Presentación sobre a formación do Imperio español

1. TEMA 8
A FORMACIÓN DO IMPERIO
ESPAÑOL
3º ESO

2. A Idade Moderna iniciouse en España co reinado dos
Reis Católicos. Nel puxéronse as bases da hexemonía
española en Europa, consolidada no século XVI por
Carlos I e Felipe II.
Os Reis Católicos reforzaron o poder real e
implantaron a monarquía autoritaria en España. Para
logralo, unificaron o territorio, forzaron a unidade
relixiosa e estableceron o Estado moderno.

3. 1
A MONARQUÍA AUTORITARIA:
OS REIS CATÓLICOS

4. A UNIÓN DINÁSTICA
 En 1469 uníronse en matrimonio o príncipe Fernando, fillo de Juán II, rei da Coroa
de Aragón, e a princesa Isabel, irmá de Enrique IV, rei de Castela.
 En 1479 Fernando converteuse en rei da Coroa de Aragón. Ese mesmo ano,
Isabel impúxose como raíña de Castela, tras unha guerra civil pola sucesión ao
trono (1475-1479) que a enfrontou á súa sobriña Juana, chamada a Beltranexa.
 A unión de Isabel e Fernando non implicou a creación dun único reino, senón que
foi só unha unión dinástica (dinastía Trastámara): cada reino (Castela e Aragón)
mantivo as súas fronteiras, monarca, moeda, leis, costumes, institucións e
idioma.
 Os Reis Católicos impuxeron formas de goberno e de actuacións conxuntas
(política exterior e conquistas militares), polo que comezaron a ser coñecidos
internacionalmente como reis de España.

5. A PENÍNSULA A FINAIS DO SÉCULO XV

6. A INTEGRACIÓN TERRITORIAL
 Durante o seu reinado (1479-1516), os Reis
Católicos pretenderon unir todos os territorios
peninsulares baixo a súa autoridade, mediante
a seguinte política de expansión territorial:
 Conquistaron o reino de Granada
(1492), rematando así a Reconquista.
 Desenvolveron unha política de enlaces
matrimoniais con Portugal. Dúas das
súas fillas, Isabel e María, casaron cos
monarcas portugueses. Estes enlaces
deron froito anos máis tarde, cando Filipe
II (neto dos RR.CC) herdou o reino de
Portugal e o incorporou á Coroa.
 En 1512, o Reino de Navarra quedou
incorporada a Castela, pero conservando
as súas leis (fueros) e institucións.

7. A POLÍTICA EXTERIOR
 Os Reis Católicos orientaron a súa política internacional nas seguintes
direccións:
 Cara ao Mediterráneo:
 A Coroa de Aragón recuperou os condados do Rosellón e da
Cerdaña (1493).
 En 1504, e tras varias guerras con Francia, un exército dirixido por
Gonzalo Fernández de Córdoba (o Gran Capitán) conquistou o reino
de Nápoles.
 Conquista dos portos de Melilla (1497), Orán e Buxía (1509).
 Cara ao Atlántico:
 Apoiaron o proxecto de Cristovo Colón, que permitiu a chegada en
1492 a América.
 Castela iniciou a súa expansión cara ao Atlántico, que concluíu en
1496 co remate da conquista das illas Canarias.
 En Europa pretenderon illar a Francia, a través de alianzas
matrimoniais.

