Kuş gribi hakkında bilgilgi

2. KUŞ GRİBİ Dr. Şahin ERASLAN

3. AVİAN İNFLUENZA Tavuk vebası kuş gribi olarak da bilinen, influenza A grubu virüslerin sebep olduğu, kanatlı hayvanlarda solunum ve sinir sistemine ait belirtilerle birlikte, yüksek morbidite ve mortalite hızıyla seyreden akut kontagiyöz bir hastalıktır.

4. İnfluenza virüsünün A, B ve C antijenik tipleri mevcuttur. B ve C antijenik tipleri sadece insanda hastalık yapmaktadır. A tipinin ise kanatlılarda solunum ve sinir sistemine ait belirtilerle karakterize avian influenza hastalığını oluşturduğu bilinir.

5. Avian influenza, ortomiksovirüs ailesinden ifluenza grubuna ait RNA genetik materyali bulunan influenza A virüsüdür.

6. Kanatlı hayvan türlerinden izole edilen bir çok serotip bulunmaktadır.

7. Bilinen 15 farklı hemaglutinin (HA) ve 9 farklı nöraminidaz tipinin varlığı söz konusudur.

8. Bütün yüksek patojeniteli epidemilerin, influenza A virüsünün H5 ve H7 serotiplerinden kaynaklandığı bildirilmektedir.

9. BULAŞMA Virüsün hava yolu ile bulaşması birkaç km. ile sınırlıdır. Böcekler, kan emici sinekler ve kemiriciler vasıtasıyla enfekte hayvanlardan duyarlı olan hayvanlara bulaşabilmektedir .

10. KULUÇKA KANATLILARDA KULUÇKA SÜRESİ GENEL OLARAK 3-5 GÜNDÜR. DAHA KISA OLABİLECEĞİ GİBİ 7 GÜNÜ BULABİLECEĞİ DE İFADE EDİLMEKTEDİR .

11. EPİDEMİ 100 Yıl önce ilk olarak İtalya’da tanımlanan dünyanın değişik yerlerinde de zaman zaman epidemiler şeklinde ortaya çıkan bir hastalıktır.

12. Hastalığın doğal saklayıcısının göçmen su kuşları özellikle yaban ördekleri olduğu belirtilmektedir.

13. Virüsün saklayıcıları enfeksiyona dirençlidir;ancak diğer kuşlar duyarlıdır

14. Evcil kanatlı hayvanlardan tavuklar ve hindiler hastalığa oldukça duyarlı olup bu hayvanlarda hızlı fataliteyle seyreden epidemiler şeklinde ortaya çıkmaktadır .

15. Hastalığın horizantal bulaşması (yatay bulaşma, hayvandan hayvana bulaşma) çok rastlanan bulaşma şeklidir. Vertikal bulaşma (dikey bulaşma, tavuktan yumurta yoluyla civcive geçiş) ile ilgili kesin bir kanıt bulunmamaktadır .

16. Enfekte hayvanlardan elde edilen yumurtanın kabuklarında etkenin varlığı belirlenmiştir.

17. Hastalık kanatlılarda hafif bir hastalık tablosu şeklinde veya yüksek bulaşıcılık ve hızlı fatalite gösteren ciddi epidemiler halinde karşımıza çıkmaktadır.

18. Hastalık etkeni enfekte hayvanlarla doğrudan ve dolaylı temasta bulunan evcil kümes hayvanlarına bulaşmakta ve bu hayvanlarda şiddetli salgınlara neden olmaktadır. Hastalıkta mortalite ve morbidite hızları % 100 ‘ü bulabilmektedir .

19. Kuş ithalat ve ihracatlarının hastalığın epidemisinde önemli yeri bulunur. Virüsün esasen düşük patojeniteye sahip olduğu, ancak, kanatlı popülasyonu arasındaki kısa süreli dolaşımıyla mutasyona uğrayarak yüksek patojenite kazandığı belirtilmektedir.

20. ABD 1983-1984 epidemisinde H5N1 virüsü başlangıçta düşük bir mortalite hızına sahipken, altı ayda yüksek bir patojenite kazanarak yaklaşık % 90 mortalite hızına ulaşmıştır.Kontrol için 65 milyon dolar değerindeki 17 milyon kanatlı hayvan itlaf edilmiştir.

21. İtalya’daki 1999-2001 H7N1 başlangıçta düşük patojenite gösteren virüs,9 ay içinde mutasyona ugrayarak yüksek patojenite kazanmıştır. 13 milyon kanatlı hayvanın bir kısmı ölmüş bir kısmı itlaf edilmiştir.

