Giao an sinh 12 ca nam

Tổ Lý – Hoá - Sinh
Ngày soạn: 10/8/2011
Tiết: 1
PHẦN NĂM : DI TRUYỀN HỌC
CHƯƠNG I : CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ
BÀI 1 : GEN , MÃ DI TRUYỀN VÀ QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI ADN
I. Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này, học sinh cần:
- Học sinh phát biểu được khái niệm gen, mô tả được cấu trúc chung của gen cấu trúc.
- Nêu được khái niệm và đặc điểm chung của mã di truyền.
- Từ mô hình tự nhân đôi ADN, mô tả các bước của quá trình tự nhân đôi ADN, làm
cơ sở cho sự nhân đôi NST.
II.Thiết bị dạy học:
- Hình 1.1 , bảng 1 mã di truyền SGK
- Sơ đồ cơ chế tự nhân đôi của ADN
III. Phương pháp:
Hỏi đáp, giải thích minh hoạ.
VI. Tiến trình tổ chức bài học:
1 . Kiểm tra sĩ số:
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Gen là gì ? cho ví dụ ?
GV giới thiệu cho HS cấu trúc
không gian và cấu trúc hoá học của
ADN
Hoạt động 1: Tìm hiểu về gen
GV cho HS quan sát hình 1.1
? Hãy mô tả cấu trúc chung của 1
gen cấu trúc.
? Chức năng chủa mỗi vùng.
GV giới thiệu cho HS biết gen có
nhiều loại như gen cấu trúc, gen
điều hoà,,…
Hoạt đông 2 : Tìm hiểu về mã di
truyền
GV cho hs nghiên cứu mục II
? Mã di truyền là gì
I.Gen:
1. Khái niệm:
Gen là một đoạn của phân tử ADN mang thông
tin mã hoá 1 chuỗi pôlipeptit hay 1 phân tử A RN
2.Cấu trúc chung của gen cấu trúc:
3' 5'
5' 3'
* Gen cấu trúc có 3 vùng :
- Vùng điều hoà đầu gen : mang tín hiệu khởi
động
- Vùng mã hoá : mang thông tin mã hoá a.a
- Vùng kết thúc :nằm ở cuối gen mang tín hiệu
kết thúc phiên mã
II. Mã di truyền:
1. Khái niệm:
* Mã di truyền là trình tự các nuclêôtit trong gen
quy định trình tự các a.a trong phân tử prôtêin
Giáo án Sinh học 12 CB 1
Vùng ĐH
hoàđi
Vùng mã hoá Vùng KT

? Tại sao mã di truyền là mã bộ ba.
HS nêu được : Trong ADN chỉ có 4
loại nu nhưng trong prôtêin lại có
khoảng 20 loại a.a
* nếu 1 nu mã hoá 1 a.a thì có 41
=4 tổ hợp chưa đủ để mã hoá cho
20 a.a
*nếu 2 nu mã hoá 1 a.a thì có 42=
16 tổ hợp
*Nếu 3 nu mã hoá 1 a.a thì có 43=
64 tổ hợp thừa đủ để mã hoá cho
20 a.a
- Mã di tuyền có những đặc điểm gì
?
Hoạt động 3 :Tìm hiểu về quá
trình nhân đôi của ADN
Gv cho hs nghiên cứu mục III kết
hợp qua sát hình 1.2
? Qúa trình nhân đôi ADN xảy ra
chủ yếu ở những thành phần nào
trong tế bào ?
? ADN được nhân đôi theo nguyên
tắc nào ? Giải thích?
? Có những thành phần nào tham
gia vào quá trình tổng hợp ADN ?
? Mạch nào được tổng hợp liên
tục? Mạch nào tổng hợp từng đoạn ?
Vì sao ?
? Các giai đoạn chính tự sao ADN là
gì ?
2. Đặc điểm :
- Mã di truyền là mã bộ ba : nghĩa là cứ 3 nu
đứng kế tiếp nhau mã hoá cho 1 a.a hoặc làm
nhiệm vụ kết thúc chuỗi pôlipeptit
- Mã di truyền được đọc theo 1 chiều 5’ 3’
- Mã di truyền được đọc liên tục theo từng cụm 3
nu, các bộ ba không gối lên nhau
-Mã di truyền là đặc hiệu , không 1 bộ ba nào mã
hoá đồng thời 2 hoặc 1 số a.a khác nhau
- Mã di truyền có tính thoái hoá : mỗi a.a được
mã hoá bởi 1 số bộ ba khác nhau
- Mã di truyền có tính phổ biến : các loài sinh vật
đều được mã hoá theo 1 nguyên tắc chung ( từ
các mã giống nhau )
III. Qúa trình nhân đôi của ADN
* Thời điểm : trong nhân tế bào , tại các NST, ở
kì trung gian giữa 2 lần phân bào
*Nguyên tắc: nhân đôi theo nguyên tắc bổ sung
và bán bảo toàn.
* Thành phần tham gia: ADN khuôn, các loại
nuclêôtit tự do, các loại enzim.
* Diễn biến :
+ Dưới tác đông của enzim ADN-pôlimêraza và
1 số enzim khác, 1 đoạn ADN duỗi xoắn , 2 mạch
đơn tách nhau ra.
+ Cả 2 mạch đều làm khuôn, mạch từ 3'→5' được
tổng hợp liên tục, còn mạch từ 5'→3' thì tổng hợp
từng đoạn.

? Các nu tự do môi trường liên kết
với các mạch gốc phải theo nguyên
tắc nào ?
? Kết quả tự nhân đôi của ADN như
thế nào.
? Ý nghĩa của quá trình tự nhân đôi
ADN.
+ Mỗi nu trong mạch gốc liên kết với 1 nu tự do
theo nguyên tắc bổ sung :
A gốc = T môi trường
T gốc = A môi trường
G gốc = X môi trường
X gôc = G môi trưòng
* Kết quả :
1 phân tử ADN mẹ qua một lần tự sao tạo ra
2 phân tử ADN con
*Ý nghĩa :
Là cơ sở cho NST tự nhân đôi , giúp bộ NST
của loài giữ tính đặc trưng và ổn định
4. Củng cố :
Câu hỏi 1: Giả sử một gen chỉ được cấu tạo từ 2 loại nuclêôtit A và G, vậy trên mạch gốc
của gen đó có tối đa bao nhiêu mã bộ ba ?
Câu hỏi 2: Hãy giải thích tại sao trên mỗi chạc chữ Y chỉ có một mạch tổng hợp liên tục,
còn mạch kia tổng hợp gián đoạn ?
Câu hỏi 3: Một phân tử ADN ban đầu tự nhân đôi 4 lần, hỏi có bao nhiêu ADN con được
tạ ra. Biết ADN ban đầu có 3600 nuclêôtit, cho biết số nuclêôtit trên tất cả các ADN con là
bao nhiêu ?
5. Dặn dò:
- Chuẩn bị câu hỏi và bài tập trang 10 SGK , đọc trước bài 2
- Tìm hiểu cấu trúc không gian và cấu trúc hoá học, chức năng của ADN
Ngày soạn : 15/8/2011
Tiết : 2
BÀI 2 : PHIÊN MÃ VÀ DỊCH MÃ
I. Mục tiêu:
- Trình bày được cơ chế phiên mã (tổng hợp mARN trên khuôn AND).
- Mô tả được quá trình tổng hợp prôtêin.
II. Thiết bị dạy học:
Giáo án Sinh học 12 CB
ADN mẹ
Enzim mở xoắn
ARN polimeraza
tổng hợp mồi
Đoạn Okazaki
Mạch mới tổng hợp
Enzim nối
ADN polimeraza
Enzim mở xoắn
Đoạn
mồi
ADN polimeraza
3

Hình 2.1, 2.2, 2.3, 2.4 SGK Sinh học 12 phóng to.
Thảo luận nhóm, hỏi đáp.
IV. Tiến trình tổ chức bài học:
1. Kiểm tra sĩ số:
- Mã di truyền là gì ? vì sao mã di truyền là mã bộ ba ?
- Nguyên tắc bổ sung và bán bảo toàn thể hiện như thế nào trong cơ chế tự sao của
ADN?
3. Bài mới :
? Phiên mã là gì?
* Hoạt động 1: Tìm hiểu về phiên mã
- GV đặt vấn đề : ARN có những loại nào ?
Chức năng của nó ?
Yêu cầu học sinh đọc SGK và hoàn thành
phiếu học tập sau
mARN tARN rARN
Cấu trúc
Chức
năng
* Hoạt động 2 :Tìm hiểu cơ chế phiên
mã
- Gv cho hs quan sát hinh 2.2 và đọc mục
I.2
? Hãy cho biết có những thành phần nào
tham gia vào quá trình phiên mã
? ARN được tạo ra dựa trên khuôn mẫu
nào?
I. Phiên mã:
Là quá trình tổng hợp ARN trên khuôn
AND.
1. Cấu trúc và chức năng của các loại
ARN:
* mARN:
+ Cấu trúc: một mạch thẳng, đầu 5' chứa
một đoạn nu có trình tự đặc hiệu để nhận
biết ribôxôm.
+ Chức năng: làm khuôn cho quá trình dịch
mã.
* tARN:
+ Cấu trúc: một mạch, có đoạn liên kết bổ
sung, có đoạn cuộn tròn. Đầu 3' có gắn aa,
một đầu mang bộ 3 đối mã.
+ Chức năng: vận chuyển aa đến ribôxôm
tham gia quá trình dịch mã.
* rARN:
+ Cấu trúc: Cấu trúc một mạch, có đoạn
liên kết bổ sung.
+ Chức năng: kết hợp với prôtêin tạo thành
ribôxôm.
2.Cơ chế phiên mã:
* Thời điểm : xảy ra trước khi tế bào tổng
hợp prôtêin.
*Thành phần tham gia: Các loại enzim, các
loại nuclêôtit tự do (A, U, G, X)
Một phân tử AND khuôn.
* Diễn biến:

? Chiều của mạch khuôn tổng hợp mARN ?
? Quan sát hình, nêu diễn biến của quá
trình phiên mã ?
? Các nu trong môi trường liên kết với
mạch gốc theo nguyên tắc nào ?
? Kết quả của quá trình phiên mã là gì.
? Hiện tượng xảy ra khi kết thúc quá trình
phiên mã
* Hoạt động 3 :
GV nêu vấn đề : phân tử prôtêin được
hình thành như thế nào ?
*? Qúa trình dịch mã có những thành phần
nào tham gia.
? a.a được hoạt hoá nhờ gắn với chất nào?
Nhằm mục đích gì ?
Dưới tác dụng của enzim ARN-
pôlimêraza, 1 đoạn phân tử ADN duỗi xoắn
và 2 mạch đơn tách nhau ra
+ Chỉ có 1 mạch làm mạch khuôn.(3'→5')
+ Mỗi nu trong mỗi mạch gốc kết hợp với 1
nu tự do theo NTBS.
Agốc - Umôi trường
Tgốc - Amôi trường
Ggốc – Xmôi trường
Xgốc – Gmôi trường
→ Chuỗi pôlinuclêôtit có cấu trúc bậc 1.
nếu là tARN , rARN thì tiếp tục hình thành
cấu trúc ko gian bậc cao hơn
+ Sau khi hình thành ARN chuyển qua
màng nhân tới tế bào chất, ADN xoắn lại
như cũ.
* Kết quả : một đoạn pt ADN→ 1 Pt ARN
* Ý nghĩa : hình thành ARN trực tiếp tham
gia vào quá trình sinh tổng hợp prôtêin quy
định tính trạng
II. Dịch mã
1. Hoạt hoá a.a:
+ ATP → aa hoạt hoá
+ →
aa hoạt hoá tARN Phức hợp aa -
tARN
- Dưới tác động của 1 số enzim, các a.a tự

GV nêu câu hỏi: Quan sát hình 2.3, trả lời
các câu hỏi sau.
? mARN từ nhân tế bào chất kết hợp với
ribôxôm ở vị trí nào ?
? tARN mang a.a thứ mấy tiến vào vị trí
đầu tiên của ribôxôm? Liên kết nào được
hình thành ?
? Ribôxôm có hoạt động nào tiếp theo?
Kết quả cuả hoạt động đó.
? Sự chuyển vị của ri đến khi nào thì kết
thúc.
do trong môi trường nội bào được hoạt hoá
nhờ gắn với hợp chất ATP
- Nhờ tác dụng của enzim đặc hiệu, a.a
được hoạt hoá liên kết với tARN tương
ứng→ phức hợp a.a – tARN.
2. Tổng hợp chuỗi pôlipeptit:
+ mARN tiếp xúc với ribôxôm ở vị trí mã
đầu (AUG), tARN mang a.a mở
đầu(Met)→ ribôxôm, đối mã của nó khớp
với mã của a.a mở đầu/mARN theo NTBS
+ a.a1- tARN→ tới vị trí bên cạnh, đối mã
của nó khớp với mã của a.a1/mARN theo
NTBS, liên kết peptit được hình thành giữa
a.a mở đầu và a.a1
Ribôxôm dịch chuyển 1 bộ ba/mARN làm
cho tARN của aa mở đầu rời khỏi
ribôxôm, a.a2-tARN → ribôxôm, đối mã
của nó khớp với mã của a.a2/mARN theo
NTBS, liên kết peptit được hình thàn giữa
a.a1 và a.a2

? Sau khi dc tổng hợp có những hiện tượng
gì xảy ra ở chuỗi polipeptit?
? Nếu có 10 ri trượt hết chiều dài mARN
thì có bao nhiêu phân tử prôtêin được hình
thành ? Chúng thuộc bao nhiêu loại?
? Cấu trúc hình bên được gọi là gì ?
? Nêu cơ chế của hiện tượng di truyền ở
cấp độ phân tử ?
- Sự chuyển vị lại xảy ra đến khi ribôxôm
tiếp xúc với mã kết thúc/mARN thì tARN
cuối cùng rời khỏi ribôxôm và chuỗi
polipeptit được giải phóng.
- Nhờ tác dụng của enzim đặc hiệu, a.a mở
đầu tách khỏi chuỗi polipeptit, tiếp tục hình
thành cấu trúc bậc cao hơn để tạo thành
phân tử prôtêin hoàn chỉnh.
*Lưu ý : mARN được sử dụng để tổng hợp
vài chục chuỗi pôlipeptit cùng loại rồi tự
huỷ, còn ribôxôm được sủ dụng nhiều lần.
→ pôliribôxôm
4. Củng cố:
Câu hỏi 1: Trình bày diễn biến và kết quả của quá trình phiên mã.
Câu hỏi 2: Quá trình dịch mã diễn ra như thế nào ?
Câu hỏi 3: Nêu vai trò của pôliribôxôm trong quá trình tổng hợp prôtêin.
5. Dặn dò:
- Học thuộc bài đã học.
- Làm bài tập cuối bài.
- Đọc trước bài 3 trang 15, SGK Sinh học 12.
ENZIM
aa mở đầu
ADN ARN prôtêin:tính trạng
Sao mã Giải mã

Tiêt: 3
BÀI 3: ĐIỀU HOÀ HOẠT ĐỘNG GEN
I. Mục tiêu:
- Nêu được khái niệm và các cấp độ điều hoà hoạt động gen.
- Trình bày được cơ chế điều hoà hoạt động của các gen qua opêron ở sinh vật nhân sơ.
- Nêu được ý nghĩa điều hoà hoạt động gen ở sinh vật nhân sơ.
II. Thiết bị dạy học
hình 3.1, 3.2a, 3.2b SGK phóng to.
Câu hỏi: trình bày diễn biến và kết quả của quá trình phiên mã
3. Bài mới :
Hoạt động của thầy và trò nội dung
GV nêu câu hỏi :
? Điều hoà hoạt động gen là gì ?
? Điều hoà hoạt động của gen có ý
nghĩa như thế nào đối với cơ thể sinh
vật ?
? Điều hoà hoạt động gen gồm các
I. Khái quát về điều hoà hoạt động của gen:
- Điều hoà hoạt động của gen chính là điều hoà
lượng sản phẩm của gen được tạo ra trong tế bào
nhằm đảm bảo cho hoạt động sống của tế bào
phù hợp với điều kiện môi trường cũng như sự
phát triển bình thường của cơ thể.
- Điều hoà hoạt động gen ở sinh vật rất phức
tạp gồm nhiều mức độ: điều hoà phiên mã, điều
hoà dịch mã, điều hoà sau dịch mã.

cấp độ nào ?
* hoạt động 1 : tìm hiểu điều hoà
hoạt động của gen ở sinh vật nhân
sơ
GV yêu cầu học sinh nghiên cứu mục
II.1 và quan sát hình 3.1
? Ôperon là gì ?
? dựa vào hình 3.1 hãy mô tả cấu trúc
của ôpe ron Lac.
* hoạt động 2 :gv yêu cầu học sinh
nghiên cứu mục II.2 và quan sát hình
3.2a và 3.2b
? quan sát hình 3.2a mô tả hoạt động
của các gen trong ôperon Lac khi môi
trường không có lactôzơ
? khi môi trường không có chất cảm
ứng lactôzơ thì gen điều hoà ( R) tác
động như thế nào để ức chế các gen
cấu trúc không phiên mã.
? quan sát hình 3.2b mô tả hoạt động
của các gen trong ôpe ron Lac khi môi
trường có lactôzơ?
? tại sao khi môi trường có chất cảm
ứng lactôzơ thì các gen cấu trúc hoạt
đông phiên mã.
II. Điều hoà hoạt động của gen ở sinh vật
nhân sơ:
1. mô hình cấu trúc opêron Lac:
- các gen có cấu trúc liên quan về chức năng
thường được phân bố liền nhau thành từng cụm
và có chung 1 cơ chế điều hoà gọi chung là
ôperon.
- Cấu trúc của 1 ôperon gồm :
+ Z,Y,A : các gen cấu trúc
+ O( operator) : vùng vận hành
+ P( prômter) : vùng khởi động
+R: gen điều hoà
2. sự điều hoà hoạt động của ôperon lac:
* khi môi trường không có lactôzơ:
Gen điều hoà R tổng hợp prôtêin ức chế ,
prôtêin ức chế gắn vào gen vận hành O làm ức
chế phiên mã của gen cấu trúc ( các gen cấu trúc
không biểu hiện)
* khi môi trường có lactôzơ:
Gen điều hoà R tổng hợp prôtêin ức chế,
lactôzơ như là chất cảm ứng gắn vào và làm thay
Vùng vận
hành
Vùng khởi động
Z Y A
Gen điều hoà
ADN OPRP
Opêron
Các gen cấu trúc (Z, Y, A)
có liên quan về chức năng
I. ỨC
CHẾ
II. HOẠT ĐỘNG
Chất cảm ứng
(lactôzõ)
Prôtêin ức chế
bị bất hoạt
Các prôtêin đýợc tạo thành bởi
các gen Z, Y, A
mARN
ADN
ADNZ Y A
Z Y A
(Khi môi
trường
không có
lactôzơ)
(Khi môi
trường có
lactôzơ)
9

? Khi lactôzơ bị phân giải hết thì
hiện tượng gì sẽ xảy ra tiếp theo ?
đổi cấu hình prôtêin ức chế, prôtêin ức chế bị bất
hoạt không gắn được vào gen vận hành O nên
gen được tự do vận hành hoạt động của các gen
cấu trúc A,B,C giúp chúng phiên mã và dịch mã
( biểu hiện)
4. Củng cố:
Hãy hoàn thành bài tập sau:
Các thành phần cấu trúc Đặc điểm hoạt động
Gen điều hoà R Tổng hợp…………..………
Prôtêin ức chế ..……….. với vùng chỉ huy(O)
Các gen cấu trúc Z, Y, A Không ………..
Các thành phần cấu trúc Đặc điểm hoạt động
Gen điều hoà R ………… prôtêin ức chế
Prôtêin ức chế Gắn với ……….., bị bất hoạt
Các gen cấu trúc Z, Y, A ……………tổng hợp prôtêin
( các enzim sử dụng lactôzơ)
5. Bài tập về nhà:
- Làm bài tập cuối bài.
- Xem trước bài 4 trang 19, SGK Sinh học 12.
Sự điều hòa hoạt động của opêron Lac
a. Khi môi trường không có lactôzơ
b. Khi môi trường có lactôzơ
TỪ ĐỂ CHỌN: không hoạt động; kết hợp; prôtêin ức chế; lipit ; phiên mã;
tương tác; tổng hợp; lactôzơ; prôtêin; hoạt động; không tổng hợp.

ngày soạn : 20/8/2011
Tiết: 4
BÀI 4 : ĐỘT BIẾN GEN
I. Mục tiêu:
- Nêu được khái niệm và cơ chế phát sinh đột biến gen.
- Nêu được hậu quả chung và ý nghĩa của đột biến gen.
hình 4.1,4.2 sách giáo khoa
III. Tiến trình tổ chức dạy học
2. kiểm tra bài cũ :
Câu hỏi: thế nào là điều hoà hoạt động của gen ? Giải thích cơ chế điều hoà hoạt động của
ôperon Lac.
3. bài mới :
hoạt động của thầy và trò nội dung
* tìm hiểu về đột biến gen.
? Đột biến gen là gì ?
? nguyên nhân nào gây nên đôt biến
gen.
? vậy nguyên nhân nào làm tăng các
tác nhân đột biến có trong môi trường
?
? Đột biến gen có luôn được biểu
hiện ra kiểu hình.
? vậy thể đột biến là gì.
* Tìm hiểu các dạng đột biến gen
Cho HS quan sát tranh về các dạng
đột biến gen : yêu cầu HS hoàn thành
I. Đột biên gen:
1. khái niệm:
- là những biến đổi trong cấu của gen liên quan đến
1 (đột biến điểm ) hoặc một số cặp nuclêôtit.
- tác nhân gây đột biến gen:
+ Tác nhân vật lí: tia tử ngoại, tia phóng xạ, sốc
nhiệt.
+ Tác nhân hoá học: 5 Brôm - Uraxin
+ Tác nhân sinh học: như virut.
- Trong tự nhiên, tần số đột biến trung bình 10-6
–
10-4
. Tần số đột biến phụ thuộc vào tác nhân đột
biến.
* thể đột biến: là những cá thể mang đột biến đã
biểu hiện ra kiểu hình của cơ thể.
Ví dụ: Người bị bạch tạng do gen lặn (a) quy định.
Aa, AA : bình thường
aa : biểu hiện bạch tạng→ thể đột biến
2.các dạng đột biến gen ( chỉ đề cập đến đột biến
điểm)

phiếu học tập.
dạng ĐB Khái niệm hậu quả
Thay thê 1
cặp nu
Thêm
hoặc mất
1 cặp nu
gv: Tại sao cùng la đột biến thay thế
cặo nu mà có trường hợp ảnh hưởng
đến cấu trúc của prôtêin ,có trường
hợp không,yếu tố quyết định là gì ?
* nếu bộ ba mở đầu ( AUG) hoặc bộ
ba kết thúc(UGA) bị mất 1 cặp nu →
không tổng hợp prôtêin hoặc kéo dài
sự tổng hợp.
* Tìm hiểu cơ chế phát sinh đột biến
gen
GV cho HS đọc mục II.1 giải thích
các trạng thái tồn tại của bazơnitơ:
dạng thường và dạng hiếm.
hs quan sát hình 4.1 SGK
? hình này thể hiện điều gì ? Cơ chế
của quá trình đó.
* gv : Đột biến phát sinh sau mấy lần
ADN tái bản ? Yêu cầu HS điền tiếp
vào phần nhánh dòng kẻ còn để trống
trong hình, đó là cặp nu nào?
- hs đọc muc II.2 nêu các nhân tố gây
đột biến và kiểu đột biến do chúng
gây ra.
- thay thê một cặp nu
- thêm hoặc mất một cặp nu
II. Cơ chế phát sinh đột biến gen
1. sự kêt cặp không đúng trong nhân đôi AND:
* Cơ chế : bazơ niơ thuộc dạng hiếm ,có những vị
trí liên kết hiđrô bị thay đổi khiến chúng kết cặp
không đúng khi tái bản.
2. tác động của các nhân tố đột biến

* Tìm hiểu về hậu quả chung và ý
nghĩa của đột biến gen
Hs đọc mục III.1
? loại đột biến nào có ý nghĩa trong
tiến hóa.
? Đột biến gen có vai trò như thế nào.
? tại sao nói đột biến gen là nguồn
nguyên liệu quan trọng cho tiến hoá
và chọn giống trong khi đa số đột
biến gen có hại, tần số đột biến gen
rất thấp
- tác nhân vật lí ( tia tử ngoại)
- tác nhân hoá học( 5BU) : thay thế cặp A-T bằng
G-X
- Tác nhân sinh học( 1 số virut) : đột biến gen
III. Hậu quả và ý nghĩa của đột biến gen
1. hậu quả của đôt biến gen
- Đột biến gen làm biến đổi cấu trúc mARN biến
đổi cấu trúc prôtêin thay đổi đột ngột về 1 hay 1 số
tính trạng.
- Đa số có hại, giảm sức sống, gen đột biến làm rối
loạn quá trình sinh tổng hợp protein.
- một số có lợi hoặc trung tính
2. vai trò và ý nghĩa của đột biến gen
a. Đối với tiến hoá
-Làm xuất hiện alen mới
-Cung cấp nguyên liệu cho tiến hoá
b. Đối với thực tiễn
Cung cấp nguồn nguyên liệu cho quá trình tạo
giống.
IV. Củng cố
- phân biệt đột biến và thể đột biến.
- Đột biến gen là gì ? Cơ chế phát sinh đột biến gen.
- mối quan hệ giữa ADN – A RN – Prôtêin và tính trạng. Hậu quả của đột biến gen.
V. Bài tập về nhà
- sưu tầm tài liệu về đột biến ở sinh vật
- Đọc trước bài 5 trang 23, SGK Sinh học 12.
- Đọc mục em có biết trang 23 sách giáo khoa.
*bổ sung: minh hoạ cho những hậu quả của các dang đột biến gen bằng sơ đồ
Mạch gốc : - XGA – GAA –TTT –XGA -
m A RN -GXU –XUU –AAA –GXU-
a.a -ala –leu –lys –ala-

thay A=X
Mạch gốc : -XGA –GXA –TTT –XGA
-GXU –XGU –AAA –GXU
a.a -ala –arg –lys –ala
Tiết: 5
BÀI 5 : NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
I.Mục tiêu:
Sau khi học ong bài này, học sinh cần:
- mô tả được cấu trúc và chức năng của NST ở sinh vật nhân thực
- trình bày khái niệm về đột biến cấu trúc NST. Kể các dạng đột biến cấu trúc NST
và hậu quả.
- Hình 5.1, 5.2 SGK phóng to.
- Phiếu học tập
dạng đột biến Khái niệm Hậu quả Ví dụ
1. mất đoạn

2. lặp đoạn
3. đảo đoạn
4. chuyển đoạn
III. Tiến trình tổ chức bài học:
2. kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Đột biến gen là gì? Đột biến gen được phát sinh như thế nào? Hậu quả của đột
biến gen.
3. Bài mới:
GV nêu câu hỏi:
? ở sinh vật có nhân chính thức,VCDT ở
cấp độ tế bào là gì ?
*tìm hiểu hình thái, cấu trúc NST
? quan sát hình 5.1 SGK hãy mô tả cấu
trúc hiển vi của NST ?
? tâm động có chức năng gì.
* HS đọc mục I.1 tìm hiểu về vật chất cấu
tạo nên NST, tính đặc trưng của bộ NST
mỗi loài, trạng thái tồn tại của các NST
trong tế bào xôma.
* gv yêu cầu HS nhớ lại kiến thức cũ về
phân bào? Hình thái NST qua các kì phân
bào và đưa ra nhận xét:
? Bộ NST ở các loài khác nhau có khác
nhau không?
*tìm hiểu về cấu trúc siêu hiển vi của NST
GV cho HS quan sát tranh hình 5.2 SGK
* hình vẽ thể hiện điều gì?( mức độ xoắn)
GV đặt vấn đề: trong nhân mỗi tế bào đơn
bội chứa 1m ADN, bằng cách nào lượng
ADN khổng lồ này có thể xếp gọn trong
nhân
I. Nhiễm sắc thể
1. hình thái NST:
- NST được cấu tạo từ AND và protein
loại histôn.
- NST điển hình có thể quan sát rõ nhất
vào kì giữa nguyên phân gồm tâm động và
hai cánh.
- Mỗi loài sinh vật có bộ NST đặc trưng về
số lượng, hình thái và cấu trúc. Trong tế
bào, NST tồn tại thành từng cặp tương
đồng.
Người ta thường chia NST thành 2 loại:
NST thường và NST giới tính.
2. Cấu trúc siêu hiển vi của NST:
Thành phần : ADN và prôtêin histon
* các mức cấu trúc:
+ sợi cơ bản( mức xoắn 1)
+ sợi chất nhiễm sắc( mức xoắn 2)
+ crômatit ( mức xoăn 3)
* mỗi NST có 3 bộ phận chủ yếu
NhiÔms¾c
thÓ
Axit
nuclªic
Pr«tªin

HS:ADN được xếp vào 23 NST và được
gói gọn theo các mức độ xoắn cuộn khác
nhau làm chiều dài co ngắn lại hàng nghìn
lần
? NST được cấu tạo từ những thành phần
nào?
?trật tự sắp xếp của pt ADN và các khối
cầu prôtêin
? cấu tạo của 1 nuclêoxôm
? chuỗi poli nuclêôxôm
? đường kính của sợi cơ bản ,sợi nhiễm sắc
?dựa vào cấu trúc hãy nêu chức năng của
NST ?
-lưu giữ ,bảo quản và truyền đạt TTDT
( lưu giữ nhờ mang gen, bảo quản vì ADN
liên kết với histon và các mức độ xoắn
khác nhau. truyền đạt vì có khả năng tự
nhân đôi, phân li ,tổ hợp )
*tìm hiểu đột biến cấu trúc NST
* GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK nêu
khái niệm đột biến cấu trúc NST
? có thể phát hiện đột biến cấu trúc NST
bằng cách nào ?
gv phát PHT cho hs yêu cầu hoàn thành
PHT
*tại sao dang đột biến đảo đoạn ít hoặc
không ảnh hưởng đến sức sống
( Không tăng, không giảm VCDT ,chỉ làm
tăng sự sai khác giữa các NST)
*tại sao dạng đột biến chuyển đoạn thường
gây hậu quả nghiêm trọng?
( do sự chuyển đoạn có thay đổi lớn trong
cấu trúc, khiến cho các NST trong cặp mất
trạng thái tương đồng → khó khăn trong
phát sinh giao tử )
+ tâm động:
+ Đầu mút
+trình tự khởi đầu nhân đôi ADN
3. chức năng của NST
-lưu giữ , bảo quản và truyền đạt thông tin
di truyền
II. Đột biến cấu trúc NST
1. Khái niệm
Là những biến đổi trong cấu trúc của NST,
có thể làm thay đổi hình dạng và cấu trúc
NST
2. các dạng đột biến cấu trúc NST và
hậu quả của chúng
* nguyên nhân:
- tác nhân vật lí, hoá học, sinh học
Đáp án phiếu học tập
dạng đột
biến
Khái niệm hậu quả Ví dụ
1. mất
đoạn
Sự rơi rụng từng đoạn
NST,làm giảm số lưọng
gen trên đó
Thường gây chết, mất
đoạn nhỏ không ảnh
hưởng
Mất đoạn NST 22 ở
người gây ung thư
máu
2. lặp 1 đoạn NST bị lặp lại 1 lần Làm tăng hoặc giảm Lặp đoạn ở ruồi

đoạn hay nhiều lần làm tăng số
lưọng gen trên đó
cường độ biểu hiện của
tính trạng
giấm gây hiện
tượng mắt lồi , mắt
dẹt
3. đảo
đoạn
1 đoạn NST bị đứt ra rồi
quay ngược 1800 làm thay
đổi trình tự gen trên đó
Có thể ảnh hưởng hoặc
không ảnh hưởng đến
sức sống
ở ruồi giấm thấy có
12 dạng đảo đoạn
liên quan đến khả
năng thích ứng
nhiệt độ khác nhau
của môi trường
4.
chuyển
đoạn
Là sự trao đổi đoạn giữa
các NST không tương
đồng ( sự chuyển đổi gen
giữa các nhóm liên kết )
- Chuyển đoạn lớn
thường gây chết hoặc
mất khả năng sinh sản.
đôi khi có sự hợp nhất
các NST làm giảm số
lượng NST của loài, là
cơ chế quan trọng hình
thành loài mới.
- Chuyển đoạn nhỏ
không ảnh hưởng gì.
4.Củng cố:
- cấu trúc phù hợp với chức năng của NST
- 1 NST bị đứt thành nhiều đoạn sau đó nối lại nhưng không giống cấu trúc cũ, đó có
thể là dạng đột biến nào
Bài tâp.
Trong 1 quần thể ruồi giấm người ta phát hiện NST số III có các gen phân bố theo những
trình tự khác nhau như sau
1. ABCGFEDHI
2. ABCGFIHDE
3. ABHIFGCDE
Cho biết đây la những đột biên đảo đoạn NST. Hãy gạch dưới những đoạn bị đảo và thử
xác định mối liên hệ trong quá trình phát sinh các dạng bị đảo đó
5. Dặn dò:
- Xem trước bài 6 trang 27 SGK Sinh học 12.

Ngày soạn : 25/8/2011
Tiết: 6
BÀI 6 : ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I.Mục tiêu:
- Trình bày được khái niệm đột biến số lượng NST.
- Nêu được khái niệm, phân loại, cơ chế hình thành, các đặc điểm của lệch bội và ý
nghĩa của nó.
- Phân biệt được thể tự đa bội và thể dị đa bội và cơ chế hình thành.
- Nêu được hậu quả và vai trò của đa bội thể.
- hình 6.1,6.2,6.3,6.4 sách giáo khoa
- hình ảnh về các dạng biểu hiện của đột biến số lưọng NST
Hỏi đáp.
III. Tiến trình tổ chức dạy học:
1. kiểm tra bài cũ:
- Đột biến cấu trúc NST là gì? có những dạng nào, nêu ý nghĩa
3. bài mới:
GV yêu cầu HS đọc SGK
? Đột biến số lượng NST là gì, có
mấy loại?
* tìm hiểu đột biến lệch bội:
- gv cho HS quan sát hình 6.1 SGK
? Trong tế bào sinh dưỡng bộ NST
tồn tại như thế nào ?
( thành từng cặp tương đồng)
GV nêu ví dụ: NST của ruồi giấm
2n=8, có 4 cặp NST tương đồng.
Nhưng có khi lại gặp 2n=7, 2n=9,
2n=6 → đột biến lệch bội.
? vậy thế nào là đột biến lệch bội (dị
Là sự thay đổi về số lượng NST trong tế bào :
lệch bội, tự đa bội , dị đa bội
I. Đột biến lệch bội

bội).
? nếu trong tế bào sinh dưỡng có 1
cặp NST bị thiếu 1 chiếc, bộ NST sẽ là
bao nhiêu ( 2n-1)
? quan sát hình vẽ SGK cho niết đó là
dạng đột biến lệch bội nào? Phân biệt
các thể đột biến trong hình đó.
* tìm hiểu cơ chế phát sinh đột biến
lệch bội:
? Nguyên nhân làm ảnh hưởng đến
quá trình phân li của NST (do rối loạn
phân bào).
? trong giảm phân NST được phân li ở
kì nào? (kì sau).
vậy nếu sự không phân li xảy ra ở kì sau
1 hoặc kì sau 2 cho kết quả đột biến có
giống nhau ko?
( gv giải thích thêm về thể khảm)
? Hãy viết sơ đồ đột biến lệch bội xảy ra
với cặp NST giới tính
(gv cung cấp thêm về biểu hiện kiểu
hình ở nguời ở thể lệch bội với cặp NST
giới tính).
? theo em đột biến lệch bội gây hậu
quả gì.
? Ý nghĩa của thể lệch bội?
- Là đột biến làm biến đổi số lượng NST chỉ
xảy ra ở 1 hay 1 số cặp NST tương đồng
- Phân loại
+ Thể không nhiễm (2n-2)
+ Thể một nhiễm (2n-1)
+ Thể một nhiễm kép (2n-1-1)
+ Thể ba nhiễm (2n + 1)
+ Thể bốn nhiễm (2n + 2)
+ Thể bốn nhiễm kép (2n +2 +2)
2. cơ chế phát sinh
* trong giảm phân: một hay vài cặp ST nào đó
không phân li tạo giao tử thừa hoặc thiếu một
vài NST. Các giao tử này kết hợp với giao tử
bình thường sẽ tạo các thể lệch bội.
Cơ thể 2n GP bất thường
→ giao tử (n-1) và giao tử
(n+1)
- Giao tử (n + 1) + giao tử n → (2n+1)
- Giao tử (n - 1) + giao tử n → (2n- 1)
* trong nguyên phân (tế bào sinh dưỡng):
một phần cơ thể mang đột biến lệch bội và
hình thành thể khảm
Đột biến lệch bội trên NST giới tính:
P : XX x XY
G:
2
1
XX :
2
1
O
2
1
X :
2
1
Y
F:
4
1
XXX :
4
1
XXY :
4
1
OX :
4
1
OY
3. Hậu quả:
mất cân bằng toàn bộ hệ gen, thường giảm
sức sống, giảm khả năng sinh sản hoặc chết.
Ví dụ: Ở người, trong số các ca xẩy thai tự
nhiên có bất thường NST thì tỉ lên thể 3 là
53,7%, thể 1 là 15,3%.
Thể lệch bội cũng gặp ở thực vật: cà độc
dược.
4. ý nghĩa
- Cung cấp nguyên liệu cho tiến hoá
- sử dụng lệch bội để đưa các NST theo ý
muốn vào 1 giống cây trồng nào đó
II. Đột biến đa bội
1. Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa

* Tìm hiểu đột biến đa bội:
? Thể tự đa bội là gì ? Có mấy dạng
đột biến đa bội.
GV hướng dẫn HS quan sát hình 6.2
? hình vẽ thể hiện gì.
?thể tam bội được hình thành như thế
nào.
? thể tứ bội được hình thành như thế
nào.
? các giao tử n và 2n được hình thành
như thế nào, nhờ qúa trình nào.
? ngoài cơ chế trên thể tứ bội còn có thể
hình thành nhờ cơ chế nào nữa
*? sự khác nhau giữa thể tự đa bội và
thể lệch bội
( lệch bội xảy ra với 1 hoặc 1 vài cặp
NST , tự đa bội xảy ra với cả bộ NST )
GV hướng dẫn HS quan sát hình 6.3
? phép lai trong hình gọi tên là gì
?cơ thể lai xa có đặc điểm gì.
? bộ NST của cơ thể lai xa trước và sau
khi trở thành thể tứ bội
? phân biệt hiện tượng tự đa bội và dị
đa bội.
? thế nào là song dị bội
? trạng thái tồn tại của NST ở thể tự đa
bội và dị đa bội.
bội:
a. khái niệm:
là đột biến làm tăng một nguyên lần số NST
đơn bội của cùng 1 loài.
+ Đa bội chẵn : 4n ,6n, 8n
+ Đa bội lẻ:3n ,5n, 7n
b. cơ chế phát sinh:
- thể tam bội: sự kết hợp của giao tử n và giao
tử 2n trong thụ tinh → 3n
- thể tứ bội: sự kết hợp giữa 2 giao tử 2n hoặc
cả bộ NST không phân li trong lần nguyên
phân đầu tiên của hợp tử → 4n
2. Khái niệm và cơ chế phát sinh thể dị đa
bội:
a. khái niệm:
Là hiện tượng làm gia tăng số bộ NST đơn
bội của 2 loài khác nhau trong một tế bào.
b. cơ chế phát sinh:
- phát sinh ở con lai khác loài (lai xa) và cơ
thể lai xa bất thụ do không tạo được giao tử
hữu thụ.
- ở 1 số loài thực vật các cơ thể lai bất thụ
tạo được các giao tử lưõng bội do sự không

