ÇOKLU ORTAM
UYGULAMALARINDA
GÖRSEL TASARIM
GÖRSEL TASARIM VE GÖRSEL ALGI
Görsel tasarım, insanın kullandığı nesneler ile
yaşadığı çevreyi, fiziksel ve ruhsal gereksinimleri
doğrultusunda çağın estetik ve teknik değerleri ile
yeniden üretmesi ya da düzenlemesidir.
Görsel tasarım sürecinin doğrudan ilişkili olduğu bir
diğer süreç görsel algıdır.
Algılar duyumlar yoluyla oluşturulur ve bir bilgi
edinme sürecidir.
Görsel algılama sürecinde, algıyı oluşturması
hedeflenilen içeriğin niteliği ve etkin bir mesaj sistemi
ile başarılı bir ileti sisteminin oluşturulması görsel
tasarımın niteliğini arttırmaktadır.
ÇOKLU ORTAM VE GÖRSEL TASARIM
Çoklu ortam tasarım sürecinde görsel tasarım,
kullanıcıya verilmek istenen mesajı etkili bir görsel
iletişim süreci ile kullanıcı için çekici hale getirme
amacını taşıyan bir süreçtir.
Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarım alanı üç
temel bileşen kapsamında açıklanmaktadır. Bunlar;
 Kavramsal bir fikir geliştirmek
 Görsel bir mesaj geliştirmek
 Etkili bir görsel iletişim süreci geliştirmektir.
 Kavramsal bir fikir geliştirmek
Tasarım sürecinde ne tür bir görsel iletişim
oluşturulacağı, içeriğin ve mesajın ne şekilde
düzenleneceğine ilişkin kavramsal çerçeve, hedef
kitle beklentileri doğrultusunda tasarım sürecinin
başlangıcında belirlenir.
Hedef kitlenin ilgi alanları, olanakları, yaşam
biçimleri, yaşları, cinsiyetleri, eğitim düzeyleri,
içinde bulundukları kültürel ortam, ekonomik
koşulları gibi sayılabilecek birçok özellik kavramsal
çevrenin oluşturulmasına doğrudan yansımaktadır.
 Görsel bir mesaj geliştirmek
Görsel mesaj geliştirme süreci aslında tasarımın
amacı doğrultusunda etkili bir ekran tasarımının
olanaklarını sınayarak kullanıcı beklentileri ve
nitelikleri bağlamında en etkili tasarım
gerekliliklerini belirleyerek görsel tasarım
bileşenlerini açık bir şekilde düzenlemektir.
 Etkili bir görsel iletişim süreci
Görsel tasarım uygulamalarının kolaylıkla algılanabilir
bir görsel dile sahip olmaları ile doğru orantılıdır.
Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarımların
genel özellikleri;
Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarımlar:
 Farklı duyu organlarına hitap etmelidir.
 Soyut kavramların gerçek durumlara aktarılmasını
sağlamaktadır.
 Kullanıcıların motivasyonlarını arttırmaktadır.
 Sunulan içeriği eğlenceli, farklı ve ilgi çekici hale
getirmektedir.
 Kullanıcının etkin katılımını sağlamaktadır.
 Kullanıcıya dinamik bir çalışma ortamı
sağlamaktadır.
 Geniş ve etkili bir içeriğe çok yönlü erişimi
sağlamaktadır.
Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarımın
oluşturulmasındaki aşamalar;
 Çoklu ortam tasarımının ne amaçla
oluşturulacağının ve ne tür bilgiler içereceğinin
belirlenmesi
 Çoklu ortam tasarımının oluşturulacağı hedef kitle
niteliklerinin belirlenmesi
 Çoklu ortam tasarımında ne tür görsel tasarım
uygulamalarının geliştirileceğinin belirlenmesi
 İçerikte kullanılması düşünülen görsel tasarım
ögelerinin belirlenmesi
 Görsel tasarım ögelerine ilişkin sunum şeklinin
belirlenmesi
 Görsel tasarım ögelerine ilişkin etkileşimlerin ve
geribildirim etkinliklerinin belirlenmesi
Belirtilen özellikler doğrultusunda tasarlanması
beklenilen görsel tasarım uygulamalarının
geliştirilmesinde;
 Bireysel farklılıkların göz önünde bulundurulması
 Bağımsız kullanım ve uygulamaya uygun olması
 Bireysel özgürlük olanağı tanıması
 Motivasyonu arttırıcı nitelikte olması
 Uygulama sürecinde yeterinde etkileşim olanağına
sahip olması
 Bireysel ilerleme hızına uygun olması
gibi birtakım ölçütlere dikkat edilmelidir.
ÇOKLU ORTAM TASARIMINDA GÖRSEL
TASARIM ÖGELERİ
Çoklu ortam tasarımlarının etkililiği için, tasarım
ögelerinin, tasarım ilkeleri kapsamında birbirleri ile
ilişkilendirilmeleri sağlanmalıdır.
Tasarlama süreci belirli bir tasarım problemine dayalı
olarak sistematik bir biçimde planlanmalıdır.
Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarım süreci,
aşağıdaki aşamalardan oluşmaktadır.
 Tasarım amacını tanımlama
 Tasarım oluşturma nedenlerini açıklama
 Tasarımın hedef kitlesini analiz etme
 Tasarımın sınırlarını belirleme
 Tasarlama sürecindeki ana temaları ne nitelikleri
belirleme
 Tasarımın hedef kitlesinin niteliklerini tasarım içeriği ile
ilişkilendirme
 Alternatif tasarım önerileri oluşturma
 Oluşturulan alternatiflerin geliştiren ölçütler belirleme
 Geliştirilen ölçütleri kullanarak ürün ortaya koyma
 Ürün ortaya koyma sürecini tanımlama ve
değerlendirme
 Tasarım sürecini ve içeriğini belirleme
Görsel tasarım ögeleri nokta, çizgi,renk, doku,
şekil(biçim), form, değer(leke) olarak
nitelendirilmektedir.
 Nokta: Çeşitli büyüklükteki yuvarlaklar, merkezi
dengeye sahip yüzey etkisi, iki çizginin kesiştiği yer
olarak tanımlanmaktadır. Farklı büyüklükte ve
renkte olabilirler.
