Downloaded 42 times
Uploaded byMarinela Abedini
Ndryshimet Klimatike
Faktorët që kanë ndryshuar në periudha të ndryshme kohore në ndryshimet klimatike nga antikiteti deri më sot
More Related Content
Similar to Ndryshimet Klimatike
Ndryshimet Klimatike
- 3. Objektivat 1. Te dimesi ka ndryshuar klima ne Ameriken Veriore. 2. Te listojme faktoret qe kane ndkuar ne ndryshimin e klimes. 3. Te permend peridhat kryesore ku ndryshimi I klimes eshte ndjere me shume. 4. Te di me cfare problemesh klimatike po haset sot Amerika Veriut.
- 5. Nga kohët elashta , njerëzit mendonin se klima e një rajoni do të ndryshonte me kalimin e shekujve. Për shembull , Theophrastus , një nxënës i Aristotelit ,bëri një ekperiment ku vërtetoi se toka pa pemë ishte me e ngrohtë se ajo me pemë. Rilindasit dhe dijetarët e mëvonshëm vunë re se shpyllëzimi, kullotja e tokave rreth Mesdheut kishte ndryshuar motin lokal.
- 6. Ndryshimi më ispikatur erdhi në shekujt e 18 dhe 19 : konvertimin i pjesës lindore të Amerikës së Veriut nga pyll në fushë. Deri në fillim të shekullit të 19 , shumë besuan se transformimi është duke ndryshuar në rajon per shkak të klimës - ndoshta për më mirë . Por shirat në fushën e madhe shkaktuan permbytje të shumta duke vertetuar të kundërtën.
- 7. Ndërkohë , agjencitëkombëtare të motit kishin filluar të përpilojnë masat e vëzhgimeve të besueshme të temperaturës , reshjeve etj. Nga fundi i shekullit të 19-të, opinioni shkencor tregoi me vendosmëri ndikimin e njeriut mbi klimën .
- 8. Ndryshimet klimatike rajonale neshek. 19 • Ndryshimi me I madh erdhi ne shek. 18-19 kur brenda nje brezi, amerika verilindore nga pyje u kthye ne toke bujqesore. Ne fillim shek. 19 mendohej se ky transformim po e ndryshonte klimen e vendit per me mire. Kur thatesira zuri vendin u tha se shiu do vinte me pas. Disa eksperte raportuan se shpyllezimi jo vetem bente qe uji I shiut te shkaktonte permbytje te kota, por pakesonte edhe vete reshjet. Profesoret europiane pretendonin se vendet orientale te lindjes se afert ne lashtesi I kthyen tokat e tyre ne shkretetira. • Nderkohe, agjensite nderkombetare te motit po analizonin te dhenat per temperaturen, reshjet etj. Kur u analizuan grafiket ata treguan ulje dhe ngritje por jo ndryshime afatgjata. Ne fund shek. 19 shkencetaret nuk besonin se njerezit po shkaktonin ndryshime ne klime dhe pavaresisht ndryshimeve regjionale ne klime, shume pak persona besonin se njerezit mund te ndikonin ne klimen e te gjithe botes.
- 9. Ndryshimet paieoklimatike dhe teoriteper shkaqet e tyre ne shek. 19 • Para shek.18 shkencetaret nuk dyshonin se ndryshimet klimatike parahistorike ishin ndryshe nga ato te sotme. Ne fund shek.18 gjeologet gjeten prova te ndryshimeve klimatike ne epoka te ndryshme gjeologjike. Ne 1815 Jean-Pierre Perraudin pershkroi se si akullnajat mund te ishin pergjegjes per shkembinjte e medhenj te granitit qe ndodheshin ne luginat alpine. Ai e dinte se duhej nje force e madhe per te levizur keto shkembinj dhe vuri re te cara ne to te shkatuara nga levizja e akullnajave. • Agassiz zhvilloi teorine e “epokes se akullnajave” me 1837 dhe ishte I pari qe pretendonte se nje pjese e madhe e botes ka qene me pare e mbuluar nga akulli. Kjo teori u pa me skepticizem ne fillim por deri me 1870 u pranua gjeresisht. • Ne 1824 Joseph Fourierzbuloi se atmosfera e tokes e mbante planetin, me ngrohte se ne vakum. Ai zbuloi se atmosfera transmetonte vale te drites se dukshme ne siperfaqen e tokes. Toka e thithte driten e dukshme dhe rrezatonte drite infra te kuqe. Ai zbuloi edhe se njerezit mund te ndikoni ne ndryshime te ketij rrezatimi qe do shkaktonin ndryshime ne klime. • John Tyndall ne 1864 zbuloi se avujt e ujit, metani, dioksidi I karbonit etj e zvogelonin rrezatimin e rrezeve infra te kuqe ne hapesire. • Te tjera teori ishin ndryshimet diellore, ndryshimet e rrymave detare dhe permbysja gjeomagnetike e cila kishte te bente me ndryshimin e poleve nga veri ne jug dhe nga jug ne veri.