8. UNIÓNS, ANEXIÓNS E CONQUISTAS DOS REIS CATÓLICOS

9. UNIÓNS, ANEXIÓNS E CONQUISTAS DOS REIS CATÓLICOS

10. MONARQUÍA AUTORITARIA
 A forma de goberno que impuxeron os Reis Católicos en todos os territorios e
sobre todos os grupos sociais denomíase monarquía autoritaria.
 En cada un dos reinos nomeouse un vicerrei, como delegado do rei.
 Na Coroa de Castela Isabel recortou o poder da nobreza, da Igrexa e dos
municipios, introducindo unha serie de reformas para reforzar a autoridade real
que deron comezo ao ESTADO MODERNO:
 Creación da Santa Irmandade (1476), un corpo armado encargado de
perseguir malfeitores, e dun exército profesional, formado por mercenarios.
 Instauración de Consellos, formados por xuristas escollidos e pagados polo rei,
para asesoralo. (Ex. Consello Real).
 Creación da Real Audiencia para controlar a xustiza.
 Reforzamento do sistema de recadación de impostos mediante a Contadoría
Real de Facenda.
 Nomeamento de corrixidores, funcionarios reais que presidían os municipios
e exercían funcións de goberno.
 Na Coroa de Aragón, mantivéronse as institucións medievais (Cortes,
Generalitat,...). Para gobernar, Fernando continou co pactismo (pactar leis e
impostos cos grupos privilexiados representados nas Cortes de cada reino).

11. INSTITUCIÓNS DE GOBERNO

12. A DEFENSA DO CATOLICISMO
 Os Reis Católicos destacaron pola defensa da
relixión católica:
 En 1478, estableceron o Tribunal da
Inquisición encargado de perseguir aos
herexes.
 No 1492 ordenaron a expulsión dos xudeos
que non se bauizasen, os que se converteron
ao cristianismo foron chamados conversos; e
e dos mudéxares de Granada (1500).
 O Papa Alejandro VI concedeulles o título de
Reis Católicos en 1496 pola defensa que
fixeron da relixión católica.
Torquemada,
inquisidor xeral

13. 2
A MONARQUÍA HISPÁNICA

14. Tras a morte de Isabel de Castela (1504) e de
Fernando de Aragón (1516), os seus reinos e
territorios terminaron pasando ao seu neto
Carlos, nado e criado nos Países Baixos.
Iniciábase así en España a chamada casa de
Austria, que perdurou ata 1700. No século XVI,
a casa de Austria estivo representada por Carlos
I e polo seu fillo Felipe II (Austrias maiores).

16. CRONOLOXÍA DOS AUSTRIAS E FEITOS IMPORTANTES

17. O IMPERIO UNIVERSAL: CARLOS I (1516-1556)
 Carlos I de España e V de Alemaña, o
primeiro monarca da dinastía dos Austria,
era fillo de Juana de Castela, herdeira dos
Reis Católicos, e do príncipe alemán Felipe
de Habsburgo. Recibiu unha grande
herdanza:
 Por parte materna: Castela, Navarra, a
Coroa de Aragón e as posesións en
América e Italia.
 Por parte paterna: os Países Baixos,
Luxemburgo e o Franco Condado; e ao
morrer o seu avó, Austria, o Sur de
Alemaña e o título de emperador do
Sacro Imperio Romano Xermánico
(1519), recoñecido como Carlos V de
Alemaña.
 O seu obxectivo principal foi dirixir o Imperio
cristián universal e a defensa da
cristiandade.
HERDANZA

18. O IMPERIO EUROPEO DE CARLOS I

19. O IMPERIO UNIVERSAL: CARLOS I (1516-1556)
PROBLEMAS INTERNOS
 Durante o seu reinado enfrontouse a revoltas sociais en Castela e Aragón:
 A revolta das Comunidades en Castela (1520-1521), xuntas municipais que se opoñían a
súa política económica e a falta de respecto ás leis do reino. Rematou coa derrota dos
comuneiros en Villalar.
 Xermanías en Valencia e Mallorca (1521-1523), unha revolta de campesiños e artesáns
contra a opresión señorial.