**gv giải thích : tại sao cơ thể đa bội có
những đặc điểm trên
( hàm lượng ADN tăng gấp bội, quá
trình sinh tổng hợp các chất xảy ra
mạnh mẽ, trạng thái tồn tại của NST
không tương đồng, gặp khó khăn trong
phát sinh giao tử.
phân li của NST không tương đồng, giao tử
này có thể kết hợp với nhau tạo ra thể tứ bội
hữu thụ.
3 . hậu quả và vai trò của đa bội thể
- tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển
khoẻ, chống chịu tốt
- các thể tự đa bội lẻ không sinh giao tử bình
thường
- khá phổ biến ở thực vật, ít gặp ở động vật do
cơ chế xác định giới tính ở động vật bị rối loạn
ảnh hưởng đến quá trình sinh sản.
IV. Củng cố
- Đột biến xảy ra ở NST gồm những dạng chính nào ? phân biệt các dạng này về
lượng vật chất di truyền và cơ chế hình thành
- một loài có 2n=20 NST sẽ có bao nhiêu NST ở:
a. thể một nhiễm
b. thể ba nhiễm
c. thể bốn nhiễm
d. thê không nhiễm
e. thể tứ bội
f. thể tam bội
g. thể tam nhiễm kép
h. thể một nhiễm kép
V. Hướng dẫn về nhà
chuẩn bị thực hành: châu chấu đực 2 con. 1 nhóm 6 em
ngày soạn: 27/8/2011
Tiết: 7
BÀI 7 : THỰC HÀNH
QUAN SÁT CÁC DẠNG ĐỘT BIẾN
SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ TRÊN TIÊU BẢN CỐ ĐỊNH
VÀ LÀM TIÊU BẢN TẠM THỜI
I. Mục tiêu
- học sinh quan sát được hình thái và đếm số lượng NST của người bình thường và các
dạng đột biến số lượng NST trên tiêu bản cố định
- vẽ hình thái và thống kê số lượng NST đã quan sát trong các trường hợp
-có thể là được tiêu bản tạm thời đẻ xác định hình thái và đếm số lượng NST ở châu chấu
đực
- rèn luyện kỹ năng làm thực hành, ý thức làm việc khoa học, cẩn thận chính xác
II. Chuẩn bị
cho mỗi nhóm 6 em
- kính hiển vi quang học
- hộp tiêu bản cố định bộ NST tế bào của người

- châu chấu đực, nước cất,ooxein, axetic 4-5/100 ,lam. la men, kim phân tích, kéo
III.Tiến trình bài dạy
1 tổ chức
chia nhóm hs cử nhóm trưởng, kiểm tra sự chuẩn bị của hs, trong 1 nhóm cử mỗi thành
viên thực hiện 1 nhiệm vụ: chọn tiêu bản quan sát, lên kính và qua sát, đém số lượng NST ,
phân biệt các dang đột biến với dạng bình thường, chọn mẫu mổ, làm tiêu bản tạm thời
2. kiểm tra sự chuẩn bị
3. nội dung và cách tiến hành
*hoạt động 1
Gv nêu mục đích yêu cầu của nội dung
thí nghiệm : hs phải quan sát thấy , đếm
số lượng, vẽ dc hình thái NST trên các
tiêu bản có sẵn
* gv hướng dẫn các bước tiến hành và
thao tác mẫu
- chú ý : điều chỉnh để nhìn dc các tế
bào mà NST nhìn rõ nhất
Hs thực hành theo hướng dẫn từng
nhóm
*hoạt động 2
*gv nêu mục đích yêu cầu của thí
nghiệm nội dung 2
Hs phải làm thành công tiêu bản tạm
thời NST của tế bào tinh hoàn châu
chấu đực
Gv hướng dẫn hs các bước tiến hành và
thao tác mẫu lưu ý hs phân biệt châu
chấu đẹc và châu chấu cái, kỹ thuật mổ
tránh làm nát tinh hoàn
? điều gì giúp chúng ta làm thí nghiệm
này thành công?
1. nội dung 1
Quan sát các dang đột biến NST trên tiêu bản
cố định
a) gv hướng dẫn
- đặt tiêu bản trên kính hiển vi nhìn từ ngoài để
điều chỉnh cho vùng mẫu vật trên tiêu bản vào
giữa vùng sáng
- quan sat toàn bộ tiêu bản từ đàu này đến đầu
kia dưới vật kính để sơ bộ xác định vị trí những
tế bào ma NST đã tung ra
- chỉnh vùng có nhiều tế bào vào giữa trường
kính và chuyển sang quan sát dưới vật kính 40
b. thực hành
- thảo luận nhóm để xá định kết quả quan sát
được
- vẽ hình thái NST ở một tế bào uộc mỗi loại
vào vở
- đếm số lượng NST trong mổi yế bào và ghi
vào vở
2. nội dung 2: làm tiêu bản tạm thời và quan sát
NST
a. gV hướng dẫn:
- dùng kéo cắt bỏ cánh và chân châu chấu đực
- tay trái cầm phần đâug ngực, tay phải kéo
phần bụng ra, tinh hoàn sẽ bung ra
- đưa tinh hoan lên lam kính, nhỏ vào đó vài
giọt nước cất
- dùng kim phân tích tách mỡ xung quanh tinh
hoàn , gạt sạch mỡ khỏi lam kính
-nhỏ vài giọt o oc xein a xetic lên tinh hoàn để
nhuộm trong thời gian 15- 20 phút
- Đậy lamen, dùng ngón tay ấn nhẹ lên mặt
lamen cho tế bào dàn đều và vỡ để NST bung ra
- Đưa tiêu bản lên kính để quan sát : lúc đầu bội

GV tổng kết nhận xét chung. đánh giá
những thành công của từng cá nhân,
những kinh nghiệm rút ra từ chính thực
tế thực hành của các em
giác nhỏ ,sau đó bội giác lớn
b. hs thao tác thực hành
- làm theo hướng dẫn
- Đêm số lượng và quan sát kỹ hình thái từng
NST để vẽ vào vở
IV. Hướng dẫn về nhà
từng HS viết báo cáo thu hoạch vào vở
stt Tiêu bản kết quả quan sát giải thích
1 người bình thường
2 bệnh nhân đao
3 …………….
4 ……..
2. mô tả cách làm tiêu bản tạm thời và quan sát NST ở tế bào tinh hoàn châu chấu đực

Ngày soạn : 30/8/2011
Tiết: 8
CHƯƠNG II : TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN
BÀI 8 : QUY LUẬT MENĐEN : QUY LUẬT PHÂN LI
I. Mục tiêu:
Sau khi học bài này, học sinh cần:
- Giải thích được và sau Menđen thành công trong việc phát hiện ra các quy luật di
truyền.
- Rèn luyện kĩ năng suy luận logic và khả năng vận dụng kiến thức toán học trong
việc giải quyết vấn đề của sinh học.
- Hình vẽ 8.2 sgk phóng to
- Phiếu học tập số 1 và số 2 cùng đáp án
Phiếu học tập số 1
Quy trình thí nghiệm
Kết quả thí nghiệm
Giải thích kết quả
(Hình thành giả thuyết
)
Kiểm định giả thuyết
3. Bài mới:

* Tìm hiểu phương pháp nghiên cứu di
truyền học của Men đen:
* GV yêu cầu học sinh đọc mục I SGK và
thảo luận nhóm tìm hiểu phương pháp
nghiên cứu đẫn đến thành công của Menđen
thông qua việc phân tích thí nghiệm của ông
thong qua việc hoàn thành phiếu học tập
Quy trình thí
nghiệm
Kết quả thí nghiệm
? Nét độc đáo trong thí nghiệm của
Menđen.
( Menđen đã biết cách tạo ra các dòng thuần
chủng khác nhau dùng như những dòng đối
chứng
Biết phân tích kết quả của mỗi cây lai về
từng tính tạng riêng biệt qua nhiều thế hệ
-Lặp lại thí nghiệm nhiều lần để tăng độ
chính xác.
- Tiến hành lai thuận nghịch để tìm hiểu vai
trò của bố mẹ trong sự di truyền tính trạng.
- Lựa chọn đối tượng nghiên cứu thích hợp.
*Tìm hiểu hình thành học thuyết khoa học
- GV yêu cầu HS đọc nội dung mục II SGK
thảo luận nhóm và hoàn thành phiêu học tập
số 2
Giải thích kết quả
Kiểm định giả
I.Phương pháp nghiên cứu di truyền học
của Menđen
- Trước Menđen đã có nhiều nhà khoa học
nghiên cứu di truyền nhưng không thành
công.
- Menđen đã dung phương pháp lai giống
và phân tích cơ thể lai. Gồm các bước:
(1). Tạo dòng thuần chủn về nhiều thế hệ.
(2). Lai các dòng thuần chủng khác biệt về 1
hoặc 2 tính trạng rồi phân tích kết quả lai ở
F1, F2, F3.
(3).Sử dụng toán xác suất để phân tích kết
quả lai sau đó đưa ra giả thuyết để giải thích
kết quả.
(4). Tiến hành thí nghiệm chứng minh cho
giả thuyết.
- Nội dung thí nghiệm:
II. Hình thành giả thuyết
1. Nội dung giả thuyết
a. Mỗi tính trạng đều do một cặp nhân tố di
truyền quy định . trong tế bào nhân tố di
truyền không hoà trộn vào nhau.
b. Bố ( mẹ) chỉ truyền cho con ( qua giao
tử ) 1 trong 2 thành viên của cặp nhân tố di

thuyết
Kết hợp quan sát bảng 8
? Tỉ lệ phân li KG ở F2 ( 1:2:1 ) được giải
thích dựa trên cơ sở nào.
? Hãy đề xuất cách tính xác suất của mỗi
loại hợp tử được hình thành ở thế hệ F2
* GV : theo em Menđen đã thực hiện phép
lai như thế nào để kiểm nghiệm lại giả
thuyết của mình ?
( Lai cây dị hợp tử cới cây đồng hợp tử
aa)
***? Hãy phát biểu nội dung quy luật phân
li theo thuật ngữ của DT học hiện đại?
Phát biểu nội dung quy luật phân li ?
*Tìm hiểu cơ sở khoa học của quy luật
phân li:
GV cho HS quan sát hình 8.2 trong SGK
phóng to.
? Hình vẽ thể hiện điều gì? Vị trí của alen
A so với alen a trên NST.
? Sự phân li của NST và phân li của các
truyền
c. Khi thụ tinh các giao tử kết hợp với nhau
một cách ngẫu nhiên tạo nên các hợp tử
♂
♀ 1/2A 1/2a
1/2A
1/4AA
(Hoa đỏ)
1/4Aa
(Hoa đỏ)
1/2a
1/4Aa
(Hoa đỏ)
1/4aa
(Hoa trắng)
2. Kiểm tra giả thuyết
Bằng phép lai phân tích ( lai kiểm nghiệm )
đều cho tỉ lệ kiểu hình xấp xỉ 1:1 như dự
đoán của Međen.
TH1 TH2
P AA x aa Aa x aa
G A ; a 1/2A: 1/2a ;
a
FB Aa 1/2 Aa : 1/2
aa
100% tréi 50% tréi: 50%
lÆn
3. Nội dung của quy luật
Mỗi tính trạng do một cặp alen quy định,
một có nguồn gốc từ bố, một có nguồn gốc
từ mẹ. Các alen của bố và mẹ tồn tại trong tế
bào của cơ thể con một cách riêng ré, không
hoà trộn vào nhau. Khi hình thành giao tử,
các thành viên của một cặp alen phân li
đồng đều về các giao tử, nên 50% số giao tử
chứa alen này còn 50% giao tử chứa alen
kia.
III. Cơ sở tế bào học của quy luật phân li:
- Trong tế bào sinh dưỡng, các gen và các
NST luôn tồn tại thành từng cặp, các gen
nằm trên các NST.
-Khi giảm phân tạo giao tử, các NST tương

gen trên đó như thế nào.
? Tỉ lệ giao tử chứa alen A và tỉ lệ giao tử
cứa alen a như thế nào ( ngang nhau )
điều gì quyết định tỉ lệ đó ?
đồng phân li đồng đều về giao tử , kéo theo
sự phân li đồng đều của các alen trên nó
4. Củng cố:
a . Nếu bố mẹ đem lai không thuần chủng , các alen của một gen không có quan hệ trội
lặn hoàn toàn (đồng trội ) thì quy luật phân li của Menden con đúng nữa hay không ?
b . Cần làm gì để biết chính xác KG của một cá thể có kiểu hình trội.
5. Bài tập:
a) Bằng cách nào để xác định được phương thức di truyền của một tính trạng
b) nêu vai trò của phương pháp phan tinchs giống lai của menđen
Ngày soạn : 1/9/2011
Tiết: 9
BÀI 9: QUY LUẬT MEĐEN –QUY LUẬT PHÂN LI ĐỘC LẬP
I.Mục tiêu:
Học xong bài này HS có khả năng:
- Giải thích được tại sao Menđen suy ra được quy luật các cặp alen phân li độc lập với
nhau trong quá trình hình thành giao tử.
- Biết vận dụng các quy luật xác suất để dự đoán kểt quả lai.
- Biết cách suy luận ra KG của sinh vật dựa trên kết quả phân li kiểu hình của các phép
lai.
- Nêu được công thức tổng quát về tỉ lệ giao tử, tỉ lệ kiểu gen ,kiểu hình trong các phép
lai nhiều cặp tính trạng.

- Giải thích được cơ sở tế bào học của quy luật phân li độc lập.
- Tranh phóng to hình 9 SGK.
- Bảng 9 SGK.
Hỏi đáp, giải thích minh hoạ.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy:
Câu hỏi: Phát biểu nội dung của dịnh luật phân li. Cơ sở tế bào học của quy luật phân li
Câu hỏi: Trong phép lai 1 cặp tính trạng , để cho đời sau có tỉ lệ kiểu hình xấp xỉ 3 trội : 1
lặn thì cần có điều kiện gì?
3. Bài mới:
? Thế nào là lai 2 cặp tính trạng
* Tìm hiểu về thí nghiệm lai 2 tính trạng
GV yêu cầu HS nghiên cứu mục I sau đó
GV treo hình mô tả thí nghiệm của
Menđen và phân tích nội dung thí nghiệm.
? Menđen làm thí nghiệm này cho kết
quả F1 như thế nào.
? Sau khi có F1 Menđen tiếp tục lai như
thế nào , kết quả F2 ra sao?
? F2 xuất hiện mấy loại KH giống P
mấy loại KH khác P
(Lưu ý: cây F1 mọc lên từ hạt trong quả ở
cây P, cây F2 mọc lên từ hạt trong quả ở
cây F1 )
? Thế nào là biến dị tổ hợp.
? Nếu xét riêng từng cặp tính trạng thì tỉ
lệ phân tính ở F2 như thế nào, tỉ lệ này
tuân theo định luật nào của Menđen?
? Như vậy sự DT của 2 cặp tính trạng
I.Thí nghiệm lai hai tính trạng:
1. Thí nghiệm:
- Đối tượng thí nghiệm: đậu Hà lan
- Tính trạng theo dõi: màu sắc và hình dạng
hạt.
Lai 2 thứ đậu Hà Lan thuần chủng.
PTC : Vàng - Trơn x Xanh - Nhăn
F1 : 100% Vàng - Trơn
F1 tự thụ phấn
F2 : 315 vàng ,trơn
101 vàng ,nhăn
108 xanh ,trơn
32 xanh, nhăn
2. Nhận xét kết quả thí nghiệm
- Tỉ lệ phân li KH chung ở F2 : 9:9:3:1
- Xét riêng từng cặp tính trạng
+ Màu sắc: vàng/xanh = 3/1
+ Hình dạng: trơn/nhăn = 3/1

này có phụ thuộc nhau không.
? Hãy giải thích tại sao chỉ dựa trên KH
của F2 Menđen lại suy được các cặp nhân
tố di truyền quy định các cặp tính trạng
khác nhau phân li độc lập trong quá trình
hình thành giao tử
( Menđen quan sát tỉ lệ phân li kiểu hình
cua từng tính trạng riêng biệt )
**Hãy phát biểu nội dung định luật
GV nêu vấn đề: vì sao có sự di truyền độc
lập các cặp tính trạng
+ Tính trạng do yếu tố nào quy định
+ Khi hình thành giao tử và thụ tinh yếu
tố này vận động như thế nào?→ HĐ
*Hoạt động : Tìm hiểu cơ sở tế bào học
của định luât
GV yêu cầu HS quan sát hình 9 SGK
phóng to.
? Hình vẽ thể hiện điều gì.
? Khi P hình thành giao tử sẽ cho những
loại giao tử có NST như thế nào.
? Khi F1 hình thành giao tử sẽ cho những
loại giao tử nào?
? Tại sao mỗi loại giao tử lại ngang nhau.
? Khi thụ tinh các giao tử này kết hợp
như thế nào ( tổ hợp tự do).
? Sự phân li của các NST trong cặp tương
đồng và tổ hợp tự do của các NST khác
cặp có ý nghĩa gì ?
- Tỉ lệ phân li KH nếu xét riêng từng cặp tính
trạng đều = 3: 1
- Mối quan hệ giữa các kiểu hình chung va
riêng : tỉ lệ KH chung được tính bằng tích các
tỉ lệ KH riêng
F2 : (3 : 1)(3 : 1) = 9: 9: 3: 1
Hướng dẫn HS áp dụng quy luật nhân xác
suất thông qua một vài ví dụ
3. Nội dung định luật:
Các cặp nhân tố di truyền quy định các
tính trạng khác nhau phân li độc lập trong quá
trình hình thành giao tử.
II. Cơ sở tế bào học
1. Các gen quy định các tính trạng khác
nhau nằm trên các cặp NST tương đồng khác
nhau. Khi giảm phân các cặp NST tương đồng
phân li về các giao tử một cách độc lập và tổ
hợp tự do với NST khác cặp→ kéo theo sự
phân li độc lập và tổ hợp tự do của các gen
trên nó
2. Sự phân li của NST theo 2 trường hợp
với xác suất ngang nhau nên tạo 4 loại giao tử
với tỉ lệ ngang nhau.
3. Sự kết hợp ngẫu nhiên của các loại giao
tử trong quá trình thụ tinh làm xuất hiện nhiều

* Tìm hiểu ý nghĩa của các quy luật
Menđen:
GV hướng dẫn HS quay lại thí nghiệm
của Menđen
? Nhận xét số KG, KH ở F2 so với thế
hệ xuất phát.
( 4 KH, 2KH giống P, 2KH khác P)
? Các KH khác bố mẹ có khác hoàn
toàn không. ( không, mà là sự tổ hợp lại
những tính trạng của bố mẹ theo một cách
khác→ biến dị tổ hợp)
*HS tự tính toán ,thảo luận đưa ra công
thức tổng quát ( hướng dẫn HS đưa các
con số trong bảng về dạng tích luỹ )
tổ hợp gen khác nhau
III. Ý nghĩa của các quy luật Menđen
- Dự đoán được kết quả phân li ở đời sau
- Tạo nguồn biến dị tổ hợp, giải thích được sự
đa dạng của sinh giới.
Xét phép lai từ F1 → F2.
F1 x F1: Vàng, trơn x Vàng, trơn
AaBb AaBb
G:
4
1
AB:
4
1
Ab:
4
1
aB:
4
1
ab
4
1
AB:
4
1
Ab:
4
1
aB:
4
1
ab
F2: 9 vaøng,trôn : 3 vaøng, nhaên9 vaøng,trôn : 3 vaøng, nhaên
3 xanh,trôn : 1 xanh, nhaên3 xanh,trôn : 1 xanh, nhaên
KG: 1AABB; 2AaBB; 1aaBBKG: 1AABB; 2AaBB; 1aaBB
2AABb; 4AaBb; 2aaBb2AABb; 4AaBb; 2aaBb
1AAbb; 2Aabb; 1aabb1AAbb; 2Aabb; 1aabb
Nhận xét:Nhận xét:
FF11 có 2 cặp dị hợpcó 2 cặp dị hợp
+ Số loại kiểu hình: 4 = 2+ Số loại kiểu hình: 4 = 222
+ Số loại kiểu gen: 9 = 3+ Số loại kiểu gen: 9 = 322
+ Số loại giao tử F+ Số loại giao tử F11 : 4 = 2: 4 = 222
+ Tỉ lệ kiểu hình ở F+ Tỉ lệ kiểu hình ở F22 : (3 + 1): (3 + 1)22
Hoàn thành bảng 9
4. Củng cố:
Câu 1: Trong một bài toán lai, làm thế nào để phát hiện hiện tượng phân li độc lập
Câu 2: Hãy đưa ra điều kiện cần để áp dụng định luật PLĐL của Menđen

( Mỗi gen quy định một tính trạng, mỗi cặp gen nằm trên một cặp NST tương đồng
khác nhau )
Bài tập về nhà
ở chuột lang, màu lông được quy định bởi một số alen
Cb : Đen
Cc : màu kem
Cs: màu bạc
Cz: màu bạch tạng.
Hãy phân tích các kết qủa phép lai sau đây và xác định mối quan hệ trội lặn giữa các alen
này
Phép lai Kiểu hình Kiểu hình của đời con
Đen Bạc Màu kem Bạch tạng
1 Đen × Đen 22 0 0 7
2 Đen ×Bạch tạng 10 9 0 0
3 Kem × Kem 0 0 0 0
4 Bạc × Kem 0 23 11 12
5. Dặn dò:
- Xem trước bài 10, SGK Sinh học 12.
Tiết: 10
BÀI 10 : TƯƠNG TÁC GEN VÀ TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU CỦA GEN
I. Mục tiêu:
- Giải thích được khái niệm tương tác gen.
- Biết cách nhận biết tương tác gen thong qua sự biến đổi tỉ lệ phân li kiểu hình của
Menđen thông qua phép lai hai cặp tính trạng.
- Giải thích được thế nào là tương tác cộng gộp và nêu được vai trò của gen cộng gộp
trong việc quy định tính trạng số lượng.
- Giải thích được một gen có thể quy định nhiều tính trạng khác nhau thong qua một
ví dụ cụ thể.
Tranh phóng to hình 10.1 và hình 10.2 SGK
Giải thích minh hoạ.
Câu hỏi: Nêu các điều kiện cần để khi lai các cá thể khác nhau về 2 tính trạng ta thu được
đời con có tỉ lệ phân li KH xấp xỉ 9:3:3:1
Câu hỏi: Giả sử gen A : quy định hạt vàng, a: hạt xanh
B: quy định hạt trơn, b: hạt nhăn

Hãy viết sơ đồ của phép lai P: AaBb x AaBb
Xác định kết quả KG, KH ở F1 trong trường hợp các gen PLĐL
3. Bài mới:
GV nêu vấn đề : trong thực tế đã gặp trường hợp 2 cặp gen nằm trên 2 cặp NST nhưng
không phải trội lặn hoàn toàn mà chúng tương tác với nhau để cùng quy định 1 tính trạng
hoặc 1 cặp gen có thể quy định nhiều cặp tính trạng → tương tác gen.
* Tìm hiểu khái niệm tương tác gen:
GV yêu cầu HS đọc SGK
? Tương tác gen là gì ?
? Sự tương tác giữa các alen thuộc các
gen khác nhau thực chất là gì.
* Tìm hiểu tương tác bổ sung:
GV yêu cầu học sinh đọc mục I.1 SGK tìm
hiểu thí nghiệm.
? Mô tả thí nghiệm ở SGK.
? Hãy nhận xét thí nghiệm trên dựa vào số
kiểu tổ hợp, số cặp gen quy định cặp tính
trạng đang xét.
? So sánh với hiện tượng trong quy luật
của Menđen
( Giống số kiểu tổ hợp, số loại và tỉ lệ kiểu
gen, khác tỉ lệ phân li KH ở F2 )
*? Hãy giải thích sự hình thành tính trạng
màu hoa.
( dựa vào tỉ lệ phân li KG trong quy luật
phan li của Menđen
*GV yêu cầu HS tham khảo sơ đồ lai trong
SGK và viết theo thí nghiệm trên.
I.Tương tác gen
- Là sự tác động qua lại giữa các gen trong
quá trình hình thành kiểu hình.
- Thực chất là sự tương tác giữa các sản
phẩm của chúng ( prôtêin) để tạo kiểu hình.
1. Tương tác bổ sung:
* Thí nghiệm
Lai các cây thuộc 2 dòng thuần hoa trắng→
F1 toàn cây hoa đỏ
F1 tự thụ phấn.
F2 có tỷ lệ KH 9 đỏ : 7 trắng
* Nhận xét
- F2 có 16 kiểu tổ hợp, chứng tỏ F1 cho 4
loại giao tử → F1 chứa 2 cặp gen dị hợp
quy định 1 tính trạng→ có hiện tượng
tương tác gen.
* Giải thích:
- Sự có mặt của 2 alen trội nằm trên 2 NST
khác nhau quy định hoa đỏ (A-B-)
- Khi chỉ có 1 trong 2 gen trội hoặc không
có gen trội nào quy định hoa màu trắng ( A-
bb, aaB-, aabb )
* Viết sơ đồ lai kiểm chứng:
PTC: Hoa trắng 1 x Hoa trắng 2
AAbb ↓ aaBB
G: Ab aB
F1: AaBb
(100% Hoa đỏ)
F1x F1: Hoa đỏ x Hoa đỏ
AaBb ↓ AaBb
G:
4
1
AB:
4
1
Ab:
4
1
Ab:
4
1
ab
4
1
AB:
4
1

GV: Thực tế hiện tượng tương tác gen là
phổ biến, hiện tượng 1 gen quy định 1 tính
trạng theo Menđen là rất hiếm.
*Tìm hiểu tương tác cộng gộp:
HS đọc khái niệm mục I.2 SGK
GV hướng dẫn hs quan sát hình 10.1 phân
tích và đưa ra nhận xét
? Hình vẽ thể hiện điều gì.
? So sánh khả năng tổng hợp sắc tố ở
những cơ thể mà KG chứa từ 0 đế 6 gen
trội )
? Nếu số lượng gen quy định 1 tính trạng
tăng lên thì hình dạng đồ thị sẽ như thế nào
* Nếu sơ đồ lai như trường hợp tương tác
bổ sung và phân li độc lập, tỉ lệ phân li KH
như thế nào trong trường hợp tương tác cộng
gộp ?
(tỷ lệ 1:4:6:4:1 thay cho 9:7 hoặc 9:3:3:1)
? *Theo em những tính trạng loại nào ( số
lượng hay chất lượng) thường do nhiều gen
quy định? Cho VD ? Nhận xét ảnh hưởng
của môi trường sống đối với nhóm tính trạng
này? Ứng dụng trong sản xuất chăn nuôi
trồng trọt.
* Tìm hiểu tác động đa hiệu của gen
*HS đọc mục II nêu khái niệm tác động đa
hiệu của gen? Cho VD minh hoạ.
*GV hướng dẫn hs nghiên cứu hinh 10.2
? Hình vẽ thể hiện điều gì
Tại sao chỉ thay đổi 1 nu trong gen lại có
thể gây ra nhiều rối loạn bệnh lí đến thế?
- Hãy đưa ra kết luận về tính phổ biến của
hiện tượng tác động gen đa hiệu với hiện
tượng 1 gen quy định 1 tính trạng
( Hiện tượng 1 gen quy định nhiều tính trạng
là phổ biến )
*** Phát hiện 1 gen quy định nhiều tính
trạng có ý nghĩa gì trong chọn giống? cho ví
Ab:
4
1
Ab:
4
1
ab
F2: 9A-B- : 3A-bb : 3aaB- : 1aabb
9 hoa đỏ : 7 hoa trắng
2. Tương tác cộng gộp:
* Khái niêm:
Khi các alen trội thuộc 2 hay nhiều
lôcut gen tương tác với nhau theo kiểu mỗi
alen trội ( bất kể lôcut nào) đều làm tăng sự
biểu hiện của kiểu hình lên một chút.
* Ví dụ:
Màu da của người do ít nhất 3 gen (A, B
và C nằm trên 3 cặp NST tương đồng khác
nhau quy định) tương tác cộng gộp.
+ KG càng có nhiều gen trội thì khả năng
tổng hợp sắc tố mêlanin càng cao , da càng
đen, không có gen trội nào thì da trắng nhất.
* Những tính trạng số lượng thường do
nhiều gen quy định, chịu ảnh hưởng nhiều
của môi trường: sản lượng sữa. khối lượng ,
số lượng trứng
II. Tác động đa hiệu của gen:
* Khái niệm:
Là hiện tượng 1 gen tác động đến sự biểu
hiện của nhiều tính trạng khác nhau
*Ví dụ:
Ở người, gen HbA quy định tổng hợp
chuỗi β- hemoglobin bình thường gồm 146
aa. Gen đột biến HbS cũng quy định chuỗi
β- hemoglobin gồm 146 aa nhừn khác aa ở
vị trí số 6. Hậu quả hồng cầu hình liềm trở
thành hình dĩa lõm 2 mặt nên làm xuất hiện
hang loạt rối loạn bệnh lí trong cơ thể.

dụ minh hoạ?
*** Tương tác gen đa hiệu có phủ nhận học
thuyết của Menđen không? tại sao?
4. Củng cố:
1. Cách nhân biết tương tác gen: lai 1 cặp tính trạng mà cho tỷ lệ kiểu hình ở con lai
bằng hoặc biến dạng của 9:3:3:1,tổng số kiểu tổ hợp là 16
2. Hãy chọn câu trả lời đúng
Thế nào là đa hiêu gen
a.Gen tạo ra nhiều loại mA RN
b Gen điều khiển sự hoạt động của gen khác
c. Gen mà sản phẩm của nó ảnh hưởng đến nhiều tính trạng
d. Gen tạo ra sản phẩm với hiệu quả cao
5. Dặn dò:
Tiết: 11
BÀI 11 : LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN
TB hồng cầu
bình thường
TB hồng cầu hình lưỡi
liềm.

I. Mục tiêu:
Học xong bài này học sinh có khả năng:
- Nhận biết được hiện tượng liên kết gen.
- Giải thích được cơ sở tế bào học của hiện tượng hoán vị gen.
- Nêu được ý nghĩa của hiện tượng liên kết gen và hoán vị gen.
Phiếu học tập.
Sơ đồ lai viết trên giấy A0.
Thảo luận nhóm
Vấn đáp
Giải thích minh hoạ.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học:
3. Bài mới:
GV yêu cầu HS làm bài tập sau:
Cho ruồi giấm thân xám ,cánh dài lai với thân đen cánh cụt được F1 toàn thân
xám, cánh dài. Tiếp tục đem con đực F1 lai với con cái thân đen cánh ngắn thì có kết
quả như thế nào? Biêt V: xám, b: đen, V: dài, v: cụt
Hoạt động của thấy và trò Nội dung
GV phát phiếu học tập 1 và yêu cầu HS
nghiên cứu và hoàn thành phiếu học tập,
sau đó ghi kết quả lên SĐL chuẩn bị sẵn
của GV.
Sau đó GV thông báo kết quả thí
nghiệm của Moocgan, và yêu cầu HS so
sánh hai kết quả và rút ra nhận xét về số
cặp tính trạng đem lai, số loại giao tử ở
F1. Sau đó, GV yêu cầu HS nhận xét:
hai cặp gen quy định 2 cặp tính trạng
có thể nằm trên mấy cặp gen ?
Từ nhận xét của HS GV thông báo:
trên thực tế có nhiều trường hợp nhiều
gen cùng nằm trên một cặp NST di
truyền cùng nhau → LKG.
* Tìm hiểu Liên kết gen:
GV nêu câu hỏi: Thế nào là liên kết
gen?
? Trong tế bào, số nhóm gen lien kết
được tính như thế nào.
*Một loài có bộ NST 2n= 24 có bao
I. Liên kết gen:
- Khái niệm: các gen trên cùng một NST luôn
di truyền cùng nhau được gọi là một nhóm gen
liên kết.

nhiêu nhóm gen liên kết.
n =12 vậy có 12 nhóm gen liên kết
GV nêu lại thí nghiệm của Moocgan,
yêu cầu học sinh nhận xét thí nghiệm.
? So sánh số tổ hợp của LKG với số tổ
hợp trong trường hợp gen phân li độc
lập.
GV yêu cầu HS xác định kiểu gen của
thế hệ P và viết SĐL từ P → F2.
GV phát phiếu học tập 2 và yêu cầu
HS hoàn thành.
GV thông báo kết quả thu được trong
thí nghiệm của Moocgan, yêu cầu HS so
sánh và rút ra nhận xét.
*GV : có phải các gen trên 1 NST lúc
nào cũng di truyền cùng nhau ?
GV mô tả thí nghiệm của Moocgan.
- Số lượng nhóm gen liên kết của một loài
thường bằng số lượng NST trong bộ NST đơn
bội.
Ví dụ: ruồi giấm 2n = 8, có 4 nhóm gen liên
kết.
1. Thí nghiệm:
2. Nhận xét :
- Phép lai hai cặp tính trạng.
- Lai phân tích Fb có hai tổ hợp.
- F1 chỉ tạo ra 2 loại giao tử. → hai cặp gen
nằm trên một cặp NST di truyền liên kết gen.
- Số kiểu tổ hợp giảm, số kiểu hình giảm, do
các gen trên cùng 1 NST luôn đi cùng nhau
trong quá trình sinh giao tử, hạn chế sự tổ hợp
tự do của các gen
* Sơ đồ lai: bảng giấy Ao.
II. Hoán vị gen
1. Thí nghiệm của Moogan và hiện tượng
hoán vị gen:
* Nội dung thí nghiệm:

Hoạt động:
* HS nghiên cứu thí nghiệm của
Moocgan trên ruồi giấm thảo luận nhóm
và nhận xét kết quả về
- Số loại kiểu hình :
- Tỉ lệ kiểu hình :
GV chiếu sơ đồ cơ chế hiện tượng
HVG, yêu cầu hoàn thành phiếu học tập.
HS quan sát hình thảo luận:
? Sơ đồ mô tả hiện tượng gì , xảy ra như
thế nào
? Có phải ở tất cả các crômatit của cặp
NST tương đồng không
( Chú ý vị trí phân bố của gen trên mỗi
NST ban đầu và sau khi xảy ra hiện
tượng đó )
? Hiện tượng diễn ra vào kì nào của
phân bào giảm phân? Kết quả của hiện
tượng?
? Tại sao tấn số HVG không vượt quá
50%
*GV : Em hãy nhận xét về sự tăng giảm
số tổ hợp ở LKG và đưa ra kết luận
( giảm số kiểu tổ hợp ).
Từ đó nêu ý nghĩa của hiện tượng
LKG đặc biệt trong chọn giống vật nuôi
cây trồng
*GV: nhận xét sự tăng giảm số kiểu tổ
hợp ở HVG và đưa ra kết luận ( tăng số
* Nhận xét:
- Số loại kiểu hình : 4
- Tỉ lệ kiểu hình : 0,415 : 0,415 : 0,085 :
0,085 # 1 : 1 : 1 : 1
- ♂ thân đen, cánh cụt chỉ cho 1 loại giao tử,
vậy ♀ F1 phải cho 4 loại giao tử với tỉ lệ
0,415 : 0,415 : 0,085 : 0,085 → LKG có
HVG
- Thân xám, cánh dài; thân đen, cánh cụt
mang kiểu hình LKG
- Xám, cụt ; đen, dài mang kiểu hình HVG
2. Cơ sở tế bào học của hiện tượng hoán vị
gen
- Cho rằng gen quy định hình dạng cánh và
mầu săc thân cùng nằm trên 1 NST, khi giảm
phân chúng đi cùng nhau nên phần lớn con
giống bố hoặc mẹ
- ở một số tế bào cơ thể cái khi giảm phân xảy
ra TĐC giữa các NST tương đồng khi chúng
tiếp hợp dẫn đến đổi vị trí các gen xuất hiện tổ
hợp gen mới ( HVG)
* Cách tính tần số HVG
- Bằng tỷ lệ phần trăm số cá thể có kiểu hình tái
tổ hợp trên tổng số cá thể ở đời con
- Tần số HVG nhỏ hơn hoặc bằng 50% không
vượt quá
III. Ý nghĩa của hiện tượng LKG và HVG
1. Ý nghĩa của LKG
- Duy trì sự ổn định của loài.
- Nhiều gen tốt được tập hợp và lưu giữ trên 1
NST, đảm bảo sự di truyền bền vững của nhóm
gen quý có ý nghĩa trọng chọn giống

kiểu tổ hợp)
? cho biết ý nghĩa của hiện tượng HVG
*? Khoảng cách giữa các gen nói lên
điều gì ( các gen càng xa nhau càng dễ
xảy ra hoán vị )
* Biết tần số HVG có thể suy ra khoảng
cách giữa các gen đó trên bản đồ di
truyền và ngược lại
2. Ý nghĩ của HVG
- Tạo nguồn biến dị tổ hợp, nguyên liệu cho
tiến hoá và chọn giống.
- Các gen quý có cơ hội được tổ hợp lại trong 1
gen.
- Thiết lập được khoảng cách tương đối của các
gen trên NST. đơn vị đo khoảng cách được tính
bằng 1% HVG hay 1CM
- Biết bản đồ gen có thể dự đoán trước tần số
các tổ hợp gen mới trong các phép lai, có ý
nghĩa trong chọn giống( giảm thời gian chọn
đôi giao phối một cách mò mẫm ) và nghiên
cứu khoa học
4. Củng cố
1. Làm thế nào để biết 2 gen đó liên kết hay phân li độc lập.
2. Ý nghĩa của LKG và HVG.
5. Dặn dò:
- Xem trước bài 12 trang 50, SGK Sinh học 12.
Ngày soạn :
Tiết: 12
BÀI 12 : DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH
VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN
I. Mục tiêu:
Học xong bài này học sinh có khả năng:
- Nêu được các đặc điểm di truyền của các gen nằm trên NST giới tính (X và Y).
- Giải thích được nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt về cách thức di truyền của các
gen nằm trên NST thường với gen nằm trên NST giới tính.
- Nêu được một số ứng dụng của sự di truyền liên kết với giới tính.
- Hình vẽ 12.1 , hình 12.2 trong SGK phóng to
D ng bình thý ngạ ờ
D ng tạ độ
bi nế
Râu ngắn
Râu
dài
Thân
xám
Thân đen Mắt
đỏ thẫm
Mắt đỏ Cánh
dài
Cánh
ngắn
Mắt đỏ
Mắt nâu
54.5 67
38

- Cơ sở của hiện tượng hoán vị gen? tần số HVG phụ thuộc vào điều gì?
- Điều kiện đối với các gen để có thể xảy ra LKG hay HVG
2.Bài mới
GV đặt vấn đề: người ta đã nhận thấy giới
tính được quy định bởi 1 cặp NST gọi là
NST giới tính→ GV giới thiệu bộ NST của
ruồi giấm.
Hoạt động 1 : tìm hiểu về NST giới tính
GV cho HS quan sát hình 12.1 và trả lời câu
hỏi
? Hãy cho biết đặc điểm của các gen nằm
trên vùng tương đồng hoặc không tương
đồng.
( Về trạng thái tồ tại của các alen, có cặp
alen không? Sự biểu hiện thành kiểu hình
của các gen tại vùng đó )
? Thế nào là NST giới tính.
? NST thường và NST giới tính khác nhau
như thế nào
* GV hướng dẫn học sinh đọc mục I.1.b
? Bộ NST giới tính của nam và nữ có gì
giống và khác nhau
? Tế bào sinh trứng giảm phân cho mấy loại
trứng
** GV lưu ý HS trước khi làm các bài tập
về di truyền LK với giới tính cần chú ý đến
đối tượng ng/cứu và kiểu xác định đúng cặp
NST giới tính của đối tượng đó
*Hoạt động 2: tìm hiểu về quy luật di
truyền liên kết vời giới tính
-GV yêu cầu HS đọc mục I.1.a trong SGK
và thảo luận về kết quả 2 phép lai thuận
nghịch của Moocgan
? Kết qủa ở F1 , F2
? Kết qua đó có gì khác so với kết quả thí
nghiệm phép lai thuận nghịch của Međen.
* HS quan sát hình vẽ 12.2 giải thích hình
vẽ.
( gen quy định màu mắt nằm trên NST giới
I. Di truyền liên kết với giới tính:
1. NST giới tính và cơ chế tế bào học xác
định giới tính bằng NST:
a) NST giới tính:
- Là loại NST có chứa gen quy định giới
tính ( có thể chứa các gen khác)
- Cặp NST giới tính XX gồm 2 chiếc tương
đồng, cặP XY có vùng tương đồng , có vùng
không tương đồng
b) Một số cở chế TB học xác đinh giới tính
bằng NST:
* Kiểu XX, XY
- Con cái XX, con đực XY: động vật có
vú,,,,, ruồi giấm, người
- con cái XY, con đực XX : chim, bướm, cá,
ếch nhái
* Kiểu XX, XO:
- Con cái XX, con đực XO: châu chấu, rệp,
bọ xit
- con cái XO, con đực XX : bọ nhậy
2. Di truyền liên kết với giới tính:
a. Gen trên NST X:
* Thí nghiệm: SGK
*Nhận xét :
Kết quả của 2 phép lai thuận nghịch của
Moocgan là khác nhau và khác kết quả của
phép lai thuận nghịch của Menđen
* giải thích :
Gen quy định tính trạng màu mắt chỉ có
trên NST X mà không có trên Y→ vì vậy cá
thể đực ( XY) chỉ cần 1 gen lặn nằm trên

tính nào ?)
? Hãy nhận xét đặc điểm di truyền cua gen
trên NST X ( chú ý sự di truyền tính trặng
màu mắt trắng cho đời con ở phép lai
thuận )
*Hoạt động 3: tìm hiểu các gen trên NST
Y
- HS nghiên cứu SGK nêu 1 số VD về hiện
tượng di truyền của 1 só tính trạng do gen
nằm trên NST Y quy định.
? Là thế nào để biết gen quy định tính trạng
đang xét nằm trên Y.
? Tính chất di truyền của gen nằm trên NST
Y.
GV: nếu đã biết các gen trên NST giới tính
X, có thể phát hiện gen trên NST X ,nếu
không thấy có hiện tượng di truyền thẳng
của tính trạng đang xét ( nghĩa là gen không
nằm trên Y )
? Vậy thế nào là di truyền LK với giới tính
? Ý nghĩa của hiện tượng di truyền liên kết
với giới tính
**Hoạt động 4 : tìm hiểu di truyền ngoài
nhân
GV cho HS đọc mục II phân tích thí nghiệm
GV giới thiệu về ADN ngoài nhân: trong
TBC cũng có 1 số bào quan chứa gen gọi là
gen ngoài NST, bản chất của gen ngoài NST
cũng là AND.
? Hãy nhận xét đặc điểm biểu hiện kiểu hình
của F1 so với KH của bố mẹ trong 2 phép
lai thuận nghịch
? Hãy giải thích hiện tượng trên.
NST X đã biểu hiện ra KH
* Đặc điểm di truyền của gen trên NST X:
di truyền chéo
b) gen trên NST Y:
VD : người bố có túm lông tai sẽ truyền
đặc điểm này cho tất cả các con trai mà con
gái thì không bị tật này.
* Giải thích : gen quy định tính trạng nằm
trên NST Y, không có alen tương ứng trên
X→ Di truyền cho tất cả cá thể mang kiểu
gen XY trong dòng họ
* Đặc điểm : di truyền thẳng
c) Khái niệm:
Di truyền liên kết với giới tính là hiện
tượng di truyền các tính trạng mà các gen
xác định chúng nằm trên NST giới tính.
d) Ý nghĩa của hiện tượng di truyền liên kết
với giới tính:
- Điều khiển tỉ lệ đực cái theo ý muốn trong
chăn nuôi trồng trọt
- Nhận dạng được đực cái từ nhỏ đẻ phân
loại tiện cho việc chăn nuôi
- Phát hiện được bệnh do rối loạn cơ chế
phân li, tổ hợp của cặo NST giới tính
II. Di truyền ngoài nhân
1. Hiện tượng:
- Thí nghiệm của Coren 1909 với 2 phép lai
thuận nghịch trên đối tượng cây hoa bốn
giờ.
- F1 luôn có KH giống bố mẹ
* Giải thích:
- Khi thụ tinh, giao tử đực chỉ truyền nhân
mà không truyền TBC cho trứng, do vậy các
gen nằm trong TBC ( trong ty thể hoặc lục
lạp ) chỉ được mẹ truyền cho qua TBC của
trứng.

? Di truyền qua nhân có đặc điểm gì
? Kết quả thí nghiệm này có gì khác so với
phép lai thuận nghịch ở thí nghiệm phát
hiện di truyền liên kết với giới tính và
PLĐL của Menđen
? Từ nhận xét đó đưa ra pp xác định quy
luật di truyền cho mỗi trường hợp trên
*? Hiện tượng di truyền theo dòng mẹ được
giải thích như thế nào?
* Đặc điểm di truyền ngoài nhân:
- Các tính trạng di truyền qua TBC được di
truyền theo dòng mẹ.
- Các tính trạng di truyền qua TBC không
tuân theo các định luật chặt chẽ như sự di
truyền qua nhân.
** Phương pháp phát hiện quy luật di
truyền
- DT liên kết với giới tính: kết qủa 2
phép lai thuận nghịch khác nhau
- DT qua TBC : kết quả 2 phép lai
thuận nghịch khác nhau và con luôn có KH
giống mẹ
- DT phân li độc lập: kết quả 2 phép
lai thuân nghịch giống nhau
4.Củng cố:
- Nếu kết quả của phép lai thuận nghịch khác nhau ở 2 giới (ở loài có cơ chế xác định giới
tính kiểu XX,XY thì kết luận nào dưới đây là đúng
a. Gen quy định tính trạng nằm trên NST X
b. Gen quy định tính trạng nằm tring ti thể
c. Gen quy định tính trang nằm trên NST Y
d. Không có kết luận nào trên đúng
5. Bài tập:
Bệnh mù màu đỏ - xanh lục ở người do 1 gen lặm nằm trên NST Y quy định, một phụ
nữ bình thường có em trai bị bệnh mù màu lấy 1 người chồng bình thường, xác suất cặp vợ
chồng này sinh con trai đầu lòng bình thường là bao nhiêu? Biết bố mẹ của cặp vợ chồng
này không bị bệnh.

Tiết: 13
BÀI 13 : ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG
LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN
I.Mục tiêu:
- Hình thành khái niệm về mức phản ứng, sự mềm dẻo về kiểu hình và ý nghĩa của
chúng.
- Thấy được vai trò của kiểu gen và vai trò cua môi trường đối với kiểu hình
- Nêu được mối qua hệ giữa kiểu gen , môi trường trong sự hình thành tính trạng cỉa
cơ thể sinh vật và ý nghĩa của mối quan hệ đó trong sản xuất và đời sống
- Hình thành năng lực khái quát hoá.
- Hình 13 trong SGK phóng to.
- Đặc điểm di truyền của gen liên kết với giới tính.
- Tại sao có hiện tượng con sinh ra luôn giống mẹ.
2. Bài mới:
GV : Tính trạng trên cơ thể sinh vật là do
gen quy định có hoàn toàn đúng hay
không ?
HS đọc mục I và thảo luận nhóm
GV: Thực tế con đườn từ gen tới tính trạng
rất phức tạp.
*Hoạt động 1: tìm hiểu về sự tương tác
gữa KG và MT
I. Con đường từ gen tới tính trạng:
Gen ( ADN) → mARN →Prôtêin → tính
trạng
- Qúa trình biểu hiện của gen qua nhiều
bước nên có thể bị nhiều yếu tố môi trường
bên trong cũng như bên ngoài chi phối
II.Sự tương tác giữa kiểu gen và môi
trường:
* Hiện tượng:
-Ở thỏ: + Tại vị trí đầu mút cở thể ( tai, bàn

- HS đọc mục II , thảo luận và nhận xét về
sự hình thành tính trạng màu lông thỏ
? Biểu hiện màu lông thỏ ở các vị trí khác
nhau trên cơ thể phụ thuộc vào những yếu
tố nào
( Chú ý vai trò của KG và MT )
? Nhiệt độ cao có ảnh hưởng đến sự biểu
hiện của gen tổng hợp melanin như thế nào
*? Từ những nhận xét trên hãy kết luận về
vai trò của KG và ảnh hưởng của môi
trường đến sự hình thành tính trạng
GV : như vậy bố mẹ không truyền đạt cho
con tính trạng có sẵn mà truyền một KG.
*? Hãy tìm thêm các ví dụ về mức độ biểu
hiện của KG phụ thuộc vào môi trường
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về mức phản
ứng của kiểu gen
HS đọc mục III thảo luận về sơ đồ hình vẽ
mối qua hệ giữa 1 KG với các MT khác
nhau trong sự hình thành các KH khác nhau
? Vậy mức phản ứng là gì.
? Tìm 1 hiện tượng thực tế trong tự nhiên để
minh hoạ.
( VD: KH của con tắc kè hoa thay đổi theo
môi trường)
GV : mỗi KG có mức phản ứng khác nhau
*? Mức phản ứng được chia làm mấy loại.
? Đặc điểm của từng loại.
**? Giữa tính trạng số lượng và tính trạng
chất lượng thì loại nào có mức phản ứng
rộng hơn? hãy chứng minh
( HS lấy VD: ở gà
- Nuôi bình thường: 2kg, lông vàng
- Nuôi tốt : 2.5kg, lông vàng
- Nuôi rất tôt : 3kg, lông vàng
- Nuôi không tốt: 1kg
→ Chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng lớn đến P
nhưng ít ảnh hưởng đến màu lông)
*? Có thể dễ dàng xác định mức phản ứng
chân, đuôi, mõm) có lông màu đen
+ Ở những vị trí khác lông trắng
muốt
* Giải thích:
- Tại các tế bào ở đầu mút cơ thể có nhiệt độ
thấp hơn nên có khả năng tổng hợp được sắc
tố mêlanin làm cho lông màu đen.
- Các vùng khác có nhiệt độ cao hơn không
tổng hợp mêlanin nên lông màu trắng.
→ Làm giảm nhiệt độ thì vùng lông trắng sẽ
chuyển sang màu đen.
• Kết luận :
- Môi trường có thể ảnh hưởng đến sự
biểu hiện của KG
III. Mức phản ứng của KG
1. Khái niệm:
Tập hợp các kiểu hình của cùng 1 KG
tương ứng với các môi trườnghác nhau gọi
là mức phản ứng cua 1 KG
VD:Con tắc kè hoa
- Trên lá cây: da có hoa văn màu xanh
của lá cây
- Trên đá: màu hoa rêu của đá
- Trên thân cây: da màu hoa nâu
2. Đặc điểm:
- Mức phản ứng do gen quy định, trong
cùng 1 KG mỗi gen có mức phản ứng riêng.
- Có 2 loại mức phản ứng: mức phản ứng
rộng và mức phản ứng hẹp, mức phản ứng
càng rộng sinh vật càng dễ thích nghi.
- Di truyền được vì do KG quy định
- Thay đổi theo từng loại tính trạng
3. Phương pháp xác định mức phản ứng:
( * Để xác định mức phản ứng của 1 kiểu
gen cần phải tạo ra các cá thể sinh vật có
cùng 1 kiểu hình, với cây sinh sản sinh
dưỡng có thể xác đinh MPU bằng cách cắt
đồng loạt cành của cùng 1 cây đem trồng và
theo dõi đặc điểm của chúng )
4. Sự mềm dẻo về kiểu hình:
* Hiện tượng một KG có thể thay đổi KH
trước những điều kiện MT khác nhau gọi là
sự mềm dẻo về KH.

của một KG hay không.
? Hãy đề xuất 1 phương pháp để xác định
mức phản ứng của một KG
- Do sự tự điều chỉnh về sinh lí giúp sv thích
nghi với những thay đổi của MT.
- Mức độ mềm dẻo về kiểu hình phụ thuộc
vào KG.
- Mỗi KG chỉ có thể điều chỉnh kiểu hình
của mình trong 1 phạm vi nhất định.
IV.Củng cố
- Nói : cô ấy được mẹ truyền cho tính trạng má lúm đồng tiền có chính xác không?
Tại sao ? Nếu cần thì phải sửa lại câu nói đó như thế nào ?
- Tại sao các nhà khoa học khuyên nông dân không n ên trồng 1 giống lúa duy nhất
trên một diện tích rộng trong 1 vụ ( cho dù đó là giống có năng suất cao)
- Tại sao cần đặc biệt quan tâm đế bà mẹ khi mang thai.
Tiết: 14
BÀI 14 : THỰC HÀNH LAI GIỐNG
I. Mục tiêu:

- Học sinh làm quen với các thao thác lai hữu tính, biết cách bố trí thí nghiệm thực
hành lai giống, đánh giá kết qua thí nghiệm bằng phương pháp thống kê
- Thực hiện thành công các bước tiên hành lai giống trên 1 số đối tượng cây trồng ở
địa phương
II. Chuẩn bị:
1. Vật liệu và dụng cụ cần thiết:
- Cây cà chua bố mẹ
- Kẹp, kéo, kim mũi mác, đĩa kính đồng hồ, bao cách li, nhãn, bút chì, bút lông,
bông ,hộp pêtri.
2. Chuẩn bị cây bố mẹ:
- Chọn giống: chọn các giống cây khác nhau rõ ràng về hình dạng hoặc màu sắc quả
để có thể phân biệt dể dàng bằng mắt thường.
- Gieo hạt những cây dùng làm bố trước những cây dùng làm mẹ từ 8 đến 10 ngày.
- Khi cây bố ra hoa thì tỉa bớt số hoa trong chùm và ngắt bỏ những quả non để tập
trung lấy phấn được tốt.
- Khi cây mẹ ra được 9 lá thì bấm ngọn và chỉ để 2 cành, mỗi cành lấy 3 chùm hoa,
mỗi chùm hoa lấy từ 3 đến 5 quả.
III.Cách tiến hành:
1. GV hướng dẫn thực hành:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
*GV nêu câu hỏi:
? Tại sao phải gieo hạt
những cây làm bố trước
những cây làm mẹ?
Mục đích của việc ngắt bỏ
những chùm hoa và quả non
trên cây bố, bấm ngọn và
ngắt tỉa cành, tỉa hoa trên cây
mẹ
GV hướng dẫn HS thực
hiện thao tác khử nhị trên
cây mẹ
? Tại sao cần phải khử nhị
trên cây mẹ
GV thực hiện mẫu : kỹ thuật
chọn nhị hoa để khử, các
thao tác khi khử nhị.
GV nêu câu hỏi:
* Mục đích của việc dùng
HS nghiên cứu trả lời câu
hỏi của GV.
HS lắng nghe GV hướng
dẫn, ghi chép để thực hiện.
HS quan sát thao tác của
GV, ghi nhớ và thực hiện.
HS nghiên cứu trả lời câu
hỏi.
1. Khử nhị trên cây mẹ:
- Chọn những hoa còn là nụ
có màu vàng nhạt để khử nhị
( hoa chưa tự thụ phấn).
- Dùng kim mũi mác tách 1
bao phấn ra nếu phấn còn là
chất trắng sữa hay màu xanh
thì được. Nếu phấn đã là hạt
màu trắng thì không được.
- Dùng ngón trỏ và ngón cái
của tay để giữ lấy nụ hoa
- Tay phải cầm kẹp tách bao
hoa ra, tỉa từng nhị một , cần
làm nhẹ tay tránh để đầu
nhuỵ và bầu nhuỵ bị thương
tổn.
- Trên mỗi chùm chọn 4 đến
6 hoa cùng lúc và là những
hoa mập để khử nhị, cắt tỉa
bỏ những hoa khác.
- Bao các hoa đã khử nhị
bằng bao cách li.
2. Thụ phấn:
- Chọn những hoa đã nở xoà,

bao cách li sau khi đã khử nhị
?
* GV hướng dẫn học sinh
chọn hoa trên cây mẹ để thụ
phấn.
GV thực hiện các thao tác
mẫu.
+ Không chọn những hoa
đầu nhuỵ khô, màu xanh nhạt
nghĩa là hoa còn non, đầu
nhuỵ màu nâu và đã bắt đầu
héo thụ phấn không có kết
quả.
+ Có thể thay bút lông bằng
những chiếc lông gà.
GV hướng dẫn học sinh
phương pháp thu hoạch và
cất giữ hạt lai.
* GV hướng dẫn học sinh
nghiên cứu phương pháp xử
lý kết quả lai theo phương
pháp thống kê được giới thiệu
trong sách giáo khoa.
Việc xử lý thống kê không
bắt buộc học sinh phải làm
nhưng gv nên hướng dẫn hs
khá giỏi yêu thích khoa học
kiểm tra đánh giá kết quả thí
nghiệm và thông báo cho
toàn lớp
HS lắng nghe hướng dẫn
của GV, ghi chép và quan
sát thao tác thực hiện.
HS lắng nghe hướng dẫn
của GV, ghi chép và quan
sát thao tác thực hiện.
HS ghi chép và nghiên
cứu SGK để xử lí thống kê.
đầu nhị to màu xanh sẫm, có
dịch nhờn.
- Thu hạt phấn trên cây bố:
chọn hoa vừa nở, cánh hoa
và bao phấn vàng tươi, khi
chín hạt phấn chín tròn và
trắng.
- Dùng kẹp ngắt nhị bỏ vào
đĩa đồng hồ.
- Dùng bút lông chà nhẹ trên
các bao phấn để hạt phấn
bung ra.
-Dùng bút lông chấm hạt
phấn cây bố lên đầu nhuỵ
hoa của cây mẹ đã khử nhị.
- Bao chùm hoa đã thụ phấn
bằng túi cách li, buộc nhãn,
ghi ngày và công thức lai.
3.Chăm sóc và thu hoạch
- Tưới nước đầy đủ.
- Khi quả lai chín thì thu
hoạch, cẩn thận tránh nhầm
lẫn các công thức lai.
- Bổ từng quả trải hạt lên tờ
giấy lọc ghi công thức lai và
thứ tự quả lên tờ giấy đó.
- Phơi khô hạt ở chổ mát khi
cầ gieo thì ngâm tờ giấy đó
vào nước lã hạt sẽ tách ra.
4. Xử lí kết qủa lai:
Kết qủa thí nghiệm được tổ
hợp lại và xử lí theo phương
pháp thống kê
2. Học sinh thực hành:
- Từng nhóm học sinh tiến hành thao tác theo hướng dẫn.
- GV quan sát và chỉnh sửa thao tác sai của HS.
- HS ghi nhận kết quả thực hành để viết báo cáo.
3. Viết báo cáo:

Học sinh viết báo cáo về các bước tiến hành thí nghiệm và kết quả nhận được.
IV. Dặn dò:
- Nộp báo cáo vào tuần sau.
- Chuẩn bị bài tập chương I.
________________________________________
Tiết: 15
Bài 15 : BÀI TẬP CHƯƠNG
I. Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần:
- Khắc sâu các kiến thức đã học về phần di truyền, cơ chế di truyền và biến dị.
- Biết cách giải một số bài tập cơ bản về cơ sở vật chất và cơ chế di truyền ở cấp độ
phân tử và cấp độ tế bào.
- Biết cách giải một số bài tập cở bản về quy luật di truyền.
II. Tiến trình tổ chức bài học:
Kiểm tra bài tường trình về quy trình thực hành lai giống của học sinh.
2. Bài mới:
Hoạt động của
giáo viên
học sinh
Nội dung
*Hoạt động 1: khái quát
đặc điểm gen, cơ chế tự
sao, phiên mã, dịch mã:
GV: khái quát nội dung
kiến thức và cho học sinh
xây dựng các công thức.
HS lắng nghe câu hỏi
kiểm tra kiến thức cũ của
GV viên, thảo luận nhóm
nhanh và trả lời.
1. Cấu trúc của gen, phiên
mã dịch mã:
- Mỗi gen có 1 mạch chứa
thông tin gọi là mạch khuôn.
- Các gen ở sinh vật nhân sơ
có vùng mã hóa liên tục, phần
lớn các gen ở sinh vật nhân
thực có vùng mã hóa không

Câu hỏi:
? Mã di truyền là gì ?
? Cho biết bộ ba mở đầu,
bộ ba kết thúc.
? Khối lượng phân tử trung
bình của mỗi nuclêôtit là
bao nhiêu ?
? Chiều dài mỗi nu là bao
nhiêu ?
* Công thức tính toán số
nu của từng loại trong
ADN
+ Công thức tính sô nu môi
trường nội bào cung cấp khi
gen tự sao n đợt.
+ Công thức tính số nu môi
trường cung cấp khi gen sao
mã k đợt.
+ Mối quan hệ giữa các đại
lượng giữa ADN, ARN và
Prôtêin
mối tương quan giữa tự sao,
sao mã, dịch mã có thể biểu
diễn qua sơ đồ nào ?
- GV: cho HS trình bày các
cách giải bài tập khác nhau,
sau đó tự HS phân tích cách
nào là dễ nhận biết và
nhanh cho kết quả nhất
- GV: lưu ý HS các vấn đề
sau:
+ Đọc kĩ thông tin và yêu
cầu của đề bài.
+ Tìm mối liên hệ giữa
- Mã di truyền là mã bộ 3.
HS trả lời nhanh câu hỏi
của GV.
- Mỗi nu có khối lượng
phân tử trung bình là
300đvC.
- Mỗi nu có chiều dài bằng
3,4A0
.
HS ghi công thức.
- HS dựa vào kiến thức đã
học nêu sơ đồ mối tương
quan giữa các quá trình tự
sao, phiên mã và dịch mã.
HS lắng nghe và ghi chép
những điểm cần chú ý mà
GV đã nêu.
liên tục.
- Mã di truyền là mã bộ 3, tức
là cứ 3 nuclêôtit trong AND
mã hóa 1 axit amin trong phân
tử prôtêin.
- Bộ ba AUG là mã mở đầu,
còn các bộ ba: UAA, UAG,
UGA là mã kết thúc.
- Công thức :
+ N=
300
M
→ M =300 × N
+ N= 4,3
2L
→ L =
2
N
×
3,4A0
+ Về số lượng và tỉ lệ phần
trăm:
A+G =T+X =
2
N
A+G= T+X =50%
* Cơ chế tự sao :
số Nu mỗi loại môi trường
cung cấp khi gen tự sao liên
tiếp n đợt
A’=T’= (2n
-1)A =(2n
-1)T
G’=X’= (2n
-1) G= (2n
-1) X
- Tổng số Nu môi trường cung
cấp khi gen tự sao liên tiếp n
đợt
N’= (2n
-1)N
* Cơ chế sao mã :
số ri nu mỗi loại môi trường
cung cấp khi gen sao mã k đợt
A=kAm, U=kUm, G=kXm,
X=kXm
* tương quan giữa ADN và
ARN, prôtein
ADN mARN protein
tÝnh tr¹ng

thông tin và yêu cầu của
đề bài, tìm đáp số.
*Hoạt động 3: Tìm hiểu
đột biến gen, các dạng
bài tập ĐBG
* Đối với bài tập các phép
lai đã cho biết tỉ lệ phân li
KH -> tìm KG và sơ đồ lai
thì ta phải tiến hành các
bước sau:
+ Xác định tính trạng đã
cho là do 1 hay nhiều gen
quy định ?
+ Vị trí của gen có quan
trọng hay không? (gen
quy định tính trạng nằm
trong nhân hay trong tế
bào chất? Nếu trong nhân
thì trên NST thường hay
NST giới tính ?)
+ Nếu 1 gen quy định 1
tính trạng thì gen đó là
trội hay lặn, nằm trên
NST thường hay NST giới
tính?
+ Nếu đề bài ra liên quan
đến 2 hoặc nhiều gen thì
xem các gen phân li độc
lập hay liên kết với nhau ?
Nếu liên kết thì tần số
hoán vị gen bằng bao
nhiêu?
+ Nếu 2 gen cùng quy
định 1 tính trạng thì dấu
hiệu nào chứng tỏ điều
đó? Kiểu tương tác gen đó
là gì?
HS lắng nghe và ghi chép
những điểm cần chú ý mà
GV đã nêu.
HS nghiên cứu câu hỏi
trả lời câu hỏi của GV.
HS nêu cơ chế đột biến
NST.
HS nêu hậu quả của đột
biến NST.
2. Đột biến gen:
- Thay thế nuclêôtit này bằng
nuclêôtit khác, dẫn đến biến
đổi codon này thành codon
khác, nhưng:
+ Vẫn xác định axit amin cũ
-> đột biến đồng nghĩa
+ Xác định axit amin khác ->
đồng biến khác nghĩa
+ Tạo ra codon kết thúc ->
đột biến vô nghĩa
- Thêm hay bớt 1 nulclêôtit
-> đột biến dịch khung đọc
3. Đột biến NST:
- Sự biến đổi số lượng NST
có thể xảy ra ở 1 hoặc vài cặp
NST tương đồng -> lệch bội,
hay tất cả các cặp NST tương
đồng -> đa bội
- Cơ chế: do sự không phân li
của các cặp NST trong phân
bào
- Các thể đa bội lẻ hầu như
không có khả năng sinh sản
bình thường; các thể tứ bội chỉ
tạo ra các giao tử lưỡng bội có
khả năng sống do sự phân li
ngẫu nhiên của các cặp NST
tương đồng trong giảm phân.
* HƯỚNG DẪN GIẢI CÁC BÀI TẬP TRONG SGK:
Bài tập chương 1:
1. a)
3’ … TAT GGG XAT GTA ATG GGX …5’ (mạch khuôn có nghĩa của gen )

5’ … ATA XXX GTA XAT TAX XXG …3’ (mạch bổ sung )
5’ … AUA XXX GUA XAU UAX XXG…3’ (mARN )
b) Có 18/3 = 6 codon trên mARN
c) Các bộ ba đối mã của tARN đối với mỗi codon: UAU , GGG, XAU, GUA,
AUG, GGX
2. Đoạn chuỗi polipeptit : Arg Gly Ser Phe Val Asp Arg
mARN 5’ AGG GGU UXX UUX GUX GAU XGG 3’
ADN mạch khuôn 3’ TXX XXA AGG AAG XAG XTA GXX 5’
mạch bổ sung 5’ AGG GGT TXX TTX GTX GAT XGG 3’
3. Từ bảng mã di truyền:
a) Các cođon GGU, GGX, GGA, GGG trong mARN đều mã hóa glixin
b) Có 2 cođon mã hóa lizin:
- Các cođon trên mARN : AAA, AAG
- Các cụm đối mã trên tARN: UUU, UUX
c) Cođon AAG trên mARN được dịch mã thì lizin được bổ sung vào chuỗi polipeptit.
Tiết:17
BÀI 16: CẤU TRÚC DI TRUYỀN CỦA QUẦN THỂ
I. Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần:
- Giải thích được thế nào là một quần thể sinh vật cùng các đặc trưng di truyền của
quần thể.
- Biết cách tính tần số alen và tần số kiểu gen của quần thể.
- Nêu được xu hướng thay đổi cấu trúc di truyền của quần thể tự thụ phấn và giao
phối gần.
- Vận dụng kiến thức vào thực tế sản xuất chăn nuôi.
II. Phương tiện dạy học:
Bảng 1: Sự biến đổi tỉ lệ thể dị hợp và thể đồng hợp trong quần thể tự thụ phấn
Thế hệ Tỷ lệ KG đồng hợp Tỷ lệ KG dị hợp Kiểu gen
0 0 100(1) Aa
1
2
3
……….
50% (1- 1/2)
75%
87,5%
50%(1/2)
25%
12,5%
n
Bảng 16 sách giáo khoa.

III. Tiến trình tổ chức bài dạy:
1. Ổn định lớp:
2. Kiểm tra bài cũ: Bài đầu chương nên không kiểm tra bài cũ
3. Bài mới:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
*Hoạt động 1: tìm hiểu các
đặc trưng di truyền của
quần thể.
GV cho học sinh quan sát
tranh về một số quần thể,
yêu cầu học sinh cho biết
quần thể là gì?
? Mỗi quần thể được đặc
trưng bởi những thành phần
nào.
?Vậy làm thế nào để xác
định được vốn gen của một
quần thể?
Yêu cầu nêu được:
+ Xác định được tần số alen.
+ Xác định thành phần kiểu
gen của quần thể.
? Tần số alen được tính bằng
cách nào ?
GV cho HS áp dụng tính
tần số alen của quần thể.
(?) Tính tần số alen A trong
quần thể cây này là bao
nhiêu?
Cây hoa đỏcóKG AAchứa 2
alenA
Cây hoa đỏ có KG Aa chứa
1 alen A và 1 alen a.
Cây hoa trắng có KG aa
chứa 2 alen a.
GV yêu cầu HS tính tần số
alen a?
HS nhớ lại kiến thức đã
học kết hợp với quan sát
tranh nhắc lại khái niệm
quần thể.
HS nêu đặc trưng của
quần thể là vốn gen.
HS đọc thông tin SGK
để trả lời.
=> Vốn gen được thể
hiện qua tần số alen và tỉ
số KG của quần thể.
HS nghiên cứu SGK
trả lời.
HS dựa vào kiến thức
vừa học hoàn thành bài
tập của GV.
HS dựa vào khái niệm
để tính tần số alen A
trong quần thể.
I. Các đặc trưng di truyền của
quần thể
1. Định nghĩa quần thể:
Quần thể là một tổ chức của
các cá thể cùng loài, sống trong
cùng một khoảng không gian
xác định, ở vào một thời điểm
xác định và có khả năng sinh ra
các thế hệ con cái để duy trì nòi
giống.
2. Đặc trưng di truyền của
quần thể:
* Vốn gen : tập hợp tất cả các
alen có trong quần thể ở một
thời điểm xác định, các đặc
điểm của vốn gen thể hiện thông
qua các thông số là tần số alen
và tần số kiểu gen.
* Tần số alen:
- Tỉ lệ giữa số lượng 1 loại
alen nào đó trên tổng số alen
được tạo ra.
Ví dụ: Quần thể đậu Hà lan
gen quy định màu hoa đỏ có 2
loại alen: A - là hoa đỏ, a – là
hoa trắng.
Giả sử quần thể đậu có 1000
cây với 500 cây có KG AA, 200
cây có KG Aa, và 300 cây có
KG aa.
+ Tổng số alen A
= (500 x 2) + 200 = 1200.
+Tổng số alen A và a
= 1000 x 2 = 2000.
Vậy tần số alen A trong quần thể

? Tần số alen của quần thể
được tính bằng cách nào ?
GV yêu cầu HS áp dụng
khái niệm tính tần số các
kiểu gen trong quần thể.
GV yêu cầu HS tương tự tính
tần số kiểu gen Aa và aa?
*Hoạt động 2: tìm hiểu cấu
trúc di truyền của quần thể
GV cho HS quan sát một
số tranh về hiện tượng thoái
hóa do tự thụ phấn.
GV vấn đáp gợi ý để rút ra
kết luận:
P: Aa x Aa
F1: 50% đồng hợp ( AA +
aa) : 50% dị hợp (Aa)
F2: 75% đồng hợp : 25% dị
hợp
F3 : 87,5% đồng hợp : 12,5%
dị hợp
.
Fn : Cơ thể dị hợp: ( ½)n
Cơ thể đồng hợp : 1 – ( ½)
GV treo bảng 16, yêu cầu
HS điền tiếp số liệu vào
bảng?
GV đưa đáp án: Thế hệ thứ n
có Kiểu gen AA = { (
1
1
2
n
 
− ÷
 
) /2 }. 4n
Kiểu gen Aa =
1
4
2
n
n 
× ÷
 
Kiểu gen aa = { (
1
1
2
n
 
− ÷
 
) /2
HS nghiên cứu SGK trả
lời.
HS áp dụng tính tần số
kiểu gen AA, Aa và aa.
HS quan sát tranh, thảo
luận nhanh và hoàn
thành sơ đồ lai theo gợi
ý của giáo viên.
HS nghiên cứu và điền
vào bảng số liệu.
là:
2000
1200
= 0.6
* Tần số kiểu gen của quần thể:
Tần số của một loại kiểu gen
nào đó trong quần thể được tính
bằng tỉ lệ giữa số cá thể có kiểu
gen đó trên tổng số cá thể có
trong quần thể.
Tần số KG AA trong quần thể là
500 / 1000 = 0.5
Chú ý: Tùy theo hình thức sinh
sản của từng loài mà các đặc
trưng của vốn gen cũng như các
yếu tố làm biến đổi vốn gen của
quần thể ở mỗi loài có khác nhau.
II. Cấu trúc di truyền của
quần thể tự thụ phấn và giao
phối gần.
1. Quần thể tự thụ phấn.
* Công thức tổng quát cho tần
số kiểu gen ở thế hệ thứ n của
quần thể tự thụ phấn là:
Tần số KG AA=(
1
1
2
n
 
− ÷
 
)/2
Tần số KG Aa =
1
2
n
 
 ÷
 
Tần số KG aa = (
1
1
2
n
 
− ÷
 
)/2

}. 4n
GV yêu cầu HS rút ra nhận
xét về tần số kiểu gen qua
các thế hệ tự thụ phấn?
GV nêu câu hỏi, yêu cầu
HS tham khảo SGK trả lời.
? Giao phối gần là gì?
? Cấu trúc di truyền của
quần thể giao phối gần thay
đổi như thế nào?
? Tại sao luật hôn nhân gia
đình lại cấm không cho
người có họ hàng gần trong
vòng 3 đời kết hôn với nhau?
GV liên hệ quần thể người:
hôn phối gần  sinh con bị
chết non, khuyết tật di truyền
20- 30% --> cấm kết hôn
trong vòng 3 đời.
HS nêu được tần số kiểu
gen dị hợp giảm dần, tần
số kiểu gen đồng hợp
tăng dần.
HS tham khảo SGK,
trả lời nhanh câ hỏi của
GV.
HS nêu được: tần số kiểu
gen dị hợp giảm dần, tần
số kiểu gen đồng hợp
tăng dần.
* Kết luận:
Thành phần kiểu gen của quần
thể cây tự thụ phấn qua các thế
hệ sẽ thay đổi theo hướng tăng
dần tần số kiểu gen đồng hợp tử
và giảm dần tần số kiểu gen dị
hợp tử.
2. Quần thể giao phối gần
* Khái niệm:
- Đối với các loài động vật,
hiện tượng các cá thể có cùng
quan hệ huyết thống giao phối
với nhau thì được gọi là giao
phối gần.
- Cấu trúc di truyền của quần
thể giao phối gần sẽ biến đổi
theo hướng tăng tần số kiểu gen
đồng hợp tử và giảm tỉ lệ kiểu
gen dị hợp tử.
IV. Củng cố:
Giáo viên cho học sinh làm một số câu hỏi trắc nghiệm sau:
Câu 1: Kết quả nào dưới đây không phải là do hiện tượng giao phối gần?
A. Hiện tượng thoái hoá.
B. Tỉ lệ thể đồng hợp tăng, thể dị hợp giảm.

C. Tạo ưu thế lai.
D. Tạo ra dòng thuần.
E. Các gen lăn đột biến có hại có điều kiện xuất hiện ở trạng thái đồng hợp.
Câu 2: Cơ sở di truyền học của luật hôn nhân gia đình: “cấm kết hôn trong họ hàng
gần” là:
A. ở thế hệ sau xuất hiện hiện tượng ưu thế lai.
B. Gen trội có hại có điều kiện át chế sự biển hiện của gen lặn bình thường ở trạng
thái dị hợp.
C. ở thế hệ sau xuất hiện các biển hiện bất thường về trí tuệ.
D. Gen lặn có hại có điều kiện xuất hiện ở trạng thái đồng hợp gây ra những bất
thường về kiểu hình.
Câu 3: Trong chọn giống, người ta sử dụng phương pháp giao phối cận huyết và tự
thụ phấn để:
A. Củng cố các đặc tính quý.
B. Tạo dòng thuần.
C. Kiểm tra và đánh giá kiểu gen của từng dòng thuần.
D. Chuẩn bị cho việc tạo ưu thế lai, tạo giống mới.
E. Tất cả đều đúng.
Ngày soạn:25 /9/2011
Tiết:18
BÀI 17: CẤU TRÚC DI TRUYỀN CỦA QUẦN THỂ ( Tiếp).
I. Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần :
- Nêu được các đặc trưng của quần thể về mặt di truyền học là đơn vị tiến hoá cơ sở
của loài giao phối.
- Trình bày được nội dung, ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn của định luật Hacđi –
Vanbec.
- Biết so sánh quần thể xét về mặt sinh thái học và di truyền học, tính toán cấu trúc
kiểu gen của quần thể, tần số tương đối của các alen.
Hình 17 trong sách giáo khoa
1. Ổn định lớp - Kiểm tra sĩ số:
- Những đặc trưng cơ bản của quần thể giao phối.
- Đặc điểm cấu trúc di truyền của quần thể tự thụ phấn và giao phối cận huyết.

- Cách tính tần số alen và tần số kiểu gen của quần thể giao phối.
3. Bài mới:
* Hoạt động 1: tìm hiểu
cấu trúc di truyền của quần
thể ngẫu phối.
? Quần thể là gì ?
GV cho học sinh đọc mục
III.1 kết hợp kiến thức đã học.
? Hãy phát hiện những dấu
hiệu cơ bản của quần thể được
thể hiện trong định nghĩa quần
thể.
? Quần thể ngẫu phối là gì.
GV cho HS phân tích ví dụ
về sự đa dạng nhóm máu ở
người → sự đa dạng di truyền
của quần thể.
? Quần thể ngẫu phối có đặc
điểm di truyền gì nổi bật.
+ GV giải thích từng dấu
hiệu để học sinh thấy rõ đây là
các dấu hiệu nổi bật của quần
thể ngẫu phối→ đánh dấu
bước tiến hoá của loài.
Yêu cầu HS nhắc lại quần thể
tự phối và dấu hiệu của nó.
* Hoạt động 2: Tìm hiểu
trạng thái cân bằng di
truyền của quần thể ngẫu
phối.
? Trạng thái cân bằng của
quần thể ngẫu phối được duy
trì nhờ cơ chế nào ?
GV : Trạng thái cân bằng di
truyền như trên còn được gọi
là trạng thái cân bằng Hacđi-
vanbec→ định luật
- Về phương diện tiến hoá,
sự cân bằng của quần thể biểu
hiện thong qua sự duy trì ổn
định tần số tương đối các alen
HS dựa vào kiến thức đã
học, nêu được khái niệm
quẩn thể.
HS nêu được 2 dấu hiệu:
+ Các cá thể trong quần
thể thường xuyên ngẫu
phối.
+ Mỗi quần thể trong tự
nhiên được cách li ở một
mức độ nhất định đối với
các quần thể lân cận cùng
loài.
HS nghiên cứu mục III.2
HS nêu được nhờ cơ chế
điều hoà mật độ quần thể.
HS nghiên cứu sách giáo
khoa nêu được nội dung
định luật Hacđi – Vanbec.
III. Cấu trúc di truyền của
quần thể ngẫu phối:
1. Quần thể ngẫu phối:
- Quần thể được gọi là ngẫu
phối khi các cá thể trong quần
thể lựa chọn bạn tình để giao
phối một cách hoàn toàn ngẫu
nhiên.
* Đặc điểm di truyền của quần
thể ngẫu phối :
- Trong QT ngẫu phối các cá
thể có kiểu gen khác nhau kết
đôi với nhau 1 cách ngẫu
nhiên tạo nên 1 lượng biến dị
di truyền rất lớn trong QT làm
nguồn nguyên liệu cho tiến
hoá và chọn giống.
- Duy trì được sự đa dạng di
truyền của quần thể.
2. Trạng thái cân bằng di
truyền của quần thể.
* Một quần thể được gọi là
đang ở trạng thái cân bằng di
truyền khi tỉ lệ các kiểu gen
( thành phần kiểu gen ) của
quần thể tuân theo công thức
sau:
P2
+ 2pq + q2
= 1
Định luật hacđi vanbec
* Nội dung: trong 1 quần thể
lớn, ngẫu phối, nếu không có
các yếu tố làm thay đổi tần số

trong quần thể → giới thiệu
cách tính tỉ lệ giao tử
? p được tính như thế nào?
? q được tính như thế nào?
Từ hình 17.b hãy đưa ra công
thức tổng quát chung tính
thành phần kiểu gen của quần
thể ?
? Một quần thể được xem là
cân bằng di truyền khi nào ?
GV viên cho bài tập, yêu cầu
HS áp dụng kiến thức vừa học
để hoàn thành.
* Bài toán :
Nếu trong 1 QT, lôcut gen A
chỉ có 2 alen Avà a nằm trên
NST thường
- Gọi tần số alen A là p, a là q.
Tổng p và q =1
- Các kiểu gen có thể có : Aa,
AA, aa
Giả sử TP gen của quần thể
ban đầu là :
0,64AA+0,32Aa+ 0,04aa=1
Hãy tính thành phần kiểu gen
và tần số alen ở F1 ?
p = số alen A có trong vốn
gen/ tổng số alen trong
vốn gen
q = số alen a có trong vốn
gen/ tổng số alen trong
vốn gen
HS nghiên cứu SGK, trả
lời: QT có cấu trúc DT:
p2
AA+ 2pqAa +q2
aa =1
Trong đó :
+ p2
là tần số kiểu gen
AA,
+ 2pq là tần số kiểu gen
Aa
+ q2
là tần số kiểu gen aa
→ Một quần thể cân bằng
di truyền khi thành phần
kiểu gen thoả biểu thức:
p2
AA+ 2pqAa +q2
aa =1
HS thảo luận, hoàn
thành bài tập GV giao.
+Tỉ lệ giao tử của quần
thể ban đầu.
pA = 0,64 +
2
32,0
= 0,8
qa = 0,04 +
2
32,0
= 0,2
+ Thành phần kiểu gen ở
F1:
p2
AA = 0,64
q2
aa = 0,04
2pq = 0,32
alen thì thành phần kiểu gen
của quần thể sẽ duy trì không
đổi từ thế hệ này sang thế hệ
khác theo công thức :
P2
+ 2pq +q2
=1
* Bài toán :
Nếu trong 1 QT, lôcut gen A
chỉ có 2 alen Avà a nằm trên
NST thường
- Gọi tần số alen A là p, a là q.
Tổng p và q =1
- Các kiểu gen có thể có : Aa,
AA, aa
Giả sử TP gen của quần thể
ban đầu là :
0,64AA+ 0,32Aa+ 0,04aa=1
Hãy tính thành phần kiểu gen
và tần số alen ở F1 ?
- Tính được p =0,8 ; q=0,2
- Thành phần KG :

? HS nghiên cứu SGK, cho
biết định luật Hacđi – Vanbec
đúng trong những điều kiện
nào ?
*HS đọc SGK thảo luận
về các điều kiện nghiệm
đúng của định luật.
0,64AA+0,32Aa+0,04aa = 1
- Nhận xét : tần số alen và
thành phần KG không đổi qua
các thế hệ
* Điều kiện nghiệm đúng:
- Quần thể phải có kích thước
lớn
- Các cá thể trong quần thể
phải có sức sống và khả năng
sinh sản như nhau( ko có chọn
lọc tự nhiên )
- Không xảy ra đột biến ,nếu
có thì tần số đột biến thuận
bằng tần số đột biến nghịch
- Không có sự di - nhập gen
IV.Củng cố:
Một quần thể người có tần số người bị bạch tạng là 1/10000, giả sử quần thể này
cân bằng di truyền
a) Hãy tính tần số các alen và thành phần các kiểu gen cua quần thể, biết rằng bệnh
bạch tạng do gen lặn nằm trên NST thườn quy định
b) Tính xác suất để 2 người bình thường trong quần thể này lấy nhau sinh ra người
con bị bạch tạng
Tiết:19
BÀI 18 : CHỌN GIỐNG VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG
DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP
I. Mục tiêu:
- Sau khi học xong bài này học sinh có khả năng:
1.Kiến thức:
- Giải thích được cơ chế phát sinh và vai trò của biến dị tổ hợp trong qúa trình tạo
dòng thuần
- Nêu được khái niệm ưu thế lai và trình bày được các phương pháp tạo giống lai
cho ưu thế lai
- Giải thích được tại sao ưu thế lai thường cao nhất ở F1 và giảm dần ở đời sau
2. Kỹ năng:
- Phát triển kỹ năng phân tích trên kênh hình, kỹ năng so sánh, phân tích, khái quát
tổng hợp
- Kỹ năng làm việc độc lập với sgk
- Nâng cao kỹ năng phân tích hiện tượng đẻ tìm hiểu bản chất của sự việc qua chọn
giống mới từ nguồn biến dị tổ hợp
3. Thái độ:

- Hình thành niềm tin vào khoa học , vào trí tuệ con người qua những thành tựu tạo
giống bằng phương pháp lai
- Hình 18.1, 18.2, 18.3, tranh ảnh minh hoạ giống vật nuôi cây trồng năng suất cao ở
việt Nam.
- Phi u h c t p:ế ọ ậ
Nội dung
Cách tiến hành
Ưu điểm
Nhược điểm
- Quần thể là gì ? thế nào là vốn gen , thành phần kiểu gen
- Các gen di truyền lien kết với giới tính có thể đạt được trạng thái cân bằng hacđi
vanbec hay không, nếu tần số alen ở 2 giới là khác nhau
2. Bài mới:
Để tạo được giống mới trước tiên chúng ta phải có nguồn nguyên liệu chọn lọc.
Nguồn nguyên liệu đó là gì ? ( chủ yếu là nguồn biến dị tổ hợp )
Bài hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau nghiên cứu 1 số kỹ thuật tạo giống mới dựa trên
cách thức tạo nguồn biến dị di truyền khác nhau.
* Hoạt động 1 : Tìm hiểu
cách thức tạo giống thuần
dựa trên nguồn biến dị tổ
hợp.
? Tại sao lai tạo lại là phương
pháp cơ bản tạo sự đa dạng
các vật liệu di truyền cho chọn
giống ?
Nêu vấn đề: ?Tại sao BDTH
có vai trò đặc biệt quan trọng
trong việc tạo giống mới→
GV cho HS quan sát hình 18.1
GV yêu cầu học sinh quan
sát hình 18.1 và nêu cách thức
tạo giống thuần dựa trên
Vì lai tạo đã tạo ra
nguồn biến dị tổ hợp vô
cùng phong phú và đa
dạng → có vai trò đặc
biệt quan trọng trong
chọn giống và tiến hoá.
HS nghiên cứu SGK,
quan sát hình để hoàn
thành yêu cầu của GV.
I.Tạo giống thuần dựa trên
nguồn biến dị tổ hợp:
1. Cơ chế tạo dòng thuần
dựa trên nguồn biến dị tổ
hợp:
- Các gen nằm trên các NST
khác nhau sẽ phân li độc lập
với nhau nên các tổ hợp gen
mới luôn được hình thành
trong sinh sản hữu tính.

nguồn biến dị tổ hợp.
GV yêu cầu HS nghiên cứu
SGK, trình bày thành tựu chọn
giống thuần dựa trên nguồn
biến dị tổ hợp ở nước ta.
* Hoạt động 2 : tìm hiểu
phương thức tạo giống lai có
ưu thế lai cao.
Chiếu sơ đồ lai minh hoạ về
lai kinh tế giữa lợn Móng Cái
và lợn Landrat tạo con F1 và
phân tích.
? Ưu thế lai là gì?
SGK, nêu cơ sở di truyền của
hiện tượng ưu thế lai.
GV nêu câu hỏi: vì sao ở trạng
thái dị hợp con lai biểu hiện
ưu thế lai ?
GV phát phiếu học tập, yêu
cầu HS thảo luận nhanh và
điền thông tin vào phiếu học
tập.
GV tổng kết, đánh giá và
công bố đáp án của phiếu họ
HS thảo luận nhanh,
hoàn thành yêu cầu của
GV.
HS quan sát sơ đồ, so
sánh và rút ra nhận xét
→khái niệm ưu thế lai.
HS nêu được giả thuyết
siêu trội.
HS nêu được do sự
tương tác giữa hai gen
khác nhau trên cùng
lôcut.
HS nhận phiếu học tập,
nghiên cứu SGK, trao
đổi và hoàn thành phiếu
học tập.
Các nhóm lên trình
bày, bổ sung và nhận
xét.
- Chọn lọc ra những tổ hợp
gen mong muốn.
- Tự thụ phấn hoặc giao phối
cận huyết sẽ tạo ra tổ hợp gen
mong muốn ( dòng thuần )
2. Ví dụ minh hoạ:
P: Peta x Dee-geo woo-gen
↓
Giống IR8
P: IR8 x Takudan
↓
Giống IR22
II.Tạo giống lai có ưu thế lai
cao:
1. Khái niệm:
Là hiện tượng con lai có năng
suất, sức chống chịu, khả năng
sinh trưởng phát triển cao vượt
trội so với các dạng bố mẹ.
2. Cơ sở di truyền của hiện
tượng ưu thế lai.
- Giả thuyết siêu trội: kiểu gen
AaBbCc có kiểu hình vượt trội
so với AABBCC, aabbcc
,AAbbCC, AABBcc. Do sự tác
động giữa 2 gen khác nhau về
chức phận của cùng 1 lôcut→
hiệu quả bổ trợ mở rộng phạm
vi biểu hiện của tính trạng
3. Phương pháp tạo ưu thế
lai.
- Tạo dòng thuần : cho tự thụ
phấn qua 5-7 thế hệ.
- Lai khác dòng: lai các dòng
thuần chủng để tìm tổ hợp lai
có ưu thế lai cao nhất.
Lưu ý: cần tiến hành lai thuận
nghịch để tìm được tổ hợp gen
mong muốn.
+ Ưu điểm: con lai có ưu thế
lai cao sử dụng vào mục đích
kinh tế

tập.
? Nếu lai giống thì ưu thế lai
sẽ giảm dần vậy để duy trì ưu
thế lai thì dùng biện pháp
nào ?
GV yêu cầu HS trình bày
những thành tựu ứng dụng ưu
thế lai trong chọn giống đã
sưu tầm được.
GV nhận xét, kết luận.
HS nêu được: lai luân
chuyển ở ĐV và sinh
sản sinh dưỡng ở TV.
Các nhóm trình bày
những tài liệu đã sưu
tầm đựoc.
+ Nhược điểm: tốn nhiều thời
gian, chỉ biểu hiện cao nhất ở
F1 sau đó giảm dần qua các
thế hệ.
4. Một vài thành tựu ứng
dụng ưu thế lai trong sản
xuất nông nghiệp ở Việt
Nam.
- Viện lúa quốc tế IRRI người
ta lai khác dòng tạo ra nhiều
giống lúa tốt có giống lúa đã
trồng ở việt nam như : IR5,
IR8,…
IV. Củng cố
1 Câu nào sau đây giải thích về ưu thế lai là đúng:
a. Lai 2 dòng thuần chủng với nhau sẽ luôn cho ra con lai có ưu thế lai cao.
b. Lai các dòng thuần chủng khác xa nhau về khu vực địa lí luôn cho ưu thế lai cao.
Ngày soạn:5/10/2011
Tiết:20
BÀI 19 : TẠO GIỐNG MỚI BẰNG PHƯƠNG PHÁP
GÂY ĐỘT BIẾN VÀ CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức:
- Giải thích được quy trình tạo giống mới bằng phương pháp gây đột biến.
- Nêu được 1 số thành tựu tạo giống ở Việt Nam.
- Trình bày được 1 số quy trình và thành tựu tạo giống thực vật bằng công nghệ tế bào.
- Trình bày được kỹ thuật nhân bản vô tính ở động vật và nêu ý nghĩa thực tiễn của
phương pháp này.
2. Kỹ năng:
- Phát triển kỹ năng phân tích kênh hình, kỹ năng so sánh khái quát tổng hợp, làm
việc độc lập với SGK.
- Nâng cao kỹ năng phân tích hiện tượng qua chọn tạo giống mới từ nguồn biến dị
đột biến và công nghệ tế bào.
3. Thái độ:
- Xây dựng niềm tin vào khoa học về công tác tạo giống.
II. Thiết bị day học
- Hình 19, tranh ảnh giới thiệu về các thành tựu chọn giống đông thực vật liên quan
đến bài học
- Phiếu học tập 1:
Nội dung
Cách tiến hành

Đối tượng
Thành tựu
Lai tế bào Nuôi cấy hạt phấn
Cách tiến hành
Thành tựu
Triển vọng
Nội dung
Cách tiến hành
Thành tựu
Ý nghĩa
- Nguồn biến dị di truyền của quần thể vậy nuôi cây trồng được tạo ra bằng cách nào?
sao
- Thế nào la ưu thế lai? tại ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm dần qua
các thế hệ?
2. Bài mới:
thầy
Hoạt động của trò Nội dung
* Hoạt động 1: tìm hiểu tạo
giống mới bằng phương
pháp gây đột biến.
mục I.1, hoàn thành phiếu
học tập 1.
GV nhận xét, kết luận và
đưa đáp án của phiếu học tập.
? Tại sao sau khi gây đột
biến nhân tạo cần phai chọn
lọc ?
* GV cho HS quan sát một số
hình ảnh về thành tựu tạo
giống bằng phương pháp gây
đột biến, yêu cầu HS trình
bày những thành tựu chọn
giống đã sưu tầm được.
HS nghiên cứu SGK, thảo
luận nhanh và điền thông
tin vào phiếu học tập.
Các nhóm cử đại diện lên
trình bày, nhóm còn lại bổ
sung.
Dựa vào tính vô hướng
của đột biến, trả lời.
HS quan sát, ghi nhận.
Sau đó trình bày những tài
liệu đã sưu tầm được.
I. Tạo giống mới bằng
phương pháp gây đột biến
1. Quy trình:
- Gồm 3 bước
+ Xử lí mẫu vật bằng tác
nhân đột biến.
+ Chọn lọc các cá thể đột
biến có kiểu hình mong muốn.
+ Tạo dòng thuần chủng.
- Lưu ý : phương pháp này
đặc biệt có hiệu quả với vi
sinh vật.
2. Một số thành tựu tạo
giống ở việt nam.
- Xử lí các tác nhân lí hoá thu
được nhiều chủng vsv, lúa,
đậu tương….có nhiều đặc tính
quý.
- Sử dụng cônxisin tạo được
cây dâu tằm tứ bội → dâu tằm

GV nhận xét, đánh giá, kết
luận.
*Hoạt đông 2 : tìm hiểu tạo
giống bằng công nghệ tế
bào.
GV cho học sinh quan sát
sơ đồ lai tế bào, yêu cầu HS
nghiên cứu mục II.1
Phát phiếu học tập 2 yêu
cầu HS hoàn thành PHT
GV tổng kết và đưa đáp án
của phiếu học tập.
GV yêu cầu HS về nhà tự
rút ra quy trình và ý nghia
của phương pháp nuôi cấy
hạt phấn.
công nghệ tế bào động vật
GV đặt vấn đề: nếu bạn có 1
con chó có KG quý hiếm, làm
thế nào để bạn có thể tạo ra
nhiều con chó có KG y hệt
con chó của bạn→ thành tựu
công nghệ tế bào động vật.
* GV yêu cầu HS quan sát
hình 19 mô tả các bước trong
nhân bản vô tính cừu Đôli
bằng cách hoàn thành phiếu
học tập 3.
HS quan sát hình, rút ra
nhận xét.
Sau đó, nghiên cứu
SGK, thảo luận nhóm và
điền thông tin vào phiếu
học tập.
Từng nhón báo cáo, các
nhóm còn lại nhận xét.
HS lắng nghe tình huống,
ghi nhận và xác định được
nhờ công nghệ tế bào
động vật.
tam bội có năng suất cao.
- Táo Gia lộc xử lí NMU →
‘táo má hồng’ cho năng suất
cao.
II. Tạo giống bằng công
nghệ tế bào.
1 Công nghệ tế bào thực
vật:
- Cách tiến hành:
+ Tạo tế bào trần bằng cách
loại bỏ thành tế bào.
+ Cho tế bào trần của hai loài
đem lai vào môi trường đặc
biệt, kết dính → tế bào lai.
+ Cho tế bào lai vào môi
trường đặc biệt→ cây lai khác
loài.
- Thành tựu: lai thành công tế
bào của cây khoai tây và cây
cà chua.
- Triển vọng: tạo giống mới
có nguồn gen khác xa nhau.
2.Công nghệ tế bào động vật:
a. Nhân bản vô tính động
vật:

GV nhận xét, kết luận và
đưa đáp án của phiếu học
tập.
GV yêu cầu HS nêu ý gnhĩa
thực tiễn của công nghệ tế
bào động vật.
GV cho HS quan sát hình,
nêu câu hỏi, gọi HS đứng lên
trả lời.
? Cấy truyền phôi là gì
? Ý nghĩa của cấy truyền
phôi.
HS quan sát hình, nghiên
cứu SGK, thảo luận nhóm
và hoàn thành phiếu học
tập theo yêu cầu.
Các nhóm cử đại diện
trình bày. Các nhóm còn
lại bổ sung.
HS nghiên cứu SGK, nêu
được ý nghĩa của công
nghệ tế bào thực vật.
HS quan sát hình, nghiên
cứu SGK, trả lời.
*Các bước tiến hành :
+ Tách tế bào tuyến vú của
cừu cho nhân, nuôi trong
phòng thí nghiệm.
+ Tách tế bào trứng của cừu
khác loại bỏ nhân của tế bào
trứng.
+ Chuyển nhân của tế bào
tuyến vú vào tế bào trứng đã
bỏ nhân.
+ Nuôi cấy trên môi trường
nhân tạo để trứng phát triển
thành phôi.
+ Chuyển phôi vào tử cung
của cừu mẹ để nó mang thai
và sinh ra cừu con (cừu Đôli)
* Ý nghĩa:
- Nhân nhanh giống vật nuôi
quý hiếm.
- Tạo ra các giới ĐV mang
gen người nhằm cung cấp cơ
quan nội tạng cho người bệnh.
b. Cấy truyền phôi

Phôi được tách thành nhiều
phần riêng biệt, mỗi phần sau
đó sẽ phát triển thành một
phôi riêng biệt → tạo thành
nhiều con vật giống nhau.
IV. Củng cố
? Làm thế nào để loại bỏ 1 tính trạng không mong muốn ở một giống cây cho năng
suất cao
V. Dặn dò:
- Trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa.
__________________________________
Tiết: 21
BÀI 20 : TẠO GIỐNG MỚI NHỜ CÔNG NGHỆ GEN
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức:
- Giải thích được các khái niệm cơ bản như : công nghệ gen, ADN tái tổ hợp, thể
truyền, plasmid.
- Trình bày được các bước cần tiến hành trong kỹ thuật chuyển gen.
- Nêu được khái niệm sinh vật biến đổi gen và các ứng dụng của công nghệ gen
trong việc tạo ra các giống sinh vật biến đổi gen.
2. Kỹ năng:

- Phát triển kỹ năng phân tích kênh hình, so sánh, khái quát tổng hợp.
3. Thái độ:
- Hình thành niềm tin và say mê khoa học.
- Hình 20.1 , 20.2 sách giáo khoa.
- Sơ đồ tạo AND tái tổ hợp.
Tạo AND tái tổ hợp
Cách tiến hành
Hệ enzim
Thể truyền
- Phiếu học tập 2: Tạo sinh vật chuyển gen
Động vật Thực vật Vi sinh vật
Cách tiến hành
Thành tựu
Thể truyền
- Trình bày phương pháp tạo giống nhờ công nghệ tế bào thực vật
- Giải thích quá trình nhân bản vô tính ở động vật, ý nghĩa thực tiễn
2. Bài mới:
*Hoạt động 1: Tìm hiểu công
nghệ gen.
GV vấn đáp.
? Công nghệ gen là gì ?
GV cho HS quan sát sơ đồ
tạo AND tái tổ hợp, phát phiếu
học tập 1, yêu cầu HS làm việc
nhóm để hoàn thành phiếu học
HS đọc SGK, nêu được:
→ kỹ thuật chuyển gen từ
tế bào này sang tế bào
khác tạo ra những tế bào
có gen bị biến đổi.
HS quan sát hình, nhận
phiếu học tập, thảo luận
I. Công nghệ gen.
1. Khái niệm công nghệ
gen:
Công nghệ gen là quy trình
tạo ra những tế bào sinh vật
có gen bị biến đổi hoặc có
thêm gen mới.
2.Các bước cần tiến hành
trong kỹ thuật chuyển gen.
a. Tạo ADN tái tổ hợp
* Cách tiến hành:
- Tách chiết thể truyền và
gen cần chuyển ra khỏi tế

tập.
? Người ta đưa AND tái tổ
hợp vào tế bào nhận bằng cách
nào ?
? Khi thực hiện bước 2 của kỹ
thuật cấy gen, trong ống
nghiệm có vô số vi khuẩn, một
số có ADN tái tổ hợp xâm nhập
vào, số khác lại không có →
làm cách nào để tách được các
tế bào có ADN tái tổ hợp với
các tế bào không có ADN tái tổ
hợp ?
* Hoạt động 2 : Tìm hiểu ứng
dụng công nghệ gen trong tạo
giống biến đổi gen.
GV cho HS quan sát một số
hình ảnh về sinh vật biến đổi
gen, yêu cầu HS đưa ra khái
niệm sinh vật biến đổi gen.
Cách phương pháp tạo sinh vật
biến đổi gen.
nhóm và hoàn thành
phiếu học tập bằng cách
điền thông tin.
HS cử đại diện trình bày
theo yêu cầu của GV. Sau
đó nhận xét và bổ sung
cho nhau.
HS nghiên cứu SGK nêu
được phương pháp đưa
AND tái tổ hợp vào tế bào
nhận.
HS nêu được phương
pháp sử dụng thể truyền
có gen đánh dấu.
HS quan sát, nhận xét.
Mỗi cá nhân tự tham khảo
SGK, nêu được khái niệm
và các cách tạo sinh vật
biến đổi gen.
bào.
-Xử lí bằng một loại enzin
giới hạn để tạo ra cùng 1
loại đầu dinh.
- Dùng enzim nối để gắn
chúng tạo ADN tái tổ hợp.
* Thể truyền: thường được
sử dụng là plasmid hoặc
virut.
* Hệ enzim: Enzim cắt giới
hạn (restrictaza) và enzim
nối (ligaza).
b. Đưa ADN tái tổ hợp vào
trong tế bào nhận.
- Dùng muối canxi clorua
hoặc xung điện cao áp làm
giãn màng sinh chất của tế
bào để ADN tái tổ hợp dễ
dàng đi qua
c. Phân lập dòng tế bào
chứa ADN tái tổ hợp
- Chọn thể truyền có gen
đánh dấu. Các sản phẩm của
gen đánh dấu có thể được
nhận biết bằng các kỹ thuật
nhất định.
II. Ứng dụng công nghệ
gen trong tạo giống biến
đổi gen.
1. Khái niệm sinh vật
biến đổi gen:
- Khái niệm : là sinh vật mà
hệ gen của nó được làm
biến đổi phù hợp với lợi ích
của con người.
- Cách làm biến đổi hệ gen
của sinh vật:
+ Đưa thêm một gen lạ vào
hệ gen của sinh vật.
+ Làm biến đổi một gen đã
có sẵn trong hệ gen.
+ Loại bỏ hoặc làm bất hoạt

* GV cho HS quan sát lại các
hình ảnh một số giống cây
trồng, dòng vi sinh vật biến đổi
gen.
GV phát phiếu học tập 2, yêu
cầu HS làm việc nhóm để hoàn
thành nội dung phiếu học tập.
GV quan sát HS thảo luận.
GV đánh giá, kết luận.
GV gọi nhóm đại diện lên
nêu thành tựu tạo giống cây
trồng biến đổi gen.
? Nêu thành tựu tạo dòng vi
sinh vật biến đổi gen ?
GV nhận xét, bổ sung, kết
luận.
HS quan sát hình, so
sánh.
Nhận phiếu học tập, tách
nhóm và làm theo yêu cầu
của GV.
HS thảo luận, tổng kết
và điền thông tin vào
phiếu học tập, sau đó cử
đại diện lên trình bày
thành tựu tạo động vật
biến đổi gen.
Các nhóm còn lại bổ
sung.
HS trình bày thành tựu
tạo giống cây trồng biến
đổi gen.
HS dựa vào kết quả thảo
luận trình bày.
một gen nào đó trong hệ
gen.
2. Một số thành tựu tạo
giống biến đổi gen.
a) Tạo động vật chuyển
gen:
- Cách tiến hành:
+ Lấy trứng cho thụ tinh
trong ống nghiệm.
+ Tiêm gen cần chuyển vào
hợp tử và hợp tử phát triển
thành phôi.
+ Cấy phôi đã được chuyển
gen vào tử cung con vật
khác để nó mang thai sinh
đẻ.
- Thành tựu:
+ Chuyển gen prôtêin người
vào cừu.
+ Chuyển gen hoocmôn
sinh trưởng của chuột cống
vào chuột bạch→ KL tăng
gấp đôi.
b) Tạo giống cây trồng biến
đổi gen:
+ Chuyển gen trừ sâu từ vi
khuẩn sang cây bông.
+ Tạo giống lúa “gạo vàng”
có khả năng tổng hợp β –
caroten.
c) Tạo dòng vi sinh vật biến
đổi gen:
-Tạo dòng vi khuẩn mang
gen mã hoá insulin trị bệnh
đái tháo đường.
IV. Củng cố:
1. Trong kỹ thuật di truyền đã tạo ra những loại cây trồng nào ?
2. Trình bày một số ứng dụng của kỹ thuật chuyển gen.
V. Bài tập về nhà :
- Chuẩn bị câu hỏi 1,2,3,4 sách giao khoa
- Đọc mục em có biết trang 88 sách giáo khoa

Tiết:22
BÀI 21 : DI TRUYỀN Y HỌC
I.Mục tiêu:
- Nêu được khái niệm di truyền y học.
- Trình bày được khái niệm, nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và hậu quả của các bệnh
phêninkêto niệu, hội chứng Đao, ung thư.
II . Thiết bị dạy học:
- Hình 21.1, 21.2 sách giáo khoa
- Phi u h c t p.ế ọ ậ
Nội dung
Nguyên nhân
Cơ chế
Cách chữa

- Hệ gen của sinh vật có thể bị biến đổi bằng những cách nào ?
- Trình bày một số ứng dụng của kỹ thuật chuyển gen.
2. Bài mới:
GV yêu cầu HS dựa vào
hiểu biết, nêu một số bệnh
di truyền ở người.
GV nhận xét, nêu tiếp
câu hỏi: Di truyền y học là
gì ? Ứng dụng.
về bệnh di truyền phân
tử.
GV vấn đáp.
? Bệnh di truyền phân tử là
gì? Nêu một vài bệnh di
truyền phân tử.
GV phát phiếu học tập,
yêu cầu HS thảo luận nhóm
nhanh và hoàn thành nội
dung yêu cầu của phiếu học
tập.
GV yêu cầu các nhóm cử
đại diện lên trình bày.
* Hoạt động 2 :Tìm hiểu
hội chứng bệnh liên quan
đế đột biến NST.
HS nêu một số ví dụ về
bệnh di truyền.
HS đọc SGK, trả lời câu
hỏi của GV.
HS đọc SGK, nêu khái
niệm bệnh di truyền phân
tử và ví dụ về bệnh di
truyền phân tử.
HS nhận phiếu học tập,
thảo luận nhóm, điền
thông tin vào phiếu.
HS trình bày nội dung
phiếu học tập vừa hoàn
thành.
Các nhóm còn lại bổ
sung.
I. Khái niệm di truyền y học.
- Là 1 bộ phận của di truyền
người, chuyên nghiên cứu phát
hiện các cơ chế gây bệnh di
truyền.
- Ứng dụng: đề xuất các biện
pháp phòng ngừa, cách chữa trị
các bệnh di truyền ở người.
II. Bệnh di truyền phân tử.
- Khái niệm : Là những bệnh mà
cơ chế gây bệnh phần lớn do đột
biến gen gây nên
- Ví dụ: bệnh bạch tạng, hồng
cầu hình lưỡi liềm,..
*Cơ chế gây bệnh và phương
pháp chữa bệnh phêninkêtô-
niệu:
- Nguyên nhân: do đột biến gen
quy định enzim chuyển hóa
phêninalanin → tirozin.
+ Người bình thường: gen tổng
hợp enzim chuyển hoá
phêninalanin→ tirôzin.
+ Người bị bệnh: gen bị đột biến
không tổng hợp được enzim này
nên phêninalanin tích tụ trong
máu đi lên não đầu độc tế bào
- Chữa bệnh: phát hiện sớm ở trẻ
→ cho ăn kiêng với lượng
phêninalanin thích hợp.
III. Hội chứng bệnh liên quan
đế đột biến NST
- Khái niệm : SGK
- Ví dụ : hội chứng Đao
- Cơ chế :

GV vấn đáp.
? Hội chứng bệnh liên
quan đến đột biến NST là
gì ?
? Trình bày cơ chế gây
hội chứng Đao ? Hậu quả
và cách phòng bệnh.
? Bệnh di truyền phân tử
và hội chứng bệnh NST,
nhóm nào gây hậu quả
nghiêm trọng hơn? Tại
sao?
GV cho HS xem hình
21.1, kết luận.
về bệnh ung thư.
GV yêu cầu HS nghiên
cứu mục III.
? Hãy cho một số ví dụ về
bệnh ung thư mà em biết ?
GV cho HS quan sát hình
21.2, yêu cầu HS nêu khái
niệm u ác tính.
? Nguyên nhân gây bệnh
ung thư ?
? Chúng ta có thể làm gì để
phòng ngừa các bệnh ung
thư.
GV cho HS xem hình bệnh
nhân bị ung thư, bổ sung,
kết luận.
HS đọc SGK, trả lời.
HS viết được sơ đồ cơ
chế gây hội chứng Đao.
Nêu được hậu quả và
cách phòng.
HS nêu được hội chứng
bệnh do NST gây hậu quả
nghiêm trọng hơn.
HS đọc mục III.
HS nêu được: ung thư
vú, ung thư cổ tử cung,
ung thư gan, ung thư
phổi,…
HS quan sát hình, nhận
xét và hình thành khái
niệm u ác tính.
HS nêu được: chưa hoàn
toàn sáng tỏ, nhưng cũng
xác định được là do ĐBG,
ĐB NST,..
HS nêu được cách điều
trị bệnh ung thư.
- Hậu quả: thấp bé, khe mắt
xếch, dị tật tim và ống tiêu hóa,
…
- Cách phòng bệnh : không nên
sinh con khi người mẹ tuổi cao.
IV. Bệnh ung thư
- Khái niệm: là loại bệnh đặc
trưng bởi sự tăng sinh không
kiểm soát được của 1 số loại tế
bào cơ thể dẫn đến hình thành
các khối u chèn ép các cơ quan
trong cơ thể.
- Khối u ác tính là khi các tế bào
của nó có khả năng tách khỏi mô
ban đầu di chuyển đến các nơi
khác trong cơ thể tạo các khối u
khác nhau.
- Nguyên nhân, cơ chế: đột biến
gen, đột biến NST
Đặc biệt là đột biến xảy ra ở 2
loại gen :
+ Gen quy định yếu tố sinh
trưởng.
+ Gen ức chế các khối u.
- Cách điều trị :
+ Chưa có thuốc đặc trị, người ta
dùng tia phóng xạ hoặc hoá chất
để diệt các tế bào ung thư.
+ Thức ăn đảm bảo vệ sinh, môi
trường trong lành.
IV. Củng cố

1. Mô tả đặc điểm một số bệnh di truyền ở người ? Phương pháp phòng và chữa các
bệnh di truyền ở người.
2. Nêu có chế phát sinh và hậu quả, cách phòng hội chứng Đao.
3. Nêu nguyên nhân và cách phòng bệnh ung thư.
V. Dằn dò:
____________________________________
Tiết:23
BÀI 22 : BẢO VỆ VỐN GEN CỦA LOÀI NGƯỜI
VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI CỦA DI TRUYỀN HỌC
I. Mục tiêu:
- Trình bày được các biện pháp bảo vệ vốn gen của loài người.
- Nêu được một số vấn đề xã hội của di truyền học.
- Hiểu được vai trò của tư vấn di truyền và việc sàng lọc trước sinh.
- Xây dựng được ý thức bảo vệ môi trường chống tác nhân gây đột biến.
- Hình 22.1 sách giáo khoa.
III. Tiến trình tổ chức bài dạy:
- Nêu 1 số bệnh tật di truyền liên quan đến đột biến NST ở người, cơ chế phát sinh
các loại bệnh tật đó
2. Bài mới:
GV thông báo: môi trường
sống ngày càng bị ô nhiễm,

các bệnh tật di truyền được
di truyền qua các thế hệ →
làm thế nào để hạn chế các
bệnh di truyền→giảm bớt
gánh nặng di truyền của
loài người.
vấn đề bảo vệ vốn gen của
loài người.
ảnh môi trường đất, nước,
không khí,.. bị ô nhiễm.
Nêu tác hại của việc môi
trường bị ô nhiễm và giải
pháp ?
GV yêu cầu HS đọc mục
I.2 và trả lời câu hỏi.
? Tư vấn di truyền là gì ?
? Để việc tư vấn di truyền
có hiệu quả, các chuyên gia
cần phải làm gì ?
* GV treo tranh hình 22
yêu cầu HS quan sát rồi mô
tả từng bước của phương
pháp chọc dò dịch ối và
sinh thiết tua nhau thai. GV
nêu câu hỏi.
HS nêu được: cần phải có
biện pháp bảo vệ vốn gen
của loài người.
HS quan sát hình, nêu
được tác hại, giải pháp
bằng cách hạn chế sử dụng
các loại hoá chất độc hại,
sử dụng các loại nguyên
liệu thân thiện với môi
trường.
được khái niệm.
HS có thể trao đổi nhanh,
nêu được các nội dung cần
phải làm được để tư vấn di
truyền có hiệu quả.
HS quan sát, trao đổi và
nêu được mục đích của việc
chẩn đoán trước khi sinh.
I. Bảo vệ vốn gen của loài
người.
1. Tạo môi trường trong
sạch nhằm hạn chế các tác
nhân gây đột biến:
- Tác hại: con người tiếp xúc
ngày càng nhiều loại tác nhân
gây đột biến → bệnh di
truyền.
- Giải pháp: Trồng cây bảo vệ
rừng, sử dụng thuốc bảo vệ
thực vật hợp lí, xử lí chất thải,
…
2. Tư vấn di truyền và việc
sàng lọc trước sinh:
* Tư vấn di truyền:
- Là hình thức trao đổi ý kiến,
cung cấp thông tin và cho lời
khuyên về khả năng đứa trẻ
sinh ra mắc 1 tật bệnh di
truyền mà bản than cặp vợ
chồng hay người than của họ
đã mắc bệnh ấy.
- Để việc tư vấn di truyền có
hiệu quả, cần:
+ Chẩn đoán đúng bệnh di
truyền.
+ Xây dựng được phả hệ của
người bệnh.
+ Chẩn đoán xác suất xuất
hiện trẻ mắc bệnh ở đời sau để
có thể cho ngưng thai kì giúp
giảm thiểu các bệnh di truyền
cho gia đình và xã hội.
* Sàng lọc trước khi sinh:
- Chẩn đoán trước sinh :
Là xét nghiệm phân tích NST,
ADN xem thai nhi có bị bệnh
di truyền hay không.

? Vì sao cần phải sàng lọc
trước khi sinh.
? Chẩn đoán trước khi sinh
bằng những phương pháp
nào ?
GV bổ sung.
? Ý nghĩa của tư vấn di
truyền và sang lọc trước khi
sinh ?
* GV yêu cầu HS đọc mục
I.3.
GV vấn đáp.
? Liệu pháp gen là gì?
và yêu cầu HS nêu quy
trình của liệu pháp gen.
?Quy trình liệu pháp gen?
Những tồn tại của liệu pháp
gen.
HS nêu được
* PP chọc dò dịch ối :
+ Hút ra 10-20 ml dịch ối
tách riêng tế bào phôi.
+ Nuôi cấy tế bào phôi, làm
tiêu bản phân tích xem thai
có bị bệnh di truyền không.
*PP sinh thiết tua nhau
thai :
+ Tách tua nhau thai.
+ Làm tiêu bản phân tích
NST.
HS nêu được vai trò của tư
vấn di truyền và sàng lọc
trước khi sinh đối với việc
bảo vệ vốn gen của loài
người.
HS nêu được khái niệm,
nêu được liệu pháp gen
dựa trên nguyên tắc kĩ
thuật chuyển gen.
HS quan sát hình, trao đổi
nhanh và nêu các bước
trong quy trình liệu pháp
gen.
Các HS còn lại nhận xét,
bổ sung.
- Kĩ thuật chẩn đoán trước khi
sinh:
+ Chọc dò dịch ối.
+ Sinh thiết tua nhau thai.
-Ý nghĩa: Để giúp giảm thiểu
việc sinh ra các trẻ tật nguyền.
3. Liệu pháp gen- kỹ thuật
của tương lai:
- Là kỹ thuật chữa bệnh bằng
thay thế gen bệnh bằng gen
lành.
- Về nguyên tắc là kỹ thuật
chuyển gen.
- Quy trình :
+ Bước 1: tách tế bào đột biến
ra khỏi cơ thể bệnh nhân.
+ Bước 2: các bản sao bình
thường của gen đột biến được
gài vào virút rồi đưa vào các
tế bào đột biến ở trên.
+ Bước 3: chọn các dòng tế
bào có gen bình thường lắp
đúng thay thế cho gen đột
biến rồi đưa trở lại người

*Hoạt động 2: Tìm hiểu 1
số vấn đề xã hội của di
truyền học.
*GV nêu vấn đề : những
thành tựu của di truyền học
có mang đến những lo ngại
nào cho con người không ?
- HS đọc mục II.1 SGK nêu
ý kiến về vấn đề này.
GV tổng kết ý kiến của
HS, kết luận.
GV cho HS quan sát một
số hình ảnh về sản phẩm
của sinh vật chuyển gen,
yêu cầu HS nêu lợi ích và
vấn đề đáng lo ngại sẽ gặp
phải khi sử dụng những sản
phẩm này.
* GV có thể nêu ví dụ về
cách đo chỉ số IQ.
GV nêu câu hỏi: Tính di
truyền có ảnh hưởng đến
khả năng trí tuệ hay
không ?
GV kiểm tra lại kiến thức
đã học ở lớp 10 về
HIV/AIDS.
? Di truyền học có biện
HS nêu những vấn đề đáng
lo ngại mà việc giải mã bộ
gen người có thể gặp phải.
Sau đó, HS nêu quan điểm
cá nhân của mình trong
vấn đề này.
HS nêu được lợi ích cũng
như tác hại sẽ gặp phải khi
sử dụng những sản phẩm
này.
HS lắng nghe, ghi chép.
HS đọc SGK, trả lời câu
hỏi.
HS nhớ lại kiến cũ trả lời
bệnh.
- Hạn chế : virut có thể gây hư
hỏng các gen khác( không
chèn đúng vị trí của gen trên
NST ).
II. Một số vấn đề xã hội của
di truyền học
1. Tác động xã hội của việc
giải mã bộ gen người:
Việc giải mã bộ gen người
ngoài những tích cực mà nó
đem lại cũng làm xuất hiện
nhiều vấn đề tâm lý xã hội.
2. Vấn đề phát sinh do công
nghệ gen và công nghệ tế
bào:
- Phát tán gen kháng thuốc
sang vi sinh vật gây bệnh cho
người ?
-An toàn sức khoẻ cho con
người khi sử dụng thực phẩm
biến đổi gen ?
3. vấn đề di truyền khả năng
trí tuệ:
a ) Hệ số thông minh (IQ):
Được xác định bằng các
trắc nghiệm với các bài tập
tích hợp có độ khó tăng dần.
b) Khả năng trí tuệ và sự di
truyền:
- Tập tính di truyền có ảnh
hưởng nhất định tới khả năng
trí tuệ .
4. Di truyền học với bệnh
AIDS:
- Để làm chậm sự tiến triển
của bệnh người ta sử dụng
biện pháp di truyền nhằm hạn
chế sự phát triển của virut
HIV

pháp gì để ngăn chặn đại
dịch AIDS.
câu hỏi của GV.
IV.Củng cố:
- Để giảm bớt gánh nặng di truyền và bảo vệ vốn gen của loài người, cần phải làm
gì ?
- Liệt kê một số vấn đề xã hội của Di truyền học.
V. Dặn dò:
- Chuẩn bị bài Ôn tập.
_________________________________
Tiết:24
BÀI 23 : ÔN TẬP PHẦN DI TRUYỀN HỌC
I. Mục tiêu:
- Nắm được các khái niệm cơ bản trong di truyền học từ mức độ phân tử, tế bào, cơ
thể cũng như quần thể.
- Biết cách hệ thống hoá kiến thức thông qua xây dựng các bản đồ khái niệm.
- Thiết lập các mối quan hệ giữa kiến thức của các phần đã học.
II. Phương tiện dạy học:
- Phiếu học tập, phiếu đáp án.
- Học sinh ôn tập kiến thức ở nhà.
- Học sinh chuẩn bị trước phiếu học tập theo yêu cầu của GV.
- GV chuẩn bị phiếu đáp án.
Thảo luận nhóm, vấn đáp.
2. Bài mới:
Hệ thống hoá kiến thức.
GV chia lớp thành nhóm 4 học sinh, mỗi nhóm giao nhiệm vụ hoàn thành nội dung 1
phiếu học tập sau đó lần lượt đại diện các tổ lên báo cáo, các nhóm khác đóng góp ý kiến bổ
sung. GV nhận xét, kết luận.

Hãy điền các chú thích thích hợp vào bên cạnh các mũi tên nêu trong sơ đồ dưới
đây để minh hoạ cho quá trình di truyền ở mức độ phân tử.
ADN → ARN → Prôtêin → Tính trạng ( hình thái, sinh lí….. )
↓
ADN
Bảng tóm tắt các quy luật di truyền
Tên quy luật Nội dung
Cơ sở tế
bào học
Điều kiện
nghiệm đúng
Ý nghĩa
Phân li
Tác động bổ sung
Tác động
cộng gộp
Tác động đa hiệu
Di truyền độc lập
Liên kết gen
Hoán vị gen
Di truyền
giới tính
Di truyền LK với
giới tính
Bảng so sánh quần thể ngẫu phối và tự phối
Hãy đánh dấu + ( nếu cho là đúng) vào bảng so sánh sau
Chỉ tiêu so sánh Tự phối Ngẫu phối
- Giảm tỉ lệ thể dị hợp ,tăng dần thể đồng hợp qua các
thế hệ
- Tạo trạng thái cân bằng di truyền của quần thể
- Tần số alen không đổi qua các thế hệ
-Có cấu trúc : p2AA :2pqAa : q2aa
- Thành phần các kiểu gen thay đổi qua các thế hệ
- Tạo ra nguồn biến dị tổ hợp
Bảng nguồn vật liệu và phương pháp chọn giống

Hãy điền nội dung phù hợp vào bảng sau:
Đối tượng Nguồn vật liệu Phương pháp
Vi sinh vật
Thực vật
Động vật
Hệ thống hoá kiến thức phần Biến dị.
Hãy điền thông tin thích hợp vào phiếu học tập.
Các loại
biến dị
Khái niệm Nguyên nhân và
cơ chế phát sinh
Đặc điểm Vai trò và ý
nghĩa.
Thường
biến
Biến dị
tổ hợp
Đột biến
gen
Đột biến
cấu trúc
NST
Đột biến
lệch bội
Đột biến
đa bội.

Ngày soạn: 25/10/2011
Tiết:25
PHẦN SÁU: TIẾN HOÁ
Chương I: BẰNG CHỨNG VÀ CƠ CHẾ TIẾN HOÁ
Bài 24: CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HOÁ
I. Muïc tieâu baøi hoïc:
1. Kieán thöùc: Sau khi hoïc baøi naøy hoïc sinh caàn:
- Trình baøy ñöôïc moät soá baèng chöùng veà giaûi phaåu so saùnh chöùng
minh moái quan heä hoï haøng giöõa caùc loaøi sinh vaät.
- Giaûi thích ñöôïc baèng chöùng phoâi sinh hoïc.
- Giaûi thích ñöôïc baèng chöùng ñòa lí sinh vaät hoïc.
- Neâu ñöôïc moät soá baèng chöùng teá baøo hoïc vaø sinh hoïc phaân töû.
II. Phöông tieän daïy hoïc:
Hình 24.1-24.2-baûng 24 Saùch giaùo khoa.
III. Phöông phaùp:
Thaûo luaän nhoùm, vaán ñaùp, dieãn giaûng – minh hoaï.
IV. Noäi dung daïy hoïc:
1. OÅn ñònh lôùp : Kieåm tra só soá.
2. Kieåm tra baøi cuõ:
3. Noäi dung baøi môùi:
Caùc loaøi sinh vaät hieän nay do daâu maø coù?

Tröôùc theá kæ XVIII, khoa hoïc chöa phaùt trieån, con ngöôøi giaûi thích
söï toàn taïi cuûa muoân loaøi do thöôïng ñeá, chuùa trôøi taïo ra,… Ngaøy nay
khoa hoïc hieän ñaïi ñaõ chöùng minh: caùc loaøi sinh vaät hieän nay coù chung
nguoàn goác vaø ñöôïc phaùt sinh töø giôùi voâ cô (caùc nguyeân toá hoùa hoïc
coù trong töï nhieân).
Phaàn 6 tieán hoùa trong chöông I seõ giuùp chuùng ta tìm hieåu veà vaán
ñeà naøy. Baøi 24 seõ cung caáp cho chuùng ta nhöõng baèng chöùng noùi leân
moái quan heä hoï haøng giöõa caùc loaøi sinh vaät ñoù chính laø caùc baèng
chöùng tieán hoùa.
Coù 2 loaïi baèng chöùng tieán hoùa baèng chöùng tröïc tieáp (baèng
chöùng hoùa thaïch – baøi 33 seõ nghieân cöùu) vaø baèng chöùng giaùn tieáp
( baèng chöùng giaûi phaåu so saùnh, phoâi sinh hoïc, ñòa sinh hoïc, sinh hoïc
phaân töû ñöôïc nghieân cöùu trong baøi 24.)
Hoaït ñoäng cuûa
thaày
Hoaït ñoäng cuûa
troø
Noäi dung
GV yeâu caàu HS ñoïc
muïc I, xaùc ñònh caùc
baèng chöùng giaûi
phaãu chöùng minh
ngöôøi vaø ñoäng vaät
coù nguoàn goác chung.
Quan saùt hình 24.1 vaø
traû lôøi caâu hoûi.
? Cô quan töông ñoàng
laø gì?
HS quan saùt hình,
neâu ñöôïc khaùi nieäm
vaø ví duï veà cô quan
töông ñoàng.
I. Baèng chöùng giaûi
phaãu so saùnh:
- Cô quan töông ñoàng: laø
nhöõng cô quan töông öùng
treân cô theá, coù cuøng
nguoàn goác töø moät cô
quan ôû loaøi toå tieân.
Ví duï: hình 24.1
Cô quan töông ñoàng ôû
caùc loaøi khaùc nhau coù
theå thöïc hieän nhöõng

GV cho HS quan saùt
hình moät soá cô quan thoaùi
hoaù cuûa ngöôøi, yeâu caàu
HS ñöa ra khaùi nieäm cô
quan thoaùi hoaù.
Töø caùc baèng chöùng
vöøa hoïc, em haõy ruùt
ra nhaän xeùt gì veà quan
heä giöõa caùc loaøi sinh
vaät?
GV keát luaän.
hình 24.2, yeâu caàu HS
neâu ra ñieåm gioáng
nhau trong söï phaùt
trieån phoâi cuûa moät
HS quan saùt hình,
nhaän xeùt vaø neâu
ñöôïc khaùi nieäm, ví
duï veà cô quan thoaùi
hoaù.
HS: Ruoät thöøa cuûa
ngöôøi laø cô quan thoaùi
hoùa.
HS trao ñoåi vaø ruùt ra
nhaän xeùt: caùc sinh
vaät coù nguoàn goác chung.
HS quan saùt, ruùt ra
chöùc naêng khaùc nhau.
- Cô quan thoaùi hoùa:
cuõng laø cô quan töông
ñoàng vì chuùng ñöôïc baét
töø moät cô quan ôû 1 loaøi
toå tieân nhöng chöùc naêng
khoâng coøn.
- Ví duï: SGK.
Keát luaän:
Söï töông ñoàng veà ñaëc
ñieåm giaûi phaåu giöõa
caùc loaøi laø baèng chöùng
giaùn tieáp cho thaáy caùc
loaøi sinh vaät hieän nay
ñeàu ñöôïc tieán hoùa töø
moät toå tieân chung.
II. Baèng chöùng phoâi
sinh hoïc:

soá loaøi ñoäng vaät coù
xöông soáng.
Taïi sao caùc loaøi khaùc
nhau laïi coù nhöõng
ñaëc ñieåm phaùt trieån
phoâi gioáng nhau?
GV nhaän xeùt, keát
luaän.
GV yeâu caàu HS ñoïc
thoâng tin saùch giaùo
khoa neâu khaùi nieäm
ñòa lí sinh vaät hoïc.
hình nhöõng sinh vaät coù
nhaän xeùt.
Hoïc sinh döïa vaøo
nhöõng baèng chöùng
vöøa neâu ruùt ra keát
luaän.
Hoïc sinh neâu khaùi nieäm.
+ Phoâi ngöôøi 18- 20
ngaøy coøn daáu veát khe
mang ôû coå.
+ Tim cuûa caùc loaøi
ñoäng vaät coù vuù luùc
ñaàu cuõng coù 2 ngaên nhö
tim caù.
+ Phoâi ngöôøi ñöôïc 2
thaùng vaãn coøn caùi ñuoâi
daøi.
Keát luaän:Söï gioáng nhau
trong phoâi chöùng toû caùc
loaøi coù chung nguoàn
goác.
Caùc loaøi coù hoï haøng
gaàn guõi thì söï phaùt trieån
phoâi caøng gioáng nhau ôû
giai ñoaïn muoän hôn.
III. Baèng chöùng ñòa lí
sinh vaät hoïc:
1. Khaùi nieäm:
Ñòa lí sinh vaät hoïc laø
moân khoa hoïc nghieân
cöùu veà söï phaân boá

chung nguoàn goác nhöng
phaân boá ôû caùc khu vöïc
ñòa lí khaùc nhau.
Ñieàu kieän soáng ôû
ñaûo vaø luïc ñòa khaùc
nhau, taïi sao sinh vaät
soáng ôû ñaûo vaø luïc
ñòa laïi gioáng nhau?
GV yeâu caàu HS nhaéc
laïi kieán thöùc cuõ.
? Cô sôû vaät chaát
cuûa söï soáng laø gì ?
? Boä ba AAT cuûa
moïi loaøi töø virut ñeán
ngöôøi ñeàu maõ hoùa
cho aa lôxin, töø nay
chuùng ta coù theå keát
luaän gì?
hình 24.
Phaân tích thoâng tin
baûng 24 ngöôøi coù
quan heä gaàn guõi nhaát
vôùi loaøi naøo trong boä
linh tröôûng? Taïi sao?
HS quan saùt, trao
ñoåi, ghi nhaän.
HS döïa vaøo kieán thöùc
vöøa hoïc traû lôøi.
HS neâu ñöôïc: axit
nucleâoâtit vaø
proâteâin.
HS neâu ñöôïc: caùc loaøi
sinh vaät ñeàu söû duïng
chung 1 loaïi maõ di truyeàn.
HS neâu ñöôïc ngöôøi coù
quan heä gaàn guõi nhaát
vôùi tinh tinh, do soá aa sai
khaùc laø ít nhaát.
Caùc loaøi coù quan
heä hoï haøng caøng
gaàn thì caáu truùc
protein vaø nucleotit
caøng gioáng nhau.
cuûa caùc loaøi treân traùi
ñaát.
2. Baèng chöùng ñòa lí
sinh vaät hoïc:
Nhieàu loaøi phaân boá
ôû caùc vuøng ñòa lí khaùc
nhau nhö laïi gioáng nhau
veà moät soá ñaëc ñieåm
ñaõ ñöôïc chöùng minh laø
chuùng baét nguoàn töø
moät loaøi toå tieân, sau ñoù
phaùt taùn sang caùc vuøng
khaùc.
Ñieàu naøy cuõng cho thaáy
söï gioáng nhau giöõa caùc
loaøi chuû yeáu laø do coù
chung nguoàn goác hôn laø
do chòu söï taùc ñoäng cuûa
moâi tröôøng.
IV. Baèng chöùng teá
baøo hoïc vaø sinh hoïc
phaân töû:
- Caùc loaøi ñeàu coù cô
sôû vaät chaát chuû yeáu
laø axit nucleiec (goàm ADN
vaø ARN) vaø proâteâin .
- Caùc loaøi SV ñeàu söû
duïng chung 1 loaïi maõ DT.
- Phaân tích trình töï caùc

aa cuûa cuøng 1 loaïi protein
hay trình töï caùc nucleotit
trong cuøng 1 gen ôû caùc
loaøi khaùc nhau coù theå
cho ta bieát moái quan heä
giöõa hoï haøng caùc loaøi.
V. Cuûng coá:
Caâu 1: Daïng vöôïn ngöôøi naøo döôùi ñaây coù quan heä hoï haøng gaàn guõi
vôùi ngöôøi nhaát?
A. Vöôïn ngöôøi B. Tinh tinh C. Ñöôøi öôi D.
Khæ ñoät
Caâu 2: Daáu hieäu naøo döôùi ñaây ôû ngöôøi coù quan heä nguoàn goác giöõa
ngöôøi vaø ñoäng vaät?
A. Caáu taïo cô theå ngöôøi B. Cô quan thoaùi hoùa.
C. Quaù trình phaùt trieån phoâi D.Hieän töôïng laïi gioáng.
E. Taát caû ñeàu ñuùng
Caâu 3: Hai loaøi sinh vaät soáng ôû caùc khu vöïc ñòa lí khaùc nhau ( 2 chaâu
luïc khaùc nhau) coù nhieàu ñaëc ñieåm gioáng nhau. Caùch giaûi thích naøo
döôùi ñaây veà söï gioáng nhau giöõa hai loaøi laø hôïp lí hôn caû?.
A. Hai chaâu luïc naøy trong quaù khöù ñaõ coù luùc gaén lieàn vôùi nhau.
B.Ñieàu kieän moâi tröôøng ôû hai khu vöïc gioáng nhau neân phaùt sinh
ñoät bieán gioáng nhau.
C.Ñieàu kieän moâi tröôøng ôû hai khu vöïc gioáng nhau neân choïn loïc töï
nhieân choïn loïc caùc ñaëc ñieåm thích nghi gioáng nhau.
D. Caû B vaø C
Ñaùp aùn: 1B 2E 3C
Tiết : 26 – Ngày soạn 12 /11/2011
Bài 25 : HỌC THUYẾT LAMAC VÀ HỌC THUYẾT ĐACUYN
I. Mục tiêu bài học :
Sau khi học xong bài này, học sinh cần :

- Trình bày nội dung chính của học thuyết Lamac.
- Nêu được những hạn chế của học thuyết Lamac.
- Giải thích được nội dung chính của học thuyết Đacuyn.
- Nêu được những ưu nhược điểm của học thuyết Đacuyn.
II. Phương tiện dạy học :
Hình SGK bài 25 - Sinh học 12 CB phóng to.
Một số hình ảnh GV tự sưu tầm.
III. Phương pháp dạy học :
IV. Tiến trình dạy học :
1. Ổn định lớp.
2. Kiểm tra sĩ số :
3. Kiểm tra bài cũ :
4. Bài mới :
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Néi dung
GV yªu cÇu HS vÒ
nhµ nghiªn cøu SGK,
tãm t¾t tiÓu sö cña
Lamac.
GV yªu cÇu HS
nghiªn cøu SGK, nªu
quan ®iÓm cña Lamac
vÒ tiÕn ho¸, tõ ®ã nªu
néi dung häc thuyÕt
tiÕn ho¸ cña Lamac.
GV cho HS quan s¸t
h×nh vÒ sù biÕn ®æi
chiÒu dµi cæ cña h¬u
cao cæ theo quan
niÖm cña Lamac, yªu
cÇu HS nhËn xÐt vµ
rót ra c¬ chÕ tiÕn ho¸
theo quan niÖm cña
Lamac.
GV nhËn xÐt, kÕt
luËn.
GV nªu c©u hái, yªu
cÇu HS th¶o luËn
nhanh tr¶ lêi.
? Theo em çch gi¶i
thÝch cña Lamac vÒ sù
h×nh thµnh loµi h¬u
HS nghi nhËn, ®¸nh
dÊu vµo SGK.
HS ®äc SGK, nªu ®îc
theo Lamac, sinh vËt
kh«ng bÊt biÕn vµ nªu
®îc néi dung thuyÕt
tiÕn ho¸ cña Lamac.
HS quan s¸t h×nh,
nhËn xÐt, rót ra c¬ chÕ
tiÕn ho¸.
HS kh¸c bæ sung.
- HS nªu ®îc nh÷ng
biÕn dÞ ph¸t sinh trong
®êi sèng ç thÓ do ¶nh
hëng trùc tiÕp cña m«i
trêng lµ kh«ng di truyÒn
(thêng biÕn).
I. Häc thuyÕt tiÕn ho¸
Lamac:
1. Néi dung häc thuyÕt:
- TiÕn ho¸ lµ sù ph¸t triÓn
cã kÕ thõa lÞch sö, theo híng
tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p.
- Sù thay ®æi mét çch
chËm ch¹p vµ liªn tôc cña m«i
trêng sèng lµ nguyªn nh©n
ph¸t sinh çc loµi míi tõ loµi tæ
tiªn ban ®Çu.
2. C¬ chÕ tiÕn ho¸:
- Mçi sinh vËt ®Òu chñ ®éng
thÝch øng víi sù thay ®æi cña
m«i trêng b»ng çch thay ®æi
tËp qu¸n ho¹t ®éng cña çc c¬
quan.
- Tõ 1 loµi ban ®Çu do m«i tr-
êng sèng thay ®æi theo
nhiÒu híng kh¸c nhau vµ çc
sinh vËt ë mçi híng biÕn ®æi
®Ó phï hîp víi m«i trêng sèng
qua thêi gian h×nh thµnh loµi
míi

cao cæ tõ loµi h¬u cæ
ng¾n nh vËy cã ®iÓm
nµo cha ®óng?
? Em h·y ®a ra b»ng
chøng chøng minh
trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸
cña sinh giíi cã sù diÖt
vong cña nhiÒu loµi?
GV yêu cầu HS đọc
SGK, trả lời các câu hỏi.
? §acuyn dùa trªn
nh÷ng c¬ së nµo ®Ó
x©y dùng nªn häc
thuyÕt tiÕn ho¸ cña
m×nh?
? §acuyn hiÓu vÒ çc
biÕn dÞ cña sinh vËt
nh thÕ nµo? theo em
nh vËy cã ®óng
kh«ng?
* Çc biÕn dÞ theo
quan niÖm cña §acuyn
di truyÒn häc hiÖn ®¹i
gäi lµ biÕn dÞ g×?
GV cho HS quan sát hai
quá trình chọn lọc theo
quan niệm của Đacuyn,
yêu cầu HS so sánh và rút
ra kết luận về.
- Khái niệm
- Đặc điểm
- Kết quả
- HS nªu ®îc b»ng
chøng lµ sù diÖt vong
cña çc loµi bß s¸t
khæng lå.
HS nêu đượcĐacuyn xây
dựng học thuyết tiến hoá
dựa vào những kết quả
quan sát thu được từ
trong tự nhiên.
HS nêu được: theo
Đacuyn, các cá thể được
sinh ra trong cùng một lứa
luôn có sự sai khác và
phần lớn sai khác đó là di
truyền được.
HS: Biến dÞ tæ hîp vµ
thêng biÕn.
HS xác định được:
- Cả hai quá trình đều tích
luỹ biến dị có lợi, đào thải
biến dị bất lợi.
- CLTN: không do con
người tiến hành.
- CLNT: do con người tiến
hành.
- Kết quả:
+ CLTN: Đấu tranh sinh
tồn → cá thể thích nghi
ngày càng tăng.
+ CLNT: chủ động tạo ra
các biến dị mong muốn →
3. H¹n chÕ:
- Lamac cho r»ng thêng biÕn
di truyÒn ®îc.
- Trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ sinh
vËt chñ ®éng biÕn ®æi ®Ó
thÝch nghi víi m«i trêng.
- Trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸
kh«ng cã loµi nµo bÞ tiªu diÖt
mµ chØ chuyÓn ®æi tõ loµi
nµy sang loµi kh¸c
II. Häc thuyÕt tiÕn hãa
§acuyn:
1. Néi dung chÝnh:
a) BiÕn dÞ cá thể:
- Çc ç thÓ sinh ra trong cïng
1 løa cã sù sai kh¸c
nhau( biÕn dÞ ç thÓ) vµ çc
biÕn dÞ nµy cã thÓ di truyÒn
®îc cho ®êi sau.
- T¸c ®éng trùc tiÕp cña ngo¹i
c¶nh hay cña tËp qu¸n ho¹t
®éng ë ®éng vËt chØ g©y ra
nh÷ng biÕn ®æi ®ång lo¹t
theo mét híng x¸c ®Þnh t¬ng
øng víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh
Ýt cã ý nghÜa trong chän
gièng vµ tiÕn ho¸.
b) Chän läc tù nhiªn:
- Là quá trình tích luỹ nh÷ng
ç thÓ thÝch nghi h¬n víi m«i
trêng sèng vµ ®µo th¶i nh÷ng
ç thÓ kÐm thÝch nghi.
- Kết quả: sự sống sót của những
cá thể thích nghi nhất.

GV gọi ngẫu nhiên một
HS trình bày, gọi HS khác
nhận xét, bổ sung.
GV yêu cầu HS quan
sát hình 25.2, nêu quan
niệm của Đacuyn về
nguồn gốc các loài. Yêu
cầu HS dựa vào hiểu biết
giải thích hình 25.2
GV nêu câu hỏi:
? Đacuyn thành công hơn
Lamac ở những điểm
nào ?
cứu SGK, nêu những
điểm còn hạn chế trong
học thuyết của Đacuyn.
tạo ra nhiều giống vật nuôi
và cây trồng phù hợp với
nhu cầu của con người.
HS trình bày từng nội
dung theo yêu cầu của
GV.
HS khác nhận xét.
62 3 4 51 7 8
1 2 3 4
Chi
Họ
Bộ 1 Bộ 2
Trang 3Trang 4
HS nêu được: theo
Đacuyn các loài sinh vật
trên Trái đất có nguồn gốc
chung.
được những thành công
của Đacuyn.
thảo luận nhanh trả lời.
c) Chän läc nh©n t¹o:
- Là quá trình tích luỹ nh÷ng ç
thÓ cã biÕn dÞ phï hîp víi nhu
cÇu cña con ngêi vµ lo¹i bá
nh÷ng ç thÓ cã biÕn dÞ
kh«ng mong muèn.
- Kết quả: tạo ta các giống vật
nuôi và cây trồng phù hợp với
nhu cầu của con người ®ång
thêi cã thÓ chñ ®éng t¹o ra
çc sinh vËt cã çc biÕn dÞ
mong muèn.
d) Nguån gèc çc loµi: Çc loµi
trªn tr¸i ®Êt ®Òu ®îc tiÕn ho¸
tõ mét tæ tiªn chung.
2. Ý nghÜa cña häc thuyÕt
§acuyn :
a) Thành công
- Phát hiện vai trò sáng tạo của
chọn lọc tự nhiên.
- Nªu lªn ®îc nguån gèc çc
loµi.
- Gi¶i thÝch ®îc sù thÝch nghi
cña sinh vËt vµ ®a d¹ng cña
sinh giíi.
b) Hạn chế:
Chưa hiểu rõ nguyên nhân phát
sinh biến dị và cơ chế dị truyền
biến dị.
6. Cñng cè:
- C©u hái vµ bµi tËp cuèi bµi.

Tiết :27 – Ngày soạn 20 /11/2011
Bµi 26: Häc thuyÕt tiÕn ho¸ tæng hîp hiÖn ®¹i
I . Môc tiªu:
1 . KiÕn thøc .
- Giải thích được tại sao quần thể lại là đơn vị tiến hoá mà không phải là loài hay cá
thể.
- Giải thích được quan niệm về tiến hoá và các nhân tố tiến hoá của học thuyết tiến
hoá tổng hợp hiện đại.
- GIải thích được các nhân tố tiến hoá như đột biến, di - nhập gen, các yếu tố ngẫu
nhiên, giao phối không ngẫu nhiên làm ảnh hưởng đến tần số alen và thành phần kiểu gen
của quần thể như thế nào.
2 . Kü n¨ng.
- Kü n¨ng tæng hîp , so s¸nh th«ng qua viÖc ph©n biÕt tiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn
ho¸ lín .
- Kü n¨ng lµm bµi tËp th«ng qua nh÷ng bµi tËp ®Ó thÊy ®îc vµi trß cña çc
NTTH .
- Kü n¨ng hÖ thèng ho¸ , kh¸i qu¸t ho¸ th«ng qua thiÕt lËp s¬ ®å mèi quan hÖ
gi÷a çc NTTH .
3 . Th¸i ®é.
- Gi¶i thÝch ®ù¬c tÝnh ®a d¹ng vµ sù tiÕn ho¸ cña sinh giíi ngµy nay .
- ThÊy ®îc mèi quan hÖ nh©n – qu¶ th«ng qua ho¹t ®éng t×m hiÓu çc nh©n
tè tiÕn ho¸ .
II . Ph¬ng tiÖn d¹y häc.
- Gi¸o viªn su tÇm çc tranh ¶nh cã liªn quan .
III . Ph¬ng ph¸p .
1 . Träng t©m cña bµi.
- CÇn gi¶i thÝch cho häc sinh râ quÇn thÓ lµ ®¬n vÞ tiÕn ho¸ vµ quan niÖm
vÒ tiÕn ho¸ nhá cña häc thuyÕt tiÕn ho¸ tæng hîp hiÖn ®¹i .
- CÇn lµm râ cho häc sinh kh¸i niÖm nh©n tè tiÕn ho¸ lµ nh©n tè lµm thay
®æi tÇn sè alen vµ thµnh phÇn kiÓu gen cña quÇn thÓ .
2 . Ph¬ng ph¸p .
- D¹y häc theo ph¬ng ph¸p nªu vÊn ®Ò + gi¶ng gi¶i .
IV. Néi dung.
1. æn ®Þnh líp .
2. KiÓm tra bµi cò .
- So s¸nh quan niÖm cña Lamac vµ §¸cuyn vÒ sù tiÕn ho¸ ? Nªu nh÷ng tån t¹i
chung cña 2 thuyÕt tiÕn ho¸ nµy ?
3. Bµi míi .
Quan niÖm hiÖn ®¹i ®· gi¶i quyÕt nh÷ng tån t¹i cña thuyÕt tiÕn ho¸ cæ ®iÓn,
gi¶i thÝch sù tiÕn ho¸ nµy nh thÕ nµo ? Chóng ta cïng t×m hiÓu ®iÒu nµy trong
bµi h«m nay.
Ho¹t ®éng thÇy Ho¹t ®éng trß Néi dung

cứu SGK và trả lời câu
hỏi.
? V× sao l¹i gäi lµ
thuyÕt tæng hîp? Ra
®êi vµo thêi k× nµo? T¸c
gi¶ là ai?
cứu SGK, mục I.1 và trả
lời các câu hỏi:
? Qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ nhá
diÔn ra ë ®©u? BiÓu
hiÖn? KÕt qu¶?
? Vì sao quần thể được
xem là đơn vị tiến hoá cơ
bản của loài.
? Tiến hoá lớn nghiên cứu
về vấn đề gì? VÒ mÆt
thêi gian vµ quy m« t¸c
®éng cña qu¸ tr×nh tiÕn
ho¸ nhá vµ tiÕn ho¸ lín
kh¸c nhau nh thÕ nµo?
GV nêu câu hỏi:
? V× sao ®¹i ®a sè ®ét
biÕn lµ cã h¹i cho sinh
vËt nhng l¹i lµ nguån
nguyªn liÖu cho qu¸
tr×nh tiÕn ho¸?
? T¹o sao quá trình giao
phối l¹i ®îc xem lµ t¹o
nguån nguyªn liÖu thø
cÊp cho tiÕn ho¸?
GV nêu câu hỏi, yêu cầu
HS nghiên cứu SGK, kết
hợp tái hiện kiến thức cũ,
trả lời.
HS nêu được:
- Vì tổng hợp các thành tựu về
CLTN của đacuyn và di truyền
học hiện đại, vào những năm
40 của TK 20.
- Fisơ, Handan, Dobgianxki,
Roaitơ, Mayơ.
HS nghiên cứu SGK, có thể
trao đổi nhanh và trả lời được
các câu hỏi của GV.
HS nêu được: các cá thể
trong loài tồn tại theo đơn vị
quần thể.
HS nêu được: Khái niệm và
tính chất của tiến hoá lớn.
Các HS khác nhận xét, bổ
sung.
HS tái hiện kiến thức đã học
ở HKI, nêu được:
- Môi trường khác → giá trị
thích nghi khác.
- Tổ hợp gen khác → giá trị
thích nghi khác.
HS nghiên cứu SGK, trả lời.
HS đọc SGK, phải nêu được:
làm biến đổi
+ Tần số alen
+ Tần số kiểu gen
I. Quan niÖm tiÕn ho¸ vµ
nguån nguyªn liÖu tiÕn ho¸
- Tõ nh÷ng n¨m 40 cña thÕ
kØ XX.
- ThuyÕt tiÕn ho¸ tæng hîp
kÕt hîp c¬ chÕ tiÕn hãa
b»ng CLTN cña thuyÕt tiÕn
hãa §acUyn víi di truyÒn
häc (®Æc biÖt lµ di truyÒn
häc quÇn thÓ).
1. TiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn ho¸
lín.
a. TiÕn ho¸ nhá:
- Xảy ra trong ®¬n vÞ tiÕn
hãa c¬ së: quÇn thÓ.
- BiÓu hiÖn: lµ qu¸ tr×nh
biÕn ®æi cÊu tróc di truyÒn
cña quÇn thÓ  loµi míi
xuÊt hiÖn.
- Qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ nhá
diÔn ra trªn quy m« 1 quÇn
thÓ, thời gian địa chất ngắn
nên có thể nghiên cứu bằng
thực nghiệm.
b. TiÕn ho¸ lín
- Lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi trªn
quy m« lín, diÔn ra trong
thêi gian dµi  H×nh thµnh
çc nhãm ph©n lo¹i trªn loµi.
2. Nguån biÕn dÞ di truyÒn
cña quÇn thÓ
- BiÕn dÞ di truyÒn lµ
nguån nguyªn liÖu cho tiÕn
hãa.
- §ét biÕn  BiÕn dÞ t¹o
nguån nguyªn liÖu s¬ cÊp.
- Qua giao phèi  çc alen
®îc tæ hîp ngÉu nhiªn 
BiÕn dÞ tæ hîp (Nguyªn
liÖu thø cÊp).
II. Çc nh©n tè tiÕn ho¸.
* Kh¸i niÖm: Lµ çc nh©n tè

- Nh©n tè tiÕn ho¸ là gì?
- Vì sao đột biến lại được
xem là nhân tố tiến hoá?
- T¹i sao trong çc ®ét
biÕn th× ®ét biÕn gen
®îc xem lµ nguån
nguyªn liÖu chñ yÕu?
? Tốc độ làm biến đổi tần
số alen và tần số kiểu gen
của đột biến như thế nào ?
cứu SGK, trả lời câu hỏi.
? Di nhËp gen lµ g×? V×
sao l¹i cã hiÖn tîng di
nhËp gen?
- BiÓu hiÖn cña sù di
nhËp gen?
- Sù di nhËp gen g©y ra
hËu qu¶ g× cho vèn gen
cña quÇn thÓ?
GV yêu cầu HS nhắc lại
nội dung của CLTN theo
Đacuyn, từ đó tìm sự khác
nhau về CLTN của
Đacuyn và quan niệm hiện
đại.
- H·y nh¾c l¹i kh¸i niÖm,
nguyªn nh©n vµ néi
dung cña chän läc tù
nhiªn?
- Chän läc tù nhiªn cã
vai trß g×?
GV kết luận.
GV nêu câu hỏi.
- ThÕ nµo lµ çc yÕu tè
ngÉu nhiªn?
- Çc yÕu tè ngÉu nhiªn
lµm biÕn ®æi tÇn sè
alen trong quÇn thÓ cã
®Æc ®iÓm nh thÕ nµo?
HS nghiên cứu SGK, trao đổi
nhanh và trả lời các câu hỏi
của GV.
Các HS khác nhận xét, bổ
sung.
HS nêu được:
+ Khái niệm di nhập gen.
+ Di nhập gen xảy ra khi có
sự thay đổi về nguồn sống
trong quần thể.
+ Hậu quả của di nhập gen.
HS nêu được sự khác nhau
về:
+ Kết quả của CLTN
+ Đối tượng tác động
+ Vai trò của CLTN trong
tiến hoá nhỏ.
HS nghiên cứu SGK, xác
định:
+ Các yếu tố ngẫu nhiên.
+ Tốc độ thay đổi tần số alen.
+ Chiều hướng thay đổi vốn
lµm biÕn ®æi tÇn sè alen
vµ thµnh phÇn kiÓu gen
cña quÇn thÓ
1. §ét biÕn:
- Vì đột biến làm thay đổi tần
số alen và tần số kiểu gen của
quần thể.
- Do số lượng gen trong mỗi
cá thể rất lớn nên số lượng biến
dị do đột biến tạo ra rất lớn,
nên đột biến là nguồn nguyên
liệu phong phú cho tiến hoá.
- Tần số đột biến trung bình ở
mỗi gen từ 10-6
– 10-4
nên tốc
độ biến đổi tần số alen và tần
số kiểu gen do đột biến là rất
chậm.
2. Di nhËp gen
- Hiện tượng çc quÇn thÓ có
sự trao ®æi çc ç thÓ hoÆc
çc giao tö (Di nhËp gen).
- Lµm xuÊt hiÖn alen míi
hoÆc lµm thay ®æi tÇn sè
alen ®ang cã  t¨ng hoặc
giảm sù phong phó vèn gen
cña quÇn thÓ.
3. Chän läc tù nhiªn
- Thùc chÊt lµ ph©n hãa
kh¶ n¨ng sèng sãt vµ kh¶
n¨ng sinh s¶n cña çc kiÓu
gen kh¸c nhau.
- CLTN t¸c ®éng trực tiếp lªn
kiÓu h×nh, gi¸n tiÕp lµm
biÕn ®æi tÇn sè kiÓu gen
theo mét híng x¸c ®Þnh.
- Chän läc tù nhiªn lµ nh©n
tè tiÕn ho¸ có hướng.
* Các yếu tố chi phối tốc độ
thay đổi tần số alen.
4. Çc yÕu tè ngÉu nhiªn
- Sù biÕn ®éng di truyÒn
hay phiªu b¹t di truyÒn.
- Lµm biÕn ®æi tÇn sè alen

GV yêu cầu HS trao đổi
nhanh trả lời câu lệnh ở
SGK.
GV kết luận.
GV yªu cÇu HS nghiªn
cøu SGK, t¸i hiÖn kiÕn
thøc, tr¶ lêi c©u hái.
- Giao phèi kh«ng ngÉu
nghiªn bao gåm nh÷ng
h×nh thøc giao phèi
nµo?
- T¹i sao giao phèi ngÉu
nhiªn l¹i kh«ng ®îc coi lµ
mét nh©n tè tiÕn hãa?
- KÕt qu¶ cña giao phèi
kh«ng ngÉu nhiªn lµ g×?
gen của quần thể.
HS nêu được:
+ Các hình thức giao phối
không ngẫu nhiên.
+ Giao phối ngẫu nhiên
không làm thay đổi tần số alen
và tần số kiểu gen nên không
được xem là nhân tố tiến hoá.
+Kết quả: làm gnheo vốn gen
của quần thể.
cña quÇn thÓ kh«ng theo h-
íng x¸c ®Þnh, ®«i khi lo¹i bá
c¶ alen cã lîi, có thể làm
nghèo vốn gen của quần thể.
- QuÇn thÓ nhá chÞu t¸c
®éng cµng lín vµ ngîc l¹i.
5. Giao phèi kh«ng ngÉu
nhiªn.
(Tù thô phÊn vµ giao phèi
cËn huyÕt, giao phèi cã
chän läc)
Giao phèi kh«ng ngÉu
nhiªn kh«ng lµm thay ®æi
tÇn sè alen nhng l¹i lµm
thay ®æi thµnh phÇn kiÓu
gen theo híng t¨ng ®ång
hîp vµ gi¶m dÞ hîp  Lµm
nghÌo vèn gen cña quÇn
thÓ, gi¶m sù ®a d¹ng di
truyÒn.
IV. Cñng cè .
- Cho häc sinh ®äc phÇn kÕt luËn ë cuèi SGK .
- Cho häc sinh lµm bµi tËp tr¾c nghiÖm s¸ch gi¸o khoa.
V. DÆn dß .
Träng t©m cña bµi lµ phÇn : TiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn hoµ nhá vµ tiÕn ho¸ lín cïng
phÇn II cña bµi
VÒ nhµ häc theo c¸c c©u hái cuèi bµi vµ ®äc tríc bµi 27 .
Su tÇm tranh ¶nh vÒ c¸c ®Æc ®iÓm thÝch nghi cña sinh vËt víi m«i trêng ®Ó
chuÈn bÞ cho bµi häc sau .

Tiết : 28 – Ngày soạn 12 /12/2011
Bài 27: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ THÍCH NGHI
I - Mục tiêu:
-Hiểu được quá trình hình thành quần thể thích nghi là quá trình làm tăng dần số
lượng cá thể có kiểu hình thích nghi cũng như hoàn thiện khả năng thích nghi của sinh vật.
-Giải thích được quá trình hình thành quần thể thích nghi chịu sự chi phối của quá
trình hình thành và tích luỹ các đột biến, quá trình sinh sản và quá trình CLTN.
-Rèn luyện khả năng thu thập một số tài liệu (thu thập các hình ảnh về đặc điểm
thích nghi ), làm việc tập thể xây dựng báo cáo khoa học và trình bày báo cáo (giải thích
các quá trình hình thành quần thể thích nghi mà mình thu thập được).
II- Phương tiện dạy học:
- HS Sưu tầm các tranh ảnh về các loại đặc điểm thích nghi sau đó GV sẽ lựa chọnmột
số hình ảnh tiêu biểu để sử dụng trong tiết học
- GV cũng chuẩn bị tư liệu của mình về hình ảnh các loại đặc điểm thích nghi
III- Phương pháp:
Vấn đáp + minh hoạ.
IV- Tiến trình lên lớp:
Nhân tố tiến hoá là gì ? Tại sao phần lớn đột biến gen là có hại nhưng đột biến gen
vẫn được coi là nguồn phát sinh các biến dị di truyền cho CLTN ?
2. Bài mới:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học
GV chiếu hình 27.1 hai dạng
thích nghi của cùng 1 loại
sâu sồi.
a) Sâu sồi b) Sâu sồi mùa hè
mùa xuân
GV yêu cầu HS so sánh từ
đó cho biết: đặc điểm nào là
HS quan sát hình, so sánh
hình dạng và giải thích
được:
+ Thức ăn là nhân tố làm
thay đôi hình dạng của sâu
sồi.
+ Sự thay đổi hình dạng đó
nhằm giúp sâu sồi sống sót
→ thích nghi.
+ Khái niệm thích nghi.
I/ Khái niệm đặc điểm
thích nghi:
1. Khái niệm :
Các đặc điểm giúp sinh vật
thích nghi với môi trường
làm tăng khả năng sống sót
và sinh sản của chúng.

đặc điểm thích nghi của con
sâu trên cây sồi ? Giải thích .
GV chiếu thêm hình ảnh về
đặc điểm thích nghi của 1 số
loài như bọ que, sâu xanh …
?Quần thể thích nghi được
thể hiện như thế nào ?
GV chiếu cho HS xem lại
hình ảnh về đặc điểm thích
nghi của sinh vật, yêu cầu
HS quan sát, nghiên cứu
SGK, thảo luận nhanh các
câu hỏi sau:
1. Hiện tượng kháng thuốc ở
VK được giải thích như thế
nào?
2. Trong trồng trọt, vì sao
người ta phải thay đổi thuốc
trừ sâu theo 1 chu kỳ nhất
định mà không dùng lâu 1
thứ thuốc?
GV yêu cầu nhóm đại diện
báo cáo kết quả, yêu cầu các
nhóm còn lại nhận xét, bổ
sung.
GV nhận xét chung, kết
HS quan sát, đồng thời
trình bày các hình ảnh về
đặc điểm thích nghi do
mình sưu tầm được.
HS đọc SGK, nêu đặc
điểm thích nghi của quần
thể.
HS quan sát hình kết hợp
với kiến thức của bản thân,
thảo luận nhanh và hoàn
thành nội dung trả lời.
Đại diện nhóm báo cáo.
Các nhóm khác nhận xét.
2. Đặc điểm của quần thể
thích nghi :
- Hoàn thiện khả năng thích
nghi của các sinh vật trong
quần thể từ thế hệ này sang
thế hệ khác.
- Làm tăng số lượng cá thể
có kiểu gen quy định kiểu
hình thích nghi trong quần
thể từ thế hệ này sang thế hệ
khác.
II/ Quá trình hình thành
quần thể thích nghi:
1- Cơ sở di truyền của
quá trình hình thành quần
thể thích nghi:
VD: Khả năng kháng
pênixilin của VK tụ cầu vàng
gây bệnh ở người.
+Trong MT không có
pênixilin: các VK có gen ĐB
kháng pênixilin có sức sống
yếu hơn dạng bình thường.
+ Khi MT có pênixilin:
những thể ĐB tỏ ra ưu thế
hơn. Gen ĐB kháng thuốc
nhanh chóng lan rộng trong
quần thể nhờ quá trình sinh
sản (truyền theo hàng dọc)
hoặc truyền theo hàng ngang
(qua biến nạp/ tải nạp).
- Khi liều lượng pênixilin
càng tăng nhanh → áp lực
của CLTN càng mạnh thì sự
phát triển và sinh sản càng
nhanh chóng đã làm tăng số
lượng VK có gen ĐB kháng
thuốc trong quần thể.

luận.
GV yêu cầu HS qua sát
hình 27.2.
♦ GV giới thiệu đối tượng thí
nghiệm: Loài bướm sâu đo
(Biston betularia) sống trên
thân cây bạch dương ở khu
rừng bạch dương vùng ngoại
ô thành phố Manchester
(nước Anh) nên đa số bướm
đều có cánh trắng, đôi khi có
đột biến cánh đen.
GV trình bày 2 thí nghiệm
trên bảng, yêu cầu HS thảo
luận và trả lời câu hỏi: từ 2
thí nghiệm trên nhận xét về
vai trò của CLTN trong quá
trình hình thành quần thể
thích nghi.
HS ghi nhận nội dung
bài.
HS quan sát hình, lắng
nghe nội dung thí nghiệm
và tiến hành thảo luận
nhanh, rút ra kết luận.
Nhóm đại diện báo cáo.
Các nhóm còn lại bổ sung.
Yêu cầu: HS phải nêu được
ai trò của CLTN trong quá
trình hình thành quần thể
thích nghi.
Tóm lại:
 Quá trình hình thành quần
thể thích nghi là quá trình
làm tăng dần số lượng số
lượng cá thể có KH thích
nghi và nếu môi trường thay
đổi theo 1 hướng xác định
thì khả năng thích nghi sẽ
không ngừng được hoàn
thiện. Quá trình này phụ
thuộc vào quá trình phát
sinh ĐB và tích luỹ ĐB; quá
trình sinh sản; áp lực CLTN.
2- Thí nghiệm chứng
minh vai trò của CLTN
trong quá trình hình thành
quần thể thích nghi:
a/ Thí nghiệm:
* Đối tượng thí nghiệm: Loài
bướm sâu đo (Biston
betularia) sống trên thân cây
bạch dương.
MT chưa ô nhiễm MT ô nhiễm
* Thí nghiệm 1:
+Thả 500 bướm đen vùng
thân cây màu trắng.
+ Bắt lại: hầu hết đều là
bướm trắng.
+ Dạ dày của chim: bướm
đen nhiều hơn bướm trắng.
* Thí nghiệm 2:
+ Thả 500 bướm trắng trong
vùng thân cây màu xám đen.
+ Bắt lại: hầu hết là bướm
đen.
+ Dạ dày của chim: bướm
trắng nhiều hơn bướm đen.
b/ Vai trò của CLTN:
CLTN đóng vai trò sàng

GV bổ sung và rút ra kết
luận.
GV nêu tình huống như sau:
Khi nghiên cứu về chọn lọc
tự nhiên Đacuyn đã thấy, trên
quần đảo Mađerơ có 550 loài
trong đó có:
+ 350 loài bay được
+ 200 loài không bay được.
? Vậy trong trường hợp có
gió thổi rất mạnh thì loài nào
sẽ có lợi, loài nào không có
lợi?
? Trong trường hợp kẻ thù là
các loài ăn sâu bọ thì loài nào
có lợi, loài nào không có lợi?
GV yêu cầu HS từ tình
huống đã nêu, hãy rút ra tính
chất của đặc điểm thích nghi.
GV yêu cầu HS lấy ví dụ
cho tính thích nghi tương đối
của đặc điểm thích nghi.
HS lắng nghe ví dụ, trao
đổi nhanh và nêu được:
+ Các loài không bay được
có lợi, các loài bay được
không có lợi.
+ Các loài bay được có lợi,
các loài không bay được
không có lợi.
HS nêu được: đặc điểm
thích nghi chỉ mang tính
chất hợp lí tương đối.
lọc và làm tăng số lượng cá
thể có KH thích nghi tồn tại
sẵn trong quần thể cũng như
tăng cường mức độ thích
nghi của các đặc điểm bằng
cách tích lũy các alen tham
gia qui định các đặc điểm
thích nghi.
III. Sự hợp lí tương đối của
các đặc điểm thích nghi:
- Các đặc điểm thích nghi
chỉ mang tính tương đối vì
trong môi trường này thì nó
có thể là thích nghi nhưng
trong môi trường khác lại có
thể không thích nghi.
- Vì vậy không thể có một
sinh vật nào có nhiều đặc
điểm thích nghi với nhiều
môi trường khác nhau.
Ví dụ: sgk.
3. Củng cố:
Ý nào trong các ý sau KHÔNG đúng?
A, Khả năng thích nghi của sinh vật với môi trường mang tính tương đối.
B, Không thể có một sinh vật nào có nhiều đặc điểm thích nghi với nhiều môi trường khác
nhau.
C, Khả năng thích nghi của sinh vật mang tính hoàn hảo.
D, Sinh vật có thể thích nghi với môi trường này nhưng không thích nghi với môi trường
khác .
4. Dặn dò về nhà:
- Học thuộc bài đã học

Tiết : 29 – Ngày soạn 20/12/2011
Bài 28: LOÀI
I. Mục tiêu:
Học xong làm bài này học sinh cần nắm được
1.Kiến thức:
-Giải thích được khái niệm loài sinh học, khái niệm cách li sinh sản
-Nêu và giải thích được các cơ chế cách li trước hợp tử
-Nêu và giải thích được các cơ chế cách li sau hợp tử
-Giải thích được vai trò của các cơ chế cách li trong quá trình tiến hoá
2.Kĩ năng:
-Rèn kĩ năng phân tích tư duy khái quát
-Rèn kĩ năng hoạt động nhóm, làm việc độc lập
II. Chuẩn bị:
1.Phương pháp :
Vấn đáp, làm việc độc lập, thảo luận nhóm
2.Đồ dùng dạy học :
Phiếu học tập, ví dụ thực tế, sgk
III. Tiến trình thực hiện
1.ổn định tổ chức lớp
2.Kiểm tra bài cũ :
Câu hỏi 1:
Đặc điểm thích nghi là gì ? cho VD
Câu hỏi 2:
Quần thể thích nghi được hình thành trên cơ sở nào ? cho VD
3.Bài mới:
Có nhiều định nghĩa khác nhau về loài, vì vậy có nhiều khái niệm về loài. Sách giáo khoa
chỉ giới thiệu loài sinh học
Hoạt động của GV Hoạt động của HS NỘI DUNG
GV yêu cầu học sinh
nghiên cứu SGK, trả lời
câu hỏi khái niệm loài sinh
học ?
? Loài sinh học chỉ áp
dụng cho những trường
hợp nào?
? Khái niệm loài sinh học
nhấn mạnh điều gì ?
trả lời khái niệm loài
sinh học
HS trả lời câu hỏi yêu
cầu nêu được: chỉ áp
dụng cho loài sinh sản
hữu tính, không áp dụng
cho loài sinh sản vô tính
hoặc trong phân biệt các
I.Khái niệm loài sinh học.
1.Khái niệm:
Loài sinh học là một hoặc
một nhóm quần thể gồm các
cá thể có khả năng giao phối
với nhau trong tự nhiên và sinh
ra con có sức sống, có khả
năng sinh sản và cách li sinh
sản với các nhóm quần thể
khác.
2.Các tiêu chuẩn phân biệt
hai loài:
- Tiêu chuẩn hình thái

? Để phân biệt 2 loài người
ta dựa vào các tiêu chuẩn
nào để phân biệt ?
GV nêu một số ví dụ về:
+ Hai quần thể khác loài
có hình thái giống nhau
+ Hai quần thể cùng loài
có hình thái khác nhau.
GV kết luận.
GV yêu cầu học sinh
nghiên cứu SGK trả lời câu
hỏi sau :
? Cách li là gì? Thế nào là
cách li sinh sản?
? Có mấy hình thức cách li
sinh sản ?
GV phát phiếu học tập, yêu
cầu học sinh nghiên cứu
SGK và thảo luận nhóm
hoàn thành phiếu học tập
theo mẫu sau :
Cách li
trước hợp
tử
Cách li
sau h
hợp tử
Khái
niệm
Đặc
điểm
Vai
trò
GV bổ sung hoàn thành
nội dung, kết luận chung.
loài hoá thạch
trả lời câu hỏi yêu cầu
nêu được: khái niệm loài
sinh học nhấn mạnh cách
li sinh sản.
HS trao đổi nhanh kết
hợp nghiên cứu SGK, trả
lời.
+ Khái niệm cách li.
+ Cách li sinh sản.
+ Gồm: cách li trước hợp
tử và cách li sau hợp tử.
thảo luận nhóm và hoàn
thành phiếu học tập.
Các nhóm đại diện lên
trình bày kết quả.
Các nhóm còn lại nhận
xét, bổ sung.
-Tiêu chuẩn hoá sinh
-Tiêu chuẩn cách li sinh sản
Trong đó, tiêu chuẩn cách li
sinh sản được xem là chính xác
nhất và hai quần thể thuộc hai
loài có :
+ Đặc điểm hình thái giống
nhau sống trong cùng khu vực
địa lí.
+ Không giao phối với nhau
hoặc có giao phối nhưng lại
sinh ra đời con bất thụ.
II.Các cơ chế cách li sinh sản
giữa các loài
1.Khái niệm:
- Cách li sinh sản là các trở
ngại (trên cơ thể sinh vật ) sinh
học ngăn cản các cá thể giao
phối với nhau hoặc ngăn cản
việc tạo ra con lai hữu thụ
ngay cả khi các sinh vật này
cùng sống một chỗ.
2. Các hình thức cách li sinh
sản:
Cách li
trước hợp
tử
Cách li sau
hợp tử
Khái
niệm
Những trở
ngại ngăn
cản sự thụ
tinh tạo ra
hợp tử.
Những trở
ngại ngăn
cản việc tạo
ra con lai
hoặc ngăn
cản tạo ra
con lai hữu
thụ
đặc
điểm
-Cách li nơi
ở .
-Cách li tập
tính.
-cách li mùa
vụ
-Cách li cơ
học
- Thụ tinh
nhưng hợp
tử chết non.
-Con lai
không có sức
sống
-Con lai có
sức sống
nhưng bất
thụ hoàn
toàn
Vai trò -Đóng vai trò quan trọng
trong hình thành loài
-Duy trì sự toàn vẹn của loài.

Tiết :30 – Ngày soạn 25 /12/2011
Bài 29: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI
I. MỤC TIÊU:
Sau khi học xong bài nãy, học sinh cần:
- Giải thích được sự cách li địa lí dẫn đến phân hoá vốn gen giữa các quần thể như thế
nào.
- Giải thích được tại sao các quần đảo lại là nơi lí tưởng cho quá trình hình thành loài.
- Trình bày được thí nghiệm của Đôtđơ chứng minh cách li địa lí dẫn đến sự cách li
sinh sản như thế nào.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
- Tranh phóng to (theo SGK).
III. NỘI DUNG:
? Loài sinh học là gì ? Nếu chỉ dựa vào các đặc điểm hình thái để phân biệt các loài thì
có chính xác không ? Giải thích.
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
về sự hình thành loài bằng
con đường địa lí, giải
thích, sau đó nêu câu hỏi:
? Nếu trong một quần thể
được tách thành 2 nhóm
riêng biệt không giao phối
qua lại được với nhau sẽ
dẫn đến kết quả tích lũy
những đột biến như thế
nào?
? Mỗi nhóm đó tích lũy
những đột biến có giống
nhau không? Kết quả của
kiểu cách ly này là gì? Từ
đó nêu được vai trò của
cách li địa lí trong quá
trình hình thành loài mới.
? Tại sao quần đảo lại
được xem là phòng thí
nghiệm nghiên cứu quá
trình hình thành loài mới?
? Vì sao có một số quần
thể đã cách li nhưng vẫn
HS quan sát hình, lắng
nghe câu hỏi, trao đổi
nhanh và trả lời câu hỏi
của GV.
Yêu cầu: HS phải nêu
được
+ Khái niệm cách li địa lí
+ Quần thể ban đầu, khi
tách ra sẽ tích luỹ đột biến
theo 2 hướng khác nhau.
+ Kết quả có thể dẫn đến là
sự cách li sinh sản → hình
thành loài mới.
→ Rút ra vai trò của cách li
địa lí trong quá trình hình
thành loài mới.
HS nêu được: hình
thành loài bằng cách li địa
lí phổ biến ở động vật phát
tán mạnh.
HS dựa vào cơ chế cách
ly địa lý và hướng dẫn
của giáo viên trả lời.
I. Hình thành loài khác khu
vực địa lý.
1. Vai trò của cách li địa lý
trong quá trình hình thành
loài mới.
- Cách ly địa lý là những trở
ngại địa lý làm cho các cá thể
của các quần thể bị cách ly và
không thể giao phối với nhau.
- Cách li địa lý có vai trò duy
trì sự khác biệt về vốn gen giữa
các quần thể do các nhân tố

không hình thành loài mới.
Giáo viên cho học sinh
quan sát hình thí nghiệm
của Đôtđơ, yêu cầu HS mô
tả lại thí nghiệm trong
sách giáo khoa và trả lời
câu hỏi
? Giải thích như thế nào về
hiện tượng này?
? Dựa vào giả thuyết của
các nhà khoa học đưa ra
các em có thể giải thích
được phần cơ bản của thí
nghiệm.
GV hướng dẫn học sinh
để đi đến kết luận chung.
HS nêu được: cách li địa lí
không nhất thiết phải dẫn
đến hình thành loài mới.
HS quan sát hình thí
nghiệm, và phải nêu được:
+ Mô tả được thí nghiệm.
+ Nêu được kết quả thí
nghiệm.
+ Giải thích được kết quả
thí nghiệm ở mức độ hiểu
của HS.
tiến hóa tạo ra.
- Quá trình hình thành các
quần thể thích nghi không nhất
thiết phải dẫn đến sự hình
thành loài mới.
- Phổ biến ở động vật có khả
năng phát tán mạnh.
2.Thí nghiệm chứng minh
quá trình hình thành loài
bằng cách li địa lý.
IV. CỦNG CỐ :
? Vai trò của cách ly địa lý trong quá trình hình thành loài mới.
? Tại sao quần đảo lại được xem là phòng thí nghiệm nghiên cứu quá trình hình thành loài
mới.
V. DẶN DÒ:
Tiết: 31 – Ngày soạn 1 /1/2012
BÀI 30: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI (tiếp theo)

I.Mục tiêu :
1. Kiến thức :
- Giải thích được quá trình hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá.
- Giải thích được sự cách li về tập tính và cách li sinh thái dẫn đến hình thành loài
mới như thế nào ?
2. Kỹ năng :
- Rèn luyện kỹ năng so sánh , phân tích , tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức .
- Rèn kỹ năng làm việc độc lập với SGK
3 . Thái độ :
Có ý thức bảo vệ sự đa dạng sinh học của các loài cây hoang dại cũng như các
giống cây trồng nguyên thuỷ .
II. Phương tiện :
Hình 30.1 SGK
IV. Tiến trình bài mới:
1. Ổn định lớp
- Giải thích vai trò của cách li địa lí trong quá trình hình thành loài mới ?
- Tại sao quần đảo lại được xem là phòng thí nghiệm nghiên cứu quá trình hình thành
loài mới ?
3. Bài mới:
Tiết trước chúng ta nghiên cứu quá trình hình thành loài khác khu vực địa lí. Vậy ở
cùng khu vực địa lí thì quá trình hình thành loài có diễn ra hay không ? Để rõ hơn chúng ta
nghiên cứu tiếp bài §30
HOẠT ĐỘNG 1 : Tìm hiểu quá trình hình thành loài bằng cách li tập tính và cách
li sinh thái.
Hoạt động GV Hoạt động HS Nội dung
GV nêu nội dung ví dụ
SGK, nêu kết quả và yêu
cầu HS giải thích hiện
tượng.
?Từ VD trên có thể rút ra
kết luận gì về quá trình hình
thành loài ?
HS lắng nghe nội dung ví dụ,
đọc thông tin ở SGK, trao đổi
nhanh và giải thích hiện
tượng.
HS phải nêu được: do tập
tính giao phối có chọn lọc →
cách li tập tính → cách li sinh
sản → hình thành loài mới.
HS khác bổ sung.
II. Hình thành loài cùng
khu vực địa lí :
1.Hình thành loài bằng
cách li tập tính và cách li
sinh thái :
a.Hình thành loài bằng cách
li tập tính:
- Ví dụ: SGK
- Các cá thể của 1 quần thể
do đột biến có được KG
nhất định làm thay đổi 1 số
đặc điểm liên quan tới tập
tính giao phối thì những cá
thể đó sẽ có xu hướng giao
phối với nhau tạo nên quần
thể cách li với quần thể gốc.
Lâu dần sẽ dẩn đến sự cách
li sinh sản và hình thành

GV cho HS quan sát
hình sự hình thành loài mới
ở loài cỏ băng sông Vônga,
yêu cầu HS:
? Phân tích ví dụ, nêu
nguyên nhân gây sự phân
hoá hai quần thể cỏ băng.
? Hình thành loài bằng con
đường cách li sinh thái
thường xảy ra đối với đối
tượng nào ?
HS quan sát hình, lắng nghe
nội dung ví dụ, đọc thông tin
trong SGK, trao đổi nhanh và
nêu được: do cách li sinh thái
HS nêu được: Động vật ít di
chuyển
nên loài mới .
a. Hình thành loài bằng
cách li sinh thái:
VÍ DỤ - SỰ HÌNH THÀNH LOÀI BẰNG CON ĐƯỜNG SINH THÁI
SÔNG VÔN GA
CỎ BĂNG BỜ
SÔNG
CỎ BĂNG
BÃI BỒI
Ra hoa kết quả sớm
Chờ lũ hết mới ST và ra hoa
kết quả (muộn hơn)
Nòi sinh thái bờ sông không
giao phối được với nòi sinh
thái bãi bồi
- Hai quần thể của cùng một
loài sống trong 1 khu vực địa
lí nhưng ở hai ổ sinh thái
khác nhau thì lâu dần có thể
dẫn đến cách li sinh sản và
hình thành loài mới .
- Thường xảy ra ở động vật
ít di chuyển.
HOẠT ĐỘNG 2 : Tìm hiểu quá trình hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hoá
sự hình thành loài bằng
con đường lai xa và đa bội
hoá và nêu câu hỏi:
? Thế nào là lai xa ?
? Lai xa gặp những trở ngại
gì ?
? Vì sao cơ thể lai xa
thường không có khả năng
sinh sản ?
GV nhận xét, đánh giá
→ thống nhất nội dung.
GV nêu tiếp câu hỏi:
? Để khắc phục trở ngại
khi lai xa người ta có thể
làm gì ?
?Tại sao đa bội hoá lại khắc
phục được trở ngại đó ?
Người ta tiến hành như thế
nào ?
GV nêu VD về nguồn
gốc cỏ Spartina từ 2 loài
cỏ gốc Châu Âu và Châu
HS quan sát hình, tiếp
nhận thông tin do GV cung
cấp, nghiên cứu SGK, thảo
luận nhanh và hoàn thành
yêu cầu của GV.
HS thảo luận nhóm dựa
trên kiến thức đã học và cử
đại diện trả lời.
Các nhóm khác nhận xét,
bổ sung.
học trả lời được, để khắc
phục trở ngại khi lai xa
người ta đa bội hoá cơ thể
lai xa.
học giải thích cơ chế hình
thành loài cỏ chăn nuôi
Spartina
2. Hình thành loài nhờ lai xa
và đa bội hoá:
- Ví dụ: Năm 1924,
Kapetrenco cho lai giữa cải
bắp và cải củ → cây lai bất
thụ.
- Cơ chế:

Mỹ, yêu cầu HS giải thích
cơ chế hình thành.
- Vì sao lai xa và đa bội
hoá là con đường hình
thành loài phổ biến ở thực
vật bậc cao nhưng rất ít gặp
ở động vật ?
- Sự xuất hiện 1 cá thể lai
xa được coi là loài mới
chưa ?
GV nhận xét và kết luận
chung.
HS trả lời
- Khắc phục: đa bội hoá cây
lai thì thu được cây tứ bội hữu
thụ.
- Hình thành loài bằng con
đường lai xa và đa bội hoá
thường gặp ở thực vật, ít gặp ở
động vật vì cơ chế xác định
giới tính bị rối loạn.
IV. Củng cố : Câu 5 SGK
V. Dặn dò : Trả lời các câu hỏi SGK và xem trước bài 31
Tiết : 32 – Ngày soạn 5 /1/2012
Bài 31: TIẾN HOÁ LỚN
I.Mục tiêu :
1. Kiến thức :
- Trình bày được thế nào là tiến hoá lớn.
- Giải thích được nghiên cứu quá trình tiến hoá lớn làm sáng tỏ được những vấn đề gì
của sinh giới .

- Giải thích tại sao bên cạnh những loài có tổ chức cơ thể phức tạp vẫn còn tồn tại
những loài có cấu trúc khá đơn giản .
- Trình bày được một số nghiên cứu thực nghiệm về tiến hoá.
2. Kỹ năng :
- Rèn luyện kỹ năng so sánh , phân tích , tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức .
- Rèn kỹ năng làm việc độc lập với SGK, thảo luận nhóm.
3 . Thái độ :
Có ý thức bảo vệ sự đa dạng sinh học.
II. Phương tiện :
Hình 31.1, 31.2 SGK
IV. Tiến trình bài mới:
1. Ổn định lớp
- Giải thích cơ chế hình thành loài bằng con đường đa bội hoá ?
- Từ 1 loài SV không có sự cách li địa lí có hình thành nên các loài khác nhau được
không ? Giải thích .
3. Bài mới: ở các bài trước chúng ta đã nghiên cứu kĩ về tiến hoá nhỏ. Trong thuyết tiến
hoá còn 1 vấn đề nữa mà hôm nay chúng ta sẽ đề cập đến để làm sáng tỏ sự phát sinh và
phét tiển của toàn bộ sinh giới trên trái đất đó chính là TIẾN HOÁ LỚN
GV nêu câu hỏi vấn đáp
HS.
? Thế nào là tiến hoá lớn ?
? Thông qua khái niệm
chúng ta biết thời gian diễn
ra quá trình tiến hoá lớn
rất lâu dài, vậy người ta
nghiên cứu tiến hoá lớn
như thế nào ?
GV yêu cầu HS quan sát
hình 31.1, đọc thông tin
HS nhớ lại kiến thức đã
học trả lời.
HS suy nghĩ, dựa vào
SGK trả lời.
I. Tiến hoá lớn và vấn đề
phân loại thế giới sống :
1. Khái niệm tiến hoá lớn :
Là quá trình biến đổi trên qui
mô lớn, trải qua hàng triệu năm
làm xuất hiệ các đơn vị phân
loại trên loài .
2. Đối tượng nghiên cứu:
- Hoá thạch
- Cơ sở: dựa vào mức độ
giống nhau về các đặc điểm
hình thái, hoá sinh, sinh học
phân tử .
3. Đặc điểm về sự tiến hoá

SGK rút ra nhận xét về
chiều hướng tiến hoá của
sinh giới trên quan điểm
của tiến hoá lớn ?
GV hướng dẫn HS nêu
được chiều hướng tiến hoá
cơ bản nhất là thích nghi
ngày càng hợp lí.
GV hướng dẫn HS đọc
SGK
HS quan sát, nhận xét trao
đổi nhanh và trả lời câu
hỏi.
được các chiều hướng tiến
hoá của sinh giới.
HS tự nghiên cứu
của sinh giới :
- Các loài SV đều tiến hoá từ
tổ tiên chung theo kiểu tiến
hoá phân nhánh tạo nên sinh
giới vô cùng đa dạng.
- Một số nhóm SV đã tiến hoá
tăng dần mức độ tổ chức cơ
thể từ đơn giản đến phức tạp .
Một số khác lại tiến hoá theo
kiểu đơn giản hoá mức độ tổ
chức cơ thể .
- Thích nghi ngày càng hợp lí.
II. Một số nghiên cứu thực
nghiêm về tiến hoá lớn :
SGK
4. Củng cố : Câu 3 SGK
5. Dặn dò : Trả lời các câu hỏi SGK và đọc trước bài 32
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
Tiết: 33 – Ngày soạn 10 /1/2012
BÀI 32: NGUỒN GỐC SỰ SỐNG
I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức :
- Trình bày được thí nghiệm của Milơ chứng minh các hợp chất hữu cơ đơn giản đã có
thể được hình thành như thế nào khi trái đất mới được hình thành.

- Giải thích được các thí nghiệm chứng minh quá trình trùng phân tạo ra các đại phân
tử hữu cơ từ các đơn phân .
- Giải thích được các cơ chế nhân, phiên mã, dịch mã đã có thể được hình thành như
thế nào.
- Giải thích được sự hình thành các tế bào nguyên thuỷ đấu tiên.
2. Kỹ năng :
- Kỹ năng lập sơ đồ thông qua hoạt động điền sơ đồ câm.
- Kỹ năng hình thành giả thiết khoa học thông qua việc tìm hiểu về 1 số giả thiết về
sự xuất hiện chất hữ cơ đầu tiên trên trái đất .
3. Thái độ, hành vi:
- Tăng lòng yêu khoa học và say mê nghiên cứu khoa học.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
Tranh minh hoạ có trong SGK hoặc các tranh ảnh có liên quan đến bài học mà GV
và học sinh sưu tầm được.
III. PHƯƠNG PHÁP:
Vấn đáp, diễn giảng – minh hoạ.
IV. TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:
- Những căn cứ để hình thành các nhóm phân loại trên loài
- Những nghiên cứu về tiến hoá lớn cho thấy một số chiều hướng tiến hoá nào?
- Tại sao bên cạnh những loài có tổ chức cơ thể rất phức tạp vẫn tồn tại những loài có
cấu trúc khá đơn giản?
2. Bài mới:
Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Nội dung
GV yêu cầu HS đọc SGK,
trả lời câu hỏi.
? Sự tiến hoá của sinh giới
đựoc chia thành mấy giai
đoạn ?
? Tiến hoá hoá học là gì ?
Bao gồm những sự kiện nào?
GV yêu cầu học sinh đọc
SGK và cho biết những
nguồn năng lượng nào tác
động lên giai đoạn hình thành
các chất hữu cơ đơn giản từ
các chất vô cơ?
HS nêu được: quá trình
tiến hoá của sinh giới được
chia thành: tiến hoá hoá
học, tiến hoá tiền sinh học,
tiến hoá sinh học.
HS nêu được:
+ Khái niệm tiến hoá hoá
học.
Nguồn năng lượng
nguyên thuỷ: sấm sét, tia
tử ngoại, núi lửa,…
Quá trình tiến hoá của sinh
giới được chia thành: + Tiến
hoá hoá học
+ Tiến hoá tiền sinh học
+ Tiến hoá sinh học
- Quá trình hình thành các
chất hữu cơ đơn giản từ các
chất vô cơ dưới tác dụng của
các nguồn năng lượng tự
nhiên.
I. TIẾN HOÁ HOÁ HỌC:
1. Quá trình hình thành các
chất hữu cơ đơn giản từ các
chất vô cơ.
* Giả thuyết của Oparin và
Handan: các chất hữu cơ đơn
giản đầu tiên được tổng hợp
theo con đường hoá học từ
chất vô cơ nhờ nguồn năng
lượng sấm sét, tia tử ngoại,

GV giới thiệu thí nghiệm của
Milơ và Urây (điều kiện
giống quả đất thời nguyên
thuỷ)
GV kết luận.
GV nêu câu hỏi.
?Từ chất hữu cơ đơn giản đã
tiếp tục diễn ra quá trình gì để
hình thành hợp chất hữu cơ
phức tạp hơn bằng cách nào?
Nêu tên một số hợp chất?
GV yêu cầu HS tự nghiên
cứu SGK về cơ chế nhân đôi
và cơ chế dịch mã trong giai
đoạn tiến hoá hoá học.
SGK, trao đổi nhanh trả lời
câu lệnh trang 137, SGK.
- Hãy mô tả quá trình tiến
hoá hình thành tế bào sơ khai
từ các đại phân tử hữu cơ
xuất hiện trong nước ?
- lưu ý từ TB sơ khai -> các
loài ngày nay có sự tác động
của các nhân tố tiến hoá.
GV kết luận.
HS chú ý lắng nghe quan
sát và từ kết luận HS tự rút
ra được quan điểm khoa
học về vấn đề.
HS nêu được các chất
hữu cơ phức tạp được hình
thành theo con đường
trùng phân và các hợp
chất hữu cơ là: prôtêin,
axit nuclêôtit,…
HS nghi nhận.
thảo luận nhanh và mô tả
quá trình theo yêu cầu của
GV.
núi lửa,…
* Thí nghiệm của Milơ và
Urây
2. Quá trình trùng phân tạo
nên các đại phân tử hữu cơ:
*Thí nghiệm của Fox và các
đồng sự: đun nóng hỗn hợp
các aa khô ở nhiệt độ 150 -
1800
C, kết quả thu được các
chuỗi peptit ngắn.
- Cơ chế nhân đôi:
- Cơ chế dịch mã:
II. TIẾN HOÁ TIỀN SINH
HỌC:
- Các đại phân tử xuất hiện
trong nước và tập trung với
nhau thì các phân tử lipit do
đặc tính kị nước sẽ lập tức
hình thành nên lớp màng bao
bọc lấy các đại phân tử hữu cơ
-> giọt nhỏ liti khác nhau
(Côaxecva) → CLTN → Các
tế bào sơ khai → CLTN →
Các tế bào sơ khai có các phân
Mạch
Pôlipept
it

tử hữu cơ giúp chúng có khả
năng TĐC và năng lượng,có
khả năng phân chia và duy trì
thành phần hoá học .
3. Củng cố :
- Sự phát sinh và tiến hoá của sự sống trải qua những giai đoạn nào ? Đặc điểm tiến hoá
của mỗi giai đoạn?
- Tại sao ngày nay sự sống không được hình thành theo phương thức hoá học được nữa?
4. Dặn dò:
*Trả lời các câu hỏi cuôí bài
* Soạn bài mới :
- Hoá thạch là gì? Nêu vai trò của hoá thạch trong nghiên cứu lịch sử tiến hoá của sinh
giới?
- Hãy chứng minh những biến đổi địa chất luôn gắn chặt với sự phát sinh và phát triển của
sinh giới?
- Trình bày đặc điểm địa lí khí hậu của trái đất qua các kỉ địa chất và những đặc điểm của
các loài sinh vật điển hình của các kỉ và các đại địa chất ?
Tiết : 34 – Ngày soạn 10 /1/2012
Bài 33: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA SINH GIỚI QUA CÁC ĐẠI ĐỊA CHẤT
I. Môc tiªu:
1. KiÕn thøc:
- Häc sinh ph¶i hiÓu râ kh¸i niÖm hãa th¹ch, nguån gèc hãa th¹ch vµ ý nghÜa
cña viÖc nghiªn cøu hãa th¹ch.
2. KÜ n¨ng:
- Ph©n tÝch ®îc mèi quan hÖ gi÷a nh÷ng biÕn cè cña khoa häc, ®Þa chÊt
víi sù thay ®æi cña sinh vËt.
3. Th¸i ®é:

- NhËn thÊy râ vÒ ho¸ th¹ch vµ sù ph©n chia ®Þa chÊt.
II. Ph¬ng tiÖn d¹y häc:
- Çc h×nh ¶nh hãa th¹ch trong SGK .
III. Ph¬ng ph¸p d¹y häc:
- VÊn ®¸p ph¸t hiÖn - gi¶ng gi¶i
IV. Träng t©m kiÕn thøc:
- Hãa th¹ch vµ sù ph©n chia thêi gian ®Þa.
V. TiÕn tr×nh lªn líp:
1. æn ®Þnh líp:
2. KiÓm tra bµi cò:
- Ph©n biÖt tiÕn ho¸ ho¸ häc, tiÕn ho¸ tiÒn sinh häc vµ tiÕn ho¸ sinh häc?
3. Bµi míi:
Ho¹t ®éng cña thÇy Ho¹t ®éng cña trß Néi dung
GV vÊn ®¸p.
? Hãa th¹ch lµ g×? Cho
vµi vÝ dô vÒ ho¸ th¹ch
mµ em biÕt.
Tõ nh÷ng vÝ dô HS ®·
nªu, GV yªu cÇu HS thö
ph©n lo¹i ho¸ th¹ch.
GVcho HS quan s¸t
mét sè h×nh ¶nh ho¸
th¹ch vµ kÕt luËn.
GV nªu c©u hái:
Nghiªn cøu hãa th¹ch cã
ý nghÜa g× ®èi víi sù
nghiªn cøu sù ph¸t triÓn
cña sinh giíi?
VÝ dô: Ph¸t hiÖn hãa
th¹ch lµ bß s¸t --> KhÝ
hËu kh«.
GV nªu c©u hái:
? §Ó x¸c ®Þnh tuæi cña
çc líp ®Êt ®¸, çc nhµ
khoa häc ®· sö dông ph-
¬ng ph¸p nµo?
HS dùa vµo SGK, nªu
®îc kh¸i niÖm ho¸ th¹ch
vµ nªu ®îc vÝ dô.
HS ph©n biÖt ®îc 2
d¹ng: ho¸ th¹ch toµn
phÇn vµ ho¸ th¹ch mét
phÇn.
HS nghiªn cøu SGK,
trao ®æi nhanh vµ nªu
®îc ý nghÜa cña viÖc
nghiªn cøu ho¸ th¹ch.
HS nªu ®îc: sö dông
ph¬ng ph¸p ph©n tÝch
®ång vÞ phãng x¹.
I. Hãa th¹ch:
1. §Þnh nghÜa:
Hãa th¹ch lµ di tÝch cña
sinh vËt sèng trong çc thêi
®¹i tríc, tån t¹i trong çc líp
®Êt ®¸.
VÝ dô: ho¸ th¹ch khñng
long, ho¸ th¹ch c«n trïng
trong hç ph¸ch.
2. Vai trß cña çc ho¸ th¹ch
trong nghiªn cøu lÞch sö
ph¸t triÓn cña sinh giíi.
- X¸c ®Þnh ®îc lÞch sö
xuÊt hiÖn, ph¸t triÓn, diÖt
vong cña sinh vËt.
- X¸c ®Þnh tuæi cña çc líp
®Êt ®¸ chøa chóng vµ ngîc
l¹i.
- Nghiªn cøu lÞch sö cña vá
qu¶ ®Êt.
* Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh tuæi
®Êt vµ hãa th¹ch:
+ 238
U, chu k× b¸n r· 4,5 tØ
n¨m, ®îc sö dông ®Ó x¸c
®Þnh mÉu cã ®é tuæi hµng
tr¨m triÖu ®Õn hµng tØ
n¨m.
+ 14
C, chu k× b¸n r· 5730
n¨m, ®îc sö dông ®èi víi

Ho¹t ®éng cña thÇy Ho¹t ®éng cña trß Néi dung
GV kÕt luËn.
GV yªu cÇu HS nghiªn
cøu SGK, cho biÕt thÕ
nµo lµ hiÖn tîng tr«i d¹t
lôc ®Þa.
GV kÕt luËn.
GV yªu cÇu HS tù
nghiªn cøu môc 2. Sinh
vËt trong çc ®¹i ®Þa
chÊt.
HS nªu ®îc hiÖn tîng
tr«i d¹t lôc ®Þa.
HS ghi nhËn.
mÉu cã ®é tuæi kho¶ng
75000 n¨m.
II. LÞch sö ph¸t triÓn cña
sinh giíi qua çc ®¹i ®Þa
chÊt:
1. HiÖn tîng tr«i d¹t lôc ®Þa:
HiÖn tîng çc phiÕn kiÕn
t¹o liªn tôc di chuyÓn do líp
dung nham nãng ch¶y bªn
díi chuyÓn ®éng.
2. Sinh vËt trong çc ®¹i ®Þa
chÊt :
4. Cñng cè:
- Ho¸ th¹ch cã ý nghÜa g×? VÝ dô minh ho¹.
- C¨n cø vµo ®©u, çc nhµ khoa hoc ®· ph©n chia lÞch sö qu¶ ®Êt lµm çc
§¹i, Kû?
5. DÆn dß:
- Tham kh¶o l/s sù sèng qua çc ®¹i Th¸i cæ, Nguyªn sinh, Cæ sinh.
- Mèi quan hÖ gi÷a khÝ hËu, ®Þa chÊt víi sinh vËt.
Tiết: 35 – Ngày soạn 12 /1/2012
Bài 34: SỰ PHÁT SINH LOÀI NGƯỜI
I.Mục tiêu:
-Nêu được những đặc điểm giống nhau giữa người với vượn người ngày nay.
-Giải thích được những đặc điểm thích nghi đặc trưng cho loài người.

- Giải thích được quá trình hình thành loài người Homo sapiens qua các giai đoạn
chuyển tiếp.
-Giải thích được thế nào là tiến hóa văn hóa và vai trò của tiến hóa văn hóa trong
quá trình phát sinh, phát triển loài người.
II.Phương tiện : Tranh phóng to Bảng 34; Hình 34.1-34.2
III.Phương pháp: Vấn đáp tìm tòi, Quan sát tìm tòi.
IV/ Tiến trình:
1. Ổn định
- Hóa thạch là gì? Nêu vai trò của hóa thạch trong nghiên cứu lịch sử phát triển của
sinh giới.
3. Bài mới:
Vµo kØ §Ö tam (65tr) cña §¹i T©n sinh, cïng víi sù ph©n hãa çc líp thó,
Chim, C«n trïng lµ sù xuÊt hiÖn çc nhãm linh trëng vµ çch ®©y kho¶ng 1.8 triÖu
n¨m, vµo kØ §Ö tø th× loµi ngêi xuÊt hiÖn..
Sù xuÊt hiÖn loµi ngêi lµ mét qu¸ tr×nh tiÕn hãa l©u dµi vÒ thêi gian ...Bµi häc
h«m nay chóng ta sÏ ®i t×m hiÓu loµi ngêi ®· ph¸t sinh nh thÕ nµo?
GV nêu câu hỏi:
? Quá trình tiến hoá của loài
người trải qua mấy giai đoạn
?
GV thông báo vị trí phân
loại của loài người trong
sinh giới.
? Bằng chứng nào xếp con
người vào vị trí phân loại
như vậy?
GV kết luận.
bảng 34 và hình 34.1, rút ra
kết luận về mối quan hệ
nguồn gốc giữa người và
vượn người.
HS nêu được gồm 2 giai
đoạn.
HS dựa vào kiến thức bài
24, nêu được các bằng
chứng về nguồn gốc động
vật của con người.
HS quan sát theo yêu cầu
của GV, nêu được:
+ Mức độ giống nhau về
hàm lượng AND của
người và tinh tinh là
96,7%.
+ Từ cây chủng loại, người
Quá trình tiến hóa của loài
người bao gồm 2 giai đoạn:
tiến hóa hình thành người hiện
đại và giai đoạn của loài người
từ khi hình thành cho đến
ngày nay
I. Quá trình phát sinh loài
người hiện đại:.
1.Bằng chứng về nguồn gốc
động vật của loài người.
- Bằng chứng giải phẫu so
sánh.
- Bằng chứng phôi sinh học.
→ chứng tỏ người và thú có
chung 1 nguồn gốc.
*Các đặc điểm giống nhau
giữa người và vượn người
ngày nay:
Vượn người ngày nay bao
gồm: Vượn, đười ươi, gorila,
tinh tinh.
- Hàm lượng ADN của người
giống với tinh tinh 97,6%.
→ chứng tỏ người có quan hệ

hình 34.2 và trả lời câu hỏi.
? Loài người hiện đại
H.sapiens đã tiến hóa từ loài
vượn người cổ đại qua các
loài trung gian nào?
GV yêu cầu HS đọc SGK,
xác định địa điểm phát sinh
loài người.
GV khẳng định thuyết đơn
nguồn đang được ủng hộ
nhiều nhất.
GV nêu câu hỏi:
? Đặc điểm thích nghi nào
giúp loài người có khả năng
tiến hoá văn hoá ?
và tinh tinh có quan hệ họ
hàng gần nhất.
→ Kết luận chung.
HS nghe câu hỏi, quan
sát hình và nêu được các
dạng trung gian trong quá
trình phát sinh các loài
trong chi Homo.
HS khác bổ sung.
HS đọc SGK, nêu được 2
giả thuyết về địa điểm
phát sinh loài người.
HS đọc thông tin trong
SGK, nêu được các đặc
điểm thích nghi nổi bật
của con người.
họ hàng rất gần với vượn
người và gần gũi nhất với tinh
tinh. Mặt khác người và vượn
có nhiều điểm khác nhau→
tiến hóa theo 2 hướng khác
nhau (vượn ngày nay không
phải là tổ tiên trực tiếp)
2. Các dạng vượn người hóa
thạch và quá trình hình
thành loài người.
Quá trình phát sinh các loài
trong chi Homo.
+ H.habilis (người khéo léo):
não khá phát triển (575cm3
),
biết sử dụng công cụ bằng đá.
+ H.erectus (người đứng
thẳng): hình thành cách đây
1,8 triệu năm; tuyệt diệt cách
đây khoảng 20 vạn năm, đây
là loài tồn tại lâu nhất
+ H.sapiens (người thông
minh): là nhánh duy nhất còn
tồn tại, phát triển.
H.habilisH.erectus H.sapiens
*Địa điểm phát sinh loài
người:
+Thuyết đơn nguồn: (nhiều
người ủng hộ )
+Thuyết đa vùng:
II. Người hiện đại và sự tiến
hóa văn hóa.
- Người hiện đại có những
đặc điểm thích nghi nổi bật:
bộ não lớn, cấu trúc thanh
quản phù hợp, bàn tay với các
ngón tay linh hoạt giúp chế
tạo và sử dụng công cụ lao
động...
⇒ Có được khả năng tiến hóa
văn hóa → chăn nuôi, trồng
trọt....KH,CN

? Vì sao loài người hiện đại
là nhân tố quan trọng quyết
định sự tiến hoá của các loài
khác?
GV kết luận.
HS nêu được nhờ có tiến
văn hoá mà con người trở
thành loài thống trị trong
tự nhiên.
- Nhờ có tiến hóa văn hóa mà
con người nhanh chóng trở
thành loài thống trị trong tự
nhiên, có ảnh hưởng nhiều đến
sự t,hóa của các loài khác và
có khả năng điều chỉnh chiều
hướng tiến hóa của chính
mình.
4.Củng cố:
- Đọc phần tổng kết
- Trả lời câu hỏi SGK.
5.Dặn dò: - Trả lời các câu hỏi SGK – Đọc :Em có biết
- Chuẩn bị bài 35-Môi trường và các nhân tố sinh thái

Ngày soạn : 15 thámg 2 năm 2012
Phần bảy : SINH THÁI HỌC
Chương I : CÁ THỂ VÀ QUẦN THỂ SINH VẬT
Tiết 35
Bài 35 : MÔI TRƯỜNG SỐNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
I.Mục tiêu:
-Nêu được khái niệm môi trường sống của sinh vật, các loại môi trường sống
-Phân tích được ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái vô sinh và huuwx sinh của môi
trường tới đồi sống sinh vật.
-Nêu được khái niệm giới hạn sinh thái, cho ví dụ
-Nêu được khái niệm ổ sinh thái, phân biệt nơi ở với ổ sinh thái, lấy ví dụ minh họa.
-Rèn luyện được kĩ năng phân tích các yếu tố môi trường và xây dựng được ý thức bảo
vệ môi trường thiên nhiên.
II.Phương tiện dạy học
Tranh phóng to hình 35.1, 35.2
III.Trọng tâm
-Khái niệm về môi trường sống của sinh vật, phân biệt 2 nhóm nhân tô sinh thái vô sinh
và hữu sinh.
-Khái niệm về giới hạn sinh thái và ổ sinh thái
-Sự thích nghi của sinh vật với ánh sáng, nhiệt độ cảu môi trường.
IV.Tiến trình bài giảng
1.Ổn định lớp
2.Bài cũ:không kiểm tra bài cũ
3.Bài mới:
Hoạt động của thầy Nội dung
GV treo hình ảnh cây trên đồi vấn đáp
HS:
I. Môi trường sống và các nhân tố sinh thái:
*Khái niệm và phân loại môi trường:
Môi trường sống cuả sinh vật là bao gồm tất cả
các nhân tố xung quanh sinh vật, có tác động trực
tiếp hoặc gián tiếp làm ảnh hưởng tới sự tồn tại,
sinh trưởng, phát triển và mọi hoạt động của sinh

? Theo em có những yếu tố nào tác động
đến cây ? Tác động đó ảnh hưởng tới cây
như thế nào?
Những yếu tố bao quanh cây, ảnh
hưởng tới cây gọi là môi trường. Vậy môi
trường sống của sinh vật là gì? Gồm các
loại môi trường nào?
GV.Các yếu tố bao quanh sinh vật gọi là
nhân tố sinh thái.Vậy có những nhóm
nhân tố sinh thái nào?
GV.Nhân tố vô sinh gồm những loại nào?
GV:Nhân tố hữu sinh bao gồm các nhân
tố nào?
Trong các nhân tố trên nhân tố nào ảnh
hưởng lớn nhất tới sinh vật?vì sao?
GV:Giới hạn sinh thái là gì?Thé nào là
khoảng thuận lợi,khoảng chống chịu?
Hãy nêu thêm một số ví dụ về giới hạn
sinh thái của sinh vật?
Vẽ đồ thị giới hạn sinh thái về nhiệt độ
của cá rô phi của Việt Nam?
Tìm hiểu giới hạn sinh thái của sinh vật
có ý nghĩa gì?
Gv:Đưu một ví dụ:Trên cùng một cây,có
nhiều loài chim sinh sống ở độ cao khác
nhaucây xem là nơi ở của sinh vật
nhưng mỗi bộ phận của cây có một loài
sinh sống riêngổ sinh thái.Vậy ổ sinh
thái là gì?
-Gv: so sánh ổ sinh thái và nơi ở?Nêu ví
dụ?
Gv:ổ sinh thái không chỉ là nơi ở mà là
cách sinh sống của loài đó:ví dukiếm
vật.
*Phân loại:
1.Môi trường nước
2.Môi trường đất
3.Môi trường sinh vật
2.Các nhân tố sinh thái
a.Nhân tố sinh thái vô sinh:(nhân tố vật lí và hóa
học)khí hậu,thổ nhưỡng ,nước và địa hình
b.Nhân tố hữu sinh:vi sinh vật,nấm,động vật,thực
vật và con người.
II.GIỚ HẠN SINH THÁI VÀ Ổ SINH THÁI
1.Giới hạn sinh thái:là khoảng giá trị xác định
của một nhân tố sinh thái mà trong khoảng đó
sinh vật có thể tồn tại và phát triển.
-Khoảng thuận lợi:là khoảng của các nhân tố sinh
thái ở mức độ phù hợp cho sinh vật sinh thực
hiện các chức năng sống tốt nhất
-Khoảng chống chịu:khoảng của các nhân tố sinh
thái gây ức chế cho hoạt động sống của sinh vật.
2.Ổ sinh thái:Là không gian sinh thái mà ở đó
những điều kiện môi trường quy định sự tồn tại
và phát triển không hạn định của cá thể của
loài.
-Ổ sinh thái gồm:ổ sinh thái riêng và ổ sinh thái
chung
-Sinh vật sống trong một ổ sinh thái nào đó thì
thường phản ánh đặc tính của ổ sinh thái đó
thong qua những dấu hiệu về hình thái của chúng
-Nơi ở:là nơi cư trú của một loài

ăn bằng cách nào,ăn mồi nào?kiếm ăn ở
đâu…?
GV:theo em tại sao nhiều loài sống chung
với nhau trong cùng một khu vực mà
không cạnh tranh nhau?
Nêu ví dụ?tìm hiểu về ổ sinh thái có ý
nghĩa gì?
Gv:Hãy nêu ví dụ và giải thích :nhiệt độ
ảnh hưởng tới kích thước cơ thể?
Gv.yêu câu học sinh lấy them ví dụ và trả
lời câu hỏi lệnh sgk?
V.Củng cố: yêu cầu học sinh đọc kết bài và trả lời cau 5 trang155
VI.HDVN: Học bài cũ và xem bài mới
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........

Tiết 36
QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC
CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ
I.MỤC TIÊU
-Trình bày được thế nào là một quần thể sinh vật,lấy được ví dụ minh họa vè quần thể
-Nêu được các mối quan hệ:hỗ trợ,cạnh tranh trong quần thể ,lấy được ví dụ minh họa và
nêu được nguyên nhân và ý nghĩa sinh thái của mối quan hệ đó.
II.PTDH
-Tranh phóng to hình 36.1-4 SGK
III.TRỌNG TÂM
-Khái niệm quần thể sinh vật
-Quan hệ hỗ trợ và quan hệ cạnh tranh trong quần thể
IV.TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
2.Bài cũ:nêu một số ví dụ nêu lên mối tương quan giữa sinh vật với môi trường?phân biệt
nơi ở và ổ sinh thái?
3.Bài mới:
Hoạt động cuả giáo viên và học sinh Nội dung
Q/s hình a,b,c h36.1 nhắc lại :khái niệm
quần thể là gì? nêu thêm một số ví dụ?
I. QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH
HÌNH THÀNH QUẦN THỂ
1.QUẦN THỂ SINH VẬT
Tập hợp các cá thể cùng loài

Rõng t h « n g
Thế nào là nơi sống của quần thể?
Các cá thể trong quần thể có mối quan hệ
với nhau như thế nào?
Gv: chia lớp lam 2 nhóm: nhóm 1 tìm hiểu
quan hệ hỗ trợ
Khái
niệm
Ví dụ Ý nghĩa
Hs:theo dõi nội dung sgk và hình ảnh trả
lời
Nhóm 2 tìm hiểu quan hệ cạnh tranh
Khái niệm Ví
dụ
Ý nghĩa
Hs:theo dõi nội dung sgk và hình ảnh trả
lời
+sinh sống trong một khoảng không gian xác
định
+thời gian nhất định
+sinh sản và tạo ra thế hệ mới
QUẦN THỂ TRÂU RỪNG
2.QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ
Cá thể phát tánmôi trường mớiCLTN tác
độngcà thể thích nghiquần thể
II.QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG
QUẦN THỂ
1. Quan hệ hỗ trợ: quan hệ giữa các cá thể cùng
loài nhằm hỗ trợ nhau trong các hoạt động sống
-Ví dụ:hiện tượng nối liền rễ giữa các cây thông
Chó rừng thường quần tụ từng đàn…..
-Ý nghĩa:+đảm bảo cho quần thể tồn tạ ổn định
+ khai thác tối ưu nguồn sống
+ tăng khả năng sống sót và sinh sản
2. Quan hệ cạnh tranh: quan hệ giữa các cá thể
cùng loài cạnh tranh nhau trong các hoạt động
sống.
-Ví dụ:thực vật cạnh tranh ánh sang, động vật
cạnh tranh thức ăn,nơi ở,bạn tình….
-Ý nghĩa:+duy trì mật độ cá thể phù hợp trong
quần thể
+đảm bảo và thúc đẩy quần thể phát triển

Gv: cho đại diện nhóm trả lờibổ sung
Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi lệnh mỗi
phần
V.CỦNG CỐ
- Qua bài học hôm nay em rút ra ứng dụng thực tế gì?
VI. HDVN
- Học bài cũ và xem bài mới
Tiết 37
BÀI 37 : CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
I. Mục tiêu: Học bài này học sinh cần
1. Kiến thức :
Nêu được các đặc trưng cơ bản về cấu trúc dân số của quần thể sinh vật, lấy ví vụ minh
họa.
2. Kỹ năng
- Phát triển kỹ năng phân tích kênh hình, kỹ năng so sánh khái quát tổng hợp, làm việc
độc lập với sgk
3. Thái độ
Từ các đặc trưng cơ bản của quần thể học sinh áp dụng vào thực tiễn sản xuất và đời
sống
II. Thiết bị day học
- Hình 37.1, 37.2, 37.3, 37.4 SGK
- Máy chiếu, máy vi tính
- Phiếu học tập
A, Kiểm tra bài cũ:
1/ Quần thể là gì? Cho ví dụ
2/ Trình bài các mối quan hệ trong quần thể?
B, Bài mới:

Học sinh trả lời lệnh trong SGK trang 161.
HS:
+TLGT thay đổi theo điều kiện MT
+Do đặc điểm sin sản và tập tính đa thê ở
ĐV
+ TLGT phụ thuộc vào chất lượng chất
dinh dưỡng tích lũy trong cơ thể
Học sinh trả lời lệnh trang 162
Lệnh 1:
A: Dạng phát triển
B: Dạng ổn định
C: Dạng suy giảm
Dưới cùng : Nhóm tuổi trước sinh sản
Giữa: Tuổi sinh sản
Trên: Sau sinh sản
Lệnh 2:
A: ít; B: vừa phải; C: Quá mức
Học sinh đọc bảng 37.2
Học sinh trả lới lệng trang 164
+ Các cá thể cạnh tranh thức ăn, nhiều các
thể bé thiếu thức ăn sẽ chậm lớn và sẽ bị
chết.
+ Các con non mới nở bị các lớn ăn thịt,
nhiều khi cá bố ăn thịt luôn cá con của
chúng.
+ Hai hiện tượng trên dẫn tới quần thể điều
chỉnh mật độ cá thể.
I. TỈ LỆ GIỚI TÍNH
Tỉ lệ giới tính: là tỉ lệ giữa số lượng các thể
được và cái trong quần thể
Tỉ lệ giới tính thay đỗi và chịu ảnh hưởng
của nhiều yếu tố như: môi trường sống, mùa
sinh sản, sinh lý. . .
Tỉ lệ giới tính của quần thể là đặc trưng
quan trọng đảm bảo hiệu quả sinh sản của
quần thể trong điều kiện môi trường thay đổi.
II. NHÓM TUỔI
Quần thể có các nhóm tuổi đặc trưng nhưng
thành phần nhóm tuổi của quần thể luông thay
đổi tùy thuộc vào từng loài và điều kiện sống
của môi trường.
10
20
30
50
40
2 3 4 5 6
Tỉ lệ
%
đánh
bắt
Tuổi (năm)
10
20
30
40
2 3 4 5 6 Tuổi (năm)
Tỉ lệ
%
đánh
bắt
10
20
30
40
2 3 4 5 6
Tỉ lệ
%
đánh
bắt
Tuổi (năm)7 8
Quần thể bị đánh bắt ít
Quần thể bị đánh bắt vừa phải
Quần thể bị đánh bắt quá mức
III/ SỰ PHÂN BỐ CÁ THỂ CỦA QUẦN
THỂ
Có 3 kiểu phân bố
+ Phân bố theo nhóm
+ Phân bố đồng điều SGK
+ Phân bố ngẫu nhiên
III. MẬT ĐỘ CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ
Mật độ các thể của quần thể là số lượng các
thể trên một đơn vị hay thể tích của quần thể.
Mật độ cá thể có ảnh hưởng tới mức độ sử
dụng nguồng sống trong môi trường, tới khả
BA C
Dạng phát
triển
Dạng ổn
định
Dạng suy
giảm
118

năng sinh sản và tử vong của cá thể.
IV. Củng cố
V. Về nhà : trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa, chuẩn phần tiếp theo
Đáp án phiếu học tập
Tiết 38
BÀI 38 : CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
(TT)
I. Mục tiêu :
Sau khi học bài này học sinh phải:
1. Kiến thức :
Học sinh cần :
Nêu được khái niệm kích thước quần thể, những yếu tố ảnh hưởng tới kích thước của quần
thể.
Khái niệm tăng trưởng quần thể, ví dụ minh họa 2 kiểu tăng trưởng quần thể
2. Kỹ năng :
Rèn kỹ năng phân tích cho học sinh, nhận thức đúng về chính sách dân số và kế hoạch hóa
gia đình.
3. Thái độ :
Giúp các em hiểu rõ hơn về các biện pháp bảo vệ quần thể góp phần bảo vệ môi trường.
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1. Chuẩn bị của học sinh: Nghiên cứu bài trước ở nhà, tìm thêm 1 vài biện pháp bảo vệ
quần thể góp phần bảo vệ môi trường.
2. Chuẩn bị của giáo viên :Tranh phóng to các hình 38.1-4 SGK
III. Hoạt động dạy – học
2. Kiểm tra bài cũ: (5 phút)

Thế nào là mật độ cá thể của quần thể? Mật độ cá thể có ảnh hưởng tới các đặc điểm sinh
thái khác của quần thể như thế nào ?
3. Dạy bài mới :
Hoạt động Thầy Nội dung lưu bảng
Nội dung 1 :
Hoạt động 1:
Hs ng/c thông tin SGKvà hình vẽ 38.1 trả lời
câu hỏi sau thế nào là kích thước của quần thể
sinh vật? kích thước tối thiểu và kích thước
tối đa? Nêu ví dụ .
Hoạt động 2
Hs ng/c thông tin SGKvà hình vẽ 38.2 trả lời
câu hỏi có mấy nhân tố ảnh hưởng tới kích
thước của QT sinh vật, nhân tố nào làm tăng
số lượng, nhân tố nào làm giảm số lượng cá
thể? vì sao?
V. Kích thước của quần thể sinh vật
1.Kích thước tối thiểu và kích thước tối đa
-Kích thước của QTSV là số lượng cá thể đặc
trưng (hoặc khối lượng hay năng lượng tích
lũy trong các cá thể) phân bố trong khoảng
không gian của QT
-Ví dụ: QT voi 25 con, QT gà rừng 200 con
….
-Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất
mà QT cần có để duy trì và phát triển
-Kích thước tối đa là giới hạn cuối cùng về số
lượng mà quần thể có thể đạt được, phù hợp
với khả năng cung cấp nguồn sống của môi
trường
2.Những nhân tố ảnh hưởng tới kích thước
của QT sinh vật
§ Æc tr ng c¬ b¶n
cña quÇn thÓ
Tû
lÖ
G
ií i
tÝnh
Tỉ lệnhómtuổi
Sù
ph©n
bè
c¸
thÓ
M
Ët®é
a. Mức độ sinh sản của QTSV
Là số lượng cá thể của QT được sinh ra trong

Nội dung 2
Hoạt động 3 : Hs ng/c thông tin SGKvà hình
vẽ 38.3 trả lời câu hỏi nguyên nhân vì sao số
lượng cá thể của QTSV luôn thay đổi và
nhiều QTSV không tăng trưởng theo tiềm
năng sinh học.
Nội dung 3
Hoạt động 4 : Hs ng/c thông tin SGK và hình
vẽ 38.4 trả lời câu hỏi dân số thế giới đã tăng
trưởng với tốc độ như thế nào? Tăng mạnh
vào thời gian nào?Nhờ những thành tựu nào
mà con người đã đạt mức độ tăng trưởng đó ?
4. Kết luận :Những nhân tố nào ảnh hưởng
đến kích thước của QTSV? nhân tố nào làm
thay đổi số lượng cá thể ?
1 đơn vị thời gian
b.Mức tử vong của QTSV
Là số lượng cá thể của QT bị chết trong 1
đơn vị thời gian
c. Phát tán cá thể của QTSV
- Xuất cư là hiện tượng 1 số cá thể rời bỏ QT
mình  nơi sống mới
- Nhập cư là hiện tượng 1 số cá thể nằm ngoài
QT chuyển tới sống trong QT
VI.Tăng trưởng của QTSV
-Điều kiện môi trường thuận lợi:
Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học (đường
cong tăng trưởng hình chữ J)
-Điều kiện môi trường không hoàn toàn thuận
lợi:
Cản trở của điều
kiện môi trường
Số cá thể đạt tới mức
cân bằng
Tăng trưởng QT giảm (đường cong tăng
trưởng hình chữ S)
VII. Tăng trưởng của QT Người
-Dân số thế giới tăng trưởng liên tục trong
suốt quá trình phát triển lịch sử
-Dân số tăng nhanh là nguyên nhân chủ yếu
làm cho chất lượng môi trường giảm sút, 
ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của con
người.
5. Tổng kết đánh giá (5 phút)

Hs trả lời câu hỏi trắc nghiệm ( khoanh tròn câu đúng nhất )
1.Kích thước của QT phụ thuộc vào 4 yếu tố, nhưng 2 nhân tố làm tăng số lượng cá
thể là
A. sinh sản và di cư B. sinh sản và nhập cư
C. sinh sản và tử vong D.tử vong và xuất cư
2. Kích thước của QT phụ thuộc vào 4 yếu tố, nhưng 2 nhân tố làm giảm số lượng cá
thể là
A. sinh sản và di cư B. sinh sản và nhập cư
C. sinh sản và tử vong D.tử vong và xuất cư
3.Vì sao nhiều QTSV không tăng kích thước theo tiềm năng sinh học
A. điều kiện ngoại cảnh quá thuận lợi B. điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi
C. nguồn sống dồi dào D.tỉ lệ sinh tử cao
4.Người ta thả 1 số cá thể gà vào 1 khu vườn sau một thời gian nhận thấy lúc đầu số
lượng cá thể tăng nhưng sau đó chậm lại, nguyên nhân làm giảm số lượng cá thể gà là
A. nguồn thức ăn dồi dào, nơi ở rộng B.môi trường không bị ô nhiễm
C. nguồn thức ăn cạn kiệt, nơi ở hẹp D.sức sinh sản của QT tăng cao
5.Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học của QT khác với tăng trưởng thực tế như thế
nào?
A.Cản trở của điều kiện môi trường B.Điều kiện môi trường
C.Nguồn sống của môi trường dồi dào D. Nguồn sống của môi trường cạn kiệt
Tiết 39
BÀI 39: BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
I.Mục tiêu
1. Kiến thức
Sau khi học bài này, học sinh cần
- Nêu được các hình thức biến động số lượng của quần thể, lấy được ví dụ minh họa
- Nêu được các nguyên nhân gây nên biến động số lượng cá thể trong quần thể và nguyên
nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng
-Nêu được cách quần thể điều chỉnh số lượng
- Vận dụng kiến thức của bài học vào giải thích các vấn đề có liên quan trong sản xuất
nông nghiệp và bảo vệ môi trường
2. Kỹ năng
- Rèn kỹ năng phân tích, so sánh, khái quát hóa
- Rèn kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn
3. Thái độ
Giáo dục học sinh lòng yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên
II.Phương pháp
- Nêu và giải quyết vấn đề
- Thảo luận nhóm – trực quan
III.Phương tiện
- GV: H39.1-3, bảng 39
- GV: sưu tầm tài liệu về sự biến động số lượng cá thể của quần thể sinh vật

IV.Tiến trình bài giảng
2.Kiểm tra bài cũ
a. Thế nào là kích thước của quần thể? Nêu những nhân tố ảnh hưởng đến kích thước của
quần thể sinh vật
b. Thế nào là tăng trưởng quần thể? Lấy ví dụ minh họa 2 kiểu tăng trưởng quần thể
3.Mở bài
Vì sao nhà nước khuyến khích nông dân trồng 2 vụ lúa xen 1 vụ màu?
4. Phát triển bài
HOẠT ĐỘNG THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG
HĐ1:tìm hiểu biến động số lượng cá
thể
- Giới thiệu H39.1 SGK
- Biến động số lượng cá thể là gì?
- Giới thiệu các hình thức biến động số
lượng cá thể
- dựa vào H39.1 cho biết vì sao số lượng
Thỏ và Mèo rừng lại tăng và giảm theo
chu kỳ gần giống nhau?
-Biến động theo chu kỳ là gì? Cho ví dụ
- Giới thiệu H39.2 cho biết vì sao số
lượng Thỏ lại giảm?
- Biến động không theo chu kỳ là gì ? cho
ví dụ
I. BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢN CÁ THỂ
1.Khái niệm
Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự
tăng hoặc giảm số lượng cá thể
2. Các hình thức biến động số lượng cá thể
a. Biến động theo chu kỳ
* Khái niệm
Biến động số lượng cá thể của quần thể theo chu
kỳ là biến động xảy ra do những thay đổi có chu
kỳ của điều kiện môi trường
* ví dụ:
Biến động số lượng nhỏ Thỏ, Mèo ở rừng
Canada
Biến động số lượng Cáo ở đồng rêu phương Bắc
Biến động số lượng cá Cơm ở biển Peru
b. Biến động số lượng không theo chu kỳ
* Khái niệm
Biến động số lượng cá thể của quàn thể không
theo chu kỳ là biến động xảy ra do những thay
đổi bất thường của môi trường tự nhiên hay do
hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con
người gây nên
* Ví dụ ở Việt Nam
- Miền Bắc: số lượng bò sát và Ếch, Nhái giảm
vào những năm có giá rét ( nhiệt độ<8 0
c)
- Miền Bắc và Miền Trung: số lượng bò sát,
chim, thỏ.. giảm mạnh sau những trận lũ lụt
II. NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN ĐỘNG VÀ

HĐ2: Tìm hiểu nguyên nhân gây biến
động và sự điều chỉnh số lượng cá thể
của quần thể
- Giới thiệu bảng 39 sách giáo khoa
- yêu cầu học sinh
+thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi
+ Hoàn thành bảng theo mẫu
Quần thể Nguyên
nhân gây
biến động
QT
Cáo ở đồng
rêu phương
bắc
Phụ thuộc
vào số lượng
con mồi là
chuột
lemmut
Sâu hại mùa
màng
……….
- Nguyên nhân của biến động số lượng cá
thể của quần thể là gì?
- Thế nào là nhân tố sinh thái phụ tuộc
mật độ và nhân tố không phụ thuộc mật
độ?Các nhân tố này có ảnh hưởng như thế
nào đến sự biến động số lượng cá thể của
quần thể?
- Những nghiên cứu về biến động số
lượng có ý nghĩa như thế nào đối với sản
xuất nông nghiệp và bảo vệ các sinh vật?
cho ví dụ minh họa
- vì sao trong tự nhiên QT sinh vật có xu
hướng điều chỉnh số lượng cá thể của
mình ở mức cân bằng
SỰ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ
CỦA QUẦN THỂ
1.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể
của quần thể
a. Do thay đổi của các nhân tố sinh thái vô sinh (
khí hậu, thổ nhưỡng…)
- Nhóm các nhân tố vô sinh tác động trực tiếp
lên sinh vật mà không phụ thuộc vào mật độ cá
thể trong quần thể nên còn được gọi là nhóm
nhân tố không phụ thuộc mật độ quần thể
- Các nhân tố sinh thái vô sinh ảnh hưởng đến
trạng thái sinh lí của các cá thể.Sống trong điều
kiện tự nhiên không thuận lợi, sức sinh sản của
cá thể giảm, khả năng thụ tinh kém, sức sống của
con non thấp
b. Do sự thay đổi các nhân tố sinh thái hữu
sinh( cạnh tranh giữa các cá thể cùng đàn, số
lượng kẻ thù ăn thịt)
- Nhóm các nhân tố hữu sinh luôn bị chi phối bởi
mật độ cá thể của quần thể nên gọi là nhóm nhân
tố sinh thái phụ thuộc mật độ quần thể
- Các nhân tố sinh thái hữu tính ảnh hưởng rất
lớn tới khả năng tìm kiếm thức ăn, nơi ở….
2. Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
- Quần thể sống trong môi trường xác định luôn
có xu hướng tự điều chỉnh số lượng cá thể bằng
cách làm giảm hoặc kích thích làm tăng số lượng
cá thể của quần thể
- Điều kiện sống thuận lợi quần thể tăng mức
sinh sản + nhiều cá thể nhập cư tới  thức ăn nơi
ở thiếu hụt  hạn chế gia tăng số lượng cá thể
3. Trạng thái cân bằng của quần thể
Trạng thái cân bằng của quần thể khi số lượng
các cá thể ổn định và cân bằng với khả năng
cung cấp nguồn sống của môi trường

- Giới thiệuH39.3 cho biết quần thể đạt
trạng thái cân bằng khi nào?
5. Củng cố
1.Phân biệt biến động theo chu kỳ và biến động không theo chu kỳ
2. Nêu nguyên nhân gây nên biến động số lượng cá thể của quần thể và nguyên nhân quần
thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng
6.Kiểm tra đánh giá
Câu 1: Trạng thái cân bằng của quần thể đạt được khi
A.có hiện tượng ăn lẫn nhau
B.số lượng cá thể nhiều thì tự chết
C.số lượng cá thể ổn định và cân bằng với nguồn sống của môi trường
D.tự điều chỉnh
Câu 2: Sự biến động số lượng cá thể của quần thểdo:
A.tác động của con người
B.sự phát triển quần xã
C.sự tác động nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh
D.khả năng cạnh tranh cao
Tiết 40
QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ SINH
VẬT
I/. Mục tuêu bài giảng:
- Kiến thức: Học xong bài này học sinh cần phải:
+ Nêu được khái niệm về quần xã sinh vật và cho ví dụ
+ Biết được một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật
+ Thấy được mối quan hệ giữa các loài trong quần xã
- Kỹ năng: Quan sát, phân tích, so sánh
- Thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu thiên nhiên, biết bảo vệ môi trường sống, giáo
dục học sinh tinh thần đoàn kết.
II/. Chuẩn bị:
1). Giáo viên: Nghiên cứu SGK, SGV, tài liệu tham khảo
2). Học sinh: Xem trước bài 40, xem loại kiến thức về các dạng quan hệ giữa các loài
sinh vật
III/. Tiến trình bài giảng:
1). Kiểm tra bài cũ:
- Biến động cá thể của quần thể là gì? Có mấy dạng? Nêu nguyên nhan của sự biến động
đó?
- Nghiên cứu biến động số lượng cá thể của quần thể có ý nghĩa gì? Ví dụ minh hoạ?
2). Bài mới:

VD: Trong 1 thöûa
ruoäng
Luùa
Saâu
OÁc
Caù
Quaànxaõ
I/. Khaùi nieäm veà quaàn
xaõ sinh vaät:
Quaàn xaõ sinh vaät laø
moät taäp hôïp caùc quaàn
theå sinh vaät thuoäc
nhieàu loaøi khaùc nhau,
cuøng soáng trong moät
khoâng gian vaø thôøi gian
nhaát ñònh ⇒ Quaàn xaõ
coù caáu truùc töông ñoái
oån ñònh. Caùc sinh vaät
trong quaàn
⇒ Vaäy theá naøo laø
quaàn xaõ sinh vaät ?
Hoûi: Haõy cho VD veà
quaàn xaõ khaùc
Hoûi: Ñaëc tröøng veà
thaønh phaàn loaøi
trong quaàn xaõ theå
hieän qua ñaâu ?
Hoûi: Soá löôïng loaøi
vaø soá löôïng caù theå
cuûa moãi loaøi noùi
leân ñieàu gì ?
Ñaùp: Neâu khaùi nieäm
Ñaùp: Quaàn xaõ ao,
quaàn xaõ röøng …
Ñaùp: Soá löôïng loaøi,
soá löôïng caù theå cuûa
loaøi, loaøi öu theá vaø
loaøi ñaëc tröng
Ñaùp: Möùc ñoä ña
daïng cuûa quaàn xaõ,
söï bieán ñoäng, oån
ñònh hay suy thoaùi cuûa
quaàn xaõ
Xaõ thích nghi vôùi moâi
tröôøng soáng cuûa
chuùng.
II/. MOÄT SOÁ ÑAËC
TRÖNG CÔ BAÛN CUÛA
QUAÀN XAÕ:
1/. Ñaëc tröng veà thaønh
phaàn loaøi trong quaàn
xaõ:
Theå hieän qua:
* Soá löôïng loaøi vaø soá
löôïng caù theå cuûa moãi
loaøi: laø möùc ñoä ña
daïng cuûa quaàn xaõ,
bieåu thò söï bieán ñoäng,

VD: Trong ao nuoâi caù
tra goàm caù tra, caù
saëc, caù loùc … loaøi
coù soá löôïng nhieàu
laø caù tra ⇒ loaøi öu
theá.
Hoûi: Theá naøo laø
loaøi öu theá ?
Cho ví duï?
Hoûi: ÔÛ nhöõng ngoïn
ñoài cuûa tænh Laâm
Ñoàng (VD: Ñaø Laït)
coù loaïi caây naøo
ñaëc tröng ? Taïi sao ?
loaøi ñaëc tröng ?
Hoûi: Quan saùt hình
40.2 vaø moâ taû söï
phaân taàng cuûa thöïc
vaät trong röøng möa
nhieät ñôùi
Hoûi: Töø nguoàn ñaát
ven bôø bieån → ngaäp
nöôùc ven bôø →
Trong ruoäng troàng luùa
thì luùa laø loøai öu theá
Ñaùp: Caây thoâng . Vì
ôû nöôùc ta chæ coù
vuøng naøy laø coù
thoâng nhieàu
Ñaùp: Quan saùt vaø
moâ taû
Ñaùp: Coù söï khaùc
nhau ôû moãi vuøng
oån ñònh hay suy thoaùi
cuûa quaàn xaõ
* Loaøi öu theá vaø loaøi
ñaëc tröng:
- Loaøi öu theá coù soá
löôïng caù theå nhieàu,
sinh khoái lôùn hoaëc do
hoaït ñoäng cuûa chuùng
maïnh
- Loaøi ñaëc tröng chæ coù
ôû moät quaàn xaõ naøo
ñoù hoaëc loaøi coù soá
löôïng nhieàu hôn haún
caùc loaøi khaùc trong
quaàn xaõ.
2/. Ñaëc tröng veà phaân
boá caù theå trong khoâng
gian cuûa quaàn xaõ:
- Phaân boá theo chieàu
thaúng ñöùng
VD: Söï phaân taàng cuûa
thöïc vaät trong röøng möa
nhieät ñôùi
- Phaân boá theo chieàu
ngang

vuøng khôi xa thì VD: + Phaân boá cuûa sinh
vaät töø ñænh nuùi →
söï phaân boá cuûa sinh
vaät nhö theá naøo ?
Hoûi: Söï phaân boá
caùc caù theå trong
khoâng gian cuûa
quaàn xaõ dieãn ra theo
nhöõng chieàu naøo ?
Hoûi: Söï phaân boá
caùc caù theå trong
khoâng gian cuûa
quaàn xaõ coù yù
nghóa gì ?
PP: GV phaùt phieáu
hoïc taäp cho hoïc sinh
thaûo luaän theo maãu
baûng 40 SGK
Sau khi hoïc sinh
baùo caùo giaùo vieân
thoáng nhaát laïi
Ñaùp: Chieàu thaúng
ñöùng vaø chieàu ngang
Ñaùp: Giaûm bôùt möùc
ñoä caïnh tranh giöõa
caùc loaøi vaø naâng cao
hieäu quaû söû duïng
nguoàn soáng cuûa moâi
tröôøng
HS: Thaûo luaän →
ñieàn vaøo phieáu hoïc
taäp → baùo caùo
HS: Veà nhaø hoïc
baûng 40 SGK
Söôøn nuùi → chaân nuùi
+ Töø ñaát ven bôø
bieån → vuøng ngaäp
nöôùc ven bôø → vuøng
khôi xa
III/. QUAN HEÄ GIÖÕA
CAÙC LOAØI TRONG
QUAÀN XAÕ SINH VAÄT:
1/. Caùc moái quan heä
sinh thaùi: Goàm quan heä
hoã trôï vaø ñoái khaùng
- Quan heä hoã trôï ñem
laïi lôïi ích hoaëc ít nhaát
khoâng coù haïi ho caùc
loaøi khaùc goàm caùc
moái quan heä: Coäng
sinh, hoäi sinh, hôïp taùc
- Quan heä ñoái khaùng
laø quan heä giöõa moät
beân laø loaøi coù lôïi vaø
beân kia laø loaïi bò haï,
goàm caùc moái quan heä:
Caïnh tranh, kyù sinh, öùc
cheá, caûm nhieãm, sinh
vaät naøy aên sinh vaät
khaùc
2/. Hieän töôïng khoáng

VD: Ong maét ñoû dieät
saâu ñuïc thaân ⇒
hieän töôïng khoáng
cheá sinh hoïc
khoáng cheá sinh hoïc ?
cheá sinh hoïc:
Khoáng cheá sinh hoïc laø
hieän töôïng soá löôïng caù
theå cuûa moät loaøi bò
khoáng cheá ôû moät möùc
nhaát ñònh do quan heä
hoã trôï hoaëc ñoái khaùng
giöõa caù loaøi trong
quaàn xaõ
4/. Cuûng coá: 4’
- Traû lôøi caâu hoûi SGK trang 180
- Hoaëc duøng moät soá caâu hoûi traéc nghieäm
Caâu 1: Trong quaàn xaõ röøng U Minh, loaøi ñaëc tröng laø:
a. Raén b. Chim c. Caây Traøm
d. Caù
Caâu 2: Trong quaàn xaõ ao nuoâi caù tra, loaøi öu theá laø loaøi:
a. Caù Loùc b. Caù Tra c. Caù Saëc
d. a, b, c ñuùng
Caâu 3: Vi khuaån lam vaø noát saàn reã caây hoï ñaäu laø quan heä:
a. Hôïp taùc b. Hoäi sinh c. Coäng sinh
d. Caïnh tranh
Caâu 4: Söï phaân taàng cuûa thöïc vaät trong röøng möa nhieät ñôùi laø:
a. Ñaëc tröng veà soá löôïng loaøi
b. Ñaëc tröng veà thaønh phaàn loaøi
c. Ñaëc tröng veà phaân boá caù theå trong khoâng gian cuûa quaàn xaõ
d. Ñaëc trung veà moái quan heä sinh thaùi
caâu 5: Söï phaân boá caù theå trong khoâng gian cuûa quaàn xaõ coù yù
nghóa:

a. Giaûm söï caïnh tranh, naâng cao hieäu quaû söû duïng nguoàn soáng
b. Naâng cao hieäu quaû söû duïng nguoàn soáng
c. Giaûm söï caïnh tranh d.
Baûo veä caùc loaøi ñoäng vaät
5/. Daën doø: (1’)
Veà nhaø ñoïc tröôùc baøi 41 vaø tìm ví duï ôû ñòa phöông hoaëc trong
nöôùc veà dieãn theá sinh thaùi
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........

Tiết 41
Bài 41: DIỄN THẾ SINH THÁI
I- Mục tiêu bài giảng:
1. Nêu được khái niệm diễn thế sinh thái
2. Phân biệt được các loại diễn thế sinh thái
3. Nêu được tầm quan trọng của việc nghiên cứu diễn thế sinh thái
II- Phương tiện:
Tranh vẽ phóng to hình 41.1; H41.2 và H41.3
III- Tiến trình bài giảng:
A) Kiểm tra bài cũ
1. Thế nào là một quần xã sinh vật? Nêu sự khác nhau giữa quần xã sinh vật và quần thể
sinh vật?
2. Các đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật là gì? Hãy lấy vị dụ minh họa các đặc trưng
cơ bản của quần xã sinh vật?
B) Giảng bài mới:
*Hoạt động 1: Tìm hiểu về khái niệm
diễn thế sinh thái.
- Giáo viên: chia lớp thành các nhóm rồi
yêu cầu các nhóm nghiên cứa SGK và
quan sát sơ đồ H41.1; H41.2, mỗi nhóm
hãy thực hiện các nhiệm vụ sau:
+ Phân tích đặc điểm môi trường và đặc
điểm sinh vật trong 2 sơ đồ đó?
+ Lập sơ đồ diễn thế sinh thái?
+ Nêu khái niệm diễm thế sinh thái?
- Học sinh:
+ Đặc điểm môi trường:
● Giai đoạn tiên phong: Khí hậu khô,
nóng, đất không được che phủ......
● Giai đoạn giữa: Khí hậu mát và ẩm,
chất dinh dưỡng trong đất tăng dần....
● Giai đoạn cuối:
+ Đặc điểm sinh vật:
● Giai đoạn tiên phong:
I - Khái niệm về diễn thế sinh thái
Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự

● Giai đoạn giữa
●Giai đoạn cuối:
+ Sơ đồ diễm thế sinh thái
Môi trường1 Các quần thể 1
Môi trường 2 Các quần thể 2
Môi trường 3 Các quần thể 3
*Hoạt động 2: Tìm hiểu các loại diễn thế
sinh thái:
- Giáo viên: hãy đọc SGK và nêu những
điểm khác nhau cơ bản giữa các loại diễn
thế?
- Học sinh: Trả lời theo 2 ý sau:
+ Môi trường khởi đầu của diễn thế khác
nhau như thế nào?
+ Quá trình diễn thế diễn ra qua các giai
đoạn nào?
( Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tìm
hiểu mục này bằng việc hoàn thành bảng
41 SGK)
* Hoạt động 3: Tìm hiểu nguyên nhân
gây ra diễn thế.
- Giáo viên: Hãy tham khảo SGK và cho
biết nguyên nhân gây ra diễ thế? lấy ví dụ
minh hoạ?
- Học sinh:
+ Nguyên nhân bên ngoài: sự thay đổi
của môi trường vật lý, nhất là thay đổi khí
hậu, mưa bão, lũ lụt, hạn hán, núi lữa,
sóng thần...
+ Nguyên nhân bên trong: Cạnh tranh
thức ăn, cạnh tranh nơi ở...
*Hoạt động 4: Tiềm hiểu ý nghĩa của việc
nghiên cứu diễn thế sinh thái
của quần xã qua các giai đoạn tương ứng với sự
biến đổi của môi trường.
II- Các loại diễn thế sinh thái:
1. Diễn thế nguyên sinh:
- Diễn thế nguyên sinh là diễn thế khởi đầu từ
môi trường chưa có sinh vật.
- Quá trình diễn thế diễn ra theo các giai đoạn
sau:
+ Giai đoạn tiên phong: Hình thành quần xã tiên
phong
+ Giai đoạn giữa:giai đoạn hỗn hợp, gồm các
quần xã thay đổi tuần tự
+ Giai đoạn cuối: Hình thành quần xã ổn định
2. Diễn thế thứ sinh:
- Diễn thế thứ sinh là diễn thế xuất hiện ở môi
trường đã có một quần xã sinh vật sống.
- Quá trình diễn thế diễn ra theo sơ đồ sau:
+ Giai đoạn đầu: Giai đoạn quần xã ổn định
+ Giai đoạn giữa: Giai đoạn gồm các quần xã
thay đổi tuần tự.
+ Giai đoạn cuối: Hình thành quần xã ổn đinh
khác hoặc quần xã bị suy thoái.
III- Nguyên nhân gây ra diễn thế:
1. Nguyên nhân bên ngoài: Do tác động mạnh mẽ
của ngoại cảnh lên quần xã.
2. Nguyên nhân bên trong: sự cạnh trang gay gắt
giữa các loài trong quần xã
IV- Tầm quan trọng của việc nghiên cứu diễn thế
sinh thái:

Nghiên cứu diễn thế sinh thái giúp chúng ta có
thể hiểu biết được các quy luật phát triển của
quần xã sinh vật, dự đoán đước các quần xã tồn
tại trước đó và quần xã sẽ thay thế trong tương
lai. từ đó có thể chủ động xây dựng kế hoạch
trong việc bảo vệ và khai thác hợp lí các nguồn
tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, có thể kịp thời
đề xuất các biện pháp khắc phục những biến đổi
bất lợi của môi trường, sinh vật và con người.
C) Củng cố: Giáo viên yêu cầu học sinh vận dụng kiên thức vừa học trả lời các câu hỏi ở
cuối bài.
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........

Tiết 42
HEÄ SINH THAÙI
I. MUÏC TIEÂU
- Trình baøy ñöôïc khaùi nieäm heä sinh thaùi, neâu ñöïôc ví duï veà heä
sinh thaùi vaø phaân tích vai troø cuûa töøng thaønh phaàn caáu truùc trong heä
sinh thaùi
- Naâng cao trình ñoä nhaän thöùc veà baûo veä moâi tröôøng
II. PHÖÔNG PHAÙP
Thaûo luaän nhoùm Hs - Hoûi ñaùp - Dieãn giaûng
III. PHÖÔNG TIEÄN
Hình 42.1, 42.2, 42.3 SGK phoùng to
IV. TIEÁN TRÌNH LEÂN LÔÙP
1. OÅn ñònh lôùp – Kieåm tra baøi
2. Môû baøi
3. Daïy baøi môùi
Hoaït ñoäng cuûa thaày và trò Noäi dung baøi
Treo böùc tranh phong caûnh coù
caùc thaønh phaàn cuûa heä sinh
thaùi vaø yeâu caàu: haõy neâu
caùc thaønh phaàn coù trong böùc
tranh
Ghi nhaän thaønh 2 coät voâ vaø
höõu sinh: ñieåm gioáng nhau cuûa
caùc thaønh phaàn
I. Khaùi nieäm heä sinh thaùi
Heä sinh thaùi bao goàm quaàn xaõ sinh
vaät vaø sinh caûnh
VD: Heä sinh thaùi ao hoà,ñoàng ruoäng,
röøng……
Heä sinh thaùi laø moät heä thoáng sinh
hoïc hoaøn chænh vaø töông ñoái oån ñònh
nhôø caùc sinh vaät luoân taùc ñoäng laãn

Hình aûnh böùc tranh laø 1 heä
sinh thaùi. Vaäy haõy neâu khaùi
nieäm heä sinh thaùi ?. Cho ví duï 1
vaøi heä sinh thaùi xung quanh
chuùng ta?
Haõy daãn chöùng heä sinh thaùi
bieåu hieän chöùc naêng cuûa toå
chöùc soáng
Vaäy heä sinh thaùi coù caáu truùc
goám nhöõng thaønh phaàn naøo ?
Döïa vaøo hình 42.1 SGK haõy
traû lôøi caâu hoûi leänh
Theá naøo laø thaønh phaàn voâ
sinh vaø thaønh phaàn höõu sinh
Thaønh phaàn voâ sinh goàm
nhöõng yeáu toá naøo ?
Caùc yeáu toá cuûa thaønh
phaàn höõu sinh
Döïa vaøo yeáu toá naøo ñeå
phaân ra caùc nhoùm sinh vaät ?.
Caùc nhoùm sinh vaät naøy coù
moái quan heä gì vôùi nhau ?
ÔÛ moãi nôi treân traùi ñaát coù
nhöõng heä sinh thaùi raát khaùc
nhau. Vaäy coù nhöõng kieåu heä
sinh thaùi naøo treân traùi ñaát?
nhau vaø ñoàng thôùi taùc ñoäng qua laïi vôùi
caùc thaønh phaàn voâ sinh
Trong heä sinh thaùi , trao ñoåi chaát vaø
naêng löôïng giöõa caùc sinh vaät trong noäi
boä quaàn xaõ vaø giöõa quaàn xaõ – sinh
caûnh chuùng bieåu hieän chöùc naêng cuûa
1 toå chöùc soáng
II. Caùc thaønh phaán caáu truùc cuûa
heä sinh thaùi
Goàm coù 2 thaønh phaàn
1. Thaønh phaàn voâ sinh ( sinh caûnh ):
+ Caùc yeáu toá khí haäu
+ Caùc yeáu toá thoå nhöôõng
+ Nöôùc vaø xaùc sinh vaät trong moâi
tröôøng
2. Thaønh phaàn höõu sinh ( quaàn xaõ sinh
vaät )
Thöïc vaät, ñoäng vaät vaø vi sinh vaät
Tuyø theo chöùc naêng dinh döôõng trong
heä sinh thaùi chuùng ñöôïc xeáp thaønh 3
nhoùm
+ Sinh vaät saûn xuaát: … ( SGK)
+ Sinh vaät tieâu thuï: … ( SGK)
+ Sinh vaät phaân giaûi: … ( SGK)
III. Caùc kieåu heä sinh thaùi treân
traùi ñaát
Goàm heä sinh thaùi töï nhieân vaø heä sinh
thaùi nhaân taïo:

Ghi phaàn traû lôøi cuûa hoïc sinh
thaønh nhoùm töï nhieân vaø nhaân
taïo
Haõy traû lôøi caâu hoûi leänh
SGK
Con ngöôøi ñaõ taùc ñoäng nhö
theá naøo leân caùc heä sinh thaùi
treân traùi ñaát? Vaø chieàu
höôùng dieãn bieán cuûa caùc heä
sinh thaùi ngaøy nay?
Vaäy thì ngay töø baây giôø
chuùng ta phaûi laøm gì deå baûo
veä moâi tröôøng treâ traùi ñaát
naøy?
Nhaá maïnh yù thöùc baûo veä
moâi tröôøng cho hoïc sinh
1. Heä sinh thaùi töï nhieân: goàm
a. Treân caïn: … ( SGK)
b. Döôùi nöôùc: + nöôùc maën: … ( SGK)
+ nöôùc ngoït: … ( SGK)
2. Heä sinh thaùi nhaân taïo: … ( SGK)
Heä sinh thaùi nhaân taïo ñoùng goùp vai
troø heát söùc quan troïng trong cuoäc soáng
cuûa con ngöôøi vì vaäy con ngöôøi phaûi
bieát söû duïng vaø caûi taïo 1 caùch hôïp lí
4. Cuûng coá:
5. Daën doø
- Hoïc baøi - Traû lôøi caâu hoûi 1, 2, 3, 4 trang 190 SGK
- Chuaån bò baøi 43 “ Trao ñoåi vaät chaát trong heä sinh thaùi“: theá naøo
laø chuoåi vaø löôùi thöùa aên?. Phaân bieät 3 thaùp sinh thaùi

Tiết 43
Bài 43: TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG HỆ SINH THÁI
I- Mục tiêu bài giảng:
- Nêu được khái niệm chuổi thức ăn và cho ví dụ minh hoạ.
- Nêu được khái niệm lưới thức ăn và cho ví dụ minh học.
- Phân biệt được các bậc dinh dưỡng.
- Nêu được khái niệm tháp sinh thái, phân biệt được các dạng tháp sinh thái.
II- Phương tiện dạy học:
- Tranh vẽ hình 43.1 đến hình 43.3
III- Tiến trình bài giảng:
A- Kiểm tra bài cũ:
1. Thế nào là hệ sinh thái? Tại sao nói hệ sinh thái biểu hiện chức năng của một tổ chức
sống?
2. Hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nhân tạo có gì giống nhau và khác nhau?
B- Giảng bài mới:
* Tìm hiểu về trao đổi vật chất trong
quần xã sinh vật
+Giáo viên: Hãy nghiên cứu sơ đồ ở
SGK và cho biết
- Chuỗi thức ăn là gì?
- Lưới thức ăn và chuỗi thức ăn có gì
khác nhau?
- Lấy ví dụ về chuỗi thức ăn và lưới
thức ăn?
+ Học sinh:
I- Trao đổi vật chất trong quần xã sinh vật:
1. Chuỗi thức ăn:
- Một chuỗi thức ăn gồm nhiều loài có quan hệ
dinh dưỡng với nhau và mỗi loài là một mắt xích
của chuỗi.
- Trong một chuỗi thức ăn, một mắt xích vừa có
nguồn thức ăn là mắt xích phía trước, mừa là
nguồn thức ăn của mắt xích phía sau.
- Trong hệ sinh thái có hai loại chuỗi thức ăn:
+ Chuỗi thức ăn gồm các sinh vật tự dưỡng, sau
đến là động vật ăn sinh vật tự dưỡng và tiếp nữa
là động vật ăn động vật.
- Quần xa sinh vật càng đa dạng về thành phần

+ Giáo viên: Ngiên cứu SGK, cho biết
bậc dinh dưỡng là gì? Phân biệt các bậc
dinh dưỡng có trong một lưới thức ăn?
Hiểu biêt về chuổi thức ăn và lưới thức
ăn có ý nghĩa gì?
+ Học sinh:
*Tìm hiểu tháp sinh thái:
+ Giáo viên: Tháp sinh thái là gì? Phân
biệt các loại tháp sinh thái?
loài thì lưới thức ăn trong quần xã càng phức tạp.
3. Bậc dinh dưỡng:
- Tập hợp các loài sinh vật có cùng mức dinh
dưỡng hợp thành một bậc dinh dưỡng.
- Trong quần xã có nhiều bậc dinh dưỡng:
+ Bậc dinh dưỡng cấp 1(Sinh vật sản xuất)
+ Bậc dinh dưỡng cấp 2(Sinh vật tiêu thụ bậc 1)
+ Bậc dinh dưỡng câp 3(Sinh vật tiêu thụ bậc 2)
........................................................................
+ Bậc dinh dưỡng cấp cao nhất:
II- Tháp sinh thái:
- Để xem xét mức độ dinh dưỡng ở từng bậc
dinh dưỡng và toàn bộ quần xã, người ta xây
dựng các tháp sinh thái.
- Tháp sinh thái bao gồm nhiều hình chữ nhật xếp
chồng lên nhau, các hình chữ nhật có chiều cao
bằng nhau, còn chiều dài thì khác nhau biểu thị
độ lớn của mỗi bậc dinh dưỡng.
- Có ba loại tháp sinh thái:
+ Tháp số lượng:
+ Tháp sinh khối:
+ Tháp năng lượng:
C - Củng cố:
Giáo viên yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đẵ học trả lời các câu hỏi cuối bài
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........……………………………………………………………………………………

Tiết 44
Baøi 44: CHU TRÌNH SINH ÑÒA HOAÙ VAØ SINH QUYEÅN
I- MUÏC TIEÂU
1/ Kieán thöùc
- Neâu khaùi nieäm nieäm khaùi quaùt veà chu trình sinh ñòa hoaù. Neâu
ñöôïc caùc noäi dung chuû yeáu cuûa chu trình cacbon, nitô, nöôùc.
- Neâu ñöôïc khaùi nieäm sinh quyeån, caùc khu sinh hoïc trong sinh quyeån
vaø laáy ví duï minh hoïa caùc khu sinh hoïc ñoù.
- Giaûi thích ñöôïc nguyeân nhaân cuûa moät soá hoaït ñoäng gaây oâ
nhieãm moâi tröôøng, töø ñoù naâng cao yù thöùc baûo veä moâi tröôøng
thieân nhieân.
2/ Kó naêng
Phaùt trieån naêng löïc quan saùt, phaân tích, so saùnh, khaùi quaùt hoaù
3/ Thaùi ñoä
Yeâu thích nghieân cöùu veà sinh thaùi hoïc
coù yù thöùc baûo veä moâi tröôøng soáng
II- PHÖÔNG TIEÄN
1/ Chuaån bò cuûa GV
Tranh veõ hình 44.1, 44.2, 44.3, 44.4. 44.5
2/ Chuaån bò cuûa HS
Chuaån bò baøi tröôùc ôû nhaø
III- PHÖÔNG PHAÙP
Hoûi ñaùp – dieãn giaûng – thaûo luaän
IV – TIEÁN TRÌNH BAØI GIAÛNG
1/ Oån ñònh lôùp : kieåm tra só soá
2/ Kieåm tra baøi cuõ
- Theá naøo laø chuoãi vaø löôùi thöùc aên ? cho ví duï minh hoïa veà 2 loaïi
chuoãi thöùc aên.
3/ Baøi môùi

HOAÏT ÑOÄNG CUÛA GV NOÄI DUNG
- Voøng beân ngoaøi theå hieän
ñieàu gì?
- Voøng beân trong theå hieän
ñieàu gì?
- Trao ñoåi vaät chaát giöõa
quaàn xaõ vaø moâi tröôøng voâ
sinh ñöôïc thöïc hieän qua quaù
trình naøo?
- Theo chieàu muõi teân treân
hình 44.1 haõy giaûi thích moät
caùch khaùi quaùt söï trao ñoåi
vaät chaát trong quaàn xaõ vaø
chu trình sinh ñòa hoaù.
- Chu trình sinh ñòa hoaù laø gì?
bao goàm caùc thaønh phaàn
naøo?
- Daïng cacbon ñi vaøo chu trình
I- Trao ñoåi vaät chaát qua chu trình
sinh ñòa hoùa
- Chu trình sinh ñòa hoaù laø chu trình trao
ñoåi caùc chaát trong töï nhieân.
- Moät chu trình sinh ñòa hoaù goàm coù
caùc phaàn: toång hôïp caùc chaát, tuaàn
hoaøn vaät chaát trong töï nhieân, phaân
giaûi vaø laéng ñoïng moät phaàn vaät
chaát trong ñaát , nöôùc.
II- Moät soá chu trình sinh ñòa hoaù
1/ Chu trình cacbon
- Cacbon ñi vaøo chu trình döôùi daïng
cabon ñioâxit ( CO2) .
- TV laáy CO2 ñeå taïo ra chaát höõu cô
ñaàu tieân thoâng qua QH.
- khi söû duïng vaø phaân huûy caùc hôïp
chaát chöùa cacbon, SV traû laïi CO2 vaø

laø gì?
- Baèng nhöõng con ñöôøng naøo
cacbon ñaõ ñi töø moâi tröôøng
ngoaøi vaøo cô theå SV, trao ñoåi
vaät chaát trong QX vaø trôû laïi
MT khoâng khí vaø moâi tröôøng
ñaát?
- Coù phaûi löôïng cacbon trong
QX ñöôïc trao ñoåi lieân tuïc theo
voøng tuaàn hoaøn kín hay
khoâng? vì sao?
- Nguyeân nhaân gaây neân hieäu
öùng nhaø kính?
- TV haáp thuï nitô döôùi daïng
naøo?
- Moâ taû ngaén goïn söï trao ñoåi
nitô trong töï nhieân?
- Löôïng nitô ñöôïc toång hôïp töø
con ñöôøng naøo laø lôùn nhaát?
nöôùc cho moâi tröôøng
- Noàng ñoä khí CO2 trong baàu khí quyeån
ñang taêng gaây theâm nhieàu thieân tai
treân traùi ñaát.
3/ Chu trình nöôùc
- Nöôùc möa rôi xuoáng ñaát, moät phaàn
thaám xuoáng caùc maïch nöôùc ngaàm,
moät phaàn tích luõy trong soâng , suoái, ao
, hoà,…
- Nöôùc möa trôû laïi baàu khí quyeån döôùi
daïng nöôùc thoâng qua hoaït ñoäng thoaùt
hôi nöôùc cuûa laù caây vaø boác hôi nöôùc
treân maët ñaát.
III- Sinh quyeån
1/ Khaùi nieäm SQ
SQ laø toaøn boä SV soáng trong caùc lôùp
ñaát, nöôùc vaø khoâng khí cuûa TÑ.
2/ Caùc khu sinh hoïc trong sinh quyeån
- Khu sinh hoïc treân caïn: ñoàng reâu ñôùi
laïnh, röøng thoâng phöông Baéc, röøng
ruõng laù oân ñôùi,…
- khu sinh hoïc nöôùc ngoït: khu nöôùc ñöùng

- Haõy neâu moät soá bieän
phaùp sinh hoïc laøm taêng haøm
löôïng ñaïm trong ñaát ñeå naêng
cao naêng suaát caây troàng vaø
caûi taïo ñaát?
- Neâu noäi dung chuû yeáu cuûa
chu trình nöôùc?
- Neâu caùc bieän phaùp baûo
veä nguoàn nöôùc?
- Sinh quyeån laø gì?
- Neâu teân vaø ññ cuûa caùc khu
sinh hoïc trong SQ?
( ñaàm, hoà, ao,..)vaø khu nöôùc chaûy
( soâng suoái).
- Khu sinh hoc bieån:
+ theo chieàu thaúng ñöùng: SV noåi, ÑV
ñaùy,..
+ theo chieàu ngang: vuøng ven bôø vaø
vuøng khôi
4/ Cuûng coá
- Neâu khaùi nieäm veà chu trình sinh ñòahoaù, chu trình cacbon, chu trình nitô,
chu trình nöôùc trong töï nhieân.
- Nhöõng nguyeân nhaân laøm cho noàng ñoä khí co2 trong baàu khí quyeån
taêng? Neâu haäu quaû vaø caùch haïn cheá.
- Neâu caùc bieän phaùp sinh hoïc ñeå naâng cao haøm löôïng ñaïm trong ñaát
nhaèm caûi taïo vaø naâng ca naêng suaát caây troàng.
5/ Daën doø

…………………………………………………………………………………………….....
.....
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
……………………………………………………………………………………………….
.........
Tiết 45
BAØI 45: DOØNG NAÊNG LÖÔÏNG TRONG HEÄ SINH THAÙI
I.Muïc tieâu baøi hoïc:
1. Kieán thöùc
Saukhi hoïc xong baøi hoïc sinh caàn
-Moâ taû ñöôïc moät caùch khaùi quaùt veà doøng naêng löôïng trong heä
sinh thaùi
-Khaùi nieäm veà hieäu suaát sinh thaùi
-Giaûi thích ñöôïc söï tieâu hao naêng löôïng giöûa caùc baäc dinh döôõng
2. Kó naêng
Coù theå giaûi thích ñöôïc söï tieâu hao naêng löôïng ôû caùc baäc dinh döôõng
3. Thaùi ñoä
Naâng cao yù thöùc bvaûo veä moâi tröôøng thieân nhieân
II.Chuaån bò:
Giaùo vieân: Giaùo vieân: Tranh veõ hình 45.1,45.2,45.3 SGK
Hoïc sinh: Chuaån bò baøi tröôùc
III.Tiến trình bài giảng
A.OÅn ñònh lôùp_kieåm dieän
B.Kieåm tra baøi cuû Noäi dung kieåm tra
1-Trình baøy khaùi quaùt theá naøo laø chu trình sinh ñiaï caùc chaát?
2-Neâu dieãn bieán cuûa chu trình nitô?

3-Theá naøo laø sinh quyeån?
C.Giaûng baøi môùi
NOÄI DUNG LÖU BAÛNG HOÏAT ÑOÄNG DAÏY HOÏC
THAÀY TROØ
I.Doøng naêng löôïng trong heä
sinh thaùi
1. Phaân boá naêng löôïng treân
traùi ñaát
-Maët trôøi laø nguoàn cung caáp naêng
löôïng chuû yeáu cho söï soáng treân
traùi ñaát
-Sinh vaät saûn xuaát chæ söû duïng
ñöôïc nhöõng tia saùng nhìn thaáy(50%
böùc xaï) cho quan hôïp
-Quang hôïp chæ söû duïng khoaûng
0,2-0,5% toång löôïng böùc xaï ñeå
toång hôïp chaát höõu cô
2. Doøng naêng löôïng trong heä
sinh thaùi
-Caøng leân baäc dinh döôõng cao hôn
thì naêng löôïng caøng giaûm
-Trong heä sinh thaùi naêng löôïng
ñöôïc truyeàn moät chieàu töø SVSX
qua caùc baäc dinh döôõng, tôùi moâi
tröôøng, coøn vaät chaát ñöôïc trao ñoåi
qua chu trình dinh döôõng
II.Hieäu suaát sinh thaùi
-Phoå aùnh saùng
chieáu xuoáng
haønh tinh goàm
nhöõng daûi chuû
yeáu naøo?
-Caây xanh coù theå
ñöôïc ñoàng hoaù
loaïi aùnh saùng
naøo vaø chieám
bao nhieâu %?
Vì sao caøng leân
baäc dinh döôõng
cao hôn naêng
löôïng caøng giaûm
daàn? Yeâu caàu Hs
quan saùt hình 45-2
SGK
Höôùng daån hoïc
sinh thöïc hieän
leänh trong SGK
Tia hoàng
ngoaïi , daõy
saùng nhìn thaáy
Caây xanh chæ
söû duïng ñöôïc
tia saùng nhìn
thaáy vaø chæ
söû duïng
khoaûng0,2-0,5%
HS tröïc quan
SGK vaø traû
lôøi
Thaûo luaän vaø
hoaøn thaønh
leänh

-Hieäu suaát sinh thaùi laø tæ leä %
chuyeån hoaù naêng löôïng qua caùc
baäc dinh döôõng trong heä sinh thaùi
Hieäu suaát sinh thaùi cuûa baäc dinh
döôõngsau tích luyõ ñöôïc thöôøng laø
10% so vôùi baäc tröôùc lieàn keà
Theá naøo laø hieäu
suaát sinh
thaùi?
Phaàn lôùn naêng
löôïng bò tieâu hao
do ñaâu?
Laø tæ leä %
chuyeån hoaù
naêng löôïng qua
caùc baät dinh
döôõnh
HS traû lôøi hoâ
haát, taïo nhieät
D.Cuûng coá baøi
1.Nguyeân nhaân chính gaây ra söï thaát thoaùt naêng löôïng trong heä sinh
thaùi?
2.Trong moät heä sinh thai sinh khoái cuûa moãi baäc dinh döôõng ñöôïc kí
hieäu baèng caùc chöõ caùi. Trong ñoù A= 500Kg B=5Kg C=50Kg
D=5000Kg
Heä sinh thaùi naøo coù chuoåi thöùc aên sau laø coù theå xaûy ra?
A .A -> B-> C-> D B. C ->A-> B-> D
C. B-> C ->A-> D D. D ->A-> B-> C
E. Höôùùng daãn veà nhaø. Chuaån bò baûng 46.1-3
………………………………………………………………………………………………..
........
………………………………………………………………………………………………..
........
………………………………………………………………………………………………..
........
………………………………………………………………………………………………..
........

Tiết 46
OÂN TAÄP PHAÀN TIEÁN HOÙA VAØ SINH THAÙI HOÏC
I.MUÏC TIEÂU:
- Kieán thöùc:
+ Khaùi quaùt hoùa toaøn boä noäi dung kieán thöùc cuûa phaàn tieán hoùa.
+ Phaân bieät thuyeát tieán hoùa cuûa Lamac vaø thuyeát tieán hoùa cuûa Ñacuyn.
+ Bieát ñöôïc noäi dung cuûa hoïc thuyeát tieán hoùa toång hôïp vaø cô
cheá tieán hoùa daãn ñeán hình thaøn loaøi môùi.
+ Bieát ñöôïc noäi dung sinh thaùi hoïc töø caù theå ñeán quaàn theå,quaàn xaõ vaø h
sinh thaùi.
- Kyõ naêng: phaân tích, toång hôïp , so saùnh.
- Thaùi ñoä: coù yù thöùc hoïc taäp nghieâm tuùc , chuaån bò thi hoïc kì II
II. PHÖÔNG PHAÙP: Dieãn giaûng, thaûo luaän, hoûi ñaùp.
III. PHÖÔNG TIEÄN:
1.Chuaån bò cuûa thaày: Hình 47.1, 47.2, 47.3 ,47.4 baûng 47, giaáy A0.
2.Chuaån bò cuûa troø: + OÂn laïi kieán thöùc phaàn tieán hoùa, vaø sinh thaùi hoïc.
+ Ñoïc tröôùc baøi.
IV. TIEÁN TRÌNH BAØI GIAÛNG:
1. OÅn ñònh kieåm tra:
-Kieåm tra ss.
- Kieåm tra baøi cuõ.
2.Môû baøi:
3.Baøi môùi:
HOAÏT ÑOÄNG THAÀY NOÄI DUNG
TIEÁN HOÙA
* HÑ 1: Toùm taét kieán thöùc coát
coát loõi vaø caâu hoûi oân taäp.
- Chia lôùp thaønh 2 nhoùm
lôùn ,
Thaûo luaän 7
!
vôùi noäi dung:
A.PHAÀN TIEÁN HOÙA
I.Toùm taét kieán thöùc coát loõi:
* Chöôùng I: Baèng chöùng vaø cô cheá
tieán
hoùa.
1)Baèng chöùng tieán hoùa:

+ N1: toùm taét noäi dung:
-baèng chöùng tieán hoùa.
-Thuyeát tieán hoaù cuûa Lamac,
DacuynVaø hieän ñaïi
-Caâu hoûi oân taäp 1,2,3
+ N2: toùm taét noäi dung:
- Tieán hoùa hoùa hoïc.
- Tieán hoùa tieàn sinh hoïc.
- Tieán hoùa sinh hoïc.
- Caâu hoûi oân taäp 4, 5, 6.
 GV theo doõi, quan saùt
 GV cuûng coá , söûa baøi taäp.
B.PHAÀN SINH THAÙI
HOÏC:
-Baèng chöùng giaûi phaåu so saùnh.
-Baèng chöùng phoâi sinh hoïc.
-Baèng chöùng ñòa lí sinh vaät hoïc.
-baèng chöùng teá baøo hoïc vaø sinh hoïc
Phaân töû.
2)Toùm taét hoïc thuyeát tieán hoùa
cuûa Lamac:
-Moâi tröôøng soáng thay ñoåi chaäm hình
ñaëc ñieåm thích nghi.
3)Toùm taét hoïc thuyeát tieán hoùa cuûa
Ñacuyn:
-Vai troø cuûa CLTN.
- Nhöõng caù theå coù bieán dò thích nghi
seõ
Ñöôïc giöõ laïi,nhöõng caù theå coù bieán dò
khoâng
Thích nghi seõ bò ñaøo thaûi.
4)Toùm taét ND thuyeát tieán hoùa toång hôïp
hieän ñaïi:
-Tieán hoùa nhoû.
-Tieán hoaù lôùn.
-CLTN, nhaân toá tieán hoùa,di-nhaäp gen,
caùc
Yeáu toá ngaãu nhieân vaø ÑBthay ñoåi
taàn
soá alenthay ñoåi thaønh phaàn KG cuûa
QT
-Caùc cô cheá caùch li tröôùc vaø sau hôïp
töû.
-Söï hình thaønh loaøi môùi.

* Hñ 2: Toùm taét kieán thöùc coát loõi
vaø
caâu hoûi oân taäp.
GV tieáp tuïc chia 2 nhoùm lôùn,
TL vôùi
ND:
+N1:Toùm taét kieán thöùc
chöông I, II,
III vaø caâu hoûi oân taäp soá 1.
+N2: Toùm taét kieán thöùc
chöông I, II,
III vaø caâu hoûi oân taäp soá 2.
 GV nhaän xeùt, cuûng coá.
* Chöông II:Söï phaùt sinh vaø phaùt trieån
cuûa söï soáng treân Traùi Ñaát.
1)Tieán hoùa hoùa hoïc.
2)Tieán hoùa tieàn sinh hoïc.
3)Tieán hoùa sinh hoïc.
B.SINH THAÙI HOÏC.
I. Toùm taét kieán thöùc coát loõi:
* Chöông I:Caù theå vaø quaàn theå sinh
vaät:
- Kn vaø ñaëc ñieåm moâitröôøng soáng.
- Kn vaø ñaëc ñieåm nhaân toá sinh thaùi
- Kn vaø ñaëc ñieåm quaàn theå sinh vaät.
* Chöông II:Quaàn xaõ sinh vaät.
- Kn vaø ñaëc ñieåm cuûa quaàn xaõ sinh
vaät.
-Kn vaø ñaëc ñieåm cuûa dieãn theá sinh
thaùi.
* Chöông III:Heä sinh thaùi, sinh quyeån vaø
baûo veä moâi tröôøng.
- Kn vaø ñaëc ñieåm cuûa heä sinh thaùi.
- Kn vaø ñaëc ñieåm cuûa sinh quyeån.
lieân heä baûo veä moâi tröôøng
IV/Cuûng coá :Heä thoáng laïi kieán thöùc phaàn A, B.
V/Daën doø:
- Noäp baøi thu hoaïch.
- Chuaån bò baøi oân taäp tieáp theo.

Giao an sinh 12 ca nam

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to Giao an sinh 12 ca nam

More from Oanh MJ

Giao an sinh 12 ca nam