 Çizgi: Noktanın belirli yönde izlemiş olduğu yön
olarak nitelendirilen çizgi bir doğru parçası olarak
da adlandırılmaktadır. Görsel tasarım ögesi olarak
çizginin başı ve sonu vardır.
Yatay, dikey, eğik, kavisli, kesik, kalın, ince, kırık
olarak farklı çizgi türleri vardır.
 Renk: Renk ışığın cisimlere çarptıktan sonra
yansıyarak gözümüzde bıraktığı etki olarak
tanımlanmaktadır. Renk ögesi tasarıma belirli bir
kimlik, süreklilik, algılanırlık ve bütünlük
kazandırmaktadır. Renkler tasarım üzerinde
vurgulanmak istenen birtakım benzerlikler,
farklılıklar ve önemli noktalara dikkati
çekebilmektedir.
 Doku: Doğadaki tüm varlıkların görsel ve
dokunulduğunda hissedilen yüzeysel etkilerine
doku denir.
Dokular gerçek ya da dokunsal doku, görsel doku ve
dinamik ya da anlık doku olarak farklı özellikte
olabilirler.
Gerçek doku(dokunsal): Gerçek ya da dokunsal
doku, duyu organları ile dokunularak hissedilen
dokudur.
Örneğin; Ağaç kabuğunun, taşın ya da bir meyvenin
pürüzlü yüzey etkileri.
Görsel doku: Görerek algılanan dokudur.
Örneğin; bir halı ya da kilimin deseni.
Dinamik doku(anlık): Bir an ortaya çıkan ve
kaybolan dokulardır.
Örneğin; deniz dalgasının oluşturduğu köpük , suya
taş atıldığında oluşan yuvarlak dalgalar, karın ya
da yağmurun yağışı ile oluşan etki.
Şekil: Şekil nesnelerin dış çizgisidir.Şekillerin
genişliği ve yüksekliği vardır. Şekiller geometrik ve
düzensiz şekiller olmak üzere ikiye ayrılır.
Form: Genişliği, yüksekliği ve derinliği olan şekillere
form adı verilir. Formlar dört boyutlu şekiller olarak
da nitelendirilebilir. Örneğin; küp, koni, silindir, küre
vb.
Leke: Görsel ögeler üzerindeki koyu-orta-açık ya da
ışıklı-yarı ışıklı- ışıksız alanlar leke olarak
nitelendirilmektedir.
Tasarım İlkeleri ve Genel Özellikleri
 Açık-Koyu(Işık-Gölge): Tasarımın bütün olarak
oluşturduğu algısal etki tasarımın belirli
noktalarında açık ya da koyu olarak oluşmamalı,
tasarımın bütün yüzeyine dağılmalıdır. Böylece
izleyici dengeli dağılım sayesinde tasarımın
bütününe odaklanabilir.
 Oran-Orantı-Hiyerarşi: Tasarımdaki görsel
ögelerin boyutları ve boyutlarının birbirleri ile ilişkisi
oran-orantıyı oluşturmaktadır. Tasarımın ögeleri
arası oran-orantı ilişkisi hiyerarşiyi de
oluşturmaktadır.
Hiyerarşi, tasarım üzerinde en çok vurgulanmak
istenen ögenin boyut, biçim, renk vb. özelliklerinin
etkili hale getirilmesi ile öne çıkarılmasıdır.
Denge: Tasarım ögeleri arası ilişkilerin oluşturduğu
odak etkisinin tasarımın bütününe dağılması ile
oluşan etkiye denge denilmektedir.
Ritim: Tasarım ögelerinin tasarım içerisinde
oluşturduğu tekrarların hareket etkisidir.
Uyum-Armoni: Tasarım ögeleri arası ortak ya da
benzer özelliklerin oluşturulması ile ortaya çıkan
etkiye uyum-armoni-ahenk denir.
Bu ilkeler biçim, yön, boyut, ton, aralık gibi özelliklerin
birbirleri ile uyumlu olması ile sağlanabilir.
Zıtlık: Tasarım ögeleri arasında benzer olmayan
özellikler arası kurulan ilişki zıtlık olarak
tanımlanabilir.
Benzerlik ve Birliktelik: Benzerlik tasarım ögeleri
arası süreklilik ve kesintisiz bir akış ve geçiş
oluşturan ilkedir.
Çoklu ortam tasarlama sürecinde görsel tasarımın
bütünlüğünü ve etkiliğini belirleyen tasarım ögeleri
ise şu şekilde sıralanabilir.
 Kompozisyon(Arka plan ve sayfa düzeni)
 Renk
 Tipografik ögeler
 Görsel imajlar
 Doku
 Yönlendirmeler(butonlar, linkler)
 Hareketli görüntüler(Görsel efektler,
canlandırmalar, gerçek görüntüler)
 Sesler
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE
KOMPOZİSYON
Kompozisyon çoklu ortam tasarımlarının etkililiğini
belirleyen temel tasarım ögelerin den biridir.
Kompozisyon, bir ekran tasarımındaki bütün tasarım
ögelerinin birbirleri ile ve arka planla oluşturulan
ilişkidir.
Kompozisyonun başarısını, tasarım ögelerinin görsel
ve işlevsel olarak uygun bir biçimde yerleştirilmesi
belirler.
Kompozisyon, genel olarak iki bileşenden
oluşmaktadır. Bu bileşenler arka plan etkisi ve
sayfa düzeni(layout) ‘dur.
Arka plan: Arka plan olarak tanımlanan tasarım
ögesi beyaz alan olarak da nitelendirilmektedir.
Beyaz alan ekran tasarımı üzerinde yer alan metin,
grafik animasyon gibi tasarım ögelerinin dışında
kalan boşlukları ifade etmektedir.
Arka plan diğer tasarım ögelerinin daha kolay
algılanmasını ve kullanılmasını sağlamaktadır.
Sayfa Düzeni: Sayfa düzeni ise kompozisyonun
içerisindeki biçimsel düzenlemelerdir.
İyi bir sayfa düzeninde sayfayı takip etme
kolaylaştırılmalıdır: verilecek mesaj içerisindeki
bilgi mümkün olduğu kadar açık bir şekilde
düzenlenmeli ve vurgulanmalıdır.
