1. МУИС-докторант Д.Отгончимэг
Лекц -3

2. ФИЛОСОФИЙН
СУДЛАХ ЗҮЙЛ
ГЭЖ ЮУ ВЭ?

3. ÔÈËÎÑÎÔÈ ÁÎË:
Õ¿í òºðºëõòºíèé îþóí ñî¸ëûí àëèâàà
òºðëèéí ¿ð øèìèéã àëü íýã áîäãàëü õ¿íýýñ
äýýã¿¿ðõ òèéì ñóáúåêòûí ýðìýëçýëä
íèéö¿¿ëýí ñàéí áà ìóó, ñàéõàí áà
ìóóõàé, àøèãòàé áà àøèãã¿é, øóäàðãà
áà øóäàðãà áóñ ãýõ ìýòýýð íýí ò¿ð¿¿íä
¸ñ ñóðòàõóóíû ¿íýëãýý ºãºõ åðºíõèé
çàð÷ìóóäûã áîëîâñðóóëäàã ¿íäñýí ¿éë
á¿õèé ä¿ãíýëò õèéäýã.
3

4. ÔÈËÎÑÎÔÈ ÄÀÕÜ ÌÅÒÎÄËÎÃÈ /
ÀÐÃÀ
ǯ ÔÓÍÊÖÈ/
ÉÍ
ªÐÃªÍ ÓÒÃÀÀÐÀÀ ÀÐÃÀ ÃÝÄÝà ÍÜ:
Ïðàêòèêèéí áîëîí òàíèí ìýäýõ¿éí
îéëãîõóéí òîäîðõîé çîðèëòóóäûí
õýðýãæ¿¿ëýõýä àøèãëàæ áóé ÿíç
á¿ðèéí
į
ÐÝÌ, ÕÝÌ ÕÝÌÆÝÝ, ÇÀÐ×ÈÌ, ÝÂ
į öîãö ìºí.
ÉÍ
4

5. ÀËÈÂÀÀ ÔÈËÎÑÎÔÈ
ÀÐÃÀ ÁÎË:
ÒÀÍÈÍ ÌÝÄÝÕ¯ ÒÎÄÎÐÕÎÉ Õ¯
ÉÍ
ÐÝÝÍÈÉ
¯ į ÀÌÆÈËÒÒÀÉ ÁÎËÃÎÕ
Ð ÍÃ
ÇÎÐÈÓËÀËÒÀÀÐ ¯ ÑÝÆ, ÕªÃÆÈÕ,
¯
ÓËÌÀÀÐ ÇÀÐÈÌ ÍÜ ÁÀÉÐ ÑÓÓÐÈÀ
ÁÓÑÀÄ ÀÐÃÀÄ ÒÀÂÜÆ ªÃ×,
ÇÀÐÈÌ ÍÜ ÍÝËÝÝÄ ªÐÃªÍ Õ¯
ÐÝÝÍÈÉ
ÏÐÀÊÒÈÊ ¯
ÉË×ÈËÃÝÝ Á¯
ÕÈÉ ÁÀÉÄÀÃ.
5

6. ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ÁÈÅ ÄÀÀÑÀÍ ÀÐÃÓÓÄ
•ÌÝÄËÝÃÈÉÍ ßÍÇ Á¯
ÐÈÉÍ ÒªÐËÈÉÍ ÎÍÎËÛÍ ÁÀ ÝÌÏÈÐÈÊ
ÀËÜ ÀËÜ Ò¯
ÂØÈÍÄ ÕÝÐÝÃËÝÃÄÄÝà ÅЪÍÕÈÉ ËÎÃÈÊ
ÀÐÃÓÓÄ /
ÈÍÄÓÊÖÈ, ÄÈÄÓÊÖÈ, ÀÍÀËÈÇ, ÆÈØÈËÒ/
•ÌÝÄËÝÃÈÉÍ ÒªÐ˯ ÄÈÉÍ ÈÌÏÅÐÈÊ Ò¯
¯
ÂØÈÍÄ
ÕÝÐÝÃËÝÃÄÄÝÃ ÀÐÃÓÓÄ /
ÀÆÈÃËÀËÒ, ÒÓÐØÈËÒ ÃÝÕ ÌÝÒ/
•ÌÝÄËÝÃÈÉÍ ßÍÇ Á¯
ÐÈÉÍ ÒªÐªË ÒÓÑ Á¯
ÐÈÉÍ ÇªÂÕªÍ
ÀËÜ ÍÝÃ ÑÀËÁÀÐ ÕÝÐÝÃËÝÃÄÝÃ ÀÐÃÓÓÄ
•ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍÛ ÎÍÎË ÁÀÉÃÓÓËÀÕÀÄ
ÕÝÐÝÃËÝÄÝà ÀÐÃÓÓÄ /àòåìàòèê÷ëàõ, ôîðìàëü÷ëàõ/
Ì
6

7. ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ Ò¯ ÕÈÉÍ ÈÕÝÍÕÈ
¯
ÕÓÃÀÖÀÀÍÄ ÓËÀÌÆËÀÃÄÀÍ
ÕÀÄÃÀËÀÃÄÀÆ ÈÐÑÝÍ ÀÐÃÀ ÁÎË:
ÄÅÀËÅÊÒÈÊ ÀÐÃÀ ÁÀÉÄÀÃ.
“ÄÅÀËÅÊÒÈÊ” ÃÝÄÝà ÍÝÐ ÒÎÌڨΠÍÜ
ÃÐÅÊÈÉÍ “ßÐÈËÖÀÕ ÓÐËÀÔ ãýñýí óòãà
á¿õèé õîëáîî íýð ¿ãíýýñ ãàðàëòàé
Øèíý ¿åèéí ôèëîñîôèä óã ¿ã íü
“ÒÀÍÈÍ ÌÝÄÝÕ¯ ÀÐÃÀ”
ÉÍ
ãýñýí óòãàòàé
7

8. Æèøýýëáýë: Ýðòíèé äîðíî äàõèíû àðä
ò¿ìíèé áÿñàëãàëä ÷ äèàëåêòèê
ñýòãýëãýýíèé ¿ð õºâðºë áàéæýý.
Ýðòíèé Õÿòàäûí áè÷ãèéí îëîí äóðñãàëä
äóðäñàí “ÈÍÜ, ßÍÜ” õî¸ð
áîë åðòºíöèéí þìñûã / ýì 2,
ýð
íàð, ñàð 2, õàëóóí õ¿éòýí 2 ãýõ ìýò
Ýñðýã òýñðýã òóéë áîëãîí àâ÷ ¿çýõ
áîëîëöòîéã èëýðõèéëäýã òîìú¸îíóóä þì.
È
íü-ÿíü 2 õîñûí òóõàé ºã¿¿ëñýí íü àðãà-áèëãèéí òóõàé
ìîíãîë÷óóäûí áÿñàëãàëûí çàð÷ìûã ñàíàãäóóëäàã
8

9. ÎÐ×ÈÍ ¯
ÅÈÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ÑÓÐÃÀÀËÓÓÄ
ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍ, ÓÐËÀÃÈÉÍ îíîë, ØÀØÈÍ
ÑÓÄËÀË, Õ¯ ¯
̯ ÆËÈÉÍ ÒÓÕÀÉ îíîë çýðýã
ìýäëýãèéí ÿíç á¿ðèéí òºðëèéíõ íü á¿ãäèéã áà
çàðìûíõ ¿ð ä¿íã ¿íäýñëýãýý áîëãîõ çàìààð àðãà
ç¿éí ÷óõàë
÷óõàë çàð÷ìûã áîëîâñðóóëæ, óëìààð
Òýä ÿíç á¿ðèéí ìýäëýãò èäýâõòýé íºëºº ¿ç¿¿ëäýã.
Æèøýý íü:
ÔÅÐÌÅÍÃÎËÎÃÈ ÀÐÃÀ
ÃÅÐÌÅÍÅÂÒÅÊ ÀÐÃÀ ǯ ãýõ ìýò
É
ǯ
É,
9

