Galego

1. HISTORIA DE ESPAÑA: IDADE MODERNA (S.XVI e XVII)

2. OS REIS CATÓLICOS a) Inicio do seu reinado: sometemento dos señores feudais. En 1469 matrimonio de Sabela (herdeira ao trono de Castela) e Fernando (herdeiro ao trono de Aragón)  Unión dinástica (1479)  as 2 grandes coroas peninsulares quedaban unidas na persoa dos soberanos. Cada coroa mantiña as súas fronteiras, aduanas, leis e institucións propias. No comezo do seu reinado, os novos monarcas impuxéronse aos nobres e terminaron coas revoltas pol e sociais comezadas na etapa anterior:  CASTELA: derrota dos partidarios da princesa Xoana (a Beltranexa )  castigo aos nobres implicados e creación da Santa Irmandade (1476)  milicia popular armada financiada polas cidades para impoñer a autoridade real no territorio castelán.

3.  CATALUÑA: Fernando aboliu os malos usos (abusos dos nobres)  final conflito das remensas (campesiños sublevados por malos usos) pero previa indemnización aos nobres Polo tanto, os Reis Católicos consegueron controlar e someter aos nobres e eclesiásticos, pero estos segueron mantendo o poder ec e xurisdicional

4. b) A Inquisición e a expulsión dos xudeus. Antisemitismo da pob cristiá do S.XIV  persecucións e matanzas en épocas de dificultades ec  conversión forzosa de moitos xudeus  conversos ou cristiáns novos, mantendo en segredo a súa fe xudea ( marranos ou xudaizantes )   odio popular hacia eles, en gran parte motivado polas súas ocupacións artesanas e financeiras (prestamistas). Intransixencia relixiosa dos reis católicos  creación do Tribunal da Santa Inquisición (tribunal encargado de vixiar a pureza do dogma e moral católica)  persecución inicialmente de herexes e de conversos xudaizantes  autos de fe = xuízos sumarísimos.

5. Os xudeus foron segregados da sociedade, obrigados a vivir en barrios específicos e levar marcas distintivas. En 1492 os Reis Católicos ordearon a expulsión dos xudeus de España  uns 200.000 (actuales xudeus sefardíes)  consecuencias ec e financeiras graves.

6. c) Ampliación territorial Conquista de Granada : Inicio da guerra en 1482. Enfrontamentos entre a familia real nazarita (Muley Hacén e Boabdil)  rendición de Granada aos Reis Católicos (1492) a cambio de respetar a relixión e bens dos vencidos. Medidas non respetadas  segregación dos musulmáns en barrios específicos, obrigación de levar marcas e a partir de 1500 foron obrigados a bautizarse  mouriscos. Incorporación de condados franceses = Rosellón e Cerdaña (1493). Ocupación de Canarias (1496). Expansión polo Mediterráneo : guerra con Francia por Napolés , reincorporado en 1505, e ocupación de Ceuta e Melilla (finais S.XV e inicios S.XVI). Anexión de Navarra : guerra con Francia = pretexto para conquistar Navarra en 1512, quen mantendrá os seus privilexios forais e institucións propias

8. d) O descubrimento de América. Orixe: mercado de especias e productos de luxo de Oriente que chegaban ao Mediterráneo oriental durante a Idade Media  enormes beneficios. No S.XV o comercio quedou en mans turcas e venecianas (monopolio do comercio)  exploracións portuguesas hacia o Sur para atopar ruta alternativa circunnavegando África. Cristovo Colón  proxecto para chegar ás Indias navegando cara u oeste  exposición do proxecto ao Rei de Portugal  rexeitado  traslado de Colón a Castela. Grazas a influencias conseguiu a aprobación do proxecto polos Reis Católicos (abril 1492)  Capitulacións de Santa Fe  concesión de privilexios a Colón (Vicerrei e Gobernador das terras descubertas, Almirante de Castela, a 10ª parte de todas as riquezas obtidas…).