22. DİKKAT ENFEKTE ÇİFTLİKLE- RİN KARANTİNAYA A- LINMASI VE ETKENE BİR TEMASIN SÖZ KONUSU OLDUĞU SÜRÜLERİN İTLAFI İLE STANDART KONTROL METOTLARININ UYGULANMASI HASTALIĞIN YAYILMASINI ENGELLEMEK İÇİN GEREKLİDİR.

23. İnfluenza A yüksek bulaşıcılığı yanında çiftlikler arasında araç-gereç, yiyecek, kafes, elbise veya diğer ekipmanlarla kolayca taşınabilmektedir. Yüksek patojeniteli virüsler, özellikle çevre ısısının düşük olduğu yerlerde uzun süre canlı kalabilirler.

24. 1997 yılında Hong Kong’da kümes hayvanlarında meydana gelen virüsün H5N1 serotipinin sebep olduğu salgında, 18 kişide şiddetli solunum yolu hastalığının belirlendiği, bunlardan 6 kişinin öldüğü, etkenin de kümes hayvanlarında salgına yol açan avian influanza A serotipiyle aynı olduğu bildirilmiştir.

25. 2003 şubatında Hollanda’da yüksek patojeniye sahip H7N7 alt tipinin sebep olduğu epidemide, bir veteriner hekimin öldüğü, 83 kişide de hafif hastalık tablosunun görüldüğü bildirilmiştir.

26. Hong Kong’da 1999 2003 yılında H9N2 alt tipine bağlı vaka bildirilmiş kanatlı hayvanlarda yüksek patojeniteli bir seyir göstermemektedir.

27. Virüsün insanlara bulaşması Enfekte hayvanlara veya enfekte hayvanların dışkıları, salyaları, burun ve boğaz salgıları vb. materyalleriyle temasla veya enfekte materyalle kontamine olmuş yüzeylere temas sonucunda olmaktadır. Havaya karışan virüslerin solunmasıyla da bulaş olur. Etkenin insandan insana bulaşıyla ilgili delil yoktur.

28. Avian virüsü H5N1 , hızlı bir şekilde mutasyon geçirme yeteneğinin olmasından bunun sonucunda diğer türler için enfekte edici nitelik kazanabilmesinden ötürü daha ciddidir.

29. Hayatta kalan enfekte kuşlar dışkı ve ağızları ile 10 gün süre ile virüsü çıkarırlar.

30. H5N1 yüksek patojeniteli epidemilerin kaynağıdır. Aralık 2003 ortalarında Kore’de ve diğer asya ülkelerinde halk sağlığını tehdit eden etken olmuştur. H5N1 alt tipi 1997 yılında insanları enfekte etmiş 2004 yılı ocak ayında tekrar ortaya çıkmıştır.

31. Aralık 2003 ten bugüne kadar H5N1 alt tipinin sebep olduğu vaka ve ölüm sayıları DST verilerine göre 20-10-2005 4 4 Kamboçya 13 18 Tayland 41 91 Viet Nam 3 ölüm 5 vaka Endonezya

32. TANI ülkemizde veteriner araştırma enstitüleri, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi başkanlığı ve laboratuarlarında influenza tanısı için hızlı ve güvenilir test metodları vardır.

33. TEDAVİ Belirtilere yönelik tedavi Uygulaması hakimdir. Ancak başta avian influenzanın H5N1serotipi olmak üzere değişik alt tiplerine etkili olduğu bildirilen oseltamivir adlı antiviral ilacın günde 2 defa 75 mg. Dozunda 5 gün süreyle kullanılabileceği ifade edilmektedir. İlaç hastalığın başladığı ilk iki gün içinde başlanırsa daha etkilidir.

34. Korunma kontrol Kanatlılarda hastalığın belirlenmesi halinde yetkili kurumlarca gerekli önlemler alınmalı ilgili mevzuat gereğince karantina, itlaf ve dezenfeksiyon gibi uygulamalar eksiksiz yerine getirilmeli bu alandaki hizmetler TARIM VE KÖY İŞLERİ BAKANLIĞI tarafından yapılmaktadır.

35. korunma Tavuk çiftliklerinde çalışanların korunma önlemlerini (eldiven,maske, gözlük, kişisel hijyen vb.) sağlanmalı, bu kişiler hastalıkla ilgili bilgilendirilip bilinçlendirilmelidir.

