Non-Isothermal Reactor Design
  Perancangan Reaktor non-isitermal
  Jika anda tidak tahan dengan panas, maka jangan berlama-lama di
  dapur. (Harry S Truman)

  Perancangan reaktor non-isotermal ditujukan untuk mempelajari efek
  panas pada reaktor kimia.
  Persamaan design, hukum laju reaksi dan tabel stokiometri yang
                            diturunkan dari perancangan reaktor
                            isotermal masih dapat digunakan


Laju kum lasi  Laju liren rgipan smasuk kerjay ngdilaku an              Perbedaan yang nyata adalah cara evaluasi



  =   - 
                                                                              persamaan design ketika temperatur
                                                                              sepanjang PFR berubah-ubah atau ketika
                                                                              harus menghitung panas yang dipindahkan


e n rgid al msitem kesitemdarilngkungan  sitemkelingkunga               atau ditambahkan dari dan ke CSTR.

                                                                              Maka dari itu perlu dilakukan neraca energi
                                                                              pada reaktor dan bagaimana persamaan
                                                                              neraca energi tersebut digunakan untuk
                                                                              masalah     perancangan     reaktor   non-
                                                                              isotermal.




                       en rgiyangditambahk nke Energiyangkeluardais tem   (1)




                         
                     + sitem elauialr nmas  - melauialr nmas keluar 
                                                                              Neraca energi pada sistem aliran atau
                                                                              sistem           terbuka            :

                                                                                    dE
                                                                                       = Q - W + Fin E in - Fout E out
                                                                                                   (2)


                       masuk edal msitem  daris tem 
                                                                                    dt
                                                                                            (2)
  Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                                  1
Q

                 Fi     in                                                              Fi   out
           misal FA0                                                                   misal FA

               Hi in                                                                    Hi out
           misal HA0                                                                   misal HA
                                        WS


       Gambar 1 : Diagram alir reactor non-isotermal berikut
                  variabel prosesnya

Jadi neraca energi pada keadaan tak-tunak (un-steady-state energy
balance) untuk sistem terbuka dengan aliran yang mengandung n
buah komponen baik pada aliran massa masuk maupun aliran massa
keluar ke dan dari sistem pada laju alir molar F i (yaitu mol zat i
persatuan waktu) dengan energi yang terkandung Ei (Joule per mol zat
i).
Persamaannya :

                                         i =n                    i =n
     dE 
        
     dt sistem
                 = Q      - W       +    ∑F E
                                         i =1
                                                i   i   in   -   ∑
                                                                 i =1
                                                                        Fi E i   out
                                                                                                   (3)


W pada persamaan neraca energi tersebut perlu didefinisikan yaitu
terdiri dari ”flow-work” dan jenis kerja lain yaitu WS.

”flow-work” adalah kerja yang diperlukan sehingga suatu aliran
            massa bisa masuk dan bisa keluar ke dan dari sistem.
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                    2
Kerja yang sedang diberikan oleh aliran massa masuk ke dalam
sistem diberi tanda negatif yaitu :
    i=n
-   ∑
    i =1
           Fi P V i    in                                                                                              (4)
dan kerja yang dilakukan oleh sistem untuk mendorong aliran massa
keluar dari sistem diberi tanda positif yaitu :
    i =n
+   ∑
    i =1
           Fi P Vi      out                                                                                                            (5)

Jadi :
               i =n                                  i =n
 W = -         ∑i =1
                       Fi P Vi        in    +        ∑
                                                     i =1
                                                              Fi P Vi      out         + W         S                   (6)

           P = tekanan sistem, k Pa. atau atm.
           Vi = volume ( m3/mol zat i)

WS tersebut dikenal dengan kerja poros, dapat dihasilkan/diperoleh
seperti dari pengaduk untuk CSTR atau dari turbin pada PFR.

”Flow-work” tersebut biasanya digabungkan dengan energi yang
terbawa aliran massa masuk dan aliran massa keluar ke dan dari
sistem. Sehingga persamaan neraca yang dinyatakan persamaan (3)
menjadi :
                                           i =n                           i =n                              i =n                        i =n
 dE 
    
 dt sistem
             = Q - W          S   +        ∑F
                                           i =1
                                                     i   P Vi    in   -   ∑
                                                                          i =1
                                                                                      Fi P Vi     out   +   ∑F
                                                                                                            i =1
                                                                                                                   i   Ei     in   -    ∑
                                                                                                                                        i =1
                                                                                                                                                 Fi E i   out


(7)


                                             i=n                                           i =n
     dE 
                = Q - W         S    +     ∑F          i   (E i + P Vi )       in    -   ∑      Fi (E i + P Vi )          out
     dt  sistem                             i =1                                         i =1                                        (8)


Energi di dalam sistem terdiri :

    • Energi Dalam (U)
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                                                        3
• Energi Potensial, PE = g z
    • Energi Kinetik, KE = ½ v2
    • dan Energi lain

Jadi :
          E i = U i + 1/2 v i2 + g z i + lain - lain
                                                                                           (8)

Reaktor dalam suatu pabrik :
   • terletak diatas permukaan tanah, sehingga PE = 0
   • tidak bergerak (diam), sehingga KE = 0
   • tidak ada enegi lain
jadi :
              E i = Ui
                                                                                                 (9)
Entalpi :
             H i = U i + P Vi
                                                                                                 (10)

Persamaan (10) disubstitusikan ke persamaan (8) :
                                   i =n                        i =n
 dE 
    
 dt sistem
             = Q - W       S   +   ∑
                                   i =1
                                          Fi H   i   in   -    ∑
                                                               i =1
                                                                      Fi H   i   out                    (11)

Dengan subscript nol (0) menunjukkan/menyatakan kondisi masuk
sistem dan tanpa subscript menyatakan kondisi keluar dari sistem
maka persamaan (11)

   dE                                   i=n                         i=n
              = Q - W        S    +      ∑ Fi 0 H           i0   - ∑ Fi H            i
   dt  sistem                           i =1                        i =1                              (12)

        Fi 0 =     laju alir molar zat i masuk ke dalam sistem
        Fi =       laju alir molar zat i keluar dari sistem
        Hi 0 =     entalpi mol zat i pada temperatur T0
        Hi =       entalpi mol zat i pada temperatur T

Pada keadaan tunak (”steady-state”) :
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                      4
 dE 
           = 0
 dt sistem

                                    i=n                               i=n
        Q - W             S   +      ∑ Fi 0 H            i0   -       ∑ Fi H       i   = 0                                 (13)
                                     i =1                             i =1



Reaksi :
                                                     b                       c                     d
                              A        +               B          →            C           +         D
                                                     a                       a                     a
                                                                                                                                   (a)
Panas masuk :
 i =n

 ∑
 i =1
        Fi 0 H       i0   = F A0 H              A0   +     F B0 H       B0   +     F C0 H          C0   +   F D0 H   D0   + F I0 H   I0


         (14)

Panas keluar :
 i =n

 ∑
 i =1
        Fi H     i        = FA H            A   +     FB H        B    +     FC H      C       +    FD H    D   + FI H     I


         (15)

Persamaan umum laju alir zat i (Fi) pada sistem aliran :

         F i = F A0 ( θ i + σ i x)
         (16)

                              F i0
          θi =
                              F A0
         (17)

         σ i = koefisien stokiometri reaksi
                          positif untuk produk                                                                             (18)
                          negatif untuk reaktan

Jadi :
          FA = F               A0     ( 1 - x)
         (19)
                                                     b
         F B = F A0 ( θ B -                            x)
                                                     a
         (20)


Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                                          5
c
         FC = F          A0   ( θC +              x)
                                                a
         (21)
                                                 d
         FD = F          A0     ( θD +             x)
                                                 a
         (22)

         FI = F      A0       θI                       (23)
Persamaan (19) sampai dengan persamaan (23) disubstitusikan ke
persaman (15), kemudian persamaan (15) dikurangkan terhadap
persamaan (14) dihasilkan persamaan (24)


  i=n                     i=n
   ∑ Fi0 H      i0   - ∑ Fi H           i   = F A0 H A0 + F B0 H                        B0       + F C0 H        C0            F D0 H    D0       + FI0 H I0
  i =1                    i =1
                                                   - FA H        A    - FB H            B        - FC H          C        - FD H         D       - FI H      I

  i=n                     i=n
   ∑ Fi0 H      i0   -     ∑ Fi H       i   = F A0 H        A0       + F B0 H            B0          + F C0 H             C0    + F D0 H            D0    + FI0 H         I0
  i =1                    i =1
                                                                                                            b                                                    c
                                                - F A0 (1 - x A ) H         A    - F A0 (θ B -                xA) H              B   - F A0 (θ C +                 x    A)    HC
                                                                                                            a                                                    a
                                                                      d
                                                - F A0 (θ D +           xA) H           D        - F A0 θ I H         I
                                                                      a
  i=n                    i=n
   ∑ Fi0 H      i0   -    ∑ Fi H    i       = F A0 H        A0       + F B0 H           B0        + F C0 H            C0       + F D0 H            D0    + FI0 H         I0
  i =1                    i =1
                                                                                                                                 b
                                            - F A0 H     A       + F A0 x A H                A    - F A0 H Bθ B +                  F A0 x A H            B       - F A0 H C θ C
                                                                                                                                 a
                                                 c                                                          d
                                            -      F A0 x   A    H C - F A0 H                    D   θD-      F A0 x A H                 D       - F A0 θ I H       I
                                                 a                                                          a
  i=n                    i=n
   ∑ Fi0 H      i0   - ∑ Fi H       i       = F A0 H        A0    - F A0 H          A   + F B0 H            B0       - F A0 H Bθ             B   + F C0 H           C0    - F A0
  i =1                   i =1
                                                + F D0 H         D0   - F A0 H          D    θ D + FI0 H             I0    - F A0 θ I H I
                                                                                b                                    c                                  d
                                                + F A0 x A H          A     +     F A0 x A H            B    +         F A0 x        A   HC -             F A0 x A H           D
                                                                                a                                    a                                  a

