Uploaded byStephanie Honcada
Buod ng Noli 49- 64
Kinilala ni Elias si Ibarra sa isang pag-uusap habang nakasakay sila sa bangka, kung saan ibinahagi niya ang kanyang masakit na nakaraan bilang bahagi ng mga sawimpalad. Sa gitna ng mga alingawngaw ng pag-aalsa at pag-uusig, ipinahayag ni Maria na hindi siya magpapakasal kay Linares matapos ang pagkamatay ni Ibarra, na nagbigay-diin sa kanyang pag-ibig sa kanya. Sa kabila ng unos ng damdamin at kalamidad na bumalot sa bayan, nanatiling tahimik at malungkot ang Pasko para sa mga taga-San Diego.
Buod ng Noli 49- 64
- 2. Nang lumulan siIbarra sa bangka ni Elias, waring ito ay hindi nasisiyahan. Kaya , kaagad na humingi ng paumanhin si Elias sa Pagkagambala niya sa binata. Hindi na nag- aksaya ng panahon si Elias sinabi niya kaagad kay Ibarra na siya ang sugo ng mga sawimpalad. Ipinaliwanag niya ang napagkasunduan ng puno ng mga tuisan ( si Kapitan Pablo) na hindi na binanggit pa ang mga pag-aalinlangan at pagbabala.
- 3. Isinalaysay ni Eliasang kanyang kasaysayan kay Ibarra upang malaman nito na siya ay kabilang din sa mga sawimpalad. May 60 taon na ang nakalipas, ang kanyang nuno ay isang tenedor de libros sa isangbahay-kalakal ng kastila. Kasama ng kanyang asawa at isang anak na lalaki, ito ay nanirahan sa maynila. Isang gabi nasunog ang isang tanggapang pinaglilingkuran nyiya. Isinakdal ang kanyang nuno sa salang panununog. Palibhasay maralita at walang kayang ibayad sa abogado, siya ay nahatulan. Ito ay ipinaseo sa lansangan na nakagapos sa kabayo at pinapalo sa bawat panulukan ng daan. Buntis noon ang asawa, nagtangka pa ring humanap ng pagkakakitaan kahit na sa masamang paraan para sa anak at para sa asawang may sakit.
- 4. Nang gumaling angsugat ng kanyang nuno, silang mag-anak ay namundok nalamang. Nanganak ang babae, ngunit hindi nagtagal namatay ito. Hindi nakayanan ng kanyang nuno ang sapin- saping pagdurusang kanilang natanggap. Nagbigti ito. Hindi ito naipalibing ng babae. Nangamoy ang bangkay at nalaman ng mga awtoridad ang pagkamatay ng asawa. Nahatulan din siyang pluin. Pero,ito ay hindi itinuloy at ipinagliban sapagkat dalawang buwan siyng buntis nuon. Gayunman, pagkasilang niya, ginawa ang hatol.
- 5. Hindi nakaimik siLinares sapagkat nakatanggap siya ng liham mula kay Donya Victorina. Alam ni Linares na hindi nagbibiro ang Donya. Kailangang hamunin niya ang Alperes Subalit Sino naman kaya ang papayag na maging adrino niya, ang kura kaya o si Kapitan Tiyago. Pinagsisisihan niya ang kanyang paghahambog at pagsisinungaling sa paghahangad lamang na makapagsamantala. Labis siyang nagatianod sa kapritso ng Donya.
- 6. Madilim ang gabiat malamig ang ihip ng hangin pumapaspas sa mga dahong tuyo at alikabok ng makipot ng daang patungo sa libingan. May tatlong anino na paanas na naguusap sa ilalim ng pinto ng libingan. Itinanong ng isa kung mnakausap na niya ng kaharap si Elias. Hindi raw pero siguradong kasama ito sapagkat nailigtas na minsan ni Ibarra ang buhay nito. Tumugon ang unang anino na ito nga ay pumayag na sumama sapagkat ipapadaa ni Ibarra sa maynila ang kanyang asawa upang ipagamot. Siya ang sasalakay sa kumbent upang makaganti siya sa
- 7. Kinabukasan ng umaga,kumlat ang balita tungkol sa mga ilaw na nakita sa libingan ng nakaraang gabi. Sa paniniwala ng mga puno ng mga kapitan ni San Francisco, may 20 ang nakita niyang kandila na sinindihan. Panaghoy at paghikbi naman ang narinig ni Ermana sipa kahit na malayo ang kanyang bahay sa libingan. Sa pulpito, binigyang diin naman ng kura sa kanyang sermon ang tungkol sa kaluluwa sa purgatoryo.
