1. Տարերային աղետներ՝
երկրաշարժ և հրաբուխ

2. Առաջին անգամ երկրաշարժերի
բացատրությունը երկրի ընդերքում
որոնելու վարկածն արտահայտել է
հին հույն փիլիսոփա Արիստոտելը։
o Նա համարում էր, որԵրկրի վրա
առաջացող քամիները ճեղքերի և
քարանձավների միջոցով մտնելով
Երկրի ընդերք, այնտեղ առկա կրակի
պատճառով ուժեղանում են և սկսում
ճանապարհ որոնել դեպի Երկրի
մակերևույթ, հենց դրա ժամանակ էլ
տեղի են ունենում երկրաշարժերըֈ.

3. Այս վարկածը թեև իր մեջ չի պարունակում
ոչ մի լուրջ գիտական բացատրություն,
սակայն երկար ժամանակ ընդունվել է
որպես երկրաշարժերի առաջացման
հիմնական վարկածֈ Դրա շնորհիվ մինչև
այժմ էլ մնացել է «սեյսմավտանգ եղանակ»
հասկացությունըֈ

4. Երկրաշարժի մագնիտուդը երկրաշարժի
ժամանակ սեյսմիկ ալիքների տեսքով
անջատվող էներգիան բնութագրող
մեծությունն է:
Մագնիտուդի սանդղակը 1935թ.
առաջարկել է ամերիկացի գիտնական
Չարլզ Ռիխտերը եւ հաճախ ասում են
նաեւ` Ռիխտերի սանդղակ:
Պարունակում է 1-ից մինչեւ 9
պայմանական միավոր` մագնիտուդ,
որոնք հաշվվում են սեյսմոգրաֆի
արձանագրած տատանումներով:

5.  Այս սանդղակը հաճախ շփոթում են
երկրաշարժի ինտենսիվության 12 բալանի
համակարգի հետ, որը հիմնված է ստորերկրյա
ցնցումների արտաքին դրսեւորումների`
մարդկանց, առարկաների, կառույցների,
բնության օբյեկտների վրա ունեցած
ազդեցությունների վրա: Երկրաշարժը
պատահելուց հետո սկզբից հայտնի է դառնում
սեյսմագրերով որոշվող մագնիտուդը, այլ ոչ թե
ինտենսիվությունը, որը պարզ է դառնում որոշ
ժամանակ հետո` հետեւանքների մասին
տեղեկությունները հավաքելուց հետո միայն:

6. Երկրաշարժից պաշտպանվելու
կանոնները
Եթե շենքի 1-ին կամ 2-րդ
հարկերում եք‚ աշխատե՛ք
դուրս գալ շենքից:

7.  Եթե գտնվում եք 3-րդ կամ ավելի բարձր
 հարկերում‚ շենքից դուրս մի՛ եկեք.
Աստիճաններն խցանված կլինեն
մարդկանցով‚
 Բացի դրանից՝ սովորաբար
 առաջին հերթին փլվում են աստիճաններն:

8. կարելի
 է նաև մտնել տարածքում գտնվող
մահճակալի կամ
 սեղանի տակ:
 Պատուհաններից փշրվող առարկաներից
հեռո՛ւ մնացեք՝ չվնասվելու
 համար. դրանք առաջինն են փլվում:

9. Հրաբուխներ
 Հրաբուխները ժայթքում
են Երկրի ընդերքից,
երբ ապարներն այնտեղ խիստ տաքանում
են և փոխակերպվում գազերով հագեցած
մեծ ճնշման հրահեղուկ
զանգվածի՝ մագմայի։

10.  Մագման երկրի խորքից մեծ ուժով ճնշում է
գործադրում երկրակեղևի վրա և,
համեմատաբար անկայուն տեղամասերում
ճեղքելով այն, արտահոսում է մակերևույթֈ
Դուրս ժայթքած մագման սառչում է,
գազազրկվում և վեևածվում լավայիֈ

11.  Այն ուղին, որով բարձրանում է մագման,
կոչվում է հրաբխի մղանցք, որն ավարտվում է
ձագարաձև տեղամասով՝ խառնարանովֈ
Հրաբխի խառնարանից դուրս են մղվում նաև
հրաբխային փոշի, մոխիր, քարեր, գազեր, որոնց
կուտակումից էլ ձևավորվում է հրաբխային լեռըֈ

12.  Եթե հրաբխալեռը նախքան ժայթքելը պատված է
լինում ձյունով ու սառույցով, ապա շիկացած լավան
հալեցնում է դրանք և ջուրը խառնվելով մոխրին,
առաջացնում է հզոր ցեխահոսքեր, որոնք մեծ
արագությամբ տարածվում են լանջն ի վարֈ

13.  Կոլումբիայում 1985 թ. ժայթքման
հետևանքով ցեխահոսքը հաշված
րոպեներում ոչնչացրել է մի քանի
բնակավայրեր, զոհվել է ավելի քան 25
հազար մարդֈ

14.  79 թ. Վեզուվ հրաբխի ժայթքման
հետևանքով կործանվել են հին հռոմեական
երեք
քաղաքներ՝ Պոմպեյը,Հերկուլյանումը և Ստ
աբիանը, ինչպես նաև բազմաթիվ գյուղերֈ

15.  1883 թ. Ինդոնեզիայում Կրակատաու
հրաբխի ժայթքման հետևանքով կղզին
հանկարծ պայթել է, նրա մեծ մասը
վերածվել է քարաբեկորների ու փոշուֈ
Գազափոշու ամպերը հասել են 80 մ
բարձրությանֈ Հրաբխի հետևանքով զոհվել է
36 հազար մարդ