือดิน สวนใบเลี้ยงและไฮโพคอทิลยังจมอยู ใตดน มักจะ
ิ
พบในพืชใบเลี้ยงเดี่ยว เชน ขาว ขาวโพด มะพราว

57. หมายถึง ลักษณะรวมๆ หลายประการของเมล็ด อัน
เปนลักษณะเดนที่เมล็ดสามารถแสดงออกมาเมือนําเมล็ด
่
นั้นไปเพาะในสภาวะแวดลอมที่แปรปรวน
ไมเ หมาะสม
 จํานวนตนท ี่งอกในแตละวัน 
สูตร ดัชนีการงอก = ผลบวกของ  จํานวนวันหล ังเพาะ 
 

59. นอกจากพืชจะขยายพันธุโดยใชเมล็ด ซึ่งเปนวิธการสืบพันธ
ี
แบบอาศัยเพศแลว ยังมีการขยายพันธุแบบไมอาศัยเพศจาก
สวนอื่นๆที่ไมใชเมล็ด เชน ลําตน กิง ใบราก เปนตน อาจ
่
เกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติหรือเกิดจากการกระทําของมนุษย
วิธีนี้มีประโยชนตอการขยายพันธพืชที่มีลักษณะดี เพราะ
พืชตนใหมมกมีลักษณะเหมือนตนเดิมไมกลายพันธุ รวมทั้ง
ั
ใหดอกและผลเร็ว แตมีขอเสียที่ไมมีรากแกวทําใหลําตน
ไมแข็งแรง

60. พืชที่ขายพันธุดวยลําตน มักเปนลําตนใตดินที่สะสมอาหารจําพวกแงง
 
หรือหัว เชน ขิงขา ขมิ้น เผือก เปนตน
พืชทขยายพันธุดวยกิ่ง อาจทําไดโดย การปกชํา การตอน การติดตา เสียบ
ี่ 
ยอด หรือทาบกิ่ง เชน ชบา พูระหง โกสน มะลิ กุหลาบ มะมวง เปนตน
พืชที่ขยายพันธุดวยราก มักเปนรากที่สะสมอาหาร เชน มันเทศ เปนตน

ปจจุบันมีการนําเทคโนโลยีชีวภาพ ในการเลี้ยงเนื้อเยื่อมาใชในการ
ขยายพันธุพืช โดยเฉพาะพืชที่ไดรับการคัดเลือกและปรับปรุงพันธุ วิธีการเลี้ยง
เนื้อเยื่อนี้สามารถขยายพันธุไดปริมาณมากอยางรวดเร็ว ตนพืชที่ไดใหมจะมี
ลักษณะตรงตามพันธุเดิม เหมาะที่จะขยายพันธุพืชเศรษฐกิจ หรือพืชที่ปกติจะ
ขยายพันธุแบบอาศัยเพศไดยากหรือไมไดเลย

61. การขยายพันธุโดยการเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช(tissue culture)
การเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชเปนการนําเอาสวนใดสวนหนึงของพืช
่
ไมวาจะเปนอวัยวะ เนื้อเยื่อ เซลล แมกระทั่งโพรโทพลาสต
(โพรโทพลาสซึมทีมีเยื่อหุมเซลลที่ปราศจากผนังเซลลหอหุม) มาเลี้ยง
่ 
ในอาหารสังเคราะหซึ่งชิ้นสวนของพืชที่นํามาเลี้ยงเหลานี้ จะเจริญ
ไปเปน ตน ราก หรือเจริญเปนแคลลัส(callus) ซึงสวนใหญเปน
่
กลุมเซลลพาเรงคิมา เซลลสวนนีจะเจริญเปนแคลลัสขนาดใหญที่
 ้
สามารถ ชักนําใหเปลี่ยนแปลงไปเปน ตน หรือ ราก ระยะนี้อาจแบง
เพิ่มจํานวนไดมากขึ้นเรือยๆโดยแยกไปเลี้ยงในอาหารใหม
่

62. หลักการเลี้ยงเนื้อเยือพืช
่
ในการเลยงเนอเยอ พชจะตองนาชนสวนของพชมาเลยงในอาหาร
้ี ้ื ่ื ื  ํ ้ิ  ื ้ี
สงเคราะหซงประกอบดวยแรธาตุตาง แรธาตเุ หลาน้ีจะเปนองคประกอบ
ั  ่ึ       
ของโครงสรางเซลล ผนงเซลล เยอหมเซลล โครโมโซม คลอโรพลาสต ฯลฯ
 ั ่ื ุ
หรอเปนองคประกอบ สารเคมทจาเปนตอกระบวนการเมแทบอลิซม เชน
ื  ี ่ี ํ   ึ 
เอนไซม ฮอรโมน กรดอะมโน ฯลฯ นอกจากนในอาหารสงเคราะหจะตองมี
ิ ้ี ั  
แหลงที่ใหพลังงานแกเซลล ไดแกแกพวกน้ําตาลตางๆและยังมีวิตามิน
สารควบคมการเจรญเตบโตอนๆเชน ออกซน และไซโทไคนิน สารเหลานจะ
ุ ิ ิ ่ื  ิ  ้ี
ทาใหเ นอเยอเจรญไดดี ทาใหเ กดการแบงเซลล การขยายขนาดของเซลลและ
ํ ้ื ่ื ิ  ํ ิ  
เปลยนรปรางของเซลลไปทาหนาทเ่ี ฉพาะอยาง ในการเพาะเลยงเนอเยอ
่ี ู   ํ   ้ี ้ื ่ื
ทั่วไปนี้ใชอุณหภูมิระหวาง 23-38 องศาเซลเซียส ความสวางของแสงชวง
1000-2000 ลักซ

63. ขั้นตอนในการเลียงเนื้อเยือพืชมีดังนี้
้ ่
1. นําชิ้นสวนของพืชมาตัดแบงและนําไปฟอกคาเชื้อจุลนทรีย
ิ
ที่ผิวของพืช แลวนํามาเลียงในขวดอาหาร ตามขวดที่เหมาะสมแลวแต
้
ชนิดของพืช จนไดแคคลัสหรือตนที่ปลอดเชื้อ
2. ตัดแบงแคลลัสออกเปนชินเพื่อการเพิมจํานวนหรือถาเจริญ
้ ่
เปนตนแลวจะมีมากกวา 1 ตน ก็แยกออกไปเลี้ยงในอาหารใหมทุก
1 เดือน เพื่อเพิ่มจํานวนไปเรื่อยๆ ตามจํานวนที่ตองการ

64. 3. เมือไดตนที่มากพอแลว ก็ชักนําใหรากงอกและเมื่อเจริญ
่
เปนตนที่แข็งแรงแลว จึงนําออกจากขวดปลูกลงดินนอกจากนี้
ในปจจุบน ยังมีการทําเมล็ดเทียม เพื่อใชขยายพันธุไดบางชนิด
ั
เชน แครอทยาสูบ หนอไมฝรั่ง ซึ่งการผลิตเมล็ดเทียมนี้ไดพัฒนา
มาจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ โดยการนําเซลลของพืชที่เจริญมาจาก
เนื้อเยื่อทําเปนเอ็มบริโอเทียมเรียกวา โซมาติกเอ็มบริโอ (somatic
embryo) แทนไซโกติกเอ็มบริโอ ซึ่งเกิดจากการปฏิสนธิแลวจึง
นํามาหอหุมดวยสารอาหารที่ทําหนาที่แทนเอนโดสเปรมและ

ดานนอกสุดหอหุมดวยสวนที่แข็งแรง ทําหนาที่เปนเปลือกหุม
 
เมล็ดเทียม