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE RENK
Renk, diğer görsel tasarım ögelerinden farklı olarak
sembolik anlamlar taşıyabilir, bir mesajı tek başına
verip yönlendirebilir.
Tasarlama sürecinde renk, diğer tasarım elemanlarını
ön plana iterek belirginleştirir ya da arka plana
iterek görsel hiyerarşiyi oluşturmaya yardımcı olur.
Renk kullanımı belirleyen iki temel etken vardır:
 Hedef kitleye uygunluk
 Renklerin birbirleriyle uyumu
Ara ve Ana Renkler
Tasarım planı yapılırken hangi rengin ne için
kullanıldığının belirlenmesinde dikkat edilmesi
gereken birtakım noktalar vardır.
Bunlar:
 Renk kullanımlarında tutarlılık (Örneğin bütün
geribildirim mesajlarında aynı rengin kullanılması
gibi)
 Renklerin kullanımında sınırlılık
 Hangi rengin ne amaçla kullanıldığının belirlenmesi
 Rengin, tasarımın kullanıcısına ipuçları verir
nitelikte kullanılması
Tasarımın bütünü ele alındığında çok fazla renk
kullanımı bir dezavantajdır.
Fazla renk kullanımı, kullanıcının tasarım için kod
oluşturmasını zorlaştırır.
Tasarım sürecinin başında farklı renklerin kullanımına
ve kullanım amaçlarına karar vermek yararlıdır.
Görsel tasarımlarda sıcak renklerin
kullanımı(kırmızı, sarı, turuncu ve tonları), tasarıma
yönelik ilgiyi canlı tutup uyarırken, soğuk
renkler(mor, mavi, yeşil ve tonları),görsel
tasarımlardaki yoğun canlılığa yönelik bir dinlenme
ya da dinginlik için izleyiciye olanak tanır.
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE
TİPOGRAFİK ÖGELER
Tipografi; düşünce, bilgi ve mesajları, anlaşılabilir bir
biçimsel düzen ile görsel bir dil ve farklı bir imge
olarak ortaya koyan bir tasarım ögesidir.
Tipografi, kolay okunan ve algılanan ayrıca görsel
açıdan da hedef kitleye uygundur.
Tipografik ögelerden font, font boyutu ve font rengi
tipografinin önemle üzerinde durduğu alanlardan
biridir.
Font her biri birbirinden farklı ve ayırt edici şekilleri
olan yazı karakterlerinin toplamına verilen
isimlerdir.
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE GÖRSEL
ÖGELER
Çoklu ortam tasarımlarında görsel imajlar olarak
resimler, grafikler, fotoğraflar ve hareketli
görüntüler kullanılmaktadır.
Görsel imajların tasarım içeriğindeki diğer ögeler ile
bütünlük içerisinde olması gerekmektedir.
Bu ögeler tasarımın başlangıcına , sürekliliğine,
sürekliliğin sürdürülebilirliğine ve sonuca
ulaşmasına yardımcı olmakta ve süreci etkili hale
getirmektedir.
Tasarım ögelerinin anlamlı ve etkili kullanımı için
öncelikle ortam içerisinde ele alınan konu
belirlenmeli ve bu konu çerçevesinde belirlenen
görsel imajlar etkili ve vurgulu olarak
kompozisyonda yerini almalıdır.
Resimler: Resimler biçimsel ve içeriksel niteliklerinin
farklılığına göre somut, grafiksel ve soyut
resimler olarak üçe ayrılabilir.
Somut resimler, bakıldığında ne olduğu anlaşılan ve
vermek istediği mesajı doğrudan veren resimlerdir.
Örneğin; karikatürler, posterler, afişler olarak
nitelendirilebilir.
Grafiksel resimler, görsel olarak verilmek istenen
mesajı resimsel olarak daha sade ve ayrıntılardan
arındırılmış olarak sunan resimlerdir.
Özellikle metin içeriği ile doğrudan ya da metinden
bağımsız olarak verilmek istenilen mesajın
doğrudan ilişkilendirilmesi gereken durumlarda
kullanılmaktadır.
Soyut resimler, bakıldığında ne olduğu anlaşılmayan
ancak çağrışımsal olarak içerikle ilişkilendirilebilen
resimler olarak nitelendirilmektedir.
Bu resimlerden, site tasarımında arka planda görsel
efekt oluşturmak için ya da sitelere görsel kimlik
kazandırılması sürecinde logo olarak
yararlanılabilir.
Grafikler: Görseller içerisinde metin içeriğine yönelik
anlatımların şemalaştırılarak ya da tablolaştırılarak
görselleştirildiği kavram hartaları, düşünce kartları,
diyagramlar, akış şemaları, ağlar, tablolar, pasta-
çubuk-çizgi- sütun-resimli grafikler şeklinde
sıralanabilen ve kuramsal bilginin daha sistematik
biçimde sunumuna yardımcı olan görseller olarak
tanımlanabilir.
Fotoğraf: Fotoğrafın bilimsel açıklaması doğada
mevcut gözle görülebilen maddi varlık ve şekilleri,
ışık ve bazı kimyasal maddeler yardımıyla ışığa
karşı duyarlı hale getirilmiş film, kağıt ya da
herhangi bir madde üzerine saptayan fiziksel ve
kimyasal bir işlemdir.
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE DOKU
Doku, görsel tasarım üzerindeki tekrara dayalı mat,
pürüzlü, parlak saydam gibi biçimsel etkiler
uyandıran bir tasarım ögesi olarak tanımlanabilir.
Doku, tasarım ögesi olarak tasarımın görsel ve
estetik niteliğini arttırırken işlevselliğini
azaltmamalı, yeterince ve gerektiği yerde doku
etkisine yer verilmelidir.
Doku arka plan ögesi olarak, başlıklarda, içerik
alanlarında, tipografik ya da görsel ögeler de
kullanılabilir.
Dokular, etkileşimli ortam tasarımlarına, doğru
kullanıldıkları taktirde derinlik katmaktadır.
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE
YÖNLENDİRMELER
Çoklu ortam tasarımlarındaki sayfalar arası geçişler
ve gezinimler bir diğer deyişle bütün etkileşim
yönlendirme amaçlı tasarım ögeleri aracılığıyla
gerçekleştirilmektedir.
