Ang dokumento ay naglalarawan ng kasaysayan ng Pilipinas mula sa pagdating ng mga Kastila at ang iba't ibang yugto ng pamumuhay, kultura, at relihiyon ng mga tao sa bansa. Tinutukoy nito ang mga katutubong paraan ng paghahanda ng pagkain, mga kasangkapan noong panahon ng paleolitiko, at ang mga impluwensya ng mga lahing Malay, Tsino, at Muslim sa kasaysayan at kultura ng Pilipinas. Bukod dito, inilarawan ang pag-unlad ng mga komunidad sa kalakalan, ang paglaganap ng Islam, at ang pamumuhay ng mga tao mula sa iba't ibang rehiyon at kultura sa bansa.

1. ANG PILIPINAS SA PAGDATING NG MGA KASTILA

2. Pamumuhay“Kinilaw “ angpinaka-unangpamamaraanngpaghahandangpagkaingisda. Ginagamitanitongsuka o katasngdayapangnagpapalutangnglasangisda. Sa Mindanao, katasngtabon-tabon (hydrophytuneorbiculatum) ang nag-aalisnglansa. Sa Leyte at Cebu, gatangniyoganggamitnila.

3. PanahongPaleolitiko (50,000-10,000 B.C.)PanahonngmgakagamitannayarisabatoPinaniniwalaangsaPilipinas ay nagmulasabahaging Cagayan Valley.

4. core toolsGamitmulasatinapyas o tinabasnamgabato.

5. pebble toolsMgabilugangbatotuladngmganatatagpuansailalimngmgailog.

6. flake toolsMgagamitmulasamgabatongtinasahan.

7. Philippine pottery

8. KamatayanMgabangaangginamitnalalagyanngmgalabingmgayumao.Sa El Nido Cave, sa Palawan, mgapintadongbuto ay inilagaysamaliliitnapuntodsaloobngkuweba.Manunggul jar (890 B.C. and 710 B.C.)

9. KamatayanSa ibangbahagingarkipelago, angmgalabingnamatay ay inililibingsalupasanakaupongposisyon.Sa bawatpaglilibing, nagpapabaonangmganaiwanngdamit, pagkain o sandata.

10. Alahas at PalamutiPanahonng Metal (ca. 500 B.C.)Hilawnacopperangdinidikdikupangmagingpalamuti o dikaya’ysandata.Angmgaalahas at iba pang palamuti ay yarisamgabutilngjade, bato, kristal, sigay, buto, o magingngtangkaynghalaman.

15. AngSumpakAngSumpakMga piston sa Southeast Asia at Madagascar nayarisakawayan o tubongkahoy.

17. PanahongngBakalKinakitaanngmasmainamnamgagamit, dahilnarinsamasmaramingpinagkukunanngyaman.Angmgaalahas ay nagingtandangpagkaka-antas-antassamgakomunidad.Mgaindustriyangpanahon: metalworking, pottery making, glassmaking, at tie-and-dye weaving.

18. Millennium A.D.Angilangpamilyamulasamganakapalibotnakaharian o tribosamgaislangPilipinas ay naglayag at nagtatagngmgakomunidadsamgatabingilog.Masmaigtingnapakikipag-ugnayansamgatagaibanglugar.PaglawakngpaglalakbaydagatAge of Contact (500-1400 A.D.)

19. Balangay o Balanghai

20. Age of ContactPaglagongbuhaykomunidadnaumiikotsapagnenegosyo at kalakal.Paglinangnggalingsaiba’t-ibanglarangan o gawain.Kasamangiba pang nasatimogsilanganngAsya, sila ay “highly nomadic” dalangtransportasyongtubig. Kagalingansapaglalayag at paggawangbarko (seamanship at boatbuilding)

21. Balangay Boat (900 A.D.)in Butuan,National Museum - Balangay Shrine, Brgy. Libertad, Butuan City, Agusan del Norte

22. Balangay (1250 A.D.) at the National Museum, Manila

23. Lahing MalayNoong 1000 A.D., sakainitanngkapangyarihanng Sri Vijaya (nanagmulasa Palembang, Sumatra noong ika-7 siglo), angmgamangangalakaldito ay nakipagnegosyosamgataga China at India, hanggangangimpluwensya ay makaratingsaPilipinas.