  i=n                    i=n
   ∑ Fi0 H      i0   -    ∑ Fi H    i       = F A0 ( H      A0       - H    A   )+      FA0 ( H        B0    - H Bθ B ) + F A0 (H                        C0      - HC θ C )
  i =1                    i =1
                                                + FA0 (H         D0       - H  θ D ) + FA0 (H I0 - H I θ B )
                                                                                D
                                                                              b            c               d
                                                + F A0 x A (H A             +    xA H B -     xAHC -         xA H                                         D)
                                                                              a            a               a




Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                                                        6
i=n                    i=n
  ∑ Fi 0 H      i0   -    ∑ Fi H       i       = F A0   [( H       A0    - H       A   )   + (H    B0    - H Bθ B ) ]
  i =1                   i =1
                                                 + F A0        [ (H I0      - H I θ B ) + (H             D0    - H   D   θ D ) + (H I0 - H I θ I )]
                                                            c                                    d                                      b       
                                                 - F A0 x A   x               A       HC -         xA H       D     - H     A       -     xA H B
                                                            a                                    a                                      a       

         (24)

∆ H R (T) = panas reaksi pada temperatur T                                                              (25)
                     c                           d                                         b
   ∆ H R (T) =
                     a
                       x AHC           +
                                                 a
                                                   x AHD            - HA -
                                                                                           a
                                                                                             xAHB                          (26)



Persamaan (26) disubstitusikan ke persamaan (24) :
  i=n                    i=n
  ∑ Fi 0 H      i0   -    ∑ Fi H       i       = F A0   [( H       A0    - H       A   ) + (H      B0   - H Bθ B ) ]
  i =1                   i =1
                                                 + F A0        [ (H I0      - H I θ B ) + (H             D0    - H   D   θ D ) + (H I0 - H I θ I )]
                                                 - ∆ H R (T) F A0 x A


(27)
         i=n
  F A0 ∑ θ B ( H         i0   - H i ) = F A0       [( H      A0    - H     A   )   + (H       B0   - H Bθ B ) ]
         i =1
                                       + F A0           [ (H I0         - H I θ B ) + (H           D0    - H   D   θ D ) + (H I0 - H I θ I )]



(28)

Persamaan (28) disubstitusikan ke persamaan (27) dihasilkan
persamaan (29)
  i=n                    i=n                             i=n
   ∑ Fi 0 H     i0   -    ∑ Fi H           i   = F A0 ∑ θi ( H i0 - H i ) - ∆ H R (T) F A0 x A
  i =1                    i =1                              i =1


         (29)

Persamaan (29) disubstitusikan ke persamaan (12)
                       i=n
                                   (
 Q - W S + F 2, ∑ θ i H i0 reactor - ∆
Mining Harsanti, TRKA0 Non-isothermal - H i design H R  )                   (T) F A0 x = 0                                       7
                       i =1
(30)
                                                                         (30)

Menghitung entalpi
Entalpi dari suatu zat i pada temperatur dan tekanan tertentu, H i
biasanya dinyatakan sebagai entalpi pembentukkan zat i pada
temperatur referen TR, Hio(TR) ditambah perubahan entalpi yang terjadi
karena ada kenaikkan temperatur dari temperatur referen, T R ke
sembarang temperatur, T sebesar ∆HQi :
         o
 H i = H i (T R ) + ∆ H Qi                                       (31)

Temperatur referen untuk menyatakan Hio biasanya 25 oC.
Untuk sembarang zat i yang sedang dipanaskan dari temperatur T 1
menjadi T2 dan selama pemanasan tidak ada perubahan fasa, maka
berlaku :
             T2
 ∆ H Qi = ∫ Cp i dT                                                     (32)
             T1


Satuan dari kapasitas panas zat i, Cpi :
             Joule              cal               Btu
 Cp ≡                    =                 =                            (33)
         (mol zat i) (K)   (mol zat i) (K)   (lbmol zat i) (R)



Hubungan antara HA (T) dengan HAo (TR)
Pada umunya reaksi kimia yang terjadi di dalam industri tidak
melibatkan perubahan fasa, sehingga neraca energi yang dilakukan
adalah terhadap reaksi kimia satu fasa (homogen). Jadi nilai entalpi
sembarang zat i pada sembarang temperatur T, nilainya terhadap
entalpi pada temperatur referen, TR dinyatakan oleh persamaan
berikut :
                           T2
           o
 ∆ H i = H i (TR ) + ∫ Cpi dT                                    (34)
                           T1
Kapasitas panas, Cp nilainya tergantung pada temperatur, T dan
biasanya dinyatakan dalam persamaan kuadrat dalam T.

Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                      8
Cpi = αi + βi T + γ i T 2                           (35)
Jadi untuk menghitung perubahan entalpi [Hi – Hi0] dari zat yang
terlibat dalam reaksi dan fluida reaksi tidak mengalami perubahan
fasa dari temperatur masuk reaktor, Ti0 hingga temperatur reaksi, T
dapat dinyatakan oleh persamaan berikut :

                   o                 T        o             Ti0
                                                                          
  H i - H i0    = H i,(TR) +
                  
                                  ∫  Cp i dT  - H i,(TR) +
                                              
                                                               ∫  Cp i dT 
                                                                          
                                                                                 (36)
                                 TR                         TR         

                  T
 H i - H i0 = ∫ Cp i dT                                                                 (37)
                  Ti0


Persamaan (37) disubstitusikan ke persamaan (30) ;

                          i=n     T
 Q - W      S   + F A0 ∑          ∫ θi Cp i dT - ∆ H R (T) F A0 x = 0
                          i = 1 Ti0                                                     (38)



Hubungan antara ∆HR (T); ∆HRo (TR) dan ∆Cp
Panas reaksi pada sembarang temperatur T, seperti dinyatakan oleh
persamaan (26)

                        c                 d              b
   ∆ H R (T) =            x AHC -           x AHD - HA -   xAHB
                        a                 a              a                              (26)


Entalpi untuk sembarang temperatur T, Hi telah dinyatakan oleh
persamaan (34)
                             T2
           o
 ∆ H i = H i (TR ) + ∫ Cp i dT                                            (34)
                             T1


            d           c           b                      
∆ H R (T) =  H o (TR ) + H o (TR ) - H o (TR ) - H o (TR ) 
                  D          C          B           A
            a           a           a                      
                T d
                          c      c            
                                                              (39)
            + ∫  Cp D + Cp C - Cp B - Cp A 
               TR  a     d       d            

Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                      9
Panas reaksi standard, ∆HRo (TR) :

                  d o          c           b
∆ H o (TR ) =
    R               H D (TR ) + H o (TR ) - H o (TR ) - H o (TR )
                                  C           B           A
                  a            a           a                                (40)
Substitusikan persamaan (39) ke persamaan (40) :
                                  T
                                       d               c       b            
 ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) +
                 R                ∫  a Cp
                                  TR
                                                D   +
                                                        d
                                                          Cp C - Cp B - Cp A 
                                                                d                 (41)
             d       c      c
 ∆ Cp =        Cp D + Cp C - Cp B - Cp A
             a       d      d                                                      (42)
Substitusikan persamaan (42) ke persamaan (41) :

                                            T
       ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∫ ∆ Cp dT
                       R
                                            TR                                            (43)


Persamaan (43) digunakan untuk menentukan panas reaksi pada
sembarang temperatur T, dan temperatur referen, TR = 25 oC = 298 K.