36. KORUNMA Hastalığın görüldüğü ülke veya bölgelere seyahat edenler, enfekte tavuk çiftliklerinden uzak durmalı; iyi piştiğinden emin oldukları kanatlı hayvan etlerini(etler iç ısıları 70 C olacak şekilde pişirilmeli veya etteki kırmızı pembe kısımlar kayboluncaya kadar pişirilmeye devam edilmeli) tüketmeli. Yumurtalar sabunlu suyla yıkanmalı ve en az 5 dk. 70 C pişirildikten sonra yenmeli. Temastan sonra eller sabunla yıkanmalı

37. TEDAVİ Etkene bir temasın söz konusu olduğu durumda etkili antiviral ilaçlarla profilaksi yoluna gidileceği de ifade edilmektedir. Bu amaçla , oseltamivir günlük 75 mg. Doz 7 gün süre ile kullanılır. İlacın güvenle kullanılacağı süre en fazla 6 haftadır.

38. Korunma amaçlı oseltamivir aşağıdaki risk gruplarına verilir Enfekte veya ölmüş hayvanların yetiştiricileri ve bu çiftliklerde çalışanlar Hastalık old.bildirilen çiftliklere hastalık sırasında ziyareti söz konusu olanlar, Ölen hayvanları eldiven, maske, önlük ve gözlük gibi korunma önlemlerini almadan bertaraf edenlerle, aynı önlemleri almadan hayvan itlafında bulunanlar, Enfekte hayvanlara ait etleri pişirmeden tüketenler.

39. Korunma amaçlı ilaç verilmesi hem virüsün baskılanarak mutasyon geçirmesinin engellenmesi, hem de morbidite ve mortalitenin engellenmesi açısından önemlidir.

40. Dünyanın, muhtemel bir pandemi tetikleyicisi olabileceğini düşündüğü H5N1 serotipiyle alakalı bir aşı henüz mevcut değildir.

41. Hastalığın görüldüğü ülkelere seyahat edenler dönüşlerinde 7-10 gün süre ile sağlık durumlarını izlemeli bu süre içinde ateş, kas ve eklem ağrılarıyla, boğaz ağrısı ve öksürük gibi solunum sistemine ait belirtilerin görülmesi halinde hekime başvurmalıdır.

42. 56 C 3 saatte veya 60 C 30 dk. Öldüğü Formalin ve iyot bileşiklerine duyarlı Kontamine gübrede düşük ısılarda en az 3 ay canlı kalabilirken Suda 22 C 4 gün , 0 C de 30 gün canlı kalabilmektedir

43. talimatname 3285 sayılı hayvan sağlığı ve zabıtası yönetmeliği ve bu yönetmeliğe bağlı olarak tarım ve köy işleri bakanlığınca yayımlanan tavuk vebası hastalığına karşı korunma ve müdahale talimatnamesi düzenlenmiştir. Talimatnamede hastalıkla ilgili bilgilerden teşhis yöntemlerine, numune gönderme şekillerinden korunma ve kontrol önlemlerine ait geniş bir bilgi vardır.

44. Hudut ve sahiller sağlık genel müdürlüğünce hastalığın görüldüğü ülkelere seyahat edenlere gerekli uyarılar yapılmakta ve bu ülkelerden dönen kişilerin ülkemize girişlerinde avian inf. yönünden muayenelerinin yapılması sağlanmaktadır

45. Kuş gribinde sağlık kuruluşlarınca uygulanacak usul ve esaslar 1- ihbarların tamamı il ve ilçe tarım müdürlüklerine yönlendirilecek 2- hiçbir vaka kuş gribi olası vakası olarak değerlendirilmeyecek 3- karantina bölgeleriyle ilgisi olanlara profilaktik olarak oseltamivir günde bir defa 75 mg. Dozunda 7 gün süreyle verilecek bunun dışında kimse profilaksiye alınmayacak 4- profilaksiye alınan kişiler hastaneye yatırılmayacak ve izolasyona tabi tutulmayacak

46. İnsanda kuş gribi olası vaka tanımı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının karantina bölgesinde “hasta veya ölmüş hayvanlarla “ temaslı olanlardan bu hayvanları yemleyen, sulayan, atıklarını ve barınaklarını temizleyenlerle, gerekli korunma tedbirlerini almadan hayvanların itlafında veya ölü hayvanların bertaraf edilmesinde görev alanlarda ve belirtilen tanım dışında bu hayvanlarla yakın temasta bulunanlarda ve başka hiçbir sebeple açıklanamayan

47. -38,5 C’ nin üzerinde ateş, -Boğaz ağrısı, -Kuru öksürük, -Yaygın myalji veya -Akut solunum sıkıntısı olması durumunda kişi, olası kuş gribi vak’ası olarak değerlendirilmelidir.

