1. UNIDADE 2 REVOLUCIÓN INDUSTRIAL E CAPITALISMO Borja Campos Seijo I.E.S García Barbón (Verín)

3. 1. REVOLUCIÓN INDUSTRIAL: definición e causas. Rev. Industrial = conxunto de cambios tanto económicos como de outro tipo que permitiron que Gran Bretaña se convertera no S.XVIII e XIX no principal centro industrial e financeiro do mundo. Por que en GB? Causas principais:  Cambios na agricultura  2 consecuencias: a) Aumento poboación  consumidores. b) Éxodo rural   man de obra barata para as fábricas.  Mercado colonial inglés : as colonias inglesas (Norteamerica, Sudáfrica, India, Australia...) proporcionan materias primas baratas para a industria inglesa e demandan produtos elaborados.

4. Principais potencias coloniais e os seus dominios no XVIII

5.  Dispoñibilidade de capital : os grandes beneficios da agricultura e o comercio, podían ser reinvestidos noutras actividades económicas (industria).  Institucións políticas estables (sistema parlamentario inglés) que favorecía os intereses da burguesía.  Mentalidade emprendedora (incluso da nobreza!!!).

6. 2. CAMBIOS NA POBOACIÓN E AGRICULTURA A) CAMBIOS NA POBOACIÓN (REVOLUCIÓN DEMOGRÁFICA) - A partir de ½ S. XVIII  Revolución demográfica (á vez que a industrial) = aumento da poboación. Factores:   produción de alimentos   fames e maior resistencia fronte epidemias  desaparición mortalidade catastrófica (crise de subsistencia).  Melloras na hixiene e mediciña   taxa de mortalidade (de 30 a 20 ‰), sobre todo a infantil.   A natalidade continúa sendo elevada (35-30 ‰  elevado crecemento da poboación (poboación británica duplícase entre 1800 e 1850).

8. B) CAMBIOS NA AGRICULTURA (REVOLUCIÓN AGRÍCOLA). O  da poboación foi posible grazas a mellora da alimentación , ésta conseguiuse mediante o  dos rendementos e a productividade. 2 causas desta mellora: a) Cambios técnicos e nos sistemas de cultivo : - Eliminación do barbeito. - Difusión da rotación cuatrienal (Sistema Norfolk)  cereais rotan con outros cultivos (nabos, trevo, patacas)  mellora fertilidade do chan e permitían unha maior cabaña gandeira  + carne (mellor alimentación) e + abono (mellor productividade). - Mellora das ferramentas (gadaña, arado) e introdución de máquinas (sementadora mecánica de J. Tull, segadora mecánica de Mc Cormick...). - Uso crecente do abono e regadío. - Cambios na mentalidade agrícola = mentalidade individualista, emprendedora, disposta a introducir melloras e avances para aumentar beneficios (orixe agricultura capitalista).

10. b) Cambios na propiedade da terra : A nova clase emerxente (a burguesía)  2 consideracións:  A terra ha de ser unha mercadoría máis  propiedade libre e privada , sen residuos feudais (señoríos, morgados, bens eclesíasticos, comunais).  Os labregos deben ser só  man de obra ao servizo dos propietarios , sen obrigas feudais. - 2 exemplos:  Cerramentos británicos ( enclosure acts ): co cercado e privatización das terras comunais ( openfields )  propiedades privadas  utilización das mesmas para obter + beneficios  productividade.  Desamortización española: supresión dos señoríos e posta en venta das terras eclesiásticas e comunais.

12. Consecuencias destes cambios:  Inicio da agricultura moderna e capitalista = individualista e de mercado : orientado á rendabilidade e beneficio do propietario (producir máis e máis barato  búsqueda do máximo beneficio ).  Efectos sociais negativos  campesiños pobres perderon terras comunais  como as súas terras non lles chegaban para sobrevivir  venta das terras  xornaleiros (campesiños sen terra) ou emigración ás cidades industriais  obreiros.

13. - A revolución industrial  tránsito do sistema feudal do Antigo Réxime ao sistema capitalista do mundo moderno. - 6 Trazos da Revolución Industrial: a) Mecanización = renovación tecnolóxica constante con invención de máquinas  + produción e produtos máis baratos. b) Introdución de enerxía mecánica : a tecnoloxía permite substituir a forza muscular humana e animal por formas de enerxía mecánica : carbón ( máquina de vapor de Watt, 1769), petróleo, electricidade. 3. TRAZOS DA REVOLUCIÓN INDUSTRIAL

15. c) Establecemento do sistema fabril ( factory system ): que substitúe aos anteriores sistemas de produción (gremial, domestic system ). A unidade de produción básica é a fábrica = lugar mecanizado onde a máquina controla o ritmo e marca a forma de traballo dos obreiros  sobreexplotados e alienados. d) Desvalorización do traballo humano ( o importante é a máquina )  incremento da xornada laboral e emprego masivo de man de obra de escasa cualificación (homes, mulleres e nenos) á que se lle pagan baixos salarios.