Bu ögeler aktif duruma geçtiklerinde bilgisayarda
imleç ya da el ikonu dediğimiz görüntüler ortaya
çıkmakta ve yönlendirmeye hazır olduğunu
göstermektedir.
Yönlendirme ögeleri, tasarım içerisinde farklı
bölümlere geçiş, başa dönüş, tasarımdan ayrılış ve
sayfalar arası geçişlerde ileri ve geriye gidişi
sağlamak amaçlı kullanılmaktadır.
GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE
HAREKETLİ GÖRÜNTÜLER
Hareketli görüntüler; gerçek görüntülere dayalı
videolar, çizgi filmler, canlandırmalar, sanal
gerçeklik uygulamaları ve simülasyonlar gibi farklı
farklı uygulamaları kapsamaktadır.
Hareketli görüntüler; içeriğine ve çoklu oram
tasarımının niteliğine göre öğretim, alıştırma
benzeşim ve oyun içerikli olarak sınıflandırılabilir.
Hareketli görüntüler, birçok grafiksel uygulamanın
birarada kullanıldığı tasarım ögelerinden biridir.
ÇOKLU ORTAM TASARIMLARINDA
GÖRSEL TASARIM İLKELERİ
Çoklu ortam tasarımında dikkate alınması gereken
tasarım ilkeleri ise;
 Yön
 Boşluk
 Denge
 Orantı
 Hiyerarşi
 Vurgulama
 Devamlılık ve
 Bütünlük şeklinde sıralanabilir.
Yön: Yön tasarım ögelerinin bütünsel ve ayrı ayrı
oluşturduğu yatay, dikey, eğrisel ya da diagonal
algısal etkilerdir.
Yön görsel tasarımda kompozisyonun, yazılı
metinlerin, görsellerin, dokusal özelliklerin ve diğer
tasarım ögelerinin ne şekilde konumlandırıldığı ile
doğrudan ilişkilidir.
Yatay ya da dikey konumlandırılmış yazılar, geniş ya
da dar satırlar, uzun ya da kısa paragraflar; yönü
oluşturmaktadır.
Görsel tasarım sürecinde görsel imajlarda (fotoğraf,
resim, grafik vb. ) yönün oluşmasına katkı
sağlamaktadır.
Boşluk ( Espas): Boşluk kompozisyon içerisinde
arka plan ya da beyaz alan olarak nitelendirilen
alandır. Kompozisyon da genelde boşluk negatif ya
da pozitif boşluk olarak nitelendirilebilir.
Pozitif boşluk tasarımda resimleri yazıyı ve diğer
objeleri içermektedir.
Negatif alan ise pozitif alanın içermediği arka plan
olarak nitelendirilen alanlardır.
Negatif boşluk, pozitif boşluğu sınırlamaktadır ve bu
ikisi birbirine zıttırlar.
Denge: Çoklu ortam uygulamalarında ki görsel
tasarım sürecinde tasarım ögelerinin oluşturduğu
hareket olarak nitelendirilebilir.
Çoklu ortamlar, tasarım içerisindeki tasarım
ögelerinin oluşturduğu parçaların bir bütün
çerçevesinde bir araya gelmesiyle oluşmaktadır.
Bu noktada her bir parçanın birbiri ile uyumunu,
parçalar arasındaki dengeli konumlandırma,
dengeli bir biçimde hizalama ve dengeli ilişki kurma
sağlamaktadır.
Kompozisyonu oluştururken temel olarak iki çeşit
denge söz konusudur. Bunlar simetrik ve asimetrik
dengedir.
Simetrik denge tasarımın bütünü çerisinde ki her bir
ögeye ayrılan alanın tekrarlı olarak oluşturduğu
biçimsel düzenlemelerdir.
Asimetrik denge ise tekrarlar yerine çeşitli tasarım
ögelerinin tasarımın bütününü bozmayacak
biçimde konumlandırılması ile oluşturula dengedir.
Orantı, hiyerarşi ve Vurgulama: Orantı, tasarım
ögelerinin boyutları arasındaki ilişkiler olarak
tanımlanabilir. Tasarım ögelerinin bütün olarak
ölçüleri, tasarım içerisindeki görsel ögelerin
boyutları ve birbirleri ile lan ilişkileri tasarımın
orantısını oluşturmaktadır.
Hiyerarşi tasarımda vurgulanmak istenilen ögeye
yönelik bir boyutlandırma, renk kullanımı ya da
biçimsel nitelik katma anlamına gelmektedir.
Vurgulama tasarım içerisinde dikkatin en çok
çekilmek istendiği ögeyi öne çıkarmaktadır.
Kompozisyonda orantı tasarım ögelerinin birbirleri ve
büyüklükleri arasındaki ilişki ile oluşturulabilir.
Hiyerarşi ise kompozisyonun bütününde öne
çıkarılmak istenen tasarım ögesinin niteliğine ve
boyutlarına ilişkin tasarım ilkesidir.
Vurgu görsel imajlarda konu ile ilişkili olan fotoğraf,
resim ve grafiklerin renk olarak daha canlı olması
ya da üzerine gelince büyümesi, siyah beyazken
renkliye dönülmesi gibi bir takım etkileşim özelikleri
ile verilebilir.
Devamlılık ve Bütünlük: Devamlılık çoklu ortam
tasarımında tasarım yüzeyinde ki ögeler arasında
kesintisiz bir akış ve geçiş anlamına gelmektedir.
Tasarım ögelerinin tasarım içerisinde dağınık ve
parçalanmış bir izlenim bırakmadan biçimsel, boyut
ve renk olarak bir araya gelmesi ise bütünlüğü
oluşturur.
Kompozisyonda ki tasarım ögeleri, gözün algılama
yönü ve hareketi doğrultusunda yerleştirilirse
tasarım içerisinde devamlılık ve devamlılığa ilişkin
olarak da bütünlük sağlanmış olur.
Renk sayfalar arası geçişlerde devamlılık ve
bütünlüğü sağlayan temel tasarım ögelerinden
biridir.
Çünkü renk tonu, renkler arası ilişkiler renkler ile
yapılan kompozisyon düzenine ilişkin parçalamalar
ve her bir asarı ögesinin renk özeliğinin aynı ya da
benzer yapıda olması tasarımın tamamında
devamlılık ve bütünlüğü oluşturmaktadır.