20. O IMPERIO UNIVERSAL: CARLOS I (1516-1556)
PROBLEMAS EXTERNOS
 Tamén mantivo conflitos internacionais:
 Guerras con Francia polo dominio de
territorios italianos e a supremacía en
Europa.
 Contra o Imperio turco: este pobo de relixión
musulmá, avanzaba sobre centroeuropa e o
Mediterráneo, converténdose nunha gran
ameaza para os reinos cristiáns.
 A rebelión protestante no Imperio alemán:
moitos príncipes alemáns apoiaban a doutrina
luterana e opoñíanse á autoridade política do
emperador. Isto ocasionou as guerras de
relixión. Coa Paz de Augsburgo (1555),
Carlos V recoñeceu a relixión luterana e
concedeu a liberdade relixiosa nos Estados
alemáns (Cuius regio, eius religio).
 No 1556 abdicou e dividiu as súas posesións entre
o seu irmán Fernando e o seu fillo Felipe. Morreu no
mosteiro de Yuste (1558).
Carlos I na batalla de Mühlberg (1547)

21. O IMPERIO HISPÁNICO: FELIPE II (1556-1598)
 Felipe II herdou do seu pai todos os
territorios, agás as posesións austríacas
e o título de emperador. Por iso o seu
imperio se denomina Monarquía hispánica.
 O rei converteu Madrid en capital (1561).
Durante o seu reinado, os dominios
americanos alcanzaron a súa máxima
expansión.

22. COMPARACIÓN ENTRE OS DOMINIOS EUROPEOS DE CARLOS I E FELIPE II

23. 2.2. O IMPERIO HISPÁNICO: FELIPE II (1556-1598)

24. NOS DOMINIOS DE FELIPE II “NON SE POÑÍA O SOL”

25. O IMPERIO HISPÁNICO: FELIPE II (1556-1598)
FELIPE II
Felipe II foi un firme defensor da imposición do catolicismo e da Contrarreforma:
impulsou a loita contra o protestantismo:
 Fomentou a actuación da Inquisición perseguindo calquera desviación da
doutrina católica.
 Impuxo a limpeza de sangue que impedía ter cargos a quen tivera antepasados
xudeos ou musulmáns.
 Perseguiu aos xudeus conversos e aos mouriscos (musulmáns convertidos ao
catolicismo) granadinos o que provocou a sublevación das Alpujarras (1568-71).

26.  Para manter a súa hexemonía en Europa:
 Loitou contra Francia (vitoria de San Quintín, 1557).
 Freou ao Imperio turco (Formación da Liga Santa e vitoria de Lepanto, 1571).
 Tentou dominar Inglaterra para acabar co cisma anglicano, cortar o apoio inglés
aos protestantes dos Países Baixos e impedir os ataques dos barcos corsarios.
A gran armada, enviada para conquistar Inglaterra foi un fracaso: derrota da
Armada Invencible (1588).
 O maior conflito foi a rebelión protestante en Flandres (1566), que acabou
nunha sublevación (dirixida por Guillermo de Orange) e na división en dúas
zonas dos Países Baixos: o norte protestante e o sur católico baixo
dependencia española, a pesares da presenza dos terzos dirixidos polo duque
de Alba.
 O seu maior éxito foi a anexión de Portugal (1581), grazas aos enlaces
matrimoniais entre ambas as dúas familias reais.
O IMPERIO HISPÁNICO: FELIPE II (1556-1598)