- 10. Matjet e paraqe cuan ne percaktimin e sasise se gazeve sere, 1896 • Ne vitet 1890, shkencetari amerikan Samuel Pierpoint Langley tentoi te percaktonte temperaturen e siperfaqes se Henes duke matur rrezatimin qe vinte ne toke nga hena. Duke njohur kendin e henes ne horizont mund te percaktohej sasia e avujve te ujit dhe dioksidit te karbonit qe duhej te kalonte rrezatimi para se te arrinte ne toke. Shkencetare te tjere I permiresuan keto vrojtime dhe arriten te benin matjet e para te gazeve sere ne atmosfere. • Perktheu: Kejdi Dishnica
- 11.
- 12. Fundi I viteve1890 • Arrhenius perdori vezhgimet e Langey te cilat thone “ Kur rrezet e Henes bien me nje kend me te vogel , kemi rritje te rrezeve infra te kuqe. Kjo dukuri shkaktohet nga rritja e CO2”. Ne baze te ketij parimi , ai kryeu nje eksperiment per te parashikuar temperaturat ne atmosfere , ne rast rritje te sasis se CO2.
- 13. 1896 • Svante Arrheniusllogariti per here te pare ndikimin e njeriut ne ndryshimin e klimes ne USA
- 14. Perfundimet e SvanteArrhenius • Svante vezhgoi se kur niveli i CO2 ulej , ulej edhe temeratura. Ai doli ne perfundimin se nese zvogelohet sasia e CO2 , zvogelohet edhe sasia e avujve te ujit (gaze serre) ne atmosfere. Kjo gje shkakton rritjen e bores dhe siperfaqes se akullte. Siperfaqa e akullte ben pasqyrimin e rrezeve te Diellit , si rrjedhoj humbet ngrohtesia dhe energjia ne Toke.
- 15. • Ai llogaritise pergjysmimi CO2 , do te shkaktonte dyfishimin e sasis se akullit ne vend. • Pergjysmimi I CO2 , do te shkaktonte ne USA , nje rritje te eprgjithshme te temperaturave 5˚C -6˚C Perfundimet e Svante Arrhenius
- 16. 1896 • Arvid Högbomstudioj burimet natyrore te CO2 , per te kuptuar ciklin e tij ne natyre. • Gjate studimeve , ai vuri re qe sasia e CO2 qe prodhohej natyralishte , ishte e barabarte me masen e CO2 qe prodhohej nga industria.
- 17. 1896 • Arrhenius pase ky prodhim i CO2 nga njerezit , përfundimisht do të çojë në ngrohjen. Megjithatë, për shkak të normës relativisht të ulët të prodhimit te CO2 në 1896, Arrhenius mendoj se ngrohja do të marrë mijëra vjet, dhe ajo pritej të ishte e dobishme për njerëzimit.
- 18. 1900 • Perfundimet earritura ne vitet 1890 , I ben shkencetaret te vihen ne levizje per studimin e ndikimit te CO2 ne atmosfere. • Po te njejtin eksperiment si Arrhenius perdoren dhe shume studiues te tjere. Por mjetet e avancuara teknologjike , dolen ne perfundimin se eksperimentet e Arrhenius ishin jo plotesishte te sakta. • Ata hodhen poshte shume hipoteza mbi CO2 , duke pohuar se ndryshimi I sasis se tij ne atmosfere nuk shkakton ndonje ndryshim drastik ne klime.
- 19. 1900 • Arrhenius kishtete drejte per teorin e tij te CO2 , por llogaritjet nuk ishin plotesishte te sakta. • Nga eksperimentet e 1900 , u vu re se nje mase e CO2 perthithej nga oqeanet • Kjo gje I lehtesoj shkencetaret e kohes , ndaj industria vazhdoj me te njejtin ritem.
- 20. 1910 • Vitet rreth1910 I befasuan shkencetaret. Shenja te ndryshimit te klimes po shfaqeshin kudo!! • Paleoklimatologji: Nga vezhgimet e kryera vihej re qe klima sishte me e njejte me vitet me perpara.
- 21. 1920: • Hidhet hipotezase ndryshimet klimatike vijne per shkak te cikleve qe po peson DIELLI
- 22. 1920 • ëilmot H.Bradley gjeti se variteti vjetor i baltes në shtretërit e liqeneve tregoi cikle klimatike. • Një astronom, Andreë Ellicott Douglass, pa shenja të forta të ndryshimeve klimatike në unazat e pemëve. Duke vënë në dukje se unazat ishin të holla në vitet e thata, ai raportoi efektet klimatike nga variacionet diellore, veçanërisht në lidhje me mungesën e njollave diellore ne shekullin e 17-të vënë re më parë nga ëilliam Herschel dhe të tjerët.
- 23. 1920 • Shkencëtarë tëtjere gjeten arsye të mira për të dyshuar se unazat e pemeve nuk mund te zbulojne shkaktarin ne pergjithesi , por vetem ne shkall rajoni. • Vlera e unazave të pemëve për studimin e klimës nuk është themeluar plotesishte e sakte, deri në vitet 1960
- 24. 1930 • Charles GreeleyAbbot.,nga fillim të viteve 1920, konkludoi se “konstantja” diellore ne vëzhgimet e tij tregoi variacione të mëdha, të cilat ai i lidhur me njollat diellore duke kaluar në të gjithë sipërfaqen e Diellit.