ÇOKLU ORTAM TASARIMI Dersi - 5.hafta - ÇOKLU ORTAM UYGULAMALARINDA GÖRSEL TASARIM

  • 1.
  • 2.
    GÖRSEL TASARIM VEGÖRSEL ALGI Görsel tasarım, insanın kullandığı nesneler ile yaşadığı çevreyi, fiziksel ve ruhsal gereksinimleri doğrultusunda çağın estetik ve teknik değerleri ile yeniden üretmesi ya da düzenlemesidir. Görsel tasarım sürecinin doğrudan ilişkili olduğu bir diğer süreç görsel algıdır. Algılar duyumlar yoluyla oluşturulur ve bir bilgi edinme sürecidir. Görsel algılama sürecinde, algıyı oluşturması hedeflenilen içeriğin niteliği ve etkin bir mesaj sistemi ile başarılı bir ileti sisteminin oluşturulması görsel tasarımın niteliğini arttırmaktadır.
  • 3.
    ÇOKLU ORTAM VEGÖRSEL TASARIM Çoklu ortam tasarım sürecinde görsel tasarım, kullanıcıya verilmek istenen mesajı etkili bir görsel iletişim süreci ile kullanıcı için çekici hale getirme amacını taşıyan bir süreçtir. Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarım alanı üç temel bileşen kapsamında açıklanmaktadır. Bunlar;  Kavramsal bir fikir geliştirmek  Görsel bir mesaj geliştirmek  Etkili bir görsel iletişim süreci geliştirmektir.
  • 4.
     Kavramsal birfikir geliştirmek Tasarım sürecinde ne tür bir görsel iletişim oluşturulacağı, içeriğin ve mesajın ne şekilde düzenleneceğine ilişkin kavramsal çerçeve, hedef kitle beklentileri doğrultusunda tasarım sürecinin başlangıcında belirlenir. Hedef kitlenin ilgi alanları, olanakları, yaşam biçimleri, yaşları, cinsiyetleri, eğitim düzeyleri, içinde bulundukları kültürel ortam, ekonomik koşulları gibi sayılabilecek birçok özellik kavramsal çevrenin oluşturulmasına doğrudan yansımaktadır.
  • 5.
     Görsel birmesaj geliştirmek Görsel mesaj geliştirme süreci aslında tasarımın amacı doğrultusunda etkili bir ekran tasarımının olanaklarını sınayarak kullanıcı beklentileri ve nitelikleri bağlamında en etkili tasarım gerekliliklerini belirleyerek görsel tasarım bileşenlerini açık bir şekilde düzenlemektir.  Etkili bir görsel iletişim süreci Görsel tasarım uygulamalarının kolaylıkla algılanabilir bir görsel dile sahip olmaları ile doğru orantılıdır.
  • 6.
    Çoklu ortam uygulamalarındagörsel tasarımların genel özellikleri; Çoklu ortam uygulamalarında görsel tasarımlar:  Farklı duyu organlarına hitap etmelidir.  Soyut kavramların gerçek durumlara aktarılmasını sağlamaktadır.  Kullanıcıların motivasyonlarını arttırmaktadır.  Sunulan içeriği eğlenceli, farklı ve ilgi çekici hale getirmektedir.  Kullanıcının etkin katılımını sağlamaktadır.  Kullanıcıya dinamik bir çalışma ortamı sağlamaktadır.  Geniş ve etkili bir içeriğe çok yönlü erişimi sağlamaktadır.
  • 7.
    Çoklu ortam uygulamalarındagörsel tasarımın oluşturulmasındaki aşamalar;  Çoklu ortam tasarımının ne amaçla oluşturulacağının ve ne tür bilgiler içereceğinin belirlenmesi  Çoklu ortam tasarımının oluşturulacağı hedef kitle niteliklerinin belirlenmesi  Çoklu ortam tasarımında ne tür görsel tasarım uygulamalarının geliştirileceğinin belirlenmesi  İçerikte kullanılması düşünülen görsel tasarım ögelerinin belirlenmesi  Görsel tasarım ögelerine ilişkin sunum şeklinin belirlenmesi  Görsel tasarım ögelerine ilişkin etkileşimlerin ve geribildirim etkinliklerinin belirlenmesi
  • 8.
    Belirtilen özellikler doğrultusundatasarlanması beklenilen görsel tasarım uygulamalarının geliştirilmesinde;  Bireysel farklılıkların göz önünde bulundurulması  Bağımsız kullanım ve uygulamaya uygun olması  Bireysel özgürlük olanağı tanıması  Motivasyonu arttırıcı nitelikte olması  Uygulama sürecinde yeterinde etkileşim olanağına sahip olması  Bireysel ilerleme hızına uygun olması gibi birtakım ölçütlere dikkat edilmelidir.
  • 9.
    ÇOKLU ORTAM TASARIMINDAGÖRSEL TASARIM ÖGELERİ Çoklu ortam tasarımlarının etkililiği için, tasarım ögelerinin, tasarım ilkeleri kapsamında birbirleri ile ilişkilendirilmeleri sağlanmalıdır. Tasarlama süreci belirli bir tasarım problemine dayalı olarak sistematik bir biçimde planlanmalıdır.
  • 10.
    Çoklu ortam uygulamalarındagörsel tasarım süreci, aşağıdaki aşamalardan oluşmaktadır.  Tasarım amacını tanımlama  Tasarım oluşturma nedenlerini açıklama  Tasarımın hedef kitlesini analiz etme  Tasarımın sınırlarını belirleme  Tasarlama sürecindeki ana temaları ne nitelikleri belirleme  Tasarımın hedef kitlesinin niteliklerini tasarım içeriği ile ilişkilendirme  Alternatif tasarım önerileri oluşturma  Oluşturulan alternatiflerin geliştiren ölçütler belirleme  Geliştirilen ölçütleri kullanarak ürün ortaya koyma  Ürün ortaya koyma sürecini tanımlama ve değerlendirme  Tasarım sürecini ve içeriğini belirleme
  • 11.