9. Partida da expedición o día 3 de agosto do Porto de Palos (Huelva). Erros de cálculo de Colón, pensando que a Terra era máis estreita que en realidade  chegada en 3 meses no ás Indias, senón a novo continente a medio camiño  desembarco o 12 de outubro na illa de San Salvador (Bahamas). Tras tres meses esplorando o Caribe (Cuba, A Española = Haití…)  regreso á Península (Pinta a Baiona, Colón na Niña a Lisboa). Colón realizou outros tres viaxes ata 1503  descubrimento e exploración das illas do Caribe e parte de Centroamérica (Nicaragua, Honduras, Costa Rica, Panamá, Venezuela…). Ata a súa morte (1506) defendeu que as terras descubertas pertencían a Asia. Outro explorador Américo Vespuccio foi o 1º en defender de que se trataba dun novo continente  América.

11. Descubrimentos  disputas entre Castela e Portugal  Tratado de Tordesillas (1494) = reparto de zonas de influencia a través de liña imaxinaria a 370 leguas ao O de Cabo Verde  territorios do O para Castela (América e Pacífico), territorios do L para Portugal (Brasil, África e Asia).

12. e) Organización pol-administrativa Trazos:  Labores de goberno a través de Consellos (organismos que asesoraban sobre aspectos específicos)  Consello da Inquisición, de Aragón, de Castela  Consello Real = principal órgano de goberno, formado por nobres e latrados, asesoraban aos Reis en moitos asuntos (xustiza, pol exterior).  Incremento da burocracia (funcionariado), para executar as decisións dos consellos  destacan 2 tipos: vicerreis (representantes dos reis en territorios con leis propias: Aragón, Navarra,…), e correxedores (representates da monarquía nas principais cidades de Castela  orde pública, xustiza…).

13.  Reforma da xustiza  creación das Chancillerías e Audiencias = tribunais permanentes sobre un territorio determinado.  Creación dun exército permanente (terzos).  Respeto das Cortes de orixe medieval : en cada un dos reinos (Cas, Cat, Ara, Val e Nav). Reunión dos tres estamentos para a proposta dos reis aprobación de leis e impostos (= función principal)  co tempo clero e nobreza deixaron de asistir  Cortes = representación de cidades.

14. f) Problema sucesorio Reis católicos usaron os matrimonios dos seus fillos/as  alianzas diplomáticas  illar internacionalmente a Francia  alianzas con Borgoña, Habsburgo, Portugal, Ingl… Mortes prematuras dos primoxénitos  Xoana, casada con Felipe de Habsburgo (O fermoso), = herdeira da Coroa de Castela á morte da súa nai Sabela (1504), mentras o seu pai, Fernando continuaba sendo rei de Aragón. A demencia de Xoana (I “a tola”), fixo que seu pai exercera a rexencia de Castela ata a súa morte en 1516  sucesor = o fillo de Xoana, Carlos, que recibía as 2 coroas (Castela e Aragón)  nova dinastía en España (Habsburgo ou Austrias).

16. 2. OS AUSTRIAS (1516-1700) a) Carlos I: Imperio universal Fillo de Xoana I e Felipe I o Fermoso = Carlos de Gante  numerosas herencias:  Avó paterno: Austria.  Avoa paterna: Borgoña (Franco Condado, Luxemburgo e Países Baixos).  Avó materno (Fernando Católico): Coroa de Aragón e parte de Italia.  Avoa materna: Castela e as Indias. Foi elexido ademáis emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico  Carlos V.

17. POLÍTICA INTERIOR: - Carlos de Gante chegou á península en 1517  xuramento das liberdades e privilexios de Castela, Aragón e Cataluña  monarca hispánico  Carlos I. - Elixido emperador do Sacro Imperio en 1519 en competencia co rei de Francia (Francisco I)  sufragación dos electores  petición e concesión de subsidios ás Cortes de Castela  marcha a Alemaña para ser investido emperador deixando coma gobernador a Adriano de Utrech. - Esta forma de actuar xunto co autoritarismo do monarca  malestar popular en Castela  rebelión das cidades contra o gobernador  formación de Comunidades = asambleas ou xuntas municipales dos veciños dos tres estamentos  unión das diferentes comunidades  Xunta Santa das cidades para coordinar a súa actuación.

18. Comuneiros  formación de milicias populares armadas con representantes do baixo clero e baixa nobreza  enfrontamento coas tropas reais apoiadas pola alta nobreza  derrota (Villalar 1521 )  dura represión  execución dos líderes comuneros (Padilla, Bravo e Maldonado). Triunfo real  triunfo do autoritarismo do monarca na Coroa de Castela, a única concesión foi a substitución de políticos flamencos por casteláns.