10. ÔÈËÎÑÎÔÈ ÁÀ ÍÈÉÃÝÌ
ÔÈËÎÑÎÔÈ ÁÎË
ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÀÌÜÄÐÀËÛÍ
ÇÎÐÈËÒÓÓÄÀÀÑ, Õ¯ ¯
̯ ÑÈÉÍ
ÒÎÄÎÐÕÎÉ ÑÎÍÈÐÕÎËÎÎÑ
ÕÀÌÀÀÐÄÀÃï ÒÈÉÌ ÎÞÓÍÛ
É
ÄÝÝÄ ¯ į ÌªÍ ÁÀÉÕ ¨ÑÒÎÉ
Ð Í
ÃÝÄÝÃ ¯
ÇÝË ÀÍÕ Õ¯
×ÒÝÉ
ÈËÝÐÑÝÍ
10

11. XIX ÇÓÓÍÛ ¯
ÅÈÉÍ ÍÝÃ ÒÎÌÎÎÕÎÍ
ÔÈËÎÑÎÔÈ× À.ØÎÏÅÍÃÀÓÝÐ:
“Ôèëîñîôè óãòàà ãàãöõ¿¿ ýðãýö¿¿ëæ,
ñóäàëäàã áîëîõîîñ çààâàðëàäàãã¿é.
Ïðàêòèê øèíæòýé, àâèð ¿éëäëèéã
óäèðääàã, çàí ààøèéã çàñäàã áàéõ
ãýäýã” îíîëûã äýâø¿¿ëæ áàéñàí áàéíà ãýæ
áè÷ñýí áàéäàã.
À.Øîïåíãàóýð. Ìèð êàê âîëÿ ïðåäñòàâëåíèå. Òîì 1, 1900.ñ.27911

12. Ãýòýë ØÀÏÅÍÃÀÓÝÐÈÉÍ ÎÍÎË×-
ÌÀÐÊÑ:
“Ôèëîñîôè áîë- íèéãìèéã
ººð÷ëºõ ¿çýë ñàíààíû õ¿÷èðõýã
çýâñýã ìºí ãýæ ¿çýæ … ôèëîñîôè÷èä
åðòºíöèéã ãàãöõ¿¿ ÿíç á¿ðýýð
òàéëáàðëàäàã áàéæýý, óã íü ò¿¿íèéã
ººð÷ëºõ íü ãîë áàéãàà þì” õýìýýí
áè÷èæ áàéñàí.
Ê.Ìàðêñ.Ôåéåðáàõûí òóõàé ñýäâ¿¿ä. /Ê.Ìàðêñ, Ô.Ýíãåëüñ. Ò¿¿âýð çîõèîë, 1/
12
ð áîòü.,ÓÁ.,1969, 3 äàõü òàë

13. ÕÕ çóóíû ýõíèé õàãàñ ¿åèéí îðîñûí øàøíû
ôèëîñîôèéí ãàðàìãàé òºëººëºã÷
Í.À.ÁÅÐÄßÅÂ:
1920-îíû ñ¿¿ë÷ýýð öàãàà÷ àìüäðàëûí íºõöºëä
áè÷ñýí “Ýðõ ÷ºëººò ãýãýýðëèéí ôèëîñîôè”
õýìýýõ á¿òýýëäýý:
“æèíõýíý, õóâü òàâèëàíòàé ôèëîñîôè÷ õ¿í
åðòºíöèéã òàíèí ìýäýõ òºäèéã¿é åðòºíöèéã
ººð÷èëæ, ñàéæðóóëæ, äàõèí òºð¿¿ëýõèéã
õ¿ñäýã” ãýæ áè÷ñýí áàéäàã.
Í.À.Áåðäÿåâ. Ôèëîñîôèÿ ñâîáîäíîãî äóõà.Ì.,1994,ñ232
13

14. ÇÀÐÈÌ ÑÝÒÃÝÃ× ÍÀÐ ÔÈËÎÑÎÔÈ ÁÎË Õ¯ ҪЪËÕÒªÍÈÉ
Í
Ò¯ ÕÝÍ ÒÎÄÎÐÕÎÉ ÒÎÄÎÐÕÎÉ ¯
¯
ÅÈÉÍ ÑΨË
ÀÆ ÒªÐªÕ ¨Ñ, ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕÀÐÈËÖÀÀ
ÇÝÐÃÈÉà Á¯
ÒÝÝÃÄÝÕ¯ Í ÁÎËÆ ÁÀÉÄÃÈÉÃ ¯
¯
ÍÄÝÑËÝÍ
ÁÈ×ÄÝÃ.
Òóõàéëáàë:Ã.ÃÅÃÅËÈÉÍ áîëîâñðóóëñàí
Ò¯ ÕÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÔÈËÎÑÎÔÈ,
¯
ØÀØÍÛ ÒÓÕÀÉ ÔÈËÎÑÎÔÈ,
ÝÐÕÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÔÈËÎÑÎÔÈ çýðýã íü
Ôèëîñîôè áîë öàã ¿åèéíõýý îþóíëàã
Ãîë ç¿éë, ýðèéí ¿å ººðèé㺺 óõàìñàðëàñàí íü ìºí ãýæ ¿çñýí
îíîë
14