Kapasitas panas rata-rata,

Kapasitas panas rata-rata antara temperatur TR hingga T :
            T
             ∫ ∆ Cp dT
 ∆C p =
            TR                                                                     (44)
                 T - TR


Persamaan (43) juga bisa dituliskan menjadi :

 ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR )
                 R
                                                                                   (45)


Kapasitas panas rata-rata zat i antara temperatur Ti0 hingga T :


Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                        10
T
                ∫ ∆ Cp dT
 ∆C p =      Ti0                                                              (46)
                    T - Ti0

Persamaan (46) dan (45) disubstitusikan ke persamaan (38)

Q -W    S
                       i=n

                          i =1
                                                      R     [
            + F A0 ∑ θ i ∆C p (T - Ti0 ) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆ C p (T - TR ) (47)
                                                                                 = 0   ]

Umpan reaktan masuk ke dalam reaktor biasanya pada temperatur
yang sama, sehingga :

 Ti0 = T0                                                                     (48)

Persamaan (47) bisa dituliskan :

 Q -W       S
                            i=n
                                                                [             (49)
                + F A0 ∑ θ i ∆C p (T - T0 ) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = 0
                            i =1
                                                         R                                 ]

Panas yang ditambahkan ke dalam reaktor, Q

         Q = U A (TS - T)                                                            (50)
         U = Koefisien perpindahan panas keseluruhan
         A = luas permukaan perpindahan panas
        TS      = temperatur sekeliling
         T = temperatur reaksi
         Q = U A ∆Tln mean                                                           (51)

Apabila sistem tidak ada kerja (WS = 0) maka persamaan (49)
menjadi :

                                 [∆H                             ] =∑ ∆ p (T - T
                                                                    i=n
 U A (TS - T)
                      -     x          o
                                       R (TR ) + ∆ p (T - TR )
                                                  C                  θ C  i     0) 0
    FA0
                                                                    i=1

        (52)

Apabila pada sistem tidak ada kerja (WS = 0) dan berlangsung secara
adiabatik (tidak ada panas yang masuk maupun keluar ke dan dari
sistem, Q = 0) maka persamaan (49) menjadi :
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                          11
i=n
                                                   [
 F A0 ∑ θ i ∆C p (T - T0 ) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = 0
        i =1
                                        R                            ]          (53)

 i =n

 i =1
                              o
                                    [
  ∑ θi ∆C p (T - T0 ) - x ∆ H R (TR ) + ∆C p (T - TR ) = 0    ]          (54)


    [                                          ]
 x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = ∑ θi ∆C p (T - T0 )
       R
                                                       i =n

                                                       i =1
                                                                  (55)


Dari persamaan (55) dapat dihitung konversi yang bisa dicapai pada
sembarang temperatur, T :

                                    i=n
                                  ∑ θi ∆C p (T - T0 )
                    x EB =       i =1
                             ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR )                       (56)
                                 R




Dari persamaan (56) juga dapat ditentukan temperatur reaksi, T pada
sembarang konversi, x :


                [             ]         i=n
               x ∆ H o (TR ) + ∑ θi ∆C p T0 + x ∆C p TR
                     R
                                        i =1
    T =                      i=n
                              ∑ θi ∆C p i + x ∆C p                              (57)
                             i =1




Pemakaian persamaan neraca energi pada CSTR :
Persamaan desgn untuk CSTR :

                                    1
         VCSTR = FA0 x                                                          (58)
                                  - rA


Dianggap tidak ada kerja yang diberikan oleh pengaduk maka :


Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                              12
W = 0                                                                             (59)

Dianggap reaksi berlangsung adiabatik (tidak ada panas yang masuk
maupun keluar ke dan dari reaktor) maka :

        Q = 0                                                                             (60)

Persamaan (49) menjadi persamaan (55) :

    [                                      ]       i =n
 x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = ∑ θi ∆C p (T - T0 )
       R
                                                   i =1
                                                                            (54)

Misal reaksi fasa cair :     A                P           (b)
Berlangsung di dalam CSTR :
  1. Persamaan Design CSTR (diturunkan dari neraca mol) :

                                     1
        VCSTR = FA0 x                                                                     (58)
                                   - rA
    2. Reaksi fasa cair : ε = 0                                  CA = CA0 (1 – xA)        (61)

    3. Reaksi orde satu :                  - rA = k CA                                    (62)

    4. Konstanta laju reaksi :                           k = A e- E/RT                    (63)

    5. Volume yang diperlukan untuk mencapai konversi xA :

                                                         1
        VCSTR = C A0 v 0 x MB                  - E/RT                                     (64)
                                         Ae             C A0 (1 - x MB )
                        v0             x MB
        VCSTR =                                                                    (65)
                      A e - E/RT     (1 - x MB )

            x MB        VCSTR
                      =       A e - E/RT                                           (66)
          (1 - x MB )    v0

          VCSTR
                    = τ (space time)                                               (67)
           v0


Persamaan (67) disubstitusikan ke persamaan (66)

Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                        13
x MB
                           = τ A e - E/RT                                                                            (68)
               (1 - x MB )


               x MB = τ A e - E/RT - τ A e - E/RT x MB                                                               (69)

               (1 + τ                              )
                                    A e - E/RT x MB = τ A e - E/RT                                                   (70)
                                                Reaksi searah fasa cair : A       R
                                           τ Ae          Diketahui
                                                          : FA0; CA0; k; E; Cpi; Hi
                                                       - E/RT
               x MB =
                                         1 + τ A e - E/RT
                                                                                                            (71)
                                                                         CSTR
 Dari persamaan neraca energi didapat persamaan (56) dan (57) :
                                       Persamaan design :
                                       Laju reaksi : - rA = k CA
                                   i=n
                                     ∑ θi ∆C preaksi :T0 )= C (1 – x)
                                                    (T -
             x EB =
                                       Stokiometri
                                    i =1
                                                           CA    A0                                                  (56)
                                    o
                                ∆ H R (TR ) + ∆C:p (T - TR )
                                       Kombinasikan




                                    [                    ] ∑θ
                                                                  i =n
                             x ∆ H o (TR ) +
                                   R                                     i   ∆C p T0 + x ∆C p TR
             T =                                       i =n
                                                                  i =1
                                                                                                                     (57)
               x (konversi) diketahui
                                                       ∑θ
                                                       i =1
                                                              i   ∆C p i + x ∆C p
                                                                                          V (volume reaktor) diketahui
                  V dan T dihitung                                                              x dan T dihitung

              Algoritma penentuan temperatur (T) terhadap konversi (x) :
     Dibutuhkan persamaan yang menyatakan
      Hubungan antara k dengan T : k = f(T)




        [           ] ∑
                             i= n
       x ∆ H o (TR ) +
             R                          θ i ∆ C p T0 + x ∆ C p TR
T=                i= n
                             i=1


                  ∑θ
                  i=1
                         i   ∆ Cpi + x ∆ Cp



Menghitung k                                                                        x                                    xEB


                                                                                                                           xMB




Menghitung V :

                                                                                                                               T
                                                                                              Plot x versus T
 Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                                         14



               Gambar 3 : Algoritma perancangan CSTR non-isotermal adiabatik
Reaksi searah fasa cair orde satu :           A                          B                               (c)

Berlangsung di dalam reator jenis CSTR secara adiabatik :
                                                                         1
    1.   Persamaan design untuk CSTR :        VCSTR = FA0 x
                                                                       - rA
                  (c.1)
    2.   Hukum laju :      - rA = k C A ;            k = A e -E/RT
                  (c.2)
    3.   Tabel stokiometri ( reaksi fasa cair : V = V0) : C A = C A0 (1 - x)                             (c.3)
                                                                                       v0      x 
    4.   Kombinasi kan persamaan (c.1); (c.2) dan (c.3) :      VCSTR =                       
                                                                                                    
                                                                                                     
                                                                                  A e - E/RT  1 - x 
                  (c.4)

Kasus A : variabel x, v0; CA0 dan FA0 diketahui dan volume reaktor V harus dihitung, maka
prosedurnya adalah :

         5 A. Hitung temperatur T, untuk umpan A murni dan Cp A = CpB ( ΔCp = 0), untuk menghitung T
         digunakan persamaan (55) :

                                       T = T0 +
                                                      x   [ - ∆H    o
                                                                    R (TR )   ]
                                                             Cp A
                                   (c.5)
         Untuk proses non-adiabatik, dengan Q = U A (TS – T) maka dengan persamaan (49) :



                                       T = T0 +
                                                     FA0 x    [ - ∆H    o          ]
                                                                        R (TR ) + FA0 C p A T0 + U A TS
                                                                             FA0 C p A + U A
                                      (c.6)

         6 A. Hitung konstanta laju reaksi, k dengan persamaan Archenius : k = A e -E/RT
         7 A. Hitung volume reaktor dengan persamaan (c.4)

Kasus B : variabel v 0; CA0; FA0 dan V diketahui, temperatur dan konversi keluar dari reaktor, T dan x harus
dihitung. Maka prosedurnya adalah :

         5 B. Dari neraca energi pada proses adiabatik, hitung konversi sebagai fungsi temperatur :


                                                  C p A (T - T0 )
                                       x EB =
                                                  (- ∆ H o (TR ))
                                                         R
         (c.7)
         Untuk proses non-adiabatik dengan Q = U A (TS – T) maka persamaan (49) menjadi :


                                U A (T - TS )/FA0 + C p A (T - T0 )
                    x EB =
                                              (
                                           - ∆ H o (TR )
                                                 R              )
        (c.8)
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                                            15
        6 B. Dari persamaan (c.4) dapat dituliskan konversi sebagai fungsi temperatur :

                                    τ A e- E/RT                               τ =
                                                                                        V
                     x MB =                                 dengan
                                  1 + τ A e- E/RT                                       v0
Variabel Kapasitas Panas :

Saat melakukan neraca energi, pasti akan melibatkan variabel
kapasitas panas (Cp). Kapasitas panas tersebut nilainya sangat
dipengaruhi oleh temperatur pada range temperatur yang sangat besar.
Kapasitas panas biasnya dinyatakan dalam persamaan kuadrat
temperatur seperti dinyatakan oleh persamaan (35) :