19. Ao memo tempo no reino de Valencia e Mallorca  xermanías = irmandades populares creadas anteriormente para defenderse dos piratas berberiscos (N de África). Abusos señoriais  revoltas das xermanías facéndose co co control das principais cidades  contraofensiva das tropas reais  fin das revoltas en 1523.

20. POLÍTICA EXTERIOR: Diversos enfrontamentos con potencias exteriores:  Francia : enfrontados por Navarra, Italia e Borgoña  guerras entre Carlos I e Francisco I en Italia (saqueo de Roma, 1527)  victorias de Carlos I  renuncia de Francia a Italia  Imperio Turco : imperio turco, tras a toma de Constantinopla (med S.XV) continúan expansión por Balcáns e apoian aos piratas berberiscos (Berbería = Norte de África) que atacan costas mediterráneas  guerras contra turcos e piratas.

21. Reforma: monxe alemán Martín Lutero  Reforma protestante contra a Igrexa católica  división no Cristianismo occ = católicos e protestantes. Moitos príncipes alemáns que se opoñían ao emperador apoian a Lutero  enfrontamento co Imperio. Carlos V proscribe as doutrinas luteranas  a Igrexa convoca un concilio (asemblea) para solucionar o conflito (Concilio de Trento, 1545)  os protestantes néganse a acudir  enfrontamento militar. Príncipes protestantes integrados na Liga de Smalkalda vs tropas imperiales  batalla de Mühlberg (1547)  victoria de Carlos V  Paz de Augsburgo (1555) = recoñecemento de que cada príncipe elixira a relixión dos seus dominios.

22. Dificultades de manter unidos tantos territorios  esgotamento e retiro do monarca (1555)  2 heredeiros : € Seu irmán Fernando : territorios austríacos e dignidade imperial. € Seu fillo Filipe : Italia, Paises Baixos e Coroas de Castela e Aragón (Monarquía hispánica)  Filipe II.

23. b) Filipe II: a defensa da ortodoxia católica Reinado de Filipe II (2ª metade S.XVI)  obxectivo prioritario = defensa do catolicismo aprobado pola Contrarreforma no Concilio de Trento, finalizado en 1563  loita contra:  Inimigos externos (protestantes e infieis)  ataques militares.  Inimigos internos : desviacións da ortodoxia (herexes, xudaizantes) e da moralidade católica (bruxeria, adulterio, bigamia, homosexualidade)  uso da Inquisición  procesos xudiciais (autos de fe) e prohibicións ( Índice de libros prohibidos )  poboación sometida.

25.  POLÍTICA EXTERIOR: - Principais feitos: guerras contra inimigos externos e unión dinástica con Portugal :  Guerras con Francia: - Francia continou sendo un dos principais rivais para Filipe II  multitude de enfrontamentos armados agravados polo medo de Filipe a que en Francia reinase un rei protestante (Borbón)  apoio aos católicos franceses. - Guerras entre as 2 potencias remataron a finais do SXVI coa conversión de Henrique IV de Borbón ao catolicismo  recoñecemento dos Borbóns no trono francés por Filipe II. Rebelión dos Países Baixos: - Países Baixos = territorios heteroxéneos (Holanda, Flandres, Luxemburgo…) baixo soberanía de Filipe II, onde o protestantismo extendeuse con rapidez. O intento de impoñer a Inquisición e as normas contrarreformistas por Filipe  inicio rebelión anticatólica  envío exército (Duque de Alba) e forte represión  2 resultados:  Sumisión das provincias do sur (actual Bélxica), que aceptan o catolicismo e soberanía hispánica.  Continuación das rebelións no N actual Holanda  formación das Provincias Unidas, que defenden o protestantismo e non aceptan a soberanía dos Austrias  guerra contra os terzos españois ata med. SXVII.