24. Lahing MalayAyonsakinagisnansa Sulu, angmgaimigrantegalingChampa (Indianizednakahariansa Indochina) ay nakapagtatagngtrading colony samgaBurananng Sulu.

25. Lahing MalayAngmgatagaChampa ay kinilalangmgaOrangDampuan, mgatauhanng Sri Vijaya Empire.AngMgaOrangDampuan ay namalagisaTaguima (ngayon ay Basilan), at nagingninunongmgaYakan.

27. An elder Yakan

28. Lahing MalayAngilangsiglongpakikipag-ugnayansamgaIndianized traders ay nag-iwanngmgaburdasakasaysaysan at kulturangmga Pilipino.Pananampalataya, salita, panitikan, at kinagisnangkaugalian.BATHALA = Bhattara(Sanskrit, naangibigsabihin ay “Great Lord”)

29. Lahing MalayMalay angpangunahingsalitasamgapamilihansatimogsilangang Asia noongpanahongiyon.Maramingsalitang Malay angginagamitmagpasahanggangngayonsaPilipinas.

30. Lahing MalayTALARO (scales)UPA (payment)LAKO (peddle)GUSALI (hall)TUNAY (real=hard cash)BIYAYA (grace=disbursement)

31. Lahing MalayATSARA (pickles)PATIS (brine)PUTO (native cake)KALAN (stove)PINGGAN (plate)ARAL (learning)PAGSAMBA (adoration)

32. Lahing MalayPaniniwala: Angdaigdig ay punongmabuti at masamangespiritu, nadapatpinag-aalayanngsakripisyo at panalanginparasapagpapala.MgaPabula: AngKarerangUod at Usa; AngUnggoy at angPagong.MgaEpiko: Darangan (Lanao); Lam-Ang (Ilocos); Ibalon (Bicol); Alim at Hudhud (Mt. Province) – mgahangosaMahabharata (Sanskrit, “Great Story”) at Ramayana (Sanskrit, “Story of Rama”).

33. Lahing MalayBugtong (riddles)Awit (songs)Salawikain (proverbs)Alamat, mito at tula

34. Lahing Malay: MgaSalitanggalingsa SanskritAma (father), ina (mother), asawa (spouse)Halaga (price)Kalapati (dove)Kuta (fort) Sutla (silk)Saksi (witness)Tala (star) Rajah (king) Sandata (weapon)Maharlika (noble)

35. Lahing MalayMgaKaugalian: Pagsasabitngkwintasngbulalaksaleegngbisita; pagbibigay-kaya (dowry, paninilbihannglalakisabahayngbabaengmapapangasawabagoangkanilangkasal; paghahagisngbutilngbigassabagongkasal.

36. Lahing MalayMgaPamahiin: Magkakaroonngkambalnaanakkapagkumainngkambalnasaging.

37. Lahing MalayBaybayin: mgatitikTagalog; bawathubog o tanda ay katumbasngisangpantigNapapagkamalangAlibata.17 mgatitik, nabinubuong 3 patinig at 14 nakatinig.

38. Baybayin

39. Lahing MalayAngpanulat ay isangmatulisnasipol.Yarisa metal or bakal, angsipol ay ginagamitna pang-ukitngngmgasalitasasangangkawayan, malapadnakahoy o tabla, dahon, banga, at metal.

40. LahingTsinoAng Sino-Pilipinongugnayan ay sinasabingnagsimulanoong ika-10 siglo.982 A.D.: angmganegosyanteng Ma-yi (binubuong Mindoro, Batangas, Manila at Pampanga) ay dumatingmulasa Canton, lulanngisangbangkangArabyanoupangipagbiliangkanilangmamahalingkalakal.

41. LahingTsinoNakilalaangmga Pilipino bilangtapat at mapagkakatiwalaansanegosyo.P’i-she-ya (marahil ay Visayas), ay sinasabinilangbarbaro, may mgataongpintadoangkatawanhanggangleeg.