- 25. Ndryshimet Klimatike ndermjet viteve50-70 Ne vitin 1950 u tregua se CO2 dhe avujt e ujit nuk perthitheshin plotesisht prej ujit te oqeaneve. Klimatologet gjithashtu kuptuan se avujt e ujit ishin prezent ne atmosferen e siperme. Ne vitet 57 u arrit ne perfundimin se shtresa e siperme e ujerave te oeqeanit e kishte te limituar aftesine per te thithur CO2. Shkencetaret filluan te shqetesoheshin per emetimin e madh te CO2 , duke menduar se sasia e gazit karbonik do te rritej me 25 % ne vitin 2000 duke shkaktuar ndryshime te medha klimatike.
- 26. Nje shenjetjeter e ndryshimeve klimatike doli ne vitet 1960 kur analistet pane se ne vend te 4 akullnajave te medha , ndodheshin nje numer I madhe copash akujsh Kjo tregonte rritjen e larte te temperaturave .
- 27. Ne vitet60 shkencetaret hasen nje problem tjeter , qe ishte ai i efektit ngrohes te grimacave ndotese. Ata nuk ishin te sigurte nese ky efekt I ftohes, apo efekti sere qe sillte ngrohjen e temp. do te mbizoteronte .Filluan dyshimet se gazet emetuara prej njeriut mund të ishin shkatërruese për klimën në shekullin e 21-të , apo edhe me heret
- 28. Në vitin1967 , duke përfituar nga aftësia e kompjuterëve dixhital disa kerkues bëne llogaritjen e parë të detajuar të efektit serë . Ata gjetën se , në mungesë të feedbacks të panjohura të tilla si ndryshimet në retë , një dyfishim të dioksidit të karbonit nga niveli aktual do të rezultojë në rreth 2 ° C në rritjen e temperaturës globale . Kjo gje do te kishte nje ndikim të theksuar edhe në uljen e nivelit të ujit , përkatësisht në uljen e sipërfaqes së shumë liqeneve. Liqeni i Madh i Kripur në Amerikë (ShBA) , I cili në 100 vitet e fundit është zvogëluar për gati dy herë.
- 30. Veriperëndimi Pyjet, agrikultura dhejeta e kafshëve të egra kërcënohen nga rritja e temperaturave, ndryshimi i rrjedheve lumore dhe sëmundjet. Rritja e nivelit të detit do të shkaktojë erozionin bregdetar dhe shkatërrimin e plazheve
- 31. Jugperëndimi Ndryshimi i klimësparaqet kërcënime ndaj popujve autoktonë të rajonit, infrastrukturës, bujqësisë. Rritja e temperaturave dhe thatësirat më të shpeshta do të përkeqësojnë ekzistencën e burimet ujore. Thatësira, zjarri kanë të ngjarë të kërcënojnë pyjet dhe ekosistemet jugperëndimore.
- 32. Fusha e madhe Rritjete parashikuara të temperaturës dhe thatësirat më të shpeshta do të theksojnë më tej nevojën primare për ujë të rajonit Ndryshimet në disponueshmërinë e ujit mund të paraqesin sfida për bujqësinë dhe habitatet kryesore, të tilla si gropat preri.
- 33. Perëndimi qendror Midëest katë ngjarë të përjetojë periudha më të gjata vere të nxehtë e të thatë dhe dimër të butë, me lagështirë. Në zonat urbane Midëest, ndryshimi i klimës ka të ngjarë të ndeshet me vështirësitë për të ruajtur cilësinë e ajrit veror. Ndryshimi i klimës ka të ngjarë të shkaktojë stres në infrastrukturë dhe ekonomi.
- 35. Juglindja Komunitetet bregdetare në juglindjedo të përballen me rritje të nivelit të detit, rritje të intensitetit të stuhisë krahas të tjera ndikimeve të ndryshimeve klimatike. Incidente të motit ekstrem, rritja e temperaturës, dhe përmbytjeve ka të ngjarë të ndikojë në shëndetin e njeriut.
- 36. Alaska Ngrohja është dukekontribuar në humbjen e akullit mbrojtës përgjatë bregdetit veriperëndimor të Alaskës, duke çuar në rritjen e normave të erozionit bregdetar. Ngrohjes ka ndryshuar ekosistemet tokësore dhe detare, duke shkaktuar ndryshime në masën dhe vendndodhjen e habitateve për peshk dhe kafshë të egra. .
- 37. Ishujt tropikalë Rritja enivelit të detit mund të kërcënojë furnizimin me ujë, ekosistemet, dhe infrastrukturën e ishujve tropikale amerikane. Oqeanet e ngrohta dhe me shumë acid do të ndikojnë mbi shkëmbinjtë nënujorë koral, të cilat tashmë janë dëmtuar nga ndotja. Ndryshimi i klimës mund të ketë ndikime të rëndësishme ekonomike në turizëm dhe peshkim.