- 8. : Tinulungan ni Eliassi Ibarra sa pagpili ng mga kasulatan. Sa mga kasulatan, nabasa niya ang tungkol kay Don Pedro Eibarramendia at tinanong niya kay Ibarra kung ano ang relasyon nito sa kanya. Halos nayanig ang buong pagkatao ni Elias nang sabihin ni Ibarra na iyon ang kanyang nuno na ipinaikli lamang ang apilyido. Isa pa, ito ay isang Baskongado. Natagpuan na ng piloto ang lahing lumikha ng matinding kasawian sa kanilang buhay.
- 9. Oras ng hapunanpero nagdahilan si Maria na wala siyang ganang kumain. Nakatakdang dumating sa ikawalo ng gabi si Ibarra. Ika-walo rin ng gabi ang nakatakdang paglusob sa kumbento at sa kwartel. Nang sumapit ang ikawalo, napaupo sa isang sulok ang pari samantalang ang magkaibigan ay hindi malaman ang gagawin. Nang tumugtog ang kampana, silang lahat ay tumindig upang magdasal.
- 10. Hanggang sa kinabukasansakmal pa rin ng takot ang buong bayan ng San Diego. Ni isa mang tao ay walang makitang naglalakad sa gitna ng daan. Tahimik na tahimik ang buong paligid. Pamaya- maya, isang bata ang naglakas loob na magbukas ng bintana at inlibot ang paningin. Dahil sa ginawa ng bata, nagsisunod ang mga iba na magbukas ng bintana. Ang mga magkapitbahay ay nagbalitaan. Lubhang kalagim- lagim daw ang nagdaang gabi tulad noong mandambong si balat. Sa kanilang pag- uusap,lumitaw na si Kapitan Pablo raw ang
- 11. Tarsilo Alasigan angtunay na pangalan ni Tarsilo. Pilit siyang tinatanong kung kaalam si Ibarra sa nasabing paglusob. Ngunit, iginiit din niyang walang kamalay-malay si Ibarra sapagkat ang ginawa ay upang ipaghiganti ang kanilang amang pinatay sa palo ng mga sibil. Dahil dito, iniutos ng alperes na dalhin si Tarsilo sa limang bangkay, ito ay umiling. Nakita niya ang kanyang kapatid na si Bruno sa tadtad ng saksak, si Pedro na asawa ni Sisa at ang kay Lucas na may tali pa ng lubid sa leeg. Dahil sa patuloy itong walang immik kahit sa sunod-sunod ang pagtatanong sa kanya. Nagpuyos sa galit ang Alperes. Iniutos na paluin ng yantok si Tarsilo hannggang sa magdugo ang buong katawan nito.
- 12. Tuliro at balisaang mga pamilya ng mga bilanggo. Nakakapaso ang sikat ng araw, ngu8nit ang mga babae ay ayaw umalis. Mag-iikalawa ng hapon ng dumating ang isang kariton na hila ang isang baka. Tinangka ng mga kaanak ng mga bilanggo na sirain at kalagan ang mga hayo na humihila sa kariton. Pero pinagbawaan sila ni Kapitana Maria at sinabing kapag ginawan nila iyon, mahihirapan sa paglalakad ng kanilang ka-anak ng bilanng. Pagkakita kay Ibarra ng mga tao, biglang umugong ang salitaan na kung sino pa ang may sala ay siya pa itong walang tali. Dahil dito ay inutusan ni Ibarra na gapusin siya ng mga kawal ng abot siko.
- 13. Ang ginawang paglusonng mga naapi o sawimpalad ay nakarating at napalathala sa mga diyaryo sa Maynila. Iba rin ang balitang nagmula sa kumbento. Iba-iba ang estilo ng mga balitang lumaganap. Sa ibang kumbento naman ay iba ang pinag-uusapan. Ang mga nag-aaral daw sa mga heswita sa Ateneo ay lumabas na nagiging pilibustero. Sa kabilang dako sa isang pagtitipon sa Intramuros na dinaluhan ng mga dalaga, mga asawa at mga anak ng kawani ang tema ng kanilang pag-uusap ay ang tungkol din sa naganap ng pag-aalsa. Ayon sa isang lalaking komang galit na galit daw ang heneral kay Ibarra sapagkat naging napakabuti pa nito sa binata. Sinabi naman ng isang Ginang na talagang walang utang na loob ang mga indio kaya’t di dapat silang ituring na mga tunay na tao.