         Cp i = αi + βi T + γ i T 2                     (35)

Sehingga persamaan (45) :
                                            T
         ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∫ ∆ Cp dT
                         R
                                            TR                 (45)


Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design             16
(                   )
                                               T
            ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∫ ∆α + ∆β T + ∆γ T 2 dT
                            R
                                               TR                                             (72)

                                                        ∆β 2           ∆γ 3
      ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∆α (T - TR ) +
                      R
                                                                 2
                                                           (T - TR ) +          3
                                                                          (T - TR )
                                                         2              3                     (73)


                     d     c    b    a
            ∆α =       αD + αC - αB - αA
                     a     a    a    a

                     d     c    b    a
              ∆β =     βD + βC - βB - βA
                     a     a    a    a

                    d     c    b    a
            ∆γ =      γD + γC - γB - γA
                    a     a    a    a



i=n
                             (                                    )
        T                T
                                                          2
 ∑      ∫ θi Cp i dT = ∫ ∑ α i θi + ∑ βi θi T + ∑ γ i θi T dT
i = 1 Ti0               T0


i=n T                                          ∑ βi θi               ∑ γ i θi
 ∑     ∫ θ i Cp i dT = ∑ α i θ i (T - T0 ) +           (T 2 - T0 ) +
                                                               2
                                                                                (T 3 - T0 )
                                                                                        3
                                                                                              (74)
i = 1 Ti0                                         2                       3
Sehingga persamaan neraca energi pada keadaan tunak yang
dinyatakan oleh persamaan (38) menjadi :

                         i=n     T
Q - W         S   + F A0 ∑       ∫ θi Cp i dT - ∆ H R (T) F A0 x = 0                   (38)
                          i = 1 Ti0



                                               ∑ βi θi               ∑ γ i θi           3 
 Q - W        S   + F A0 ∑ α i θ i (T - T0 ) +         (T 2 - T0 ) +
                                                                2
                                                                                 (T 3 - T0 ) 
                                                  2                       3                 
                                               ∆β 2              ∆γ 3         3             (75)
     - F A0   x ∆ H o (TR ) + ∆α (T - TR ) +
                     R
                                                            2
                                                    (T - TR ) +       (T - TR )  = 0
                                                2                 3             

Persamaan (75) adalah persamaan neraca energi pada keadaan tunak
dengan kapasitas panas (Cp) sangat tergantung/dipengaruhi oleh
temperatur, T.

Perhitungan panas reaksi :
Contoh 1
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                            17
Hitung panas reaksi sintesa amonia dari gas hidrogen dan nitrogen
pada temperatur 150 oC dalam satuan kcal/mol N2 yang bereaksi dan
dalam satuan kJ/mol H2 yang bereaksi.
Penyelesaian :

        N2      +        3 H2                           2 NH3           (d)

Menghitung panas reaksi standard :

∆ H o (TR ) = 2 H o 3 (TR ) - 3 H o 2 (TR ) - H o 2 (TR )
    R             NH              H             N
                                                                (1.1)
Panas pembentukan gas H2 dan N2 pada temperatur 25 oC adalah nol.
                                    cal
∆ H o (298 K) = 2 (- 11.020)
    R
                                   mol N 2
                 = - 22.040 cal/mol N 2 yang bereaksi
                 = - 22,040 kcal/mol N 2 yang bereaksi
                                                                (1.2)
                 = - 92,22 kJ/mol N 2 yang bereaksi

Tanda negatif menunjukkan bahwa reaksi menghasilkan panas
(exotermik). Apabila kapasitas`panas dari zat yang terlibat dalam
reaksi adalah konstant atau tersedia nilai rata-rata antara temperatur
25 oC dan 150 oC, maka panas reaksi pada temperatur 150 oC dapat
langsung dihitung :

        CpH2 = 6,992 cal/mol H2.K

        CpN2 = 6,984 cal/mol N2.K

        CpNH3 = 8,92 cal/mol H2.K

        ∆Cp = 2 CpNH3 – 3 CpH2 – CpN2                                   (1.3)

                = 2 (8,92) – 3 (6,992) – 1 (6,984)
                = - 10,12 cal/mol N2 yang bereaksi

 ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∆ C p (T - TR )
                 R
                                                                        (45)


Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                         18
∆ H R (423 K) = - 22,040 + (-10,12) (423 - 298)
                 = - 22,040 + (- 10,12) (0,125)
                 = - 23,310 cal/mol N 2
                 = - 97,53 kJ/mol N 2


Panas reaksi didasarkan pada mol H2 yang bereaksi :

                      1 mol N 2            kJ
 ∆ H R (423 K) =                (- 97,53         )
                      3 mol H 2          mol N 2
                               kJ
                 = - 32,51
                             mol H 2




Contoh 2
Propilen glycol is produced by the hydrolysis of propylene oxide :
                                                        H2SO4
CH2         CH       CH3         +        H2O                    CH2    CH   CH3

     O                                                          OH     OH

Over 800 million pounds of propylene glycol were produced in
1997 and the selling price was approximately $0.67 per pound.
Propylen glycol makes up about 25% of the major derivatives of
propylene oxide. The reaction take place readily at room
temperature when catalyzed by sulfuric acid.

You are the engineer in charge of an adiabatic CSTR producing
propylene glycol by this methode. Unfortunately, the reactor is
beginning to leak, and you must replace it. (you told your boss several
time that sulfuric acid was corrosive and that mild steel was a poor
meterial for construction). There is a nice overflow CSTR of 300-gal
capacity standing idle; it is glass-lined and you would like to use it.

Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                        19
You are feeding 2500 lb/h (43.04 lbmol/h) of propylene oxide (P.O.)
to the reactor. The feed stream consists of (1) an equalvolumetric
mixture of propylene oxide (46.62 ft3/h), and (2) water containing
0.1% wt H2SO4. The volumetric flow rate of water is 233.1 ft 3/h,
which is 2.5 times methanol-P.O. flow rate. The corresponding molar
feed rates of methanol and water are 71.87 and 802.8 lbmol/h,
respectively. The methanol-propylen oxide-water mixture undergoes
a slight decrease in volume upon mixing (aproximately 3%), but you
neglect this decrease in your calculations. The temperature of both
feed streams is 58 oF prior to mixing, but there is an immediate 17 oF
temperature rice upon mixing of the two feed streams caused by the
heat of mixing. The entering temperature of all feed streams is thus
taken to be 75 oF.

Furusawa et. al.5 state that under conditions similar to those at which
you are operating, the reaction is first-order in propylene
concentration and apparent zero-order in excess of water with the
specific reaction rate :
  k = A e - E/RT = 16.96 x 1012 (e -32 000/RT ) h -1

The unit of E are Btu/lbmol.

There is important constraint on your operation. Propylene Oxide is a
rather low-boiling substance (b.p. at 1 atm, 93.7 oF). With the mixer
are using, you feel that you cannot exceed an operating temperature
of 125 oF, or you will lose too much oxide by vaporization through
the vent system.

Can you use the idle CSTR as a replacement for the leaking one if it
will be operated adiabatically ? If so, what will be the conversion of
oxide to glycol ?

Propilen glikol diproduksi melalui reaksi/proses hidrolisa terhadap
propilen oksid, menurut persamaan stokiometri reaksi berikut :
                                                        H2SO4
CH2         CH        CH3        +        H2O                        CH2    CH   CH3

     O                                                          OH     OH
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                            20
Pada tahun 1997, propilen-glikol telah diproduksi lebih dari 800
juta pound dengan harga jual sekitar $0.67 per pound. Propilen-
Oksid yang diproduksi atau tersedia di dunia ini hampir 25%
nya digunakan untuk produksi propilen-glikol. Reaksi
pembuatan propilen-glikol berlangsung pada temperatur kamar
apabila digunakan katalis asam sulfat.

Anda adalah insinyur atau engineer yang bertanggung jawab
terhadap reaktor jenis CSTR yang digunakan untuk produksi
propilen-glikol dengan sistem proses tersebut. Sayangnya reaktor
yang telah digunakan sudah mulai bocor dan harus diganti.
(bahkan anda sudah beberapa kali melaporkan ke atasan anda
bahwa asam sulfat yang digunakan sebagai katalis bersifat sangat
korosif dan ditambah lagi baja yang digunakan sebagai bahan
reaktor adalah baja yang tidak bagus). Di lain pihak ada CSTR
yang nganggur dengan kapasitas 300-gallon dan didalamnya
dilapisi gelas sehingga tidak korosif dan anda tertarik untuk
memanfaatkannya.

Penyelesaian :

Reaksi :        A         +      B                      C

        A =     propilen oksid
        B =     Air
        C =     propilen glikol
        M=      metanol



          PO          =
          FA0                             T0 = 58 oF        T0 = 58 oF
                                                                         FB0 = air

  Metanol = FM0                                             T0 = 75 oF


Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                           21
T =?
                                                                  x=?