43. LahingTsinoAyonsatalaanng Ming Dynasty (Ming Shih), Talaanng Luzon, TalaanngCamilig, at Talaanng Sulu, angPilipinas ay nagpadalang 8 embahadasa Beijing, sapagitanng 1372-1424.

44. LahingTsinoSi Admiral Zheng He (a.k.a. Cheng Ho, 1371-1435) angnangunang 7 ekspedisyon (1405-1422) sakatimuranngkaragatan ay naratingangPilipinas, Borneo, Malay Peninsula, Singapore, Indochina, India, at Ceylon (Sri Lanka).Angunangekspedisyon, nabinuong 62 barko, ay dumaongsaPilipinasnoongDisyembre 1405.

46. LahingTsinoSi Pei-Pon-Tao (kilalarinbilangPun Tao King), isasamgatauhanni Admiral Zheng He ay namatay at inilibingsaJatti Tunggal, Jolo. Taun-taon, tuwing ika-26 ngDisyembreangmgaTsinosaJolo ay pumupuntasapuntodni Pei-Pon-Tao upangmagbigaypugaysamganangunangrelasyongSino-Philippines.

47. LahingTsinoPinagyaman pa ngmgaTsinoangkulturang Pilipino sailangsiglongpaninirahandito.Asul at putingporselana, balangaw, pilak, pulbura ay nagingbahagingbuhayngmga Pilipino.

48. LahingTsinoPinagyaman din ngmgaTsinoanghilerangpagkaing Pilipino: pag-iihawngbaboy, pagpapakulongtsaa, paglulutongpansit, lumpia, chopsuey at okoy.Angpaggamitngtoyo, tahuri, bataw , petsay at upo ay sakanilarinminana.

49. LahingTsinoMagingangkasuotanngmga Pilipino ay alaalangmgaTsinongninuno, tuladngkangan (sleeved jacket), tsinelas, bakya, pamaypay at payong .

54. LahingTsinoAngkaugaliang Pilipino ay may malalim ring bakasngkaugaliangTsino, tuladngpakikipagkasundoparasakasalngmgaanak, pag-alaalasayumao, at pagkuhangtaga-iyaksaburol.

55. LahingTsinoAngiba pang kaugaliang Pilipino na may bakasngTsino ay angpagpapaputoksabagongtaon, pagkulektang tong sapasugalan, at pagtawadsapamimili.Angbokubolaryong Pilipino ay binudburan din nghigitkumulang 1,500 salitangmulasamgaTsino.

56. LahingTsinosungkibimpobakyahikawhusilawlawsakyasansoytihotutsangapiyankuyopinsesingkakhuwipekatangpuntawsusitanglawtinghoytinsim/timsimhuwanasanglaygiyanhiyakiyaselansamlangsingkiswitiktuwatsatbantitikiyaw-kiyawkuwekongpaslangpusiyawsuwatbuwisitsuyatiyak

57. LahingTsinoBandang ika-13 siglongsinasabingangHapon ay nakipagkalakalrinsamga Pilipino, ayonsatalaanngkasaysayanngRukyu.AngmgapiratangHapon (wakos) ay naglayagsasilangan at maramisakanilaangnakaratingsaarkipelagongPilipinas.Noong 1400, angmgaHapon ay nagtayong trading post saAparri.

58. Lahing MuslimGitnang ika-14 nasiglonangangmgamangangalakalna Muslim mula Malaysia ay naghatidng Islam (Arabic, “submission to the will of God.”)Ito ay kumalatsakatimugangbahagingbansa.Sinasabingsi Tuan Masha’ikaangnaghatidngpananampalatayangIslamikosa Sulu noong 1380 A.D., at nagtatagngkauna-unahangkomunidadng Muslim saarkipelago.

59. Lahing MuslimAyonsaTarsilas(talaanngkasaysayan), siKarimulMakhdum , isangiskolarng Mecca, mataposhikayatinang sultan at mgataosa Malacca sa Islam, ay nakaratingrinsa Sulu noong 1380 A.D, upangumpisahanangmisyongpagpapalaganapngrelihiyon.

