Emmanuel Van Melkebeke is jurist bij het gerenommeerde advocatenbureau Jooris, Van Melkebeke & Leduc. Hij spreekt over auteursrecht met betrekking tot beelden gezien vanuit het oogpunt van de bibliotheek, docent en student.

1. Beeld & auteursrecht. Emmanuel Van Melkebeke Vennoot Jooris, Van Melkebeke & Leduc

2. Inleiding. Samenvatting. Nuancering vereist. Gebruik van (beeld)materiaal: Auteursrecht Portretrecht Merkenrecht, vrije meningsuiting, privacy, tekeningen- en modellen, enz. Internet =/ vrijstaat ! Nuance: creative commons.

3. Auteursrecht (algemeen) Wat? Intellectueel eigendomsrecht dat alle werken beschermt die (i) in een bepaalde vorm zijn gegoten en (ii) origineel zijn. Recht ontstaat door creatie, zonder formaliteiten (geen depot, SABAM, enz.). Geen © vereist, doch (beperkt) nuttig. Potentieel bewijsproblematiek. Alle soorten werken: foto’s, teksten, muziek, gebouwen, tekeningen, schilderijen, meubels, lay-out, cursussen, thesissen, websites, strips, software, enz. Niet enkel “Kunst”.

4. Auteursrecht (algemeen) Duur: tot 70 jaar na de dood van de (langstlevende) auteur. Staat dus los van de creatie van het werk. Na verstrijken van de duur: publiek domein. Auteursrecht = exclusief recht. De auteur beslist als enige en bepaalt als enige de voorwaarden. Gebruik van een werk zonder toestemming = fout (met sancties).

5. Auteursrecht (vermogensrechten) Patrimoniale rechten = rechten die het mogelijk maken voor een auteur om zijn werk te gelde te maken: Reproductierecht: maken van materiële