                                                    V = 300 gal




                          Gambar 10 :




    • Kapasitas panas dari zat yang terlibat dalam reaksi :
         C p,A = 35 Btu/(lb.mol o F)

         C p, B = 18 Btu/(lb.mol o F)

         Cp, C = 46 Btu/(lb.mol o F)

         Cp, M = 19,5 Btu/(lb.mol o F)

    • Reksi berlangsung di dalam CSTR :

                           xA
         VCSTR = FA0          '
                           - rA

    • Reaksi orde satu terhadap propilen oksid ( diketahui) :

         - rA = k C A
            '



    • Reaksi fasa cair maka :

         ε = 0 → C A = C A0 (1 - x A )

Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                    22
• Kombinasikan :

                                    xA
         VCSTR = FA0
                              k C A0 (1 - x A )

    • Reaktor non-isotermal, berarti konstanta laju reaksi (k)
      tergantung pada temperatur reaksi :
                        E
                   -
         k = Ae        RT



                                              xA
         VCSTR = FA0                   E
                                    -
                              Ae      RT
                                           C A0 (1 - x A )


                             τ A e - E/RT
           x MB =
                           1 + τ A e - E/RT


    • Reaktor beroperasi secara adiabatik, maka dapt digunakan
      hubungan :

                       [                   ] ∑θ
                                               i =n
                  x ∆ H o (TR ) +
                        R                             i   ∆C p T0 + x ∆C p TR
         T =                           i =n
                                               i =1
                                                                                atau
                                       ∑θi ∆C p i + x ∆C p
                                       i =1




                             i =n

                             ∑θ        i   C p (T - T0 )
         x EB =               i =1

                   ∆ H (T ) + ∆C p (T - TR )
                             o
                             R     R




    • Menghitung fraksi masing-masing zat yang terlibat dalam reaksi
      terhadap reaktan pembatas (θi) :

                  FA0
         θA =         =1
                  FA0

                 FB0   802,8 lbmol/jam
         θB =        =                 = 18,65
                 FA0   43,04 lbmol/jam

Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                  23
FC0
         θC =         = 0
                  FA0

        Yang masuk ke dalam reaktor : propilen oksid tercampuri
        metanol yang perbandingan volumnya equalvolumetrik, dan air

         v 0 = v A0 + v M0 + v B0

         v 0 = 46,62 + 46,2 + 233,1 = 326,3 ft 3 /jam


                 VCSTR    300 gallon 0,1337 ft 3      40,1 ft 3
         τ =           =                          =                 = 0,1229 jam
                  v0     326,3 ft 3 /jam 1 gallon   326,3 ft 3 /jam

                   FA0   43,04 lbmol/jam
         C A0 =        =          3
                                         = 0,132 lbmol/ft 3
                   v0     326,3 ft /jam


                  FM0   71,87
         θM =         =       = 1,67
                  FA0   43,04



    • ∆ Cp = Cp C - Cp A - Cp B

         ∆ Cp = 46 - 35 - 18 = - 7 Btu/(lbmol o F)


    • Panas reaksi standard ( ∆HRo)

         ∆ Ho
            R(TR) = ∆ H f,C - ∆ H f, A - ∆H f, B
                        o         o         o




         ∆ Ho
            R(TR) = 226 000 - (- 123 000) - (- 66 600)
                  = - 36 400 Btu/lbmol PO

         i =n

    • ∑         θi C p (T - T0 ) = (θA C p A + θB C p B + θM C p M ) ( T - 75)
         i =1
         i=n

         ∑
         i =1
                θi C p (T - T0 ) = ((1) (35) + (18,65) (18) + (1,67)(19,5)) ( T - 75)
                                = (403,3) (T - 75)



Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design                                   24
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design   25
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design   25
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design   25
Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design   25

Non isothermal+reactor+(repaired)

  • 1.
    Non-Isothermal Reactor Design Perancangan Reaktor non-isitermal Jika anda tidak tahan dengan panas, maka jangan berlama-lama di dapur. (Harry S Truman) Perancangan reaktor non-isotermal ditujukan untuk mempelajari efek panas pada reaktor kimia. Persamaan design, hukum laju reaksi dan tabel stokiometri yang diturunkan dari perancangan reaktor isotermal masih dapat digunakan Laju kum lasi  Laju liren rgipan smasuk kerjay ngdilaku an Perbedaan yang nyata adalah cara evaluasi   =   -  persamaan design ketika temperatur sepanjang PFR berubah-ubah atau ketika harus menghitung panas yang dipindahkan e n rgid al msitem kesitemdarilngkungan  sitemkelingkunga  atau ditambahkan dari dan ke CSTR. Maka dari itu perlu dilakukan neraca energi pada reaktor dan bagaimana persamaan neraca energi tersebut digunakan untuk masalah perancangan reaktor non- isotermal. en rgiyangditambahk nke Energiyangkeluardais tem (1)    + sitem elauialr nmas  - melauialr nmas keluar  Neraca energi pada sistem aliran atau sistem terbuka : dE = Q - W + Fin E in - Fout E out (2) masuk edal msitem  daris tem  dt (2) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 1
  • 2.
    Q Fi in Fi out misal FA0 misal FA Hi in Hi out misal HA0 misal HA WS Gambar 1 : Diagram alir reactor non-isotermal berikut variabel prosesnya Jadi neraca energi pada keadaan tak-tunak (un-steady-state energy balance) untuk sistem terbuka dengan aliran yang mengandung n buah komponen baik pada aliran massa masuk maupun aliran massa keluar ke dan dari sistem pada laju alir molar F i (yaitu mol zat i persatuan waktu) dengan energi yang terkandung Ei (Joule per mol zat i). Persamaannya : i =n i =n  dE     dt sistem = Q - W + ∑F E i =1 i i in - ∑ i =1 Fi E i out (3) W pada persamaan neraca energi tersebut perlu didefinisikan yaitu terdiri dari ”flow-work” dan jenis kerja lain yaitu WS. ”flow-work” adalah kerja yang diperlukan sehingga suatu aliran massa bisa masuk dan bisa keluar ke dan dari sistem. Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 2
  • 3.
    Kerja yang sedangdiberikan oleh aliran massa masuk ke dalam sistem diberi tanda negatif yaitu : i=n - ∑ i =1 Fi P V i in (4) dan kerja yang dilakukan oleh sistem untuk mendorong aliran massa keluar dari sistem diberi tanda positif yaitu : i =n + ∑ i =1 Fi P Vi out (5) Jadi : i =n i =n W = - ∑i =1 Fi P Vi in + ∑ i =1 Fi P Vi out + W S (6) P = tekanan sistem, k Pa. atau atm. Vi = volume ( m3/mol zat i) WS tersebut dikenal dengan kerja poros, dapat dihasilkan/diperoleh seperti dari pengaduk untuk CSTR atau dari turbin pada PFR. ”Flow-work” tersebut biasanya digabungkan dengan energi yang terbawa aliran massa masuk dan aliran massa keluar ke dan dari sistem. Sehingga persamaan neraca yang dinyatakan persamaan (3) menjadi : i =n i =n i =n i =n  dE     dt sistem = Q - W S + ∑F i =1 i P Vi in - ∑ i =1 Fi P Vi out + ∑F i =1 i Ei in - ∑ i =1 Fi E i out (7) i=n i =n  dE    = Q - W S + ∑F i (E i + P Vi ) in - ∑ Fi (E i + P Vi ) out  dt  sistem i =1 i =1 (8) Energi di dalam sistem terdiri : • Energi Dalam (U) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 3
  • 4.
    • Energi Potensial,PE = g z • Energi Kinetik, KE = ½ v2 • dan Energi lain Jadi : E i = U i + 1/2 v i2 + g z i + lain - lain (8) Reaktor dalam suatu pabrik : • terletak diatas permukaan tanah, sehingga PE = 0 • tidak bergerak (diam), sehingga KE = 0 • tidak ada enegi lain jadi : E i = Ui (9) Entalpi : H i = U i + P Vi (10) Persamaan (10) disubstitusikan ke persamaan (8) : i =n i =n  dE     dt sistem = Q - W S + ∑ i =1 Fi H i in - ∑ i =1 Fi H i out (11) Dengan subscript nol (0) menunjukkan/menyatakan kondisi masuk sistem dan tanpa subscript menyatakan kondisi keluar dari sistem maka persamaan (11)  dE  i=n i=n   = Q - W S + ∑ Fi 0 H i0 - ∑ Fi H i  dt  sistem i =1 i =1 (12) Fi 0 = laju alir molar zat i masuk ke dalam sistem Fi = laju alir molar zat i keluar dari sistem Hi 0 = entalpi mol zat i pada temperatur T0 Hi = entalpi mol zat i pada temperatur T Pada keadaan tunak (”steady-state”) : Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 4
  • 5.
     dE   = 0  dt sistem i=n i=n Q - W S + ∑ Fi 0 H i0 - ∑ Fi H i = 0 (13) i =1 i =1 Reaksi : b c d A + B → C + D a a a (a) Panas masuk : i =n ∑ i =1 Fi 0 H i0 = F A0 H A0 + F B0 H B0 + F C0 H C0 + F D0 H D0 + F I0 H I0 (14) Panas keluar : i =n ∑ i =1 Fi H i = FA H A + FB H B + FC H C + FD H D + FI H I (15) Persamaan umum laju alir zat i (Fi) pada sistem aliran : F i = F A0 ( θ i + σ i x) (16) F i0 θi = F A0 (17) σ i = koefisien stokiometri reaksi positif untuk produk (18) negatif untuk reaktan Jadi : FA = F A0 ( 1 - x) (19) b F B = F A0 ( θ B - x) a (20) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 5
  • 6.
    c FC = F A0 ( θC + x) a (21) d FD = F A0 ( θD + x) a (22) FI = F A0 θI (23) Persamaan (19) sampai dengan persamaan (23) disubstitusikan ke persaman (15), kemudian persamaan (15) dikurangkan terhadap persamaan (14) dihasilkan persamaan (24) i=n i=n ∑ Fi0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 H A0 + F B0 H B0 + F C0 H C0 F D0 H D0 + FI0 H I0 i =1 i =1 - FA H A - FB H B - FC H C - FD H D - FI H I i=n i=n ∑ Fi0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 H A0 + F B0 H B0 + F C0 H C0 + F D0 H D0 + FI0 H I0 i =1 i =1 b c - F A0 (1 - x A ) H A - F A0 (θ B - xA) H B - F A0 (θ C + x A) HC a a d - F A0 (θ D + xA) H D - F A0 θ I H I a i=n i=n ∑ Fi0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 H A0 + F B0 H B0 + F C0 H C0 + F D0 H D0 + FI0 H I0 i =1 i =1 b - F A0 H A + F A0 x A H A - F A0 H Bθ B + F A0 x A H B - F A0 H C θ C a c d - F A0 x A H C - F A0 H D θD- F A0 x A H D - F A0 θ I H I a a i=n i=n ∑ Fi0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 H A0 - F A0 H A + F B0 H B0 - F A0 H Bθ B + F C0 H C0 - F A0 i =1 i =1 + F D0 H D0 - F A0 H D θ D + FI0 H I0 - F A0 θ I H I b c d + F A0 x A H A + F A0 x A H B + F A0 x A HC - F A0 x A H D a a a i=n i=n ∑ Fi0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 ( H A0 - H A )+ FA0 ( H B0 - H Bθ B ) + F A0 (H C0 - HC θ C ) i =1 i =1 + FA0 (H D0 - H θ D ) + FA0 (H I0 - H I θ B ) D b c d + F A0 x A (H A + xA H B - xAHC - xA H D) a a a Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 6
  • 7.
    i=n i=n ∑ Fi 0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 [( H A0 - H A ) + (H B0 - H Bθ B ) ] i =1 i =1 + F A0 [ (H I0 - H I θ B ) + (H D0 - H D θ D ) + (H I0 - H I θ I )] c d b  - F A0 x A  x A HC - xA H D - H A - xA H B a a a  (24) ∆ H R (T) = panas reaksi pada temperatur T (25) c d b ∆ H R (T) = a x AHC + a x AHD - HA - a xAHB (26) Persamaan (26) disubstitusikan ke persamaan (24) : i=n i=n ∑ Fi 0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 [( H A0 - H A ) + (H B0 - H Bθ B ) ] i =1 i =1 + F A0 [ (H I0 - H I θ B ) + (H D0 - H D θ D ) + (H I0 - H I θ I )] - ∆ H R (T) F A0 x A (27) i=n F A0 ∑ θ B ( H i0 - H i ) = F A0 [( H A0 - H A ) + (H B0 - H Bθ B ) ] i =1 + F A0 [ (H I0 - H I θ B ) + (H D0 - H D θ D ) + (H I0 - H I θ I )] (28) Persamaan (28) disubstitusikan ke persamaan (27) dihasilkan persamaan (29) i=n i=n i=n ∑ Fi 0 H i0 - ∑ Fi H i = F A0 ∑ θi ( H i0 - H i ) - ∆ H R (T) F A0 x A i =1 i =1 i =1 (29) Persamaan (29) disubstitusikan ke persamaan (12) i=n ( Q - W S + F 2, ∑ θ i H i0 reactor - ∆ Mining Harsanti, TRKA0 Non-isothermal - H i design H R ) (T) F A0 x = 0 7 i =1
  • 8.
    (30) (30) Menghitung entalpi Entalpi dari suatu zat i pada temperatur dan tekanan tertentu, H i biasanya dinyatakan sebagai entalpi pembentukkan zat i pada temperatur referen TR, Hio(TR) ditambah perubahan entalpi yang terjadi karena ada kenaikkan temperatur dari temperatur referen, T R ke sembarang temperatur, T sebesar ∆HQi : o H i = H i (T R ) + ∆ H Qi (31) Temperatur referen untuk menyatakan Hio biasanya 25 oC. Untuk sembarang zat i yang sedang dipanaskan dari temperatur T 1 menjadi T2 dan selama pemanasan tidak ada perubahan fasa, maka berlaku : T2 ∆ H Qi = ∫ Cp i dT (32) T1 Satuan dari kapasitas panas zat i, Cpi : Joule cal Btu Cp ≡ = = (33) (mol zat i) (K) (mol zat i) (K) (lbmol zat i) (R) Hubungan antara HA (T) dengan HAo (TR) Pada umunya reaksi kimia yang terjadi di dalam industri tidak melibatkan perubahan fasa, sehingga neraca energi yang dilakukan adalah terhadap reaksi kimia satu fasa (homogen). Jadi nilai entalpi sembarang zat i pada sembarang temperatur T, nilainya terhadap entalpi pada temperatur referen, TR dinyatakan oleh persamaan berikut : T2 o ∆ H i = H i (TR ) + ∫ Cpi dT (34) T1 Kapasitas panas, Cp nilainya tergantung pada temperatur, T dan biasanya dinyatakan dalam persamaan kuadrat dalam T. Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 8
  • 9.
    Cpi = αi+ βi T + γ i T 2 (35) Jadi untuk menghitung perubahan entalpi [Hi – Hi0] dari zat yang terlibat dalam reaksi dan fluida reaksi tidak mengalami perubahan fasa dari temperatur masuk reaktor, Ti0 hingga temperatur reaksi, T dapat dinyatakan oleh persamaan berikut :  o T   o Ti0  H i - H i0 = H i,(TR) +  ∫ Cp i dT  - H i,(TR) +   ∫ Cp i dT   (36)  TR   TR  T H i - H i0 = ∫ Cp i dT (37) Ti0 Persamaan (37) disubstitusikan ke persamaan (30) ; i=n T Q - W S + F A0 ∑ ∫ θi Cp i dT - ∆ H R (T) F A0 x = 0 i = 1 Ti0 (38) Hubungan antara ∆HR (T); ∆HRo (TR) dan ∆Cp Panas reaksi pada sembarang temperatur T, seperti dinyatakan oleh persamaan (26) c d b ∆ H R (T) = x AHC - x AHD - HA - xAHB a a a (26) Entalpi untuk sembarang temperatur T, Hi telah dinyatakan oleh persamaan (34) T2 o ∆ H i = H i (TR ) + ∫ Cp i dT (34) T1 d c b  ∆ H R (T) =  H o (TR ) + H o (TR ) - H o (TR ) - H o (TR )  D C B A a a a  T d  c c  (39) + ∫  Cp D + Cp C - Cp B - Cp A  TR  a d d  Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 9
  • 10.
    Panas reaksi standard,∆HRo (TR) : d o c b ∆ H o (TR ) = R H D (TR ) + H o (TR ) - H o (TR ) - H o (TR ) C B A a a a (40) Substitusikan persamaan (39) ke persamaan (40) : T d c b  ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + R ∫  a Cp TR D + d Cp C - Cp B - Cp A  d  (41) d c c ∆ Cp = Cp D + Cp C - Cp B - Cp A a d d (42) Substitusikan persamaan (42) ke persamaan (41) : T ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∫ ∆ Cp dT R TR (43) Persamaan (43) digunakan untuk menentukan panas reaksi pada sembarang temperatur T, dan temperatur referen, TR = 25 oC = 298 K. Kapasitas panas rata-rata, Kapasitas panas rata-rata antara temperatur TR hingga T : T ∫ ∆ Cp dT ∆C p = TR (44) T - TR Persamaan (43) juga bisa dituliskan menjadi : ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) R (45) Kapasitas panas rata-rata zat i antara temperatur Ti0 hingga T : Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 10
  • 11.
    T ∫ ∆ Cp dT ∆C p = Ti0 (46) T - Ti0 Persamaan (46) dan (45) disubstitusikan ke persamaan (38) Q -W S i=n i =1 R [ + F A0 ∑ θ i ∆C p (T - Ti0 ) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆ C p (T - TR ) (47) = 0 ] Umpan reaktan masuk ke dalam reaktor biasanya pada temperatur yang sama, sehingga : Ti0 = T0 (48) Persamaan (47) bisa dituliskan : Q -W S i=n [ (49) + F A0 ∑ θ i ∆C p (T - T0 ) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = 0 i =1 R ] Panas yang ditambahkan ke dalam reaktor, Q Q = U A (TS - T) (50) U = Koefisien perpindahan panas keseluruhan A = luas permukaan perpindahan panas TS = temperatur sekeliling T = temperatur reaksi Q = U A ∆Tln mean (51) Apabila sistem tidak ada kerja (WS = 0) maka persamaan (49) menjadi : [∆H ] =∑ ∆ p (T - T i=n U A (TS - T) - x o R (TR ) + ∆ p (T - TR ) C θ C i 0) 0 FA0 i=1 (52) Apabila pada sistem tidak ada kerja (WS = 0) dan berlangsung secara adiabatik (tidak ada panas yang masuk maupun keluar ke dan dari sistem, Q = 0) maka persamaan (49) menjadi : Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 11
  • 12.
    i=n [ F A0 ∑ θ i ∆C p (T - T0 ) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = 0 i =1 R ] (53) i =n i =1 o [ ∑ θi ∆C p (T - T0 ) - x ∆ H R (TR ) + ∆C p (T - TR ) = 0 ] (54) [ ] x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = ∑ θi ∆C p (T - T0 ) R i =n i =1 (55) Dari persamaan (55) dapat dihitung konversi yang bisa dicapai pada sembarang temperatur, T : i=n ∑ θi ∆C p (T - T0 ) x EB = i =1 ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) (56) R Dari persamaan (56) juga dapat ditentukan temperatur reaksi, T pada sembarang konversi, x : [ ] i=n x ∆ H o (TR ) + ∑ θi ∆C p T0 + x ∆C p TR R i =1 T = i=n ∑ θi ∆C p i + x ∆C p (57) i =1 Pemakaian persamaan neraca energi pada CSTR : Persamaan desgn untuk CSTR : 1 VCSTR = FA0 x (58) - rA Dianggap tidak ada kerja yang diberikan oleh pengaduk maka : Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 12
  • 13.
    W = 0 (59) Dianggap reaksi berlangsung adiabatik (tidak ada panas yang masuk maupun keluar ke dan dari reaktor) maka : Q = 0 (60) Persamaan (49) menjadi persamaan (55) : [ ] i =n x ∆ H o (TR ) + ∆C p (T - TR ) = ∑ θi ∆C p (T - T0 ) R i =1 (54) Misal reaksi fasa cair : A P (b) Berlangsung di dalam CSTR : 1. Persamaan Design CSTR (diturunkan dari neraca mol) : 1 VCSTR = FA0 x (58) - rA 2. Reaksi fasa cair : ε = 0 CA = CA0 (1 – xA) (61) 3. Reaksi orde satu : - rA = k CA (62) 4. Konstanta laju reaksi : k = A e- E/RT (63) 5. Volume yang diperlukan untuk mencapai konversi xA : 1 VCSTR = C A0 v 0 x MB - E/RT (64) Ae C A0 (1 - x MB ) v0 x MB VCSTR = (65) A e - E/RT (1 - x MB ) x MB VCSTR = A e - E/RT (66) (1 - x MB ) v0 VCSTR = τ (space time) (67) v0 Persamaan (67) disubstitusikan ke persamaan (66) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 13
  • 14.
    x MB = τ A e - E/RT (68) (1 - x MB ) x MB = τ A e - E/RT - τ A e - E/RT x MB (69) (1 + τ ) A e - E/RT x MB = τ A e - E/RT (70) Reaksi searah fasa cair : A R τ Ae Diketahui : FA0; CA0; k; E; Cpi; Hi - E/RT x MB = 1 + τ A e - E/RT (71) CSTR Dari persamaan neraca energi didapat persamaan (56) dan (57) : Persamaan design : Laju reaksi : - rA = k CA i=n ∑ θi ∆C preaksi :T0 )= C (1 – x) (T - x EB = Stokiometri i =1 CA A0 (56) o ∆ H R (TR ) + ∆C:p (T - TR ) Kombinasikan [ ] ∑θ i =n x ∆ H o (TR ) + R i ∆C p T0 + x ∆C p TR T = i =n i =1 (57) x (konversi) diketahui ∑θ i =1 i ∆C p i + x ∆C p V (volume reaktor) diketahui V dan T dihitung x dan T dihitung Algoritma penentuan temperatur (T) terhadap konversi (x) : Dibutuhkan persamaan yang menyatakan Hubungan antara k dengan T : k = f(T) [ ] ∑ i= n x ∆ H o (TR ) + R θ i ∆ C p T0 + x ∆ C p TR T= i= n i=1 ∑θ i=1 i ∆ Cpi + x ∆ Cp Menghitung k x xEB xMB Menghitung V : T Plot x versus T Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 14 Gambar 3 : Algoritma perancangan CSTR non-isotermal adiabatik
  • 15.
    Reaksi searah fasacair orde satu : A B (c) Berlangsung di dalam reator jenis CSTR secara adiabatik : 1 1. Persamaan design untuk CSTR : VCSTR = FA0 x - rA (c.1) 2. Hukum laju : - rA = k C A ; k = A e -E/RT (c.2) 3. Tabel stokiometri ( reaksi fasa cair : V = V0) : C A = C A0 (1 - x) (c.3) v0  x  4. Kombinasi kan persamaan (c.1); (c.2) dan (c.3) : VCSTR =     A e - E/RT  1 - x  (c.4) Kasus A : variabel x, v0; CA0 dan FA0 diketahui dan volume reaktor V harus dihitung, maka prosedurnya adalah : 5 A. Hitung temperatur T, untuk umpan A murni dan Cp A = CpB ( ΔCp = 0), untuk menghitung T digunakan persamaan (55) : T = T0 + x [ - ∆H o R (TR ) ] Cp A (c.5) Untuk proses non-adiabatik, dengan Q = U A (TS – T) maka dengan persamaan (49) : T = T0 + FA0 x [ - ∆H o ] R (TR ) + FA0 C p A T0 + U A TS FA0 C p A + U A (c.6) 6 A. Hitung konstanta laju reaksi, k dengan persamaan Archenius : k = A e -E/RT 7 A. Hitung volume reaktor dengan persamaan (c.4) Kasus B : variabel v 0; CA0; FA0 dan V diketahui, temperatur dan konversi keluar dari reaktor, T dan x harus dihitung. Maka prosedurnya adalah : 5 B. Dari neraca energi pada proses adiabatik, hitung konversi sebagai fungsi temperatur : C p A (T - T0 ) x EB = (- ∆ H o (TR )) R (c.7) Untuk proses non-adiabatik dengan Q = U A (TS – T) maka persamaan (49) menjadi : U A (T - TS )/FA0 + C p A (T - T0 ) x EB = ( - ∆ H o (TR ) R ) (c.8) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 15 6 B. Dari persamaan (c.4) dapat dituliskan konversi sebagai fungsi temperatur : τ A e- E/RT τ = V x MB = dengan 1 + τ A e- E/RT v0
  • 16.
    Variabel Kapasitas Panas: Saat melakukan neraca energi, pasti akan melibatkan variabel kapasitas panas (Cp). Kapasitas panas tersebut nilainya sangat dipengaruhi oleh temperatur pada range temperatur yang sangat besar. Kapasitas panas biasnya dinyatakan dalam persamaan kuadrat temperatur seperti dinyatakan oleh persamaan (35) : Cp i = αi + βi T + γ i T 2 (35) Sehingga persamaan (45) : T ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∫ ∆ Cp dT R TR (45) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 16
  • 17.
    ( ) T ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∫ ∆α + ∆β T + ∆γ T 2 dT R TR (72) ∆β 2 ∆γ 3 ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∆α (T - TR ) + R 2 (T - TR ) + 3 (T - TR ) 2 3 (73) d c b a ∆α = αD + αC - αB - αA a a a a d c b a ∆β = βD + βC - βB - βA a a a a d c b a ∆γ = γD + γC - γB - γA a a a a i=n ( ) T T 2 ∑ ∫ θi Cp i dT = ∫ ∑ α i θi + ∑ βi θi T + ∑ γ i θi T dT i = 1 Ti0 T0 i=n T ∑ βi θi ∑ γ i θi ∑ ∫ θ i Cp i dT = ∑ α i θ i (T - T0 ) + (T 2 - T0 ) + 2 (T 3 - T0 ) 3 (74) i = 1 Ti0 2 3 Sehingga persamaan neraca energi pada keadaan tunak yang dinyatakan oleh persamaan (38) menjadi : i=n T Q - W S + F A0 ∑ ∫ θi Cp i dT - ∆ H R (T) F A0 x = 0 (38) i = 1 Ti0  ∑ βi θi ∑ γ i θi 3  Q - W S + F A0 ∑ α i θ i (T - T0 ) + (T 2 - T0 ) + 2 (T 3 - T0 )   2 3   ∆β 2 ∆γ 3 3  (75) - F A0 x ∆ H o (TR ) + ∆α (T - TR ) + R 2 (T - TR ) + (T - TR )  = 0  2 3  Persamaan (75) adalah persamaan neraca energi pada keadaan tunak dengan kapasitas panas (Cp) sangat tergantung/dipengaruhi oleh temperatur, T. Perhitungan panas reaksi : Contoh 1 Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 17
  • 18.
    Hitung panas reaksisintesa amonia dari gas hidrogen dan nitrogen pada temperatur 150 oC dalam satuan kcal/mol N2 yang bereaksi dan dalam satuan kJ/mol H2 yang bereaksi. Penyelesaian : N2 + 3 H2 2 NH3 (d) Menghitung panas reaksi standard : ∆ H o (TR ) = 2 H o 3 (TR ) - 3 H o 2 (TR ) - H o 2 (TR ) R NH H N (1.1) Panas pembentukan gas H2 dan N2 pada temperatur 25 oC adalah nol. cal ∆ H o (298 K) = 2 (- 11.020) R mol N 2 = - 22.040 cal/mol N 2 yang bereaksi = - 22,040 kcal/mol N 2 yang bereaksi (1.2) = - 92,22 kJ/mol N 2 yang bereaksi Tanda negatif menunjukkan bahwa reaksi menghasilkan panas (exotermik). Apabila kapasitas`panas dari zat yang terlibat dalam reaksi adalah konstant atau tersedia nilai rata-rata antara temperatur 25 oC dan 150 oC, maka panas reaksi pada temperatur 150 oC dapat langsung dihitung : CpH2 = 6,992 cal/mol H2.K CpN2 = 6,984 cal/mol N2.K CpNH3 = 8,92 cal/mol H2.K ∆Cp = 2 CpNH3 – 3 CpH2 – CpN2 (1.3) = 2 (8,92) – 3 (6,992) – 1 (6,984) = - 10,12 cal/mol N2 yang bereaksi ∆ H R (T) = ∆ H o (TR ) + ∆ C p (T - TR ) R (45) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 18
  • 19.
    ∆ H R(423 K) = - 22,040 + (-10,12) (423 - 298) = - 22,040 + (- 10,12) (0,125) = - 23,310 cal/mol N 2 = - 97,53 kJ/mol N 2 Panas reaksi didasarkan pada mol H2 yang bereaksi : 1 mol N 2 kJ ∆ H R (423 K) = (- 97,53 ) 3 mol H 2 mol N 2 kJ = - 32,51 mol H 2 Contoh 2 Propilen glycol is produced by the hydrolysis of propylene oxide : H2SO4 CH2 CH CH3 + H2O CH2 CH CH3 O OH OH Over 800 million pounds of propylene glycol were produced in 1997 and the selling price was approximately $0.67 per pound. Propylen glycol makes up about 25% of the major derivatives of propylene oxide. The reaction take place readily at room temperature when catalyzed by sulfuric acid. You are the engineer in charge of an adiabatic CSTR producing propylene glycol by this methode. Unfortunately, the reactor is beginning to leak, and you must replace it. (you told your boss several time that sulfuric acid was corrosive and that mild steel was a poor meterial for construction). There is a nice overflow CSTR of 300-gal capacity standing idle; it is glass-lined and you would like to use it. Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 19
  • 20.
    You are feeding2500 lb/h (43.04 lbmol/h) of propylene oxide (P.O.) to the reactor. The feed stream consists of (1) an equalvolumetric mixture of propylene oxide (46.62 ft3/h), and (2) water containing 0.1% wt H2SO4. The volumetric flow rate of water is 233.1 ft 3/h, which is 2.5 times methanol-P.O. flow rate. The corresponding molar feed rates of methanol and water are 71.87 and 802.8 lbmol/h, respectively. The methanol-propylen oxide-water mixture undergoes a slight decrease in volume upon mixing (aproximately 3%), but you neglect this decrease in your calculations. The temperature of both feed streams is 58 oF prior to mixing, but there is an immediate 17 oF temperature rice upon mixing of the two feed streams caused by the heat of mixing. The entering temperature of all feed streams is thus taken to be 75 oF. Furusawa et. al.5 state that under conditions similar to those at which you are operating, the reaction is first-order in propylene concentration and apparent zero-order in excess of water with the specific reaction rate : k = A e - E/RT = 16.96 x 1012 (e -32 000/RT ) h -1 The unit of E are Btu/lbmol. There is important constraint on your operation. Propylene Oxide is a rather low-boiling substance (b.p. at 1 atm, 93.7 oF). With the mixer are using, you feel that you cannot exceed an operating temperature of 125 oF, or you will lose too much oxide by vaporization through the vent system. Can you use the idle CSTR as a replacement for the leaking one if it will be operated adiabatically ? If so, what will be the conversion of oxide to glycol ? Propilen glikol diproduksi melalui reaksi/proses hidrolisa terhadap propilen oksid, menurut persamaan stokiometri reaksi berikut : H2SO4 CH2 CH CH3 + H2O CH2 CH CH3 O OH OH Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 20
  • 21.
    Pada tahun 1997,propilen-glikol telah diproduksi lebih dari 800 juta pound dengan harga jual sekitar $0.67 per pound. Propilen- Oksid yang diproduksi atau tersedia di dunia ini hampir 25% nya digunakan untuk produksi propilen-glikol. Reaksi pembuatan propilen-glikol berlangsung pada temperatur kamar apabila digunakan katalis asam sulfat. Anda adalah insinyur atau engineer yang bertanggung jawab terhadap reaktor jenis CSTR yang digunakan untuk produksi propilen-glikol dengan sistem proses tersebut. Sayangnya reaktor yang telah digunakan sudah mulai bocor dan harus diganti. (bahkan anda sudah beberapa kali melaporkan ke atasan anda bahwa asam sulfat yang digunakan sebagai katalis bersifat sangat korosif dan ditambah lagi baja yang digunakan sebagai bahan reaktor adalah baja yang tidak bagus). Di lain pihak ada CSTR yang nganggur dengan kapasitas 300-gallon dan didalamnya dilapisi gelas sehingga tidak korosif dan anda tertarik untuk memanfaatkannya. Penyelesaian : Reaksi : A + B C A = propilen oksid B = Air C = propilen glikol M= metanol PO = FA0 T0 = 58 oF T0 = 58 oF FB0 = air Metanol = FM0 T0 = 75 oF Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 21
  • 22.
    T =? x=? V = 300 gal Gambar 10 : • Kapasitas panas dari zat yang terlibat dalam reaksi : C p,A = 35 Btu/(lb.mol o F) C p, B = 18 Btu/(lb.mol o F) Cp, C = 46 Btu/(lb.mol o F) Cp, M = 19,5 Btu/(lb.mol o F) • Reksi berlangsung di dalam CSTR : xA VCSTR = FA0 ' - rA • Reaksi orde satu terhadap propilen oksid ( diketahui) : - rA = k C A ' • Reaksi fasa cair maka : ε = 0 → C A = C A0 (1 - x A ) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 22
  • 23.
    • Kombinasikan : xA VCSTR = FA0 k C A0 (1 - x A ) • Reaktor non-isotermal, berarti konstanta laju reaksi (k) tergantung pada temperatur reaksi : E - k = Ae RT xA VCSTR = FA0 E - Ae RT C A0 (1 - x A ) τ A e - E/RT x MB = 1 + τ A e - E/RT • Reaktor beroperasi secara adiabatik, maka dapt digunakan hubungan : [ ] ∑θ i =n x ∆ H o (TR ) + R i ∆C p T0 + x ∆C p TR T = i =n i =1 atau ∑θi ∆C p i + x ∆C p i =1 i =n ∑θ i C p (T - T0 ) x EB = i =1 ∆ H (T ) + ∆C p (T - TR ) o R R • Menghitung fraksi masing-masing zat yang terlibat dalam reaksi terhadap reaktan pembatas (θi) : FA0 θA = =1 FA0 FB0 802,8 lbmol/jam θB = = = 18,65 FA0 43,04 lbmol/jam Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 23
  • 24.
    FC0 θC = = 0 FA0 Yang masuk ke dalam reaktor : propilen oksid tercampuri metanol yang perbandingan volumnya equalvolumetrik, dan air v 0 = v A0 + v M0 + v B0 v 0 = 46,62 + 46,2 + 233,1 = 326,3 ft 3 /jam VCSTR 300 gallon 0,1337 ft 3 40,1 ft 3 τ = = = = 0,1229 jam v0 326,3 ft 3 /jam 1 gallon 326,3 ft 3 /jam FA0 43,04 lbmol/jam C A0 = = 3 = 0,132 lbmol/ft 3 v0 326,3 ft /jam FM0 71,87 θM = = = 1,67 FA0 43,04 • ∆ Cp = Cp C - Cp A - Cp B ∆ Cp = 46 - 35 - 18 = - 7 Btu/(lbmol o F) • Panas reaksi standard ( ∆HRo) ∆ Ho R(TR) = ∆ H f,C - ∆ H f, A - ∆H f, B o o o ∆ Ho R(TR) = 226 000 - (- 123 000) - (- 66 600) = - 36 400 Btu/lbmol PO i =n • ∑ θi C p (T - T0 ) = (θA C p A + θB C p B + θM C p M ) ( T - 75) i =1 i=n ∑ i =1 θi C p (T - T0 ) = ((1) (35) + (18,65) (18) + (1,67)(19,5)) ( T - 75) = (403,3) (T - 75) Mining Harsanti, TRK 2, Non-isothermal reactor design 24
  • 25.
    Mining Harsanti, TRK2, Non-isothermal reactor design 25
  • 26.
    Mining Harsanti, TRK2, Non-isothermal reactor design 25
  • 27.
    Mining Harsanti, TRK2, Non-isothermal reactor design 25
  • 28.
    Mining Harsanti, TRK2, Non-isothermal reactor design 25