60. Lahing MuslimNagtayosiKarimulMakhdumng mosque saTubig-IndagansaislangSimunul, at nagkaroonngmaramingkabig, lalonasaBuansa (lumangkapitolyong Sulu.

61. Lahing MuslimTaong 1390, si Rajah Baginda, isangprinsipeng Muslim mulaMenangkabau, Sumatra ay dumaongsaBuansa. Nangibabawsiyasakabilangpagtutolngmgataoditodahilangkanyangmgatauhan ay armadongbarilsasinasabingkauna-unahanglabanangginamitanngbalasaarikipelago.

62. Lahing MuslimSa panahonngMakhdumin, tinanggapngmgataosatimogangpananampalatayangIslamiko, nanagbadyangpagdatingngmaramingmisyonerosa Sulu.

63. Lahing MuslimTaong 1450 A.D. si Sharif ul-Hashim (kilalarinbilangSayid Abu Bakr), isangArab authority on Islamic religion and law ay dumatingsaBuansa, Sulu, mulaJohore, Malacca.PinakasalanniyasiPrinsesaParamisuli, angmagandanganakniRajahBagindamula Sumatra.

64. Lahing MuslimItinatagni Abu Bakrang Sulu Sultanate noongpanahon ring yaon, mataposangpagkamatayngkanyangbiyenangsi Rajah Baginda.

65. Lahing MuslimPinamahalaanni Abu Bakrang Sulu Sultanate ayonsapalakadng Arabian caliphate.Pinagtibayniyaangkauna-unahangkodigong Sulu (Sulu Code of Law)Sa bandanghuli’yginawaniyangmalakasnapwersangmandirigmaangmgaTausug.

66. Lahing MuslimSinasabingsi Abu Bakrangnagbigkissamgataongnakatirasatabingdagatsatimogsamgataongnakatirasaburolng Sulu.PinalaganapniyaangQur’an.Nagkamitngtitulong Sultan Sarif.Mataposangpamumunosaloobng 30 taon, namataysiyanoongtaong 1480.

69. Lahing MuslimMagingsakasalukuyananglahatng sultan sa Sulu ay kinikilalasi Abu Bakrbilangkanilangninuno.

70. Lahing MuslimSa unangbahaging ika-16 nasiglo, marami pang Muslim angdumating at nanirahansaarkipelago.

71. Lahing MuslimAngIslamic conquest ng Mindanao ay sinasabingkagagawanni Sharif Muhammad Kabungsuwan , isang Muslim ngJohore.In 1475, dumatingsaMalabangngCotabatosiKabungsuwansampungmalaki at malakasnapuwersang Islamized Samals.

72. Lahing MuslimMataposmagapiangCotabato Valley (Maguindanao), pinakasalanniKabungsuwanangisangkatutubongprinsesanglugar.Si Kabungsuwanangnagtatagng sultanate ngMaguindanaonoong 1515.

77. Lahing MuslimAngmgaayawtumanggapng Islam ay napilitang ay napilitangmagkanlongsamgabundok.SilangayonangtinatawagnaBilaans, Manobos, Subanuns, at iba pang mgapaganong Pilipino.

78. Lahing MuslimAngkahulihulihang Muslim nanaghatidngpananampalatayang Islam saarkipelago ay siAlaweBalpake, isangArab Sharif mulasa Sarawak, Borneo.Bandang ika-17 siglongipinakilalanitoang Islam sahilagang Mindanao at rehiyonnglawangLanao.Kauna-unahang sultan na Muslim ng Basilan.

79. Lahing MuslimMgamangangalakalna Muslim mulasa Borneo angnagkalatng Islam sa Mindoro, Batangas, Maynila at Pampanga.SiatSen: nagpakilalang Islam saBalayan, Batangas.

80. Lahing MuslimMuslim Filipinos: MaranawngLanao, MaguindanawanngCotabato, SamalngZamboanga, Yakanng Basilan, at Tausugng Sulu.

81. Lahing MuslimRelihiyong Islam: Biernesangarawngpangilin; mosque anglugarngsimbahan at tipanansamgamahahalagangokasyon; lantadnapananampalataya, pag-aayuno.