1. LURRAREN HISTORIOA
1. AKTUALISMOA ETA UNIFORMITARISMOA
Charles Lyell
Lurraren Historioa bi printzipiotan oinarritzen da: AKTUALISMOA ETA UNIFORMITARISMOA
•
AKTUALISMOA: “ORAINA DA IRAGANAREN GAKOA”
- Gaur egun, Lurra itxuratzen duten prozesuak iraganean ere gertatzen ziren.
- Prozesuak dira: Higadura, bolkanismoa eta erliebearen eraketa (tolesduraren bidez)
• UNIFORMITARISMOA
- Prozesu batzuk (Higadura eta tolesdurak) motelak direnez luzaroan gertatzen direlako
dute horren ondorio handiak.
 Gaur egun zer dakigu?
 Antzinean gertatu ziren hainbat prozesu gaur egun gertatzen ez direnak:
• Meteoritoen eraso handia
• Nukleo metalikoaren eraketa
• Oxigeno gabeko atmosfera
 Prozesu motelaz gain (higadura, sedimentazioa) badaude gainera, hondamenprozesu batzuk, hala nola, bolkanismo biziko garaiak edo glaziazioen dinamikarekin
lotutako uholde erraldoiak.
2. GEOKRONOLOGIA
•
•
DENBORA GEOLOGIKOA NEURTZEKO ERABILTZEN DIREN TEKNIKA MULTZOAK DIRA
BI MOTA DAUDE:
• GEOKRONOLOGIA ABSOLUTUA
• GEOKRONOLOGIA ERLATIBOA
 GEOKRONOLOGIA ABSOLUTUA
• ADIN ZEHATZA EZAR DIEZAIOKEGU MATERIAL BATI
• METODO ERRADIOMETRIKOEN BIDEZ
METODO ERRADIOMETRIKOA
– RADIOA, URANIOA ETA PLUTONIOA ELEMENTU ERRADIOAKTIBOAK DIRA.
– DENBORA TARTE JAKIN BATEAN DESINTEGRATZEN DIRA BESTE ELEMENTU JAKIN
BATZUK SORTUZ.
DATAZIO ERRADIOMETRIKOAK
– MATERIAL BATEN ADINA KALKULATZEN DU BUKAERAKO ELEMENTUEN KOPURUAN
OINARRITUZ
 GEOKRONOLOGIA ERLATIBOA
• BI PROZESU EDO GEHIAGO KONPARATZEN DITU GERTAERA GEOLOGIKOAK
ORDENATZEN SAIATZEN DA. ZEIN GERTATU LEHENAGO ZEIN ONDOREN
• 3 PRINTZIPIOTAN OINARRITZEN DA

2. GEOKRONOLOGIA ERLATIBOEN PRINTZIPIOAK
 GERUZEN GAINJARTZEA
ARRO SEDIMENTARIOETAN SEDIMENTU GERUZAK horizontalki METATZEN DIRA ETA BERRIENAK
ZAHARRENAK ESTALTZEN DITUZTE.
 PROZESU GEOLOGIKOEN GAINJARTZEA
TOLESDURAK, FAILAK EDO INTRUSIO MAGMATIKOAK, ERAGITEN DITUZTEN MATERIALAK BAINO
PROZESU BERRIAGOAK DIRA.
 KORRELAZIO-PRINTZIPIOAK
FOSIL BATZUK, AROAK EZBERDINTZEKO BALIOGARRIAK DIRA. GERUZA EZBERDINETAN AGERTUZ
GERO GERUZA HORIEK GARAIKIDEAK DIREN SEINALE.
3. ESTRATIGRAFIA
•
•
GERUZAK AZTERTZEN DITU (JATORRIA, ADINA ETA ABAR)
GEOKRONOLOGIAREN PRINTZIPIOAK ERABILTZEN DITU ESTRATOA EDO GERUZAK
ERLAZIONATZEKO
4. TAFONOMIA
•
•
FOSILAK AZTERTZEN DITU.
HONDARRA SORTU ZENETIK FOSIL BIHURTU ARTE ZER PROZESU GERTATU ZIREN
JAKITEKO
5. FOSILAK
 FOSILA
IZAKI BIZIDUN BATEN ARRASTROA EDO HAREN JARDUERAREN ARRASTROA, HARRIAN
FINKATUTA.
 FOSILIZAZIOA
MINERALIZAZIO PROZESU BAT DA NON SEDIMENTUA HARRI SEDIMENTARIO BIHURTZEN DEN
fase jakin batzuk gertatzen dira.
FOSILIZAZIOAREN FASEAK
1. Gorputzaren alde bigunak deskonposatzen dira.
2. Zuloak eta hezurrak sedimentuz betetzen dira eta sedimentuak gogortzen dira
zementua bezala
3. Hondarretatik filtratzen den urak, mineralak disolbatuta eramaten ditu. Mineral
hauek, hezurretan bai eta oskoletan ere sartzen dira mineralizazio prozesua eginez
poliki- poliki.
6. DENBORA GEOLOGIKOAREN ESKALA
•

Gure planetaren urteak (4500 milioi urteak) denbora-tarte txikiagotan banatu dira
HARRIAK AZTERTUZ.
• Tarte edo aro horiek sortu dira hurrengo irizpideak kontutan hartuz:
Azterketa geokimikoa: Harrien mineralak aztertzea. Nola? mineralak oxidatuta dauden ala
ez aztertu jakiteko atmosfera nolakoa zen, espazioko elementurik duten ala ez,…

3. 

Azterketa biologikoa: Fosilak aztertzea.
Azterketa estratigrafikoa: Harri sedimentarioen estratuak aztertzea, diskordantziak bilatzen
(geruzak metatzen dira baina ez aurreko geruzekiko paraleloan).
7. BIOESTRATIGRAFIA GEOLOGIAREN ATAL BAT DA, FOSILAK ERABILIZ, DENBORA
GEOLOGIKOA ZATITU NAHI DUEN ZATIA DA.
8.
LITOESTRATIGRAFIA: UNITATE GEOLOGIKOAK (harriak) DESKRIBATU ETA NOLA SORTU ZIREN
ZEHAZTU NAHI DUEN GEOLOGIAREN ATALA DA.
Nola? HARRIAK AZTERTUZ, GERUZA MULTZOAK ERLAZIONATUZ, HIGADURA EDO
TEKTONIKAREN ERAGINEZ ZATITUTA GERATU ZIREN UNITATEAK BERRIRO ERAIKIZ.
EGITURA GEOLOGIKOAK: BERRERAIKI DIREN UNITATEEI EMATEN ZAIEN IZENA DA
9. LURRAREN HISTORIOA
Lurraren historioa horrela banatu da:
4 EON DAUDE GUZTIRA, (HADIKOA, ARKEROZOIKOA, PROTEROZOIKOA ETA FANEROZOIKOA)
eon bakoitza eratan banatu da. Era bakoitza periodotan. Periodo bakoitza arotan eta aro
bakoitza zonatan.
•
EON
– ERA
• PERIODOA
– ARO
• ZONA
EON
SUPEREONA KANBRIKOAURREA (3 EON BILTZEN DITU)
EON HADIKOA (zaharrena)
EON ARKEROZOIKOA
EON PROTEROZOIKOA
EON FANEROZOIKOA (azken EONA DA baita ere laburrena)
3 eratan banatuta dago
Paleozoikoa
Mesozoikoa
Zenozoikoa