27. BATALLA DE LEPANTO (1571)
DERROTA ARMADA INVENCIBLE (1588)
REBELIÓN DOS PAÍSES BAIXOS

28. TERZOS

30. 3
ECONOMÍA E SOCIEDADE
HISPÁNICA NO SÉCULO XVI

31. ECONOMÍA E SOCIEDADE HISPÁNICA NO SÉCULO XVI
 Castela era o motor da economía da Monarquía Hispánica. As principais actividades eran a
agricultura, a gandaría trashumante e o comercio.
 A escaseza de produtos e a gran chegada de ouro e prata das minas americanas provocaron a
suba dos prezos (revolución dos prezos) o que provocou o empobrecemento das clases
populares.
 Para poder acometer as guerras e proxectos imperiais de impoñer o catolicismo no mundo,
Carlos I precisaba moito ouro. Recurriu en numerosas ocasións aos empréstitos de banqueiros,
especialmente os alemáns Fugger. España sufriu varias bancarrotas.
 A industria téxtil debilitouse pola competencia estranxeira, especialmente a de Flandres.
 O comercio, especialmente polo Atlántico experimentou un gran desenvolvemento. O porto de
Sevilla tiña o monopolio do comercio con América.
 No século XVI houbo un crecemento demográfico, sobre todo en Castela.
 A sociedade do século XVI seguía sendo estamental, dominada pola nobreza (Grandes de
España, cabaleiros e fidalgos) e polo clero, propietarios da maioría das terras e que non pagaban
impostos, mentres os non privilexiados, basicamente campesiños (máis do 80% da poboación),
pagaban moitos impostos e tiñan numerosas obrigas. Tamén existían grupos diferenciados, como
os mouriscos e os xudeus conversos, aos que se marxinaba e perseguía.
SOCIEDADE
ECONOMÍA

32. PORTO DE SEVILLA
CENSO DE1591
CENSO DE CASTELA, 1591

33. 4
A ORGANIZACIÓN DO IMPERIO

34. A ORGANIZACIÓN DO IMPERIO
Carlos I e Felipe II exerceron directamente o poder. Para gobernar contaron coa axuda
dunha administración ben organizada:
 Secretarios reais, encargados de estudar os asuntos e aconsellar ao monarca.
 Consellos, que se encargaban do goberno de determinados territorios (Consellos
de Castela, de Aragón e de Indias) ou de certos temas (Consello da Inquisición).
 Chancillerias ou Audiencias, tribunais de xustiza radicados en Valladolid e
Granada.
A organización territorial concibiuse como unha asociación de estados que tiñan
como vínculo común ao soberano, pero mantiñan as súas propias institucións, leis e
costumes.
O monarca estaba representado en cada territorio por un vicerrei que tiña amplos
poderes; entre eles, o de convocar e presidir as Cortes do seu reino.

35. A ORGANIZACIÓN DO IMPERIO

36. 5
CONQUISTA E COLONIZACIÓN
DA AMÉRICA ESPAÑOLA

37. CONQUISTA E COLONIZACIÓN DA AMÉRICA ESPAÑOLA
 A conquista dos territorios americanos foi rápida debido á superioridade militar e
técnica dos conquistadores, ao seu afán de riqueza e ás loitas internas entre os
indíxenas.
 Hernán Cortés chegou a México en 1519 e en pouco tempo ocupou o Imperio
azteca (1521). Desde esa zona partiron expedicións que dominaron a península
do Iucatán e as actuais Guatemala (1523) e Honduras (1524).
 Pizarro conquistou o Imperio inca (1531-1533).
 Núñez Cabeza de Vaca explorou Florida, Texas e California.
 No océano Pacífico, os guipuscoanos Miguel López de Legazpi e Andrés de
Urdaneta conquistaron as illas Filipinas.
 O proceso conquistador foi realizado por particulares que recibían permiso do
rei de Castela: as capitulacións.
 Os novos territorios conquistados quedaron incorporados á Coroa de Castela.
Neles introducíronse a cultura, a relixión e as leis castelás. Ademais, chegaron
clérigos para evanxelizar aos indíxenas.

38. CONQUISTA DE AMÉRICA
Hernán Cortés
Pizarro
Evanxelización
Encontro entre indíxenas e
españois

40. CONQUISTA E COLONIZACIÓN DA AMÉRICA ESPAÑOLA
 O Imperio americano organizouse do
seguinte xeito:
 Fundáronse dous vicerreinados:
Nova España e Perú.
 Había gobernacións ou provincias,
mandadas por gobernadores.
 Instauráronse os cabidos (para
gobernar os municipios) e as
audiencias (para as cuestións
relacionadas coa xustiza).
 Tamén se creou o Consello de
Indias (1524), que lexislaba e
asesoraba ao rei sobre os asuntos
americanos.