    Görsel tasarım ögelerinokta, çizgi,renk, doku, şekil(biçim), form, değer(leke) olarak nitelendirilmektedir.  Nokta: Çeşitli büyüklükteki yuvarlaklar, merkezi dengeye sahip yüzey etkisi, iki çizginin kesiştiği yer olarak tanımlanmaktadır. Farklı büyüklükte ve renkte olabilirler.  Çizgi: Noktanın belirli yönde izlemiş olduğu yön olarak nitelendirilen çizgi bir doğru parçası olarak da adlandırılmaktadır. Görsel tasarım ögesi olarak çizginin başı ve sonu vardır. Yatay, dikey, eğik, kavisli, kesik, kalın, ince, kırık olarak farklı çizgi türleri vardır.
  • 12.
     Renk: Renkışığın cisimlere çarptıktan sonra yansıyarak gözümüzde bıraktığı etki olarak tanımlanmaktadır. Renk ögesi tasarıma belirli bir kimlik, süreklilik, algılanırlık ve bütünlük kazandırmaktadır. Renkler tasarım üzerinde vurgulanmak istenen birtakım benzerlikler, farklılıklar ve önemli noktalara dikkati çekebilmektedir.  Doku: Doğadaki tüm varlıkların görsel ve dokunulduğunda hissedilen yüzeysel etkilerine doku denir. Dokular gerçek ya da dokunsal doku, görsel doku ve dinamik ya da anlık doku olarak farklı özellikte olabilirler.
  • 13.
    Gerçek doku(dokunsal): Gerçekya da dokunsal doku, duyu organları ile dokunularak hissedilen dokudur. Örneğin; Ağaç kabuğunun, taşın ya da bir meyvenin pürüzlü yüzey etkileri. Görsel doku: Görerek algılanan dokudur. Örneğin; bir halı ya da kilimin deseni. Dinamik doku(anlık): Bir an ortaya çıkan ve kaybolan dokulardır. Örneğin; deniz dalgasının oluşturduğu köpük , suya taş atıldığında oluşan yuvarlak dalgalar, karın ya da yağmurun yağışı ile oluşan etki.
  • 14.
    Şekil: Şekil nesnelerindış çizgisidir.Şekillerin genişliği ve yüksekliği vardır. Şekiller geometrik ve düzensiz şekiller olmak üzere ikiye ayrılır. Form: Genişliği, yüksekliği ve derinliği olan şekillere form adı verilir. Formlar dört boyutlu şekiller olarak da nitelendirilebilir. Örneğin; küp, koni, silindir, küre vb. Leke: Görsel ögeler üzerindeki koyu-orta-açık ya da ışıklı-yarı ışıklı- ışıksız alanlar leke olarak nitelendirilmektedir.
  • 15.
    Tasarım İlkeleri veGenel Özellikleri  Açık-Koyu(Işık-Gölge): Tasarımın bütün olarak oluşturduğu algısal etki tasarımın belirli noktalarında açık ya da koyu olarak oluşmamalı, tasarımın bütün yüzeyine dağılmalıdır. Böylece izleyici dengeli dağılım sayesinde tasarımın bütününe odaklanabilir.  Oran-Orantı-Hiyerarşi: Tasarımdaki görsel ögelerin boyutları ve boyutlarının birbirleri ile ilişkisi oran-orantıyı oluşturmaktadır. Tasarımın ögeleri arası oran-orantı ilişkisi hiyerarşiyi de oluşturmaktadır. Hiyerarşi, tasarım üzerinde en çok vurgulanmak istenen ögenin boyut, biçim, renk vb. özelliklerinin etkili hale getirilmesi ile öne çıkarılmasıdır.
  • 16.
    Denge: Tasarım ögeleriarası ilişkilerin oluşturduğu odak etkisinin tasarımın bütününe dağılması ile oluşan etkiye denge denilmektedir. Ritim: Tasarım ögelerinin tasarım içerisinde oluşturduğu tekrarların hareket etkisidir. Uyum-Armoni: Tasarım ögeleri arası ortak ya da benzer özelliklerin oluşturulması ile ortaya çıkan etkiye uyum-armoni-ahenk denir. Bu ilkeler biçim, yön, boyut, ton, aralık gibi özelliklerin birbirleri ile uyumlu olması ile sağlanabilir. Zıtlık: Tasarım ögeleri arasında benzer olmayan özellikler arası kurulan ilişki zıtlık olarak tanımlanabilir. Benzerlik ve Birliktelik: Benzerlik tasarım ögeleri arası süreklilik ve kesintisiz bir akış ve geçiş oluşturan ilkedir.
  • 17.
    Çoklu ortam tasarlamasürecinde görsel tasarımın bütünlüğünü ve etkiliğini belirleyen tasarım ögeleri ise şu şekilde sıralanabilir.  Kompozisyon(Arka plan ve sayfa düzeni)  Renk  Tipografik ögeler  Görsel imajlar  Doku  Yönlendirmeler(butonlar, linkler)  Hareketli görüntüler(Görsel efektler, canlandırmalar, gerçek görüntüler)  Sesler
  • 18.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE KOMPOZİSYON Kompozisyonçoklu ortam tasarımlarının etkililiğini belirleyen temel tasarım ögelerin den biridir. Kompozisyon, bir ekran tasarımındaki bütün tasarım ögelerinin birbirleri ile ve arka planla oluşturulan ilişkidir. Kompozisyonun başarısını, tasarım ögelerinin görsel ve işlevsel olarak uygun bir biçimde yerleştirilmesi belirler. Kompozisyon, genel olarak iki bileşenden oluşmaktadır. Bu bileşenler arka plan etkisi ve sayfa düzeni(layout) ‘dur.
  • 19.
    Arka plan: Arkaplan olarak tanımlanan tasarım ögesi beyaz alan olarak da nitelendirilmektedir. Beyaz alan ekran tasarımı üzerinde yer alan metin, grafik animasyon gibi tasarım ögelerinin dışında kalan boşlukları ifade etmektedir. Arka plan diğer tasarım ögelerinin daha kolay algılanmasını ve kullanılmasını sağlamaktadır. Sayfa Düzeni: Sayfa düzeni ise kompozisyonun içerisindeki biçimsel düzenlemelerdir. İyi bir sayfa düzeninde sayfayı takip etme kolaylaştırılmalıdır: verilecek mesaj içerisindeki bilgi mümkün olduğu kadar açık bir şekilde düzenlenmeli ve vurgulanmalıdır.