48. İnfluenza A tanısı için öncelikle nasofaringeal aspirat ile akut dönemde alınan serum Refik saydam hıfzısıhha Merkezi Başkanlığı Ulusal İnfluenza Laboratuarına gönderilmelidir. Örnek gönderilmeden önce laboratuarla telefonla görüşülmelidir.

49. Hastalığın bugün için insandan insana bulaşması söz konusu olmadığından hastanelerde standart enfeksiyon kontrol önlemleri dışında olası vaka tanısı olan hastalar için özel önlem almak gerekmemektedir.

50. Mevcut influenza aşısı insan kuş gribi için koruyucu özellik taşımamaktadır. Ancak entegre kanatlı hayvan tesislerinde, kümeslerde çalışanların ayırıcı tanının kolaylaşması ile antijenik şift gelişiminin engellenmesi amacıyla, işletme sahibi tarafından temin edilecek grip aşısıyla aşılanmaları sağlanmalıdır.

51. AVİAN İNFLUENZA İNSAN VAKALARI İÇİN YAPILMASI GEREKEN ÇALIŞMALAR

52. VAKA TANIMLARI RİSKLİ TEMAS : Son on gün içinde: a) Hasta veya ölü kanatlı hayvanların • Tüyüne dokunmak veya yolmak, • Çıkartılarına veya bu çıkartılarla kirlenmiş yüzey ve eşyalara dokunmak, • Kesmek ve pişirmek için hazırlamak, • Bulunduğu kapalı ortamda en az 1 saat bulunmak.

53. b) H5N1 pozitif olduğu kesinleşmiş veya şüphelenilen hasta insanlarla yakın temasta bulunmak, çıkartılarına maruz kalmak veya bu çıkartılarla kirlenmiş yüzey ve eşyalara dokunmak.

54. c) Sağlık ve veteriner teşkilatında laboratuvarda görev alanların enfekte materyallerle herhangi bir şekilde temas etmiş olması

55. KLİNİK TANIMLAMA: Başka herhangi bir nedenle açıklanamayan, Ani başlangıçlı, koltuk altından ölçülmüş 38 0C üzerinde ateş ve aşağıdaki klinik bulgulardan en az birinin olması: 􀂃 Boğaz ağrısı 􀂃 Öksürük 􀂃 Yaygın kas ağrıları 􀂃 Solunum zorluğu

56. VAKA SINIFLAMASI OLASI VAKA: Solunum zorluğu bulgusu olmadan, klinik tanımlamaya uyan vakada “ Riskli Temas” hikâyesinin olması.

57. KUVVETLE OLASI VAKA: Solunum zorluğu bulgusu olmak şartıyla klinik tanımlamaya uyan vakada “Riskli Temas” hikâyesinin olması.

58. KESİN VAKA: Olası veya Kuvvetle Olası Vakada, Sağlık Bakanlığının belirlediği Referans Laboratuvarlarda, laboratuvar doğrulamasının sağlanması

59. VAKALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ RİSKLİ TEMAS (+), KLİNİK TANIMLAMA (-) : Bu kişiler vaka olarak değerlendirilmeyecek, riskli temasa korunma tedbirlerini tam uygulayarak veya korunmasız maruz kalıp kalmadığı sorgulanacaktır. a. Korunma tedbirleri alınmış ise, bu kişiler sadece ateş takibi ile ayaktan izlenecektir. b. Korunma tedbirleri alınmamış ise, profilaksi verilecek ve hastalık bulguları yönünden profilaksi boyunca ayaktan izlenecektir. Eğer klinik bulgular ortaya çıkarsa yoğun bakım ünitesi olan hastanelere yatırılacaktır.

60. Vakaların değerlendirilmesi RİSKLİ TEMAS (+), KLİNİK TANIMLAMA (+) : Bu vakalar OLASI VAKA olarak kabul edilecektir. Hastalar, yoğun bakım ünitesi olan hastanelere yatırılacak, örnekler alınacak, tedavi başlanacak ve takip edilecektir. Solunum zorluğu görülen vakalar KUVVETLE OLASI VAKA olarak değerlendirilecektir.