15. ÔÈËÎÑÎÔÈ ÁÎË:
Õ¿í òºðºëõòºíèé ÎÞÓÍÛ ÑΨËÛÍ ¯ ØÈÌ,
Ð
íèéãìèéí ¿éë ÿâöûí òîäîðõîé á¿òýýãäýõ¿¿í áà
îþóíû çýâñýã áîëæ áàéäàã òºäèéã¿é
ÌÝÄËÝÃÈÉÍ ÿíç á¿ðèéí òºðëèéí ºñºëòèéã
õàíãàõàä, íèéãìèéí øèíý õàðèëöàà áà øèíý
áàéãóóëàìæ òîãòîõîä óðüä÷èëàí õàðàõ áà
á¿òýýõ ìàø ÷óõàë ¯
ÇÝË ÑÀÍÀÀÍÛ ÍªËªªÃ
¿ç¿¿ëæ èðñýí áàéíà.
15

16. ÀÐÄ×ÈËÑÀÍ ÀËÈÂÀÀ ¯
ÍÄÑÝÍ ÕÓÓËÜ ÁÎË
ÎÍÎËÛÍ
ÀÃÓÓËÃÀ
áà
ÍÈÉÃÌÈÉÍ
ÇÎÐÈÓËÀËÒÀÀÐÀÀ ÿëãààòàé, çàðèì íü
á¿ð ÝÑÐÝÃ ÒÝÑÐÝÃ ÿíç á¿ðèéí
ÔÈËÎÑÎÔÈ ÑÓÐÃÀÀËÛÍ àëü íýãèéã íü
ĪÂÈÉËÃªÍ ªÐêÌÆÈËÆ, áóñäûã íü
¯ ÉÑÃÝÕï
ï
ÉÃÝÝÐ õàðèí òýäãýýð íü
ÁÈÅ ÁÈÅÄÝÝ ÍªËªªËÆ, óëìààð
ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÎÞÓÍÛ ÍÈÉÒ ÑΨËÄ
Á¿ãä ÕÓÂÜ ÍÝÌÐÝÝ ÎÐÓÓËÄÀÃ áàéõ òèéì áîëîëöîîã
16
õàíãàõ ýðõ ç¿éí íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëäýã

17. ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ¯
ÍÄÑÝÍ ÀÑÓÓÄÀË,
ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒ
ÔÈËÎÑÎÔÈ ÑÓÐÃÀÀË íü-”ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ
¯
ÍÄÑÝÍ ÀÑÓÓÄÀË”
Ãýäýã îéëãîëò àøèãëàäàã.
Ýíý áîë òóõàéí ôèëîñîôèä íýí ãàðöààã¿é
øèéäâýðëýäýã áºãººä
Ò¿¿íèéã õýðõýí øèéäâýðëýñíèé äàãóó
Áóñàä àñóóäàë íü òàéëáàðëàãääàã òèéì
àñóóäëûã èëýðõèéëäýã îéëãîëò ìºí
17

18. Àëèâàà ôèëîñîôè ¿íäñýí àñóóäëàà õýðõýí
øèéäâýðëýäýã áàéäëààñàà õàìààð÷
•ÎÍÒÎËÎÃÈ, /
ä¿ãíýëò ãàðãàõ/
•ÌÅÒÎÄÎËÎÃÈ, /
àðãà ç¿éí/
•ÀÊÑÈÎËÎÃÈ /
¿íýëýìæ/
•Ïðàêñèîëîãè /
¿éëäëèéí/
•ÏËÞÐÀËÈÇÌ / óðãàëü÷ ¿çýë/
Îëîí
•ÄÓÈËÈÇÌ /
õî¸ðäìîë ãýñýí óòãà/
çýðýã á¿ãäèéã íü þì óó, ýñâýë çàðèìûã íü
¿çäýã áàéäàë òîäîðõîéëääîã
18

19. ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒÓÓÄ
ÒÓÕÀÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ Á¯ÐÝËÄÝÕ¯¯Í ÁÎË òýð
ÔÈËÎÑÎÔÈ ßÌÀÐ ßÌÀÐ
ÔÓÍÊÖ á¿õèé áàéãààòàé íü ÷óõàë õîëáîîòîé
áàéäàã. Èíãýõäýý
Ôèëîñîôèéí á¿ðýëäýõ¿¿í, ôóíê 2-ûã ÿëãàõ
õýðýãòýé áàéíà.
Àëü íýã ôóíêöèóä áîë òýð ôèëîñîôè
Ñóäëàõ ç¿éëýý àâ÷ ¿çýõäýý îíîëûí ÿìàð ÿìàð
õýâ ìàÿãèéí çàð÷ìûã àðãà ç¿éí õîëáîãäîõ
¿íäýñëýãýý áîëãîõîî øèéäâýðëýñýí áàéäàë
÷óõàë þì.
19

20. ÕÀÐÈÍ ÒÓÕÀÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈ Á¯
ÐÝËÄÝÕ¯ Í
¯
ÁÎË:
Òýð ôèëîñîôèéí õ¿ðýýí äýõ õàðüöàíãóé áèå
äààñàí ñóäëàõ ç¿é á¿õèé ÿíç á¿рèéí
ñóðãààë ìºí.
Õàðèí òóõàéí ôèëîñîôèéí á¿ðýëäýõ¿¿í áîë
òýð ôèëîñîôèéí õ¿ðýýí äýõ õàðüöàíãóé áèå
äààñàí ñóäëàõ ç¿éë á¿õèé ñóðãààë ìºí
20

21. ÎÐ×ÈÍ ¯
ÅÈÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈ ×ÈÃËÝËÈÉÍ
ÑÀËÁÀÐÓÓÄ ÍÝÐÑ:
1.Îíòîëîãè
2.Òàíèí ìýäýõ¿éí îíîë
3.Íèéãìèéí òóõàé ôèëîñîôè
4.Ìåòîäëîãè /
àðãà ç¿é/
5.Ëîãèê
6.Ôèëîñîôèéí ò¿¿õ
7.¯
íýëýìæèéí òóõàé ôèëîñîôè
8.Øèíæëýõ óõààíû òóõàé ôèëîñîôè
9.Ñî¸ëûí òóõàé ôèëîñîôè
21

22. 10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
¨ñ ç¿é /
ýòèê/
Óðëàãèéí òóõàé ôèëîñîôè / ç¿é/
ãîî
Øàøíû òóõàé ôèëîñîôè
Ýäèéí çàñãèéí ôèëîñîôè
Ôèëîñîôèéí àíòðîïîëîãè
Óëñ òºðèéí ôèëîñîôè
Ýðõ ç¿éí ôèëîñîôè
Ò¿¿õèéí òóõàé ôèëîñîôè
Óõàìñàðûí ôèëîñîôè
Òåõíîëîãèéí ôèëîñîôè
Ñåìèîòèê
¯
éëäëèéí ôèëîñîôè
Áîëîâñðîëûí ôèëîñîôè ãýõ ìýò
22

23. Лекцийн товчлол хийх Унших ном, зохиол
1.Философи шашин судлал. МУИС V.2006 №263(34)
2.Философи шашин судлал. МУИС IX.2009 №308.(51)
3.Философи, социологи, политологи.Дашпүрэв.Д.
УБ.,2009
4.Дундад зууны өрнөдийн улс төрийн сэтгэлгээний
түүх.I дэвтэр. Х.Ганбаатар, Э.Тамир, Д.Биндэръяа.
УБ.,2004
5.Өрнөдийн улс төрийн сэтгэлгээний түүх II дэвтэр.
Х.Ганбаатар, Э.Тамир, Д.Биндэръяа. УБ.,2004
23