17. e) Necesidade de financiamento : Inicialmente as industrias teñen carácter familiar e se autofinancian co reinvestimento constante dos beneficios. A medida que avanza a industrialización precísase a poio bancario e bolsístico. f) Existencia de sectores punteiros: que se adiantan na mecanización e arrastran aos demáis sectores (Ex: téxtil de algodón demanda carbón e ferro para as máquinas, o ferrocarril demanda ferro para raís e carbón para tracción...).

18.  1ª Rev Industrial (c. 1780-1880): - Inicio en Inglaterra e logo expansión. - Enerxía: vapor. - Sectores: algodón, sidero-metalúrxico e ferrocarril. - Fábricas pequenas. - Autofinanciamento Revolución Industrial  2 fases ben diferenciadas:  2ª Rev Industrial (c. 1880-1914): - Novas potencias industriais: Alemaña, EEUU, Xapón - Enerxía: petróleo e electricidade - Sectores: enerxético e químico . - Grandes fábricas - Financiamento bancario e bolsístico. - Novas formas de organizar a produción: taylorismo e fordismo .

19. - Expansión da industrialización por Europa= en forma de ondas en dirección NO-SE, en 4 áreas: 1. P ioneira : GB. 2. First corners : Bélxica, Francia, Alemaña (Europa NO). 3. Late corners : Escandinavia, Rusia, Austro-Hungría. 4. Periferia sur : Europa mediterránea (España, Italia, Balcáns…). - A industrialización t ivo éxito só en reducidos países (1 e 2)  economías escandinavas, mediterráneas e orientais seguiron sendo, ante todo agrarias (agás algunhas zonas: Norte de Italia, Cataluña,…).

21. PRIMEIRA REVOLUCIÓN INDUSTRIAL (c.1780-1880). - Limitada case en exclusiva a GB, os sectores punterios foron o téxtil de algodón, o siderometalúrxico e o ferrocarril.  Téxtil de algodón : primeiro motor da R.I. Causas: - Materia prima abundante e barata procedente das colonias. - Elevada demanda popular de tecidos de algodón (indianas). - Innovacións técnicas e aplicación da máquina de vapor (Watt, 1769). - Man de obra barata para máquinas sinxelas ( spinning jenny, water frame, mule ).

22. INNOVACIÓNS TÉCNICAS EN SECTOR TÉXTIL

24.  Siderometalúrxico (ferro): 2º sector en industrializarse. - As pequenas fraguas alimentadas por madeira  altos fornos , alimentados por carbón mineral (maior poder calorífico para fundir o ferro). - Inventos + importantes: a) Alto forno de Darby (1732): uso de carbón de coque (hulla sen sulfuro), + calorífico. b) Máquina de vapor (1776 ) , incorporada por Wilkinson ao sector siderúrxico. c) Pudelaxe do ferro (Cort, 1783): fundir e golpear ferro para eliminar escouras  ferro + puro.

25.  Ferrocarril: - Invento fundamental = locomotora de Stephenson (1829)= máquina de vapor capaz de moverse sobre raís  1ª liña: Liverpool – Manchester (1830). - Vantaxes: capacidade de carga, rapidez, menor custo e maior seguridade  revolución nos transportes - Construción rede ferroviaria a partir 3ª década do S. XIX  3 efectos:

26.  Demanda de ferro e aceiro para construción rede  transformación da siderurxia nun motor esencial da economía británica.  Ocupación de gran cantidade de man de obra .  Mellora e interrelación dos mercados  Movilización de grandes capitais  estímulo ao sector financeiro e bancario

29. A SEGUNDA REVOLUCIÓN INDUSTRIAL (c.1880-1914) 2ª fase R.I = nova onda de innovacións nos decenios finais do século : técnicas, industriais, empresariais… I. NOVAS FONTES DE ENERXÍA Petróleo : - Nun primeiro momento utilizado para iluminación. - Avances en destilación  novos usos : lubricante, combustible de máquinas e fábricas, calefacción, materia prima para industria petroquímica... - Melloras no motor de combustión (Daimler Benz, 1900)  xeneralización do petróleo como combustible de automóbil.

30. Electricidade : - Orixe en innovacións (pila de Volta, lampada de Edison…). - Vantaxes : limpeza, flexibilidade, doada de transportar e converter en luz, calor ou movemento. - Aplicacións masivas : iluminación, enerxía de máquinas electricas na industria, comunicación (teléfono, telégrafo, radio…), transporte (tranvía, metro…).

31. II. NOVOS SECTORES PUNTEIROS - 3 sectores industriais punteiros  impulsan desenvolvemento industrial:  Sector sidero-metalúrxico : medra e introduce novidades  3 efectos: a) Ferro segue a ser “pan de industria ” (maquinaria, construción, bélica, e sobre todo automóbil). b) Perfeccionamento do aceiro . c) Aparición novos metais e aliaxes (aluminio, níquel…).