27.  Ameaza turca : turcos e piratas berberiscos continuaban ameazando ás costas mediterráneas  alianza de Filipe II con Venecia e o Papado vs turcos  envío dunha poderosa armada (300 naves) ao Mediterráneo oriental  Batalla de Lepanto (1571)  derrota turca  freo ao expansionismo turco polo Mediterráneo occ.  Enfrontamento con Inglaterra : relacións tensas entre Filipe II e Sabela I de Inglaterra debido a motivos relixosos (anglicanismo da raiña inglesa), pol (apoio de Ing a rebelión P. Baixos) e ec (ataques de corsarios ingleses a portos españois e americanos animados pola raiña)  plan de invasión e conquista de Ing por Filipe II  organización dunha grande armada (130 buques e 25.000 hombres) = Armada Invencible .(1588) Condicións meteorolóxicas adversas (ventos contrarios e tempestades), pouca maniobrabilidade da armada no estreito canle da Mancha e os ataques ingleses  desastre (só regresaron á Península menos da metade de barcos e homes  resposta inglesa = ataques do pirata inglés Drake á A Coruña e Lisboa.

29. Unión dinástica con Portugal : Morte sen descendencia do rei de Portugal (1580)  reclamación da coroa por Filipe II por se fillo dunha princesa portuguesa. Filipe II buscou o apoio dos nobres e cleo portugués e invadiu Portugal  As cortes portuguesas recoñeceron a Filipe II como rei de Portugal  unidade peninsular ata 1640  dominio de gran parte do mundo.

30. POLÍTICA INTERIOR: Destacan o asunto de Antonio Pérez e o esgotamento financeiro.  Caso Antonio Pérez = secretario de Filipe II, viuse envolto nun asasinato  prisión  fuxida hacia a Aragón (1590)  solicitude de protección foral por ser fillo dun aragonés  o rei empregou a Inquisición para detelo  revoltas e disturbios populares instigados pola nobreza aragonesa en Zaragoza aproveitados por Pérez para fuxir a Francia  envío de exército real a Zaragoza (1591)  o rei restrinxe os privilexios forais aragoneses.  Creba financeira: a multiplicación das guerras   gastos  creba financeira da monarquía  paz con Francia e nos Países Baixos no final do seu reinado (1598).

31. c) Os Austrias “menores”: Filipe III, Filipe IV e Carlos II. Filipe III (1598-1621) : comeza a gobernar a través de Validos (ministro ao que se confía tarefas de gob, ex: Duque de Lerma ). Pol exterior: Continuación guerras Ing e Holanda. -Dificultades ec  paz con Ing e tregua en Hol  Paz aproveitada para reforzar as súas posicións Pol interior: - Feito + destacado = Expulsión dos mouriscos (1609), numerosos en Valencia e Aragón por presións da Igrexa  case ½ millón  efectos negativos = terras sen cultivar, negocios abandonados

32. Filipe IV (1621-1665): Principal valido = Conde Duque de Olivares  Gran poder e influencia Pol exterior : Guerra dos 30 anos = Periodo convulso con diferentes enfrontamentos por hexemonía entre Austrias (Madrid e Viena) e reinos protestantes (alemáns, Hol, Sue, Din..)  no inicio Victorias españolas no Imperio alemán e Holanda, pero en 1635 Francia entra en guerra apoiando aos protestantes  derrota Española en Holanda (Dunas, 1638) e en Alemaña (Rocroi, 1643) Fin superioridade militar hispánica  perda da hexemonía española Consecuencias: Fin guerra 30 anos  Paz de Westfalia (1648)  os Habsburgo recoñecen a liberdade de cultos no Imperio. Triunfo revolta de Holanda  tratado de Munster  Independencia de Holanda. Derrota española vs Francia  Paz dos Pireneos (1659) entrega de Rosellón e Cerdaña a Francia Pol interior : Olivares defendeu a uniformización do Estado, o que Significaba a abolición dos privilexios forais dos distintos territorios  adopción das leis da Coroa de Castela  1ª medida en este senso = Unión de Armas  reparto da carga militar e fiscal de forma proporcional á poboación de cada reino   descontento nos distintos reinos Esta política e a petición de novos impostos para guerras  sublevación en Cataluña (1639, dominada polas tropas reais en 1652) e independencia de Portugal (1640), decontenta coa crecente castelanización da monarquía

34. Carlos II (1675-1701): De constitución débil e enfermiza  constantes intrigas pol Pol exterior: Guerras contra Francia  derrotas  perda de territorios en Flandres e Franco Condado  busca de novos aliados: Ing e Hol Problema sucesorio: - Aunque casado 2 veces, Carlos II non tivo fillos  Grave problema  2 Candidatos a sucesión: Filipe de Borbón, co apoio francés. Carlos de Austria, co apoio dos habsburgo de Viena. Testamento Carlos II  Filipe de Borbón = Heredeiro  Filipe V  negativa doutro Candidato  Guerra de Sucesión española (1701- 1713)