61. RİSKLİ TEMAS (-), KLİNİK TANIMLAMA (+) Bu vakalar öncelikle mevsimsel influenza başta olmak üzere, diğer hastalıklar yönünden değerlendirilmelidir.

62. RİSKLİ TEMAS (-), KLİNİK TANIMLAMA (-) :

63. PROFİLAKSİ GEREKTİREN DURUMLAR Korunmasız riskli teması olan kişiler profilaksi alacaktır.

64. HASTA İZLEM PROTOKOLÜ A. SAĞLIK KURUMLARINDA ALINACAK ÖNLEMLER Hastalara standart temas ve damlacık yolu enfeksiyon kontrol önlemleri uygulanmalıdır. Bunlar; 􀂾 Hastalar tek kişilik odalarda barındırılmalıdır. Bu hastalar için ayrılmış özel bir bölümde, çok yataklı odalarda, yataklar birbirinden en az 1 metre aralıklı olmalı ve tercihan fiziksel bir bariyer ile ayrılmalıdır. 􀂾 Sağlık çalışanları etkin maskeler (N95 veya yoksa standart iyi filtre eden cerrahi maske), gözlük ve eldiven kullanmalıdır. Hasta ile yakın temas olmayacaksa, hasta odasına girerken standart cerrahi maske yeterlidir. 􀂾 Hasta ile doğrudan teması olan sağlık personelinin sayısı mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Hastanın bulunduğu odaya girişler sınırlandırılmalıdır.

65. HASTA TABURCU PROTOKOLÜ Hastalar klinik tabloları düzeldikten sonra (en az 10 gün izlenmek kaydıyla) taburcu edilir. Hasta taburcu edilmeden önce kontrol numunesi almaya ihtiyaç bulunmamaktadır.

66. KİŞİSEL KORUYUCU ÖNLEMLER Sağlık personeli ve hayvan itlaf ekibinde görevli kişiler; — N95 maske, yoksa standart cerrahi maske — Gözlük — İtlaf ekipleri için özel tulum, sağlık personeli için önlük (standart ameliyathane önlüğü kullanılır ve bu önlüklerin kumaş olanları 70oC’da en az 5 dakika yıkandıktan sonra tekrar kullanılabilir) — Eldiven ve galoş kullanarak, kişisel korunma önlemleri alacaklardır. — Koruyucu materyal giyilirken eller bol su ve sabun ile en az 30 saniye yıkanacaktır. — Koruyucu materyal çıkarılırken sırasıyla;

67. 􀂾 Önce eldivenler çıkarılır, 􀂾 Giysi ve galoş çıkarılır, 􀂾 Eller yıkanır veya dekontamine edilir, 􀂾 Gözlük çıkarılır, 􀂾 Maske veya gaz maskesi çıkarılır, 􀂾 Eller yeniden yıkanır veya dekontamine edilir, — El yıkama yerine alkollü el dezenfektanları (alkol derecesi % 60’ın üzerinde olmak kaydıyla) kullanılabilir .

68. DEZENFEKSİYON İŞLEMLERİ Cenaze hazırlama işlemlerinde damlacık izolasyonu önlemleri alınmalıdır. Defin işlemlerinde özel bir önlem almaya gerek yoktur. Hastanelerde enfekte malzemelerin ve yüzeylerin dezenfeksiyonu da yapılmalıdır. Hastanın yaşadığı evin dezenfeksiyonu, 1/10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu veya ev temizliğinde kullanılan deterjanlarla yapılmalıdır.

69. 1-tespit edilmiş hastanelere yatır. 2- örnek al 3- tedavi başla 4-takip et 5-bildirimini yap 1- öncelikle mevsimsel influenza düşün 2-mevsimsel inf. Sürveyansına dahilsen örnek al. 3- tanıyı koy tedavilerini başla,gerekiyorsa yatır. Riskli temas var yok Klinik bulgular var yok

70. Korunma tedbirleri alınmış 1- ayaktan izle. 2- eğer klinik bulgu çıkarsa hastaneye yatır. Korunma tedbirleri alınmamış 1-profilaksi ver. 2-ayaktan izle. 3- eğer klinik bulgu çıkarsa hastaneye yatır. Riskli temas var yok Klinik bulgular var yok

71. Korunma tedbirleri: N95 maske veya standart cerrahi maske, gözlük, eldiven, sağlık personeli için cerrahi önlük, itlaf ekipleri için tulum giyilecektir.

72. Bu malzemeden herhangi birinin güvensiz kullanımı “korunma tedbirleri alınmamış” anlamına gelecektir.

73. DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM