Ang pandiwa ay mga salitang nagpapakilos na maaaring magkaroon ng iba't ibang pokus at aspekto. May pitong pokus ng pandiwa na naglalarawan ng relasyong pansematika sa simuno, at tatlong aspekto na nagsasaad kung naganap na o hindi pa ang kilos. Ang mga halimbawa at tuntunin sa paggamit ng mga ito ay nagbibigay-linaw sa tamang pahayag ng mga kilos sa pangungusap.

1. PANDIWA

2. KAHULUGAN NG PANDIWA
Salitang nagpapakilos o
nagbibigay-buhay sa isang lipon
ng mga salita(pansematika).
Nakikilala sa pamamagitan ng
mga impleksiyon nito sa iba’t-
ibang aspekto ayon sa uri ng kilos
na isinasaad nito (instruktural)

3. POKUS NG PANDIWA
Tawag sa relasyong pansematika
ng pandiwa sa simuno o paksa ng
pangungusap.
Naipapakita ito sa pamamagitan
ng taglay na panlapi ng pandiwa.

4. PITONG POKUS NG PANDIWA
1. Pokus Tagaganap
 ang paksa ng pangungusap
ang tagaganap ng kilos na
isinasaad sa pandiwa.
 Mag- at um-/-um-.
Halimbawa:
Kumain ng suman at manggang
hinog ang bata.

5. 2. Pokus sa Layon
Nasa pokus sa layon ang pandiwa kung
ang layon ang paksa/binibigyang-diin sa
pangngusap
i-, -an, ipa-, at in
Halimbawa:Kinain ng ata ang suman at
maggang hinog.
3. Pokus sa Tagatanggap
Ang pinaglalaanan ng kilos ang siyang
simuno sa pangungusap.
Halimbawa: Ibinili ko ng ilaw na kapis ang
pinsan kong nagbalikbayan.

6. 4. Pokus saGanapan
Kung ang paksa ay lugar o ganapang
kilos.
Halimbawa: Pinagtamnan ng gulay ng aming
katulong ang bakuran.
5. Pokus sa kagamitan
Nagsasaad na ang kasangkapan o bagay
na ginagamit upang maisagawa ang kilos
ng pandiwa ay siyang simuno ng
pangungusap.
Halimbawa: Ipinampunas ko ng mga
kasangkapan ang basahang malinis.

7. 6. Pokus sa sanhi
Ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan
o sanhi ng kilos.
i-, ika-, ikapang-,
Halimbawa: Ipinagkasakit niya ang labis na
paghitit ng opyo.
7. Pokus sa direksyunal
Ang paksa ay nagsasaad ng direksyon
ng kilos ng pandiwa.
-an, -han
Halimbawa: Pinagpasyalan ko ng aking mga
panauhing kabilang sa Peace Coorps ang
Tagaytay.

8. ASPEKTO NG PANDIWA
Katangian ng pandiwa na
nagsasaad kung naganap na o
hindi pa nagaganap ang kilos, at
kung nasimulan na at kung
natapos nang ganapin o
ipinagpapatuloy pa ang
pagganap.

9. TATLONG ASPEKTO NG PANDIWA
1. Aspektong Pangnakaraan/
Perpektibo
TUNTUNIN
a. Kapag ang panlapi ng pandiwa ay
may inisyal na ponemang /m/,
ang /m/ ay nagiging /n/

10. HALIMBAWA
Pawatas Perpektibo
Magsaliksik nagsaliksik
Manghakot nanghakot
Maunawaan naunawaan

11. b. Kapag ang pandiwa ay banghay sa –
um/-um-, ang panlaping ito ay
nananatili sa pangnakaraan.
Samakatwid, ang anyong pawatas at
ang anyong pangnakaraan ay walang
pagkakaiba.
Halimbawa:
Pawatas Perpektibo
Umunlad umunlad
Yumuko yumuko

12. c. Kapag ang pandiwa ay banghay
sa hulaping –an/-han, maging ito
man ay nag-iisa o my kasamang
ibang panlapi, ang –an/-han ay
nananatili ngunit nadaragdagan ng
unlaping –in kung ang pandiwa ay
nagsisimula sa patinig at gitlaping –
in- naman kung ang pandiwa ay
nagsisimula sa katinig

13. HALIMBAWA:
Pawatas Perpektibo
Matamaan natamaan
Masabihan nasabihan

14. d. Kapag ang pandiwa ay banghay
sa hulaping –in/-hin, maging ito
man ay nag-iisa o may kasamang
iba pang uri na panlapi, ang
hulaping –in/-hin ay nagiging
unlaping in- kung ang pandiwa ay
nagsisimula sa patinig at nagiging
gitlaping –in- kung ang pandiwa ay
nagsisimua sa katinig.

15. ASPEKTONG PERPEKTIBONG KATATAPOS
Nagsasaad ito ng kilos na kayayari
o katatapos lamang bago nagsimula
ang pananalita.
Nabubuo sa pamamagitan ng
paggamit ng unlaping ka- at pag-
uulit ng unang katinig-patinig o
patinig ng salitang-ugat

16. HALIMBAWA
Pawatas Katatapos
Tumula katutula
Uminog kaiinog
Masulat kasusulat
Makalibot kalilibot
Makaamin kaamin

17. ASPEKTONG PANGKASALUKUYAN O
IMPERPEKTIBO
Nagpapahayg ng kilos na nasimulan
na ngunit di pa nata-tapos at
kasalukuyan pang ipinagpapatuloy.

18. HALIMBAWA
Pawatas Perpektibo Imperpektibo
Ligawan niligawan nililigawan
Lagutan nilagutan nilalagutan
Umunlad umunlad umuunlad
Alatan inalatan inaalatan

19. PANDIWANG DI-KARANIWAN
Mga pandiwang nagkakaroon ng mga
pagbababagong morpoponemikong
pagkakaltas ng ponema o mga
ponema, pagpapalit ng ponema o
metatesis.

20. HALIMBAWA
Salitang
Ugat
Panla-
pi
Di-
Karaniwan
buhos -an buhusan busan
dumi -han dumihan dumhan
tawa -han tawahan tawanan
tanim Pag-...
-an
pagtaniman pagtamnan

21. ASPEKTONG
PANGHINAHARAP/KONTEMPLATIBO
Naglalarawan ng kilos na hindi pa
nasimulan.
Halimbawa:
Pawatas Kontemplatibo
Magsaliksik magsasaliksik
Umunlad uunlad
Sabihin sasabihan

22. PANDIWANG KATAWANIN AT PALIPAT
Hindi maaaring lagyan ng
kaganapang tuwirang layon.
Halimbawa:
1. Kumulo ang tubig.
2. Nagpagawa siya ng bag na
abakada sa Bikol.
3. Nagpagawa siya sa Bikol.