32. Sector químico  productos novos e artificiais que desprazan a vellos recursos caros e escasos. - Aplicacións: tintes para industria téxtil, fertilizantes químicos, tecidos e fibras artificiais, plásticos, medicinas, perfumes, dinamita (Nobel). - Dentro sector químico destaca o petroquímico (utiliza petróleo como mat prima)  combustibles, derivados e outros (farmacia, plásticos, pinturas, téxtil…).  Sector eléctrico : fabricación de motores, turbinas, electrodomésticos…

34. III. REVOLUCIÓN DOS TRANSPORTES. Avances a finais do S.XIX: - Ferrocarril : na 2ª ½ S.XIX concluironse as principais redes ferroviarias en Europa e Estados Unidos. - Transporte urbano : electricidade  tranvías e trens metropolitanos ( metro, 1º en Londres en 1887). - Navegación : melloras na construción (aceiro e maior potencia de motores) e aplicación vapor  barcos + rápidos e seguros   duración viaxes transoceánicos  favorecendo migracións europeas e comercio , facilitados por construción canais interoceánicos : Suez, 1869, e Panamá, 1904.

35. - Automóbil : resultado de combinar motor a explosión, neumático e petróleo como combustible  verdadeira rev nos transportes . Primeiro automóvil (Peugeot) comezou a funcionar no ano 1891. - Aviación : a finais do S XIX e inicios do S.XX, experimentación (primeiro voo, Irmáns Wright, 1903)  explotación militar e comercial nas primeiras décadas S.XX.

38. IV.A IMPORTANCIA DO CAPITAL: SOCIEDADES E BANCOS - Avance da industrialización  necesidade de maior capital para investi r  2 novas formas de financiamento: A ) Sociedades anónimas (S.A.) : A partir de ½ S. XIX conversión de empresas en sociedades anónimas = sociedades por accións. Acción = cada parte do capital dunha empresa que se distribúen entre os socios ou son vendidas ao público. Accionista (pousidor de accións) é propietario dunha parte proporcional da empresa  recibe beneficios (dividendos) en función das accións poseidas. Compra-venta de accións  creación Bolsas de Valores (mercados de capital).

39. b) Bancos e institucións de crédito : cobraron unha grande importancia. 2 tipos: $ Bancos de depósitos: gardan aforros particulares, $ Bancos de investimento: otorgan préstamos a longo prazo a empresas para actividades industriais (por exemplo: construción ferrocarril en Europa continental). - Por tanto, os bancos convertéronse en suministradores de capital para industrias (préstamos), creando sistemas para facilitar as transaccións (papel moeda, cheques, letras de cambio…)  c apital financeiro = factor fundamental do proceso industrializador.

40. V. CAMBIOS NA ORGANIZACIÓN DO TRABALLO E NAS EMPRESAS Na segunda RI, a maduración de industrialización  2 procesos complementarios:  Sistemas intensivos de organización do traballo do obreiro para acadar + productividade: $ Taylorismo: (Frederick Taylor) consiste en apurar o traballo do obreiro con mov simples, rápidos, eficaces, repetidos (“ mecanicos ” ), eliminando os mov ineficaces e a perda de tempo.

41. $ Fordismo: (Henry Ford, no automóbil) cadea de montaxe = traer as pezas e material a través dunha cinta a onde estan os obreiros para eliminar perdas de tempo  masifica e abarata produción  Ford T = 1º coche para todos os bolsillos  consumo masivo.

45. 3. CAPITALISMO - Rev. Industrial estivo ligada ao triunfo do capitalismo (liberalismo económico). - Que é ? m odo de produción = xeito de organizar a vida económica que dá forma a sociedade e ao mundo. - Qué elementos o conforman? Dous principais: ☹ Capital: todos os obxectos que serven para producir mercadorías (cartos, terras, fábricas …). O capital = propiedade privada dunha clase social , a burguesía  capitalistas, que se apropian da plusvalía (diferencia entre o prezo final dun produto e o que costa producilo). ☺ Traballo: mercadoría que o proletariado (traballadores) vende a cambio dun salario .

47. 6 Características do capitalismo: a) O capital = elemento fundamental da produción : - Necesario para poñer en marcha calquer negocio e obter beneficios. Os capitalistas (posuídores do capital) dominan o desenvolvemento ec dun país  influencia política. b) Liberdade ec ou libre mercado : - O capitalismo (liberalismo ec) suprime calquer intervención na economía (gremios, Estado)  n on deben existir obstáculos nin mecanismos de control ao mercado , sobre todo do Estado. - O mercado ríxese polo libre xogo de oferta e demanda . - Sen embargo, as propias empresas vulneran este principio buscando formas de control do mercado : monopolio e oligopolio, a través de cartel, trust,…

48. Viñeta de Forges (El País, 2008) facendo alusión a voracidade do capital, que controla todo proceso produtivo