41.  Os novos territorios americanos supuxeron unha importante fonte de ingresos para
Castela, e especialmente para a Coroa, que percibía o 20 % de todas as riquezas e
transaccións comerciais con América (tributo do quinto real). O monopolio do comercio
exercíase e organizábase mediante a Casa de Contratación de Sevilla, fundada en
1503, onde debía inscribirse cada navío á ida e á volta das Indias.
 A Coroa repartiu terras entre os colonizadores e para cultivalas estableceu o sistema
de encomenda: consistía en asignarlle a un colono (encomendeiro) un grupo de
indíxenas, que eran obrigados a traballar ao seu servizo e pagarlle tributos,a cambio de
recibir instrución relixiosa, protección e alimentos.
 As minas (México e Bolivia) de ouro e prata pertencían á Coroa que cedía a súa
explotación a cambio da quinta parte do mineral extraído. Algúns indíxenas eran
obrigados a traballar nelas mediante un sorteo (mitas).
 A encomenda e mais a mita foron as fórmulas empregadas para a explotación da man
de obra indíxena.
 Dominicos como frei Bartolomé de las Casas, denunciaron a reiterada explotación
dos indios americanos por parte dos colonizadores.
 A Coroa promulgou as Leis das Indias (1542), que prohibiron a escravización dos
indíxenas e os recoñeceu como súbditos directos.
 O intenso comercio con América realizábase en barcos (sistema de flotas e galeóns),
que saían do porto de Sevilla e chegaban aos portos de Veracruz, Nome de Deus e
Cartaxena de Indias.
CONQUISTA E COLONIZACIÓN DA AMÉRICA ESPAÑOLA

42. ENCOMENDA AMERICANA

43. MITA MINEIRA

44. COMERCIO CON AMÉRICA
Sistema de flotas e galeóns
Porto de Sevilla
Rutas comerciais

45. 6
A SOCIEDADE DA
AMÉRICA ESPAÑOLA

46. A SOCIEDADE DA AMÉRICA ESPAÑOLA
Os españois organizaron a sociedade
americana baseándose en criterios raciais:
 Aínda que eran unha minoría, o poder político
e económico atopábase en mans dos
colonizadores, que chegaban da Península para
exerceren todo tipo de cargos.
 Os crioulos eran os descendentes dos
colonizadores nacidos en América.
 A maioría da poboación estaba constituída por
amerindios (indíxenas) de diferentes etnias.
 Foron numerosos os mestizos, fillos de
indíxenas e españois.
 Nas zonas onde a man de obra nativa era
escasa, introduciuse poboación negra de África
para que traballasen como escravos.
 Mulatos: fillos de españois e poboación escrava.
 Zambos: fillos dunha persoa de raza negra e
dunha amerindia.

47. 7
CONSECUENCIAS DA
CONQUISTA

48. Culturais Económicas Sociais e
demográficas
Políticas
Ampliación do
mundo coñecido
Confirmación da
esfericidade da
Terra
Cambios nos
costumes e dietas
alimenticias pola
chegada a Europa
de novos produtos
Inicio da
europeización do
mundo
Expansión do
catolicismo
Incremento do
comercio
Aumento da
produción
artesanal europea
Auxe das cidades e
portos atlánticos
Emigración europea
Mestura de razas
Diminución da
poboación
indíxena
americana polas
guerras, os
traballos forzosos
e as novas
enfermidades
Desaparición da
sociedade e
cultura tradicional
das civilizacións
precolombinas
Traslado forzado de
poboación negra
escrava desde
África cara a
América
Formación dos
imperios coloniais
de España e
Portugal
Rivalidade entre os
reinos europeos
polo control das
terras e rutas
marítimas
7.- CONSECUENCIAS DA CONQUISTA

49. FIN