35. 3. CONQUISTA E EXPLOTACIÓN DA AMÉRICA ESPAÑOLA (s. XV-XVIII). Tras descubrimento  necesidade de dominación e conquista das Indias  conquistas levadas a cabo por particulares chegando a un acordo coa monarquía ( capitulación ):  Conquistadores : corrían a cargo de todos os gastos da expedición e conquistas (tropas, armas, avituallamentos,...) e a cambio unha vez terminada a conquista recibían cargos (Gobernador, Virrei,...) e riquezas.  Monarquía : conseguía a dominación de enormes territorios sen apenas coste e ademáis recibían de cada conquistador un quinto de todas as riquezas obtidas na conquista ( quinto real ).

36. Conquista das Indias = rápida, debido a: a) Superioridade militar dos conquistadores (armas de fogo, armaduras, cabalos, cans…). b) Debilidade e actitude sumisa e desconcertada dos indíxenas. c) Epidemias traidas polos europeos e que diezmaron á poboacións indíxenas (viruela, gripe…). c) Enfrontamentos e división interna dos grandes imperios (azteca e inca).

37. Fases da conquista: 1ª fase (1492-1518): conquista das Antillas (illas do Caribe), e exploración das principais costas: venezolana, desembocadura do Amazonas, costa brasileira por portugueses, arxentina (Río da Prata), Florida e descubrimento do Océano Pacífico. 2ª fase (1519-1540): período principal da conquista, destacan: - Expedición de Magallanes e Elcano  1ª volta ao mundo. - Conquista dos grandes imperios americanos: azteca en México (1519-1521) por Hernán Cortés e inca en Perú por Francisco Pizarro (1527-1532)

38. 3ª etapa (1541-1560): complétase a conquista de Hispanoamérica polos españois. 4ª etapa (1561-1600): ainda que xa fora explorado pola expedición de Magallanes e Elcano, nesta época se completa o descubrimento de terras e rutas do Pacífico. Consecuencias da conquista moi negativas para indíxenas americanos:  Numerosos pobos foron sometidos violentamente.  Descenso demográfico espectacular dos indíxenas (Holocausto indíxena) por masacres, excravitude e enfermidades levadas por europeos.  Explotación posterior dos sobrevivintes  traballos forzados en minas e agricultura.

39. Os territorios conquistados pasaron a depender directamente do rei e incorporados á Coroa de Castela  administración das Indias a través de 2 ámbitos:  Administración central: en España  Consello de Indias e Casa de Contratación de Sevilla.  Administración territorial: en América  Virreinatos e Gobernacións (política) e Audiencias (xulgados )

40. Administración das Indias  explotación do territorios americanos, que inclúe: a) Explotación dos indíxenas = man de obra barata para os españois  sistema de encomenda ou mita = entrega por parte da Coroa dunha cantidade de indios/as aos colonos españois para que traballen na agricultura (encomenda) ou minas (mita) a cambio de darlles protección e formación relixiosa. Estes traballos (aos que os indios non estaban acostumados)  aumento de mortalidade  importación de gran cantidade de escravos negros procedentes de África. b) Tráfico colonial : Coroa organiza monopolio comercial coas Indias a través de Sevilla (único porto español que podía comerciar). Comercio con 2 direccións: $ Das Indias a España: materias primas (sobre todo metais preciosos: ouro e prata) e novos produtos alimenticios (patacas, millo, cacao, café…). $ De España ás Indias: produtos manufacturados (armas, tecidos, apeiros…) e alimentos (trigo, viño, aceite…). Comercio era organizado a través do sistema de frotas (frota das Indias) 2 convois anuais de mercantes protexidos por barcos da Armada española, debido o auxe da piratería.

41. c) Explotación mineira : sobre todo de metais preciosos  xacementos de ouro e sobre todo de prata (Potosí, Zacatecas…)  produción incrementouse ata un máximo a med do S.XVII para logo descender  produción destinada a quinto real, acuñación de moeda e pagar mercadorías luxosas procedentes de Asia (sedas, especias, xoias, porcelanas).