- 14. Dumating sa bahayni Tiyago si Linares at ang mag- asawang de Espadaña na kapwa itinuring na pangkat ng makapamahalaan. Sinarili ni Donya Virtorina ang usapan. Sinabi na kung babarilin si Ibarra, iyon ang nararapat sapagkat siya ay isang pilibustero. Bagama’t namumuta at mahina si Maria, kanyang hinarap ang mga bisita. Humantong ang usapan tungkol sa pagpapakasal nina Maria at Linares. Nagkayarian din na magpapapista si Tiyago. Sinbihan niya si Tiya Isabel na kung ano ang nasa loob ni Maria tungkol sa napipinto nitong pakikipag-isang dibdib. Sa wari, desidido na si Tiyago na ipakasal si Maria sapagkat nakini-kinita niyang siya’y maglalabas-masok sa palasyo sa sandaling maging manugang niya si Linares. Si Linares ang tagapagpayo ng Kapitan Heneral, kaya’t
- 15. : Habang mabilis nasumasagawan si Elias, sinabi niya kay Ibarra na itatago siya sa bahay ng isang kaibigan sa Mandaluyong. Ang salapi ni Ibarra na itinago niya sa may uno ng balite sa labingan ng ninuno nito ay kanyang ibabalik upang may magamit si Ibarra sa pagpunta nito sa ibang bansa. Nasa ibang lupain daw ang katiwasayan ni Ibarra at hindi nababagay na manirahan sa Pilipinas , dahil ang buhay niya ay hindi iniaan sa kahirapan. Inaok ni Ibrra na magsama na lang sila ni Elias, tutal pareho na sia ng kapalaran at magturingan na parang magkapatid. Pero, tumanggi si Elias.
- 16. Kabanata 62: Hindi napansinni Maria ang maraming regalo na nakabunton sa itaas ng hapag. Ang mga mata niya ay nakapako sa diyaryong nagbabalita tungkol sa agkamatay o pagkalunod ni Ibarra. Pero, hindi naman binasa ni Maria ang dyaryo. Pamaya-maya dumating si Padre Damaso na hinilingan kaagad ni Maria na sirain ang kasunduan ng kanyang kasal kay Linares at pangalagaan ang kapakanan ng ama. Sinabi ni Maria na ngayong patay na si Ibarra walang sinumang lalaking kanyang pakakasalan. Dalawang bagay na lamang ang mahalaga sa kanya, ang kamatayan o ang kumbento. Napagmuni ni Padre Damaso na pinaninindigan ni Maria ang kanyang sinabi, kaya humingi ito ng tawad sakanya. Napahagulgol pa ito ng malakas habang binibigyan diin niya ang walang kapantay na pagtingin kay Maria. Wala siyang nagawa kundi pahintulutan na pumasok sa kumbento si Maria
- 17. Kabanata 63: Noche buenana, ngunit ang mga taga-San Diego ay nangangatog sa ginaw bunga ng hanging amihan na nagmula sa hilaga. Hindi katulad ng nakaraan na masayang-masaya ang mga tao. Ngunit ngayon lungkot na lungkot ang buong bayan. Wala man lamang nakasabit na mga parol sa bintana ng bahay. Kahit na sa tahanan ni Kapitan Basilio ay wala rng kasigla-sigla. Kausap ng kapitan di Don Filipo na naawalang sala sa mga bintang na laban dito nang mamataan nila si Sisa na isa ng palaby pero hindi naman nananakit ng kapwa. Nakarating na s Basilio sa kanilang tahanan. Per, wala ang kanyang ina, umaawit ng walang katuturan. Inutusan ng babaing nasa durungawan ang sibil na papanhikin si Sisa. Subalit nang makita Ni Sisa ang tanod, kumaripas ito ng takbo. Takot. Hinabol ni Basilio ang ina, pero binato siya ng
- 18. Katapusan Magmula ng pumasoksa kumbento si Maria, nanirahan na si Padre Damaso sa Maynila. Namatay si Padre damaso sa sama ng loob. Sa kabilang dako, si Padre Salvi habang hinhintay niya ang pagiging Obispo ay nanungkulan pansamantala sa kumbento ng Sta. Clara na pinasukan ni Maria Clara. Kasunod nito ay umalis na rin sa San Diego at nanirahan na sa Maynila. Ilang linggo naman bago naging ganap na mongha si Maria, si Kapitan Tiyago ay dumanas ng sapin-saping paghihirap ng damdamin, nangayayat ng husto, naging mapag-isip at nawalan ng tiwala sa mga kainuman. Pagkagaling niya sa kumbento, sinabihan niya si tiya Isabel na umuwi na ito sa Malabon o San Diego sapagkat gusto na lamang mabuhay mag-isa.
- 19.