  • 20.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDERENK Renk, diğer görsel tasarım ögelerinden farklı olarak sembolik anlamlar taşıyabilir, bir mesajı tek başına verip yönlendirebilir. Tasarlama sürecinde renk, diğer tasarım elemanlarını ön plana iterek belirginleştirir ya da arka plana iterek görsel hiyerarşiyi oluşturmaya yardımcı olur. Renk kullanımı belirleyen iki temel etken vardır:  Hedef kitleye uygunluk  Renklerin birbirleriyle uyumu
  • 21.
    Ara ve AnaRenkler
  • 22.
    Tasarım planı yapılırkenhangi rengin ne için kullanıldığının belirlenmesinde dikkat edilmesi gereken birtakım noktalar vardır. Bunlar:  Renk kullanımlarında tutarlılık (Örneğin bütün geribildirim mesajlarında aynı rengin kullanılması gibi)  Renklerin kullanımında sınırlılık  Hangi rengin ne amaçla kullanıldığının belirlenmesi  Rengin, tasarımın kullanıcısına ipuçları verir nitelikte kullanılması
  • 23.
    Tasarımın bütünü elealındığında çok fazla renk kullanımı bir dezavantajdır. Fazla renk kullanımı, kullanıcının tasarım için kod oluşturmasını zorlaştırır. Tasarım sürecinin başında farklı renklerin kullanımına ve kullanım amaçlarına karar vermek yararlıdır. Görsel tasarımlarda sıcak renklerin kullanımı(kırmızı, sarı, turuncu ve tonları), tasarıma yönelik ilgiyi canlı tutup uyarırken, soğuk renkler(mor, mavi, yeşil ve tonları),görsel tasarımlardaki yoğun canlılığa yönelik bir dinlenme ya da dinginlik için izleyiciye olanak tanır.
  • 24.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE TİPOGRAFİKÖGELER Tipografi; düşünce, bilgi ve mesajları, anlaşılabilir bir biçimsel düzen ile görsel bir dil ve farklı bir imge olarak ortaya koyan bir tasarım ögesidir. Tipografi, kolay okunan ve algılanan ayrıca görsel açıdan da hedef kitleye uygundur. Tipografik ögelerden font, font boyutu ve font rengi tipografinin önemle üzerinde durduğu alanlardan biridir. Font her biri birbirinden farklı ve ayırt edici şekilleri olan yazı karakterlerinin toplamına verilen isimlerdir.
  • 25.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDEGÖRSEL ÖGELER Çoklu ortam tasarımlarında görsel imajlar olarak resimler, grafikler, fotoğraflar ve hareketli görüntüler kullanılmaktadır. Görsel imajların tasarım içeriğindeki diğer ögeler ile bütünlük içerisinde olması gerekmektedir. Bu ögeler tasarımın başlangıcına , sürekliliğine, sürekliliğin sürdürülebilirliğine ve sonuca ulaşmasına yardımcı olmakta ve süreci etkili hale getirmektedir. Tasarım ögelerinin anlamlı ve etkili kullanımı için öncelikle ortam içerisinde ele alınan konu belirlenmeli ve bu konu çerçevesinde belirlenen görsel imajlar etkili ve vurgulu olarak kompozisyonda yerini almalıdır.
  • 26.
    Resimler: Resimler biçimselve içeriksel niteliklerinin farklılığına göre somut, grafiksel ve soyut resimler olarak üçe ayrılabilir. Somut resimler, bakıldığında ne olduğu anlaşılan ve vermek istediği mesajı doğrudan veren resimlerdir. Örneğin; karikatürler, posterler, afişler olarak nitelendirilebilir.
  • 27.
    Grafiksel resimler, görselolarak verilmek istenen mesajı resimsel olarak daha sade ve ayrıntılardan arındırılmış olarak sunan resimlerdir. Özellikle metin içeriği ile doğrudan ya da metinden bağımsız olarak verilmek istenilen mesajın doğrudan ilişkilendirilmesi gereken durumlarda kullanılmaktadır.
  • 28.
    Soyut resimler, bakıldığındane olduğu anlaşılmayan ancak çağrışımsal olarak içerikle ilişkilendirilebilen resimler olarak nitelendirilmektedir. Bu resimlerden, site tasarımında arka planda görsel efekt oluşturmak için ya da sitelere görsel kimlik kazandırılması sürecinde logo olarak yararlanılabilir.
  • 29.
    Grafikler: Görseller içerisindemetin içeriğine yönelik anlatımların şemalaştırılarak ya da tablolaştırılarak görselleştirildiği kavram hartaları, düşünce kartları, diyagramlar, akış şemaları, ağlar, tablolar, pasta- çubuk-çizgi- sütun-resimli grafikler şeklinde sıralanabilen ve kuramsal bilginin daha sistematik biçimde sunumuna yardımcı olan görseller olarak tanımlanabilir.
  • 30.
    Fotoğraf: Fotoğrafın bilimselaçıklaması doğada mevcut gözle görülebilen maddi varlık ve şekilleri, ışık ve bazı kimyasal maddeler yardımıyla ışığa karşı duyarlı hale getirilmiş film, kağıt ya da herhangi bir madde üzerine saptayan fiziksel ve kimyasal bir işlemdir.
  • 31.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDEDOKU Doku, görsel tasarım üzerindeki tekrara dayalı mat, pürüzlü, parlak saydam gibi biçimsel etkiler uyandıran bir tasarım ögesi olarak tanımlanabilir. Doku, tasarım ögesi olarak tasarımın görsel ve estetik niteliğini arttırırken işlevselliğini azaltmamalı, yeterince ve gerektiği yerde doku etkisine yer verilmelidir. Doku arka plan ögesi olarak, başlıklarda, içerik alanlarında, tipografik ya da görsel ögeler de kullanılabilir. Dokular, etkileşimli ortam tasarımlarına, doğru kullanıldıkları taktirde derinlik katmaktadır.
  • 32.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE YÖNLENDİRMELER Çokluortam tasarımlarındaki sayfalar arası geçişler ve gezinimler bir diğer deyişle bütün etkileşim yönlendirme amaçlı tasarım ögeleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu ögeler aktif duruma geçtiklerinde bilgisayarda imleç ya da el ikonu dediğimiz görüntüler ortaya çıkmakta ve yönlendirmeye hazır olduğunu göstermektedir. Yönlendirme ögeleri, tasarım içerisinde farklı bölümlere geçiş, başa dönüş, tasarımdan ayrılış ve sayfalar arası geçişlerde ileri ve geriye gidişi sağlamak amaçlı kullanılmaktadır.
  • 33.
    GÖRSEL TASARIM SÜRECİNDE HAREKETLİGÖRÜNTÜLER Hareketli görüntüler; gerçek görüntülere dayalı videolar, çizgi filmler, canlandırmalar, sanal gerçeklik uygulamaları ve simülasyonlar gibi farklı farklı uygulamaları kapsamaktadır. Hareketli görüntüler; içeriğine ve çoklu oram tasarımının niteliğine göre öğretim, alıştırma benzeşim ve oyun içerikli olarak sınıflandırılabilir. Hareketli görüntüler, birçok grafiksel uygulamanın birarada kullanıldığı tasarım ögelerinden biridir.
  • 34.
    ÇOKLU ORTAM TASARIMLARINDA GÖRSELTASARIM İLKELERİ Çoklu ortam tasarımında dikkate alınması gereken tasarım ilkeleri ise;  Yön  Boşluk  Denge  Orantı  Hiyerarşi  Vurgulama  Devamlılık ve  Bütünlük şeklinde sıralanabilir.
  • 35.
    Yön: Yön tasarımögelerinin bütünsel ve ayrı ayrı oluşturduğu yatay, dikey, eğrisel ya da diagonal algısal etkilerdir. Yön görsel tasarımda kompozisyonun, yazılı metinlerin, görsellerin, dokusal özelliklerin ve diğer tasarım ögelerinin ne şekilde konumlandırıldığı ile doğrudan ilişkilidir. Yatay ya da dikey konumlandırılmış yazılar, geniş ya da dar satırlar, uzun ya da kısa paragraflar; yönü oluşturmaktadır. Görsel tasarım sürecinde görsel imajlarda (fotoğraf, resim, grafik vb. ) yönün oluşmasına katkı sağlamaktadır.
  • 36.
    Boşluk ( Espas):Boşluk kompozisyon içerisinde arka plan ya da beyaz alan olarak nitelendirilen alandır. Kompozisyon da genelde boşluk negatif ya da pozitif boşluk olarak nitelendirilebilir. Pozitif boşluk tasarımda resimleri yazıyı ve diğer objeleri içermektedir. Negatif alan ise pozitif alanın içermediği arka plan olarak nitelendirilen alanlardır. Negatif boşluk, pozitif boşluğu sınırlamaktadır ve bu ikisi birbirine zıttırlar.
  • 37.
    Denge: Çoklu ortamuygulamalarında ki görsel tasarım sürecinde tasarım ögelerinin oluşturduğu hareket olarak nitelendirilebilir. Çoklu ortamlar, tasarım içerisindeki tasarım ögelerinin oluşturduğu parçaların bir bütün çerçevesinde bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Bu noktada her bir parçanın birbiri ile uyumunu, parçalar arasındaki dengeli konumlandırma, dengeli bir biçimde hizalama ve dengeli ilişki kurma sağlamaktadır.
  • 38.
    Kompozisyonu oluştururken temelolarak iki çeşit denge söz konusudur. Bunlar simetrik ve asimetrik dengedir. Simetrik denge tasarımın bütünü çerisinde ki her bir ögeye ayrılan alanın tekrarlı olarak oluşturduğu biçimsel düzenlemelerdir. Asimetrik denge ise tekrarlar yerine çeşitli tasarım ögelerinin tasarımın bütününü bozmayacak biçimde konumlandırılması ile oluşturula dengedir.
  • 39.
    Orantı, hiyerarşi veVurgulama: Orantı, tasarım ögelerinin boyutları arasındaki ilişkiler olarak tanımlanabilir. Tasarım ögelerinin bütün olarak ölçüleri, tasarım içerisindeki görsel ögelerin boyutları ve birbirleri ile lan ilişkileri tasarımın orantısını oluşturmaktadır. Hiyerarşi tasarımda vurgulanmak istenilen ögeye yönelik bir boyutlandırma, renk kullanımı ya da biçimsel nitelik katma anlamına gelmektedir. Vurgulama tasarım içerisinde dikkatin en çok çekilmek istendiği ögeyi öne çıkarmaktadır.
  • 40.
    Kompozisyonda orantı tasarımögelerinin birbirleri ve büyüklükleri arasındaki ilişki ile oluşturulabilir. Hiyerarşi ise kompozisyonun bütününde öne çıkarılmak istenen tasarım ögesinin niteliğine ve boyutlarına ilişkin tasarım ilkesidir. Vurgu görsel imajlarda konu ile ilişkili olan fotoğraf, resim ve grafiklerin renk olarak daha canlı olması ya da üzerine gelince büyümesi, siyah beyazken renkliye dönülmesi gibi bir takım etkileşim özelikleri ile verilebilir.
  • 41.
    Devamlılık ve Bütünlük:Devamlılık çoklu ortam tasarımında tasarım yüzeyinde ki ögeler arasında kesintisiz bir akış ve geçiş anlamına gelmektedir. Tasarım ögelerinin tasarım içerisinde dağınık ve parçalanmış bir izlenim bırakmadan biçimsel, boyut ve renk olarak bir araya gelmesi ise bütünlüğü oluşturur. Kompozisyonda ki tasarım ögeleri, gözün algılama yönü ve hareketi doğrultusunda yerleştirilirse tasarım içerisinde devamlılık ve devamlılığa ilişkin olarak da bütünlük sağlanmış olur.
  • 42.
    Renk sayfalar arasıgeçişlerde devamlılık ve bütünlüğü sağlayan temel tasarım ögelerinden biridir. Çünkü renk tonu, renkler arası ilişkiler renkler ile yapılan kompozisyon düzenine ilişkin parçalamalar ve her bir asarı ögesinin renk özeliğinin aynı ya da benzer yapıda olması tasarımın tamamında devamlılık ve bütünlüğü oluşturmaktadır.