Downloaded 13 times
Endocrinologiecursus verpleging
- 1. ToegepasteToegepaste endocrinologieendocrinologie Dr. R.SchatsDr. R.Schats IVFCentrumIVF Centrum VU mcVU mc
- 2. OnderwerpenOnderwerpen • Embryologie:Embryologie: – VoortplantingsorganenVoortplantingsorganen –Endocriene systeemEndocriene systeem • PuberteitsontwikkelingPuberteitsontwikkeling • Menstruatie en menstruele cyclusMenstruatie en menstruele cyclus • CyclusstoornissenCyclusstoornissen • Ovulatie-inductieOvulatie-inductie • PCOSPCOS • IUI-behandelingIUI-behandeling • IVF-behandeling inclusief complicatiesIVF-behandeling inclusief complicaties
- 3. Eerst wat embryologieEerstwat embryologie • Embryologie voorplantingsorganenEmbryologie voorplantingsorganen • Embryologie endocriene systeemEmbryologie endocriene systeem
- 4. Enkele vuistregelsEnkele vuistregels •Het basispatroon is vrouwelijkHet basispatroon is vrouwelijk • Y chromosoom: TDF productie: leidtY chromosoom: TDF productie: leidt tot ontwikkeling testistot ontwikkeling testis • Testis produceert testosteron en MIFTestis produceert testosteron en MIF
- 5. Mannelijke en VrouwelijkeMannelijkeen Vrouwelijke geslachtsorganen: uitwendiggeslachtsorganen: uitwendig • Indifferent stadium sinus urogenitalisIndifferent stadium sinus urogenitalis • Onder invloed testosteron:Onder invloed testosteron: ontwikkeling in mannelijke richtingontwikkeling in mannelijke richting
- 6. Ontwikkeling uitwendigeOntwikkeling uitwendige genitaliabij man en vrouwgenitalia bij man en vrouw
- 7. Mannelijke en VrouwelijkeMannelijkeen Vrouwelijke geslachtsorganen: inwendiggeslachtsorganen: inwendig • Vrouw:Vrouw: ovarium en buizen van Müllerovarium en buizen van Müller • Man:Man: testis en gangen van Wolfftestis en gangen van Wolff
- 8. Vrouwelijke geslachtsorganenVrouwelijke geslachtsorganen Ovariumen Buizen van MüllerOvarium en Buizen van Müller • OvariumOvarium • EileidersEileiders • Baarmoeder (corpus + cervix)Baarmoeder (corpus + cervix) • Bovenste 2/3 deel vaginaBovenste 2/3 deel vagina
- 9. De eicellen inde ovariaDe eicellen in de ovaria • Maximaal: eind tweede trimester vanMaximaal: eind tweede trimester van de zwangerschap: ongeveer 6 miljoen!de zwangerschap: ongeveer 6 miljoen! Geen oergeslachtscellen, dus geenGeen oergeslachtscellen, dus geen deling meerdeling meer • Geboorte: 1 á 2 miljoenGeboorte: 1 á 2 miljoen • Menarche: ongeveer 600.000Menarche: ongeveer 600.000 • Menopauze: enkele honderden, teMenopauze: enkele honderden, te weinig voor een cyclusweinig voor een cyclus
- 10. Eicelvoorraad en LeeftijdEicelvoorraaden Leeftijd (Faddy et al, Hum Reprod 1992; 1342-46)(Faddy et al, Hum Reprod 1992; 1342-46)
- 11. Kans op syndroomvan DownKans op syndroom van Down en maternale leeftijden maternale leeftijd 0,0936 0,0965 0,1017 0,1112 0,1284 0,1597 0,2169 0,3215 0,5102 0,855 1,4925 2,6316 4,7619 0,01 0,1 1 10 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 Maternale leeftijd %risico
- 12. Mannelijke geslachtsorganenMannelijke geslachtsorganen Testisen Gangen van WolffTestis en Gangen van Wolff • TestisTestis • EpididymisEpididymis • Vas deferensVas deferens • ZaadblazenZaadblazen
- 13. Embryologie van hetEndocrieneEmbryologie van het Endocriene SysteemSysteem • HypothalamusHypothalamus • Hypophyse:Hypophyse: zakje van Rathkezakje van Rathke • Portaal vaatstelselPortaal vaatstelsel • Al volledig ontwikkeldAl volledig ontwikkeld
- 14. PuberteitPuberteit • Van kindnaar volwasseneVan kind naar volwassene • Rijping endocriene systeemRijping endocriene systeem • Afnemen gevoeligheid voor E2 van deAfnemen gevoeligheid voor E2 van de hypothalamushypothalamus • Het op gang komen van de menstrueleHet op gang komen van de menstruele cycluscyclus • VruchtbaarheidVruchtbaarheid
- 15. Gebeurtenissen in deGebeurtenissenin de PuberteitPuberteit • GroeispurtGroeispurt • SchaambeharingSchaambeharing • BorstontwikkelingBorstontwikkeling • OkselbeharingOkselbeharing • MenarcheMenarche
- 16. Borstontwikkeling enBorstontwikkeling en SchaambeharingSchaambeharing •Indeling volgens TannerIndeling volgens Tanner • Vijf, zes stadiaVijf, zes stadia • Stadium zegt iets overStadium zegt iets over fase van de ontwikkelingfase van de ontwikkeling • Met andere woorden: deMet andere woorden: de hormonale statushormonale status
- 17. Borstontwikkeling enBorstontwikkeling en Schaambeharing(1)Schaambeharing (1)
- 18. Borstontwikkeling enBorstontwikkeling en Schaambeharing(1)Schaambeharing (1)
- 19.
- 20. Stoornissen in deStoornissenin de puberteitsontwikkelingpuberteitsontwikkeling • Pubertas praecox: pseudo of veraPubertas praecox: pseudo of vera • Pubertas tardaPubertas tarda
- 21. Stoornissen in deStoornissenin de puberteitsontwikkelingpuberteitsontwikkeling • Pubertas praecoxPubertas praecox Pseudo: ‘schijn’ of ‘van buiten af’Pseudo: ‘schijn’ of ‘van buiten af’ * 21-hydroxylase deficiëntie* 21-hydroxylase deficiëntie
- 22. Stoornissen in deStoornissenin de puberteitsontwikkelingpuberteitsontwikkeling • Pubertas praecoxPubertas praecox Vera: ‘vruchtbaarheid’Vera: ‘vruchtbaarheid’ • Na gebeurtenissen met CZS:Na gebeurtenissen met CZS: ontstekingen, trauma’sontstekingen, trauma’s
- 23. Puberteitsontwikkeling:Puberteitsontwikkeling: SamenvattingSamenvatting • Van kindnaar volwassene, zowelVan kind naar volwassene, zowel lichamelijk als geestelijklichamelijk als geestelijk • Het endocriene systeem rijptHet endocriene systeem rijpt • Dit uit zich in het afnemen van deDit uit zich in het afnemen van de gevoeligheid voor E2 van degevoeligheid voor E2 van de hypothalamushypothalamus • Resultaat: menstruele cyclusResultaat: menstruele cyclus • VruchtbaarheidVruchtbaarheid
- 24. Wat is menstruatie?Watis menstruatie? Het afstoten van het endometriumHet afstoten van het endometrium uit de baarmoeder ongeveer tweeuit de baarmoeder ongeveer twee weken na een ovulatie, indien erweken na een ovulatie, indien er geen zwangerschap is ontstaangeen zwangerschap is ontstaan
- 25. Menstruatie volgensMenstruatie volgens PythagorasPythagoras Debloedige tranen van deDe bloedige tranen van de baarmoeder vanwege de nietbaarmoeder vanwege de niet ontvangen zwangerschapontvangen zwangerschap
- 26. Menstruatie in deMenstruatiein de dierenwerelddierenwereld • De mens is vrij uniekDe mens is vrij uniek • Het komt eigenlijk niet voorHet komt eigenlijk niet voor • Bij bavianen in gevangenschapBij bavianen in gevangenschap
- 27. De menstruele cyclusDemenstruele cyclus • Een welvaartsverschijnsel !Een welvaartsverschijnsel ! • Doel: zwangerschapDoel: zwangerschap • Hoe was het oorspronkelijk ?Hoe was het oorspronkelijk ? • Wat nu ?Wat nu ?
- 28. De menstruele cyclusDemenstruele cyclus • Bij natuurvolken:Bij natuurvolken: zwanger of borstvoedingzwanger of borstvoeding • Prolactine: kangoeroeProlactine: kangoeroe • ‘‘Birth spacing’Birth spacing’
- 29. RegelmechanismenRegelmechanismen • Het lichaamstreeft naar eenHet lichaam streeft naar een evenwicht: homeostaseevenwicht: homeostase • Principe van negatieve feedbackPrincipe van negatieve feedback
- 30. De menstruele cyclusDemenstruele cyclus • Welke organen zijn erbij betrokken ?Welke organen zijn erbij betrokken ? • Welke hormonen spelen een rol ?Welke hormonen spelen een rol ? • TerugkoppelingTerugkoppeling • Ovulatie van één eicelOvulatie van één eicel
- 31. Indeling regulatieIndeling regulatie •Centraal orgaan: HypothalamusCentraal orgaan: Hypothalamus • Uitvoerend orgaan: HypofyseUitvoerend orgaan: Hypofyse • Doelorgaan: OvariumDoelorgaan: Ovarium • Eindorganen: UterusEindorganen: Uterus
- 32. Regulatie menstruele cyclusRegulatiemenstruele cyclus
- 33. Hormonen in deHormonenin de menstruele cyclusmenstruele cyclus
- 34. De menstruele cyclus:Demenstruele cyclus: conclusiesconclusies • Subtiel regelmechanismeSubtiel regelmechanisme • Doel: zwangerschapDoel: zwangerschap • Menstruatie normaal verschijnsel ?Menstruatie normaal verschijnsel ? • Stoornissen in de menstruele cyclusStoornissen in de menstruele cyclus
- 35. Indeling niveau organenIndelingniveau organen • Hypothalame afwijkingenHypothalame afwijkingen • Hypophysaire afwijkingenHypophysaire afwijkingen • Ovariële pathologieOvariële pathologie • Uteriene afwijkingenUteriene afwijkingen • Afwijkingen aan de vaginaAfwijkingen aan de vagina
- 36. Indeling niveau organenIndelingniveau organen • Centraal:Centraal: hypothalamus en hypophysehypothalamus en hypophyse • Perifeer:Perifeer: ovarium, uterus en vaginaovarium, uterus en vagina
- 37. Indeling naar optredenIndelingnaar optreden •PrimairPrimair •SecundairSecundair
- 38. PrimairPrimair Nog nooit eencyclusNog nooit een cyclus gehadgehad
- 39. SecundairSecundair Wel een cyclusWeleen cyclus gehad in het verledengehad in het verleden
- 40. Nadere indelingNadere indeling •AmenorrhoeAmenorrhoe • OligomenorrhoeOligomenorrhoe • PolymenorrhoePolymenorrhoe • MenorrhagieMenorrhagie • HypomenorrhoeHypomenorrhoe • MetrorrhagieMetrorrhagie • Intermenstrueel bloedverliesIntermenstrueel bloedverlies
- 41. AmenorrhoeAmenorrhoe • Primair /SecundairPrimair / Secundair • Van belang voor oorzaakVan belang voor oorzaak • Therapie (?)Therapie (?) • Specifieke syndromenSpecifieke syndromen
- 42. Primaire amenorrhoePrimaire amenorrhoe •ChromosomaalChromosomaal • HypothalaamHypothalaam • OvarieelOvarieel • UterienUterien • VaginaalVaginaal
- 43. Syndroom van TurnerSyndroomvan Turner • Chromosomen: 45, X0Chromosomen: 45, X0 • Dus vrouw: maar…….Dus vrouw: maar……. • Geen ovaria, infertielGeen ovaria, infertiel • Andere afwijkingenAndere afwijkingen
- 44. Syndroom van KallmannSyndroomvan Kallmann • GnRH deficiëntie + anosmieGnRH deficiëntie + anosmie • Stoornis in bulbus olfactoriusStoornis in bulbus olfactorius • Geen aansturing hypophyseGeen aansturing hypophyse • Behandeling: GnRH pompBehandeling: GnRH pomp
- 45. Testiculaire feminisatieTesticulaire feminisatie •Chromosomen: 46, XYChromosomen: 46, XY • Gonade: testisGonade: testis • Phenotype: vrouwPhenotype: vrouw • Oorzaak: testosteron werkt nietOorzaak: testosteron werkt niet • ‘‘Hairless women’Hairless women’
- 46. Syndroom van Mayer–Syndroom van Mayer – Rokitansky - KüsterRokitansky - Küster • Chromosomen: 46, XXChromosomen: 46, XX • Gonade: ovariumGonade: ovarium • Phenotype: vrouwPhenotype: vrouw • Complete fusiestoornis van de buizenComplete fusiestoornis van de buizen van Müllervan Müller • Gevolgen: geen baarmoeder enGevolgen: geen baarmoeder en daardoor geen bovenste 2/3 deel vandaardoor geen bovenste 2/3 deel van de vaginade vagina
- 47. Normale uterus ontwikkelingNormaleuterus ontwikkeling 10-16e wk
- 48. Indeling uterus anomalieënIndelinguterus anomalieën S. van Mayer-Rokitanski-KusterS. van Mayer-Rokitanski-Kuster:: aplasie vagina / uterus 1:5000aplasie vagina / uterus 1:5000
- 49.
- 50. Secundaire amenorrhoeSecundaire amenorrhoe •HypothalaamHypothalaam • HypophysairHypophysair • OvarieelOvarieel • UterienUterien
- 51. Secundaire amenorrhoe:Secundaire amenorrhoe: hypothalameoorzakenhypothalame oorzaken • Anorexia nervosaAnorexia nervosa • Sterke gewichtstoenameSterke gewichtstoename • ‘‘Atleten’amenorrhoeAtleten’amenorrhoe • StressamenorrhoeStressamenorrhoe
- 52. Secundaire amenorrhoe:Secundaire amenorrhoe: hypophysaireoorzakenhypophysaire oorzaken • Microadenoom hypophyse:Microadenoom hypophyse: hyperprolactinaemiehyperprolactinaemie • HypophysesteellaesiesHypophysesteellaesies • Syndroom van SheehanSyndroom van Sheehan
- 53. Secundaire amenorrhoe:Secundaire amenorrhoe: ovariëleoorzakenovariële oorzaken • IOFIOF • Menopauze praecoxMenopauze praecox • Ovariumtumoren:Ovariumtumoren: hormoonproducerendhormoonproducerend • PCOSPCOS
- 54. Secundaire amenorrhoe:Secundaire amenorrhoe: uterieneoorzakenuteriene oorzaken • Tuberculeuze endometritisTuberculeuze endometritis • Endometritis:Endometritis: post partum, post curettage:post partum, post curettage: Syndroom van AshermannSyndroom van Ashermann
- 55. SamenvattingSamenvatting CyclusstoornissenCyclusstoornissen • Hormonale enorganischeHormonale en organische stoornissenstoornissen • Denken aan de diverse niveausDenken aan de diverse niveaus voor oplossing probleemvoor oplossing probleem
- 56.
- 57. Wat is ovulatie-inductieWatis ovulatie-inductie • Het induceren van een eisprong bij:Het induceren van een eisprong bij: • Patiënten met anovulatiePatiënten met anovulatie • Patiënten met kinderwensPatiënten met kinderwens • Verschil met hyperstimulatie:Verschil met hyperstimulatie: • Patiënten met ovulatoire cyclusPatiënten met ovulatoire cyclus • Meerdere follikelsMeerdere follikels
- 58. WHO indeling anovulatieWHOindeling anovulatie • Groep 1:Groep 1: • hypogonadotrope hypo-oestrogene anovulatie:hypogonadotrope hypo-oestrogene anovulatie: FSHFSH ↓↓, E2, E2 ↓↓ • Groep 2:Groep 2: • Normogonadotrope normo-oestrogene anovulatie:Normogonadotrope normo-oestrogene anovulatie: FSH =, E2 =FSH =, E2 = • Groep 3:Groep 3: • hypergonadotrope hypo-oestrogene anovulatie:hypergonadotrope hypo-oestrogene anovulatie: FSHFSH ↑↑, E2, E2↓↓ • Groep 4:Groep 4: HyperprolactinaemieHyperprolactinaemie
- 59. Ovulatie-inductieOvulatie-inductie • ClomifeencitraatClomifeencitraat • Clomifeencitraat/ hCGClomifeencitraat / hCG • GnRH pompGnRH pomp • Gonadotrophinen: FSH / hCGGonadotrophinen: FSH / hCG • Dopamine agonistenDopamine agonisten
- 60. ClomifeencitraatClomifeencitraat • Heel oudmiddelHeel oud middel • Synthetisch antioestrogeenSynthetisch antioestrogeen • Blokkeert oestrogeenreceptorenBlokkeert oestrogeenreceptoren • Hypothalamus / hypophyse ‘meten’ te weinigHypothalamus / hypophyse ‘meten’ te weinig Oestradiol: FSH spiegel stijgtOestradiol: FSH spiegel stijgt • OVULATIEOVULATIE • Dosering: 50 – 150 mg / CD 5 t/m 9Dosering: 50 – 150 mg / CD 5 t/m 9 • Eventueel in combinatie met hCGEventueel in combinatie met hCG
- 61. GnRH pompGnRH pomp •GnRH wordt pulsatiel afgegeven:GnRH wordt pulsatiel afgegeven: daarom een pompdaarom een pomp • Intraveneus of subcutaanIntraveneus of subcutaan • Elegant maar belastendElegant maar belastend • Weinig controles nodigWeinig controles nodig • Goede resultatenGoede resultaten
- 62. Gonadotrophinen: FSH /LHGonadotrophinen: FSH / LH • Dagelijkse injectiesDagelijkse injecties • Regelmatig echoscopische controleRegelmatig echoscopische controle • CAVE: OHSS en grote meerlingenCAVE: OHSS en grote meerlingen • hCG injectie als follikel(s) rijphCG injectie als follikel(s) rijp • hCG heeft dezelfde biologische activiteithCG heeft dezelfde biologische activiteit als LHals LH
- 63. Dopamine agonistenDopamine agonisten •Bij hyperprolactinaemieBij hyperprolactinaemie • Vaak galactorrhoeVaak galactorrhoe • Diagnostiek: MRI hypophyseDiagnostiek: MRI hypophyse • Indien geen macroadenoomIndien geen macroadenoom • Behandeling met dopamine agonistBehandeling met dopamine agonist • Cyclusherstel, ovulatiesCyclusherstel, ovulaties
- 64. PCOS: de diagnosePCOS:de diagnose • Oligomenorrhoe vanaf menarcheOligomenorrhoe vanaf menarche • Verhoogd serum LHVerhoogd serum LH • Polycysteuze ovaria (echoscopie)Polycysteuze ovaria (echoscopie) • AdipositasAdipositas • Hirsutisme (hyperandrogenisme)Hirsutisme (hyperandrogenisme) • InsulineresistentieInsulineresistentie • Infertiliteit door anovulatieInfertiliteit door anovulatie
- 65. PCOS: de oorzakenPCOS:de oorzaken • Onbekend !, 4% van alle vrouwenOnbekend !, 4% van alle vrouwen • ErfelijkErfelijk • EnzymdeficiëntiesEnzymdeficiënties • Te veel eicellenTe veel eicellen
- 66. PCOS: de gevolgenPCOS:de gevolgen • Vaak infertiliteitVaak infertiliteit • Adipositas, hirsutismeAdipositas, hirsutisme • Diabetes mellitus type IIDiabetes mellitus type II • Verhoogde kans opVerhoogde kans op endometriumcarcinoomendometriumcarcinoom • Lange termijn: verhoogde kans op hartLange termijn: verhoogde kans op hart en vaatziektenen vaatziekten
- 67. PCOS: de behandelingPCOS:de behandeling • Geen kinderwens:Geen kinderwens: OAC (Diane)OAC (Diane) • Wel kinderwens:Wel kinderwens: Ovulatie-inductieOvulatie-inductie
- 68.
- 69.
- 70.
- 71. PCOS: SamenvattingPCOS: Samenvatting •Meest voorkomende oorzaak vanMeest voorkomende oorzaak van cyclusstoornissencyclusstoornissen • InfertiliteitInfertiliteit • Lange termijn effectenLange termijn effecten
- 72. HirsutismeHirsutisme • Beharingspatroon bijde vrouw in mannelijkeBeharingspatroon bij de vrouw in mannelijke richtingrichting • Gestoorde interactie tussen androgenen enGestoorde interactie tussen androgenen en hun receptorenhun receptoren • Balans spiegels en gevoeligheidBalans spiegels en gevoeligheid
- 73. Over HAAR gesprokenOverHAAR gesproken • Sexuele haar:Sexuele haar: Schaam- en okselbeharingSchaam- en okselbeharing • Bij de man: baard, maar ook:Bij de man: baard, maar ook: kaal worden !!kaal worden !! • Ander soort haarAnder soort haar • Deels rasgebondenDeels rasgebonden
- 74. Hirsutisme: anamneseHirsutisme: anamnese •Wanneer begonnen ?Wanneer begonnen ? • Medicijngebruik ?Medicijngebruik ? • Cyclusstoornissen: ovarium/bijnierCyclusstoornissen: ovarium/bijnier
- 75. Hirsutisme:Hirsutisme: lichamelijk onderzoeklichamelijk onderzoek •Ferriman Galway scoreFerriman Galway score • KaalheidKaalheid • StemverlagingStemverlaging • Hypoplasie van de mammaeHypoplasie van de mammae • ClitorisvergrotingClitorisvergroting
- 76. Hirsutisme:Hirsutisme: laboratorium onderzoeklaboratorium onderzoek •Androgenen: androsteendion, testosteron,Androgenen: androsteendion, testosteron, dehydro-epiandrosterondehydro-epiandrosteron • Nier- en/of leverfunctiestoornissenNier- en/of leverfunctiestoornissen • Bijnier of ovarium ?Bijnier of ovarium ? • Tumoren ?Tumoren ?
- 77. Hirsutisme: behandelingHirsutisme: behandeling •Causaal: oorzaak bestrijdenCausaal: oorzaak bestrijden (enzymdeficienties, tumor)(enzymdeficienties, tumor) • Symptomatisch: bijv. OAC bij PCOSymptomatisch: bijv. OAC bij PCO • Belangrijke taak voor schoonheidsspecialisteBelangrijke taak voor schoonheidsspecialiste en huidtherapeuteen huidtherapeute
- 78. Hirsutisme: samenvattingHirsutisme: samenvatting •Hirsutisme vaak idiopathischHirsutisme vaak idiopathisch • Verhoogde gevoeligheid receptorenVerhoogde gevoeligheid receptoren • Vaak symptomatische, soms causaleVaak symptomatische, soms causale therapietherapie
- 79. IUIIUI IIntrantra UUterieneteriene IInseminatienseminatie HetHetin de baarmoeder brengen vanin de baarmoeder brengen van voorbewerkte zaadcellen van devoorbewerkte zaadcellen van de partnerpartner
- 80. Indicaties voor IUIIndicatiesvoor IUI • Verminderde kwaliteit van het zaad:Verminderde kwaliteit van het zaad: mannelijke factormannelijke factor • Onbegrepen onvruchtbaarheidOnbegrepen onvruchtbaarheid • OndoordringbaarOndoordringbaar baarmoederhalsslijm: cervixfactorbaarmoederhalsslijm: cervixfactor • Endometriose graad I en IIEndometriose graad I en II
- 81. Waarom ‘werkt’ IUI?Waarom ‘werkt’ IUI ? • Ontmoetingskans van zaadcellen enOntmoetingskans van zaadcellen en eicel(len) wordt geoptimaliseerdeicel(len) wordt geoptimaliseerd • Optimale moment van inseminatie: dichtOptimale moment van inseminatie: dicht tegen de eisprong(en) aantegen de eisprong(en) aan • De beste zaadcellen worden uit hetDe beste zaadcellen worden uit het zaadmonster geïsoleerd via bewerkingzaadmonster geïsoleerd via bewerking
- 82. IUI: twee methodenIUI:twee methoden • SSpontane cycluspontane cyclus • Gestimuleerde cyclusGestimuleerde cyclus
- 83. IUI in despontane cyclus:IUI in de spontane cyclus: schematischschematisch CD 1 ± CD 10 echoscopie IUI menstruatie 12 à 14 dg testCD 2 à 3 echoscopie LH-testen LH-test + Behandelingsmaand
- 84. IUI in despontane cyclus:IUI in de spontane cyclus: timing met hCGtiming met hCG • Echoscopie rond 10e dag van de cyclusEchoscopie rond 10e dag van de cyclus • Zonodig vervolg follikelgroei middelsZonodig vervolg follikelgroei middels echoscopie om dag Pregnylechoscopie om dag Pregnyl®® 10.000 IE10.000 IE (hCG) injectie bij grootste follikel van(hCG) injectie bij grootste follikel van 18 mm te bepalen18 mm te bepalen • Inseminatie ±42 uur na PregnylInseminatie ±42 uur na Pregnyl®® injectieinjectie
- 85. IUI in despontane cyclus:IUI in de spontane cyclus: schematischschematisch CD 1 ± CD 10 echoscopie IUI menstruatie 12 à 14 dg testCD 2 à 3 echoscopie Follikel ±18 mm: Pregnyl®® injectie Behandelingsmaand
- 86. IUI in degestimuleerde cyclusIUI in de gestimuleerde cyclus • Stimulatie met FSHStimulatie met FSH • Zorgvuldige echoscopische controlesZorgvuldige echoscopische controles • Afsluitende injectie met PregnylAfsluitende injectie met Pregnyl®® 10.000 IE10.000 IE (hCG) bij grootste follikel van ±18 mm(hCG) bij grootste follikel van ±18 mm • Inseminatie ±42 uur na PregnylInseminatie ±42 uur na Pregnyl®® 10.000 IE10.000 IE • Maximaal 3 follikels groter dan 18 mm, of inMaximaal 3 follikels groter dan 18 mm, of in totaal 5 groter dan 14 mm !!totaal 5 groter dan 14 mm !!
- 87. IUI in degestimuleerde cyclus:IUI in de gestimuleerde cyclus: schematischschematisch CD 1 ± CD 8 echoscopieën vanaf IUI menstruatie 12 à 14 dg test CD 2 à 3 echoscopie stimulatie met FSH Behandelingsmaand Grootste follikel ±18 mm: Pregnyl®® injectie
- 88. IUI-behandeling:IUI-behandeling: spontaan versus gestimuleerdspontaanversus gestimuleerd • Iets hoger zwangerschapspercentageIets hoger zwangerschapspercentage • Maar….ook meerlingenMaar….ook meerlingen • BelastenderBelastender • Meer kans op complicatiesMeer kans op complicaties • Daardoor geen primaire keuzeDaardoor geen primaire keuze
- 89. De IVFDe IVF-b-behandelingehandeling •De start van de behandelingDe start van de behandeling • De stimulatie van de eierstok(ken)De stimulatie van de eierstok(ken) • Het aanprikken van de follikels (‘de punctie’)Het aanprikken van de follikels (‘de punctie’) • De laboratorium faseDe laboratorium fase • De plaatsing van embryo’sDe plaatsing van embryo’s • De fase na de plaatsingDe fase na de plaatsing • De zwangerschapstestDe zwangerschapstest
- 90. Medicijnen bij eenMedicijnenbij een IVFIVF--behandelingbehandeling • (De Pil: OAC)(De Pil: OAC) • GnRH-analoog: agonist of antagonistGnRH-analoog: agonist of antagonist • FSHFSH • hCGhCG • ProgesteronProgesteron
- 91. Werking GnRH-analoogWerking GnRH-analoog •Diverse schema’s afhankelijk van:Diverse schema’s afhankelijk van: – AgonistAgonist • Kort protocolKort protocol • Lang protocolLang protocol – AntagonistAntagonist • Onderdrukking van de natuurlijkeOnderdrukking van de natuurlijke LH-piek die de eisprong in gang zetLH-piek die de eisprong in gang zet
- 92. De naald, naaldgeleiderDenaald, naaldgeleider en transduceren transducer
- 93.
- 94. ‘‘Punctie’ van defollikelsPunctie’ van de follikels
- 95.
- 96. Het zoeken vaneicellenHet zoeken van eicellen
- 97. Een eicel ofoöcytEen eicel of oöcyt
- 98. Het bewerken vanhet zaadHet bewerken van het zaad
- 99. Zaadcellen na bewerkingZaadcellenna bewerking
- 100.
- 101. Eicellen en zaadcellenEicellenen zaadcellen
- 102. ICSIICSI IIntrantraCCytoplasmatischeytoplasmatische SSpermaperma IInjectienjectie Toepassingbij:Toepassing bij: • Te slechtTe slecht zaadzaad voor standaard IVFvoor standaard IVF • GGeen bevruchtingeen bevruchting bij standaard IVFbij standaard IVF • Hoog percentage antistoffen gerichtHoog percentage antistoffen gericht tegen spermatozoa bij man of vrouwtegen spermatozoa bij man of vrouw • Minstens net zo veel kans als bij IVFMinstens net zo veel kans als bij IVF • Geen hogere kans op aangeborenGeen hogere kans op aangeboren afwijkingenafwijkingen
- 103.
- 104.
- 105.
- 106.
- 107. Het gewenste resultaatHetgewenste resultaat
- 108. Gevolgen van ARTGevolgenvan ART • Voor de vrouwVoor de vrouw • Voor het kindVoor het kind • Korte termijnKorte termijn • Lange termijnLange termijn
- 109. Twee zaken eruitlichtenTwee zaken eruit lichten • Korte termijn:OHSSKorte termijn:OHSS • Lange termijn: Kanker ?Lange termijn: Kanker ?
- 110. OHSSOHSS OOvarieelvarieel HHyperyperSStimulatietimulatie SSyndroomyndroom •IatrogeenIatrogeen • Preventie:Preventie: – primairprimair – secundairsecundair – tertiairtertiair • PathofysiologiePathofysiologie • BehandelingBehandeling
- 111. OHSS:OHSS: ’iatrogene ziekte’’iatrogene ziekte’ •Het komt spontaan niet voorHet komt spontaan niet voor • Na hyperstimulatie:Na hyperstimulatie: *CC*CC *FSH*FSH • Potentieel levensbedreigendPotentieel levensbedreigend • Diverse doden in NederlandDiverse doden in Nederland
- 112. OHSS:OHSS: Klinische symptomenKlinische symptomen •Opgezette buikOpgezette buik • BuikpijnBuikpijn • GewichtstoenameGewichtstoename • MisselijkheidMisselijkheid • Urineproductie verminderdUrineproductie verminderd • DorstDorst
- 113. OHSS:OHSS: pathofysiologiepathofysiologie • Verhoogde permeabiliteitvan deVerhoogde permeabiliteit van de mesotheliale oppervlakkenmesotheliale oppervlakken • Uitgebreide (ovariële) angiogeneseUitgebreide (ovariële) angiogenese onder invloed van angiotensine IIonder invloed van angiotensine II • Hierdoor vloeistof shift naarHierdoor vloeistof shift naar extravasculaire ruimteextravasculaire ruimte
- 114. OHSS:OHSS: pathofysiologiepathofysiologie hCG Ovarieel prorenine Renine AngiotensineIANGIOTENSINE II Steroidgenese Angiogenese Hyperpermeabiliteit Prostaglandinen en cytokines
- 115. OHSS:OHSS: BehandelingBehandeling • SymptomatischSymptomatisch • Causaal:ACE remmers, maar……Causaal: ACE remmers, maar…… • Infuus: ruim vocht: 0,9% NaCl, eventueelInfuus: ruim vocht: 0,9% NaCl, eventueel albuminealbumine • BedrustBedrust • Trombose profylaxeTrombose profylaxe • (Acetylcysteïne)(Acetylcysteïne) • ‘‘Pappen en nat houden’Pappen en nat houden’
- 116. IVF, hormonen enIVF,hormonen en kans op kankerkans op kanker Wel IVFWel IVF Geen IVFGeen IVF Ca.Ca. Duur:Duur: jarenjaren Aanw.Aanw. Verw.Verw. SIRSIR Duur:Duur: jarenjaren Aanw.Aanw. Verw.Verw. SIRSIR BorstBorst 184.672184.672 8787 95,495,4 0,910,91 105.019105.019 5656 59,259,2 0,950,95 EierstokEierstok 134.240134.240 77 88 0,880,88 96.79496.794 66 5,25,2 1,161,16 UterusUterus 134.240134.240 55 4,64,6 1,091,09 96.79496.794 77 2,82,8 2,472,47 Venn et al, Lancet 1999; 354: 1586-90
- 117. ConclusiesConclusies • ART istoegepaste endocrinologie!ART is toegepaste endocrinologie! • Manipulatie van de menstruele cyclusManipulatie van de menstruele cyclus • Lichamelijke en psychische aspectenLichamelijke en psychische aspecten • Behandelingen belastendBehandelingen belastend • Complicaties: OHSSComplicaties: OHSS • Zeer dankbaar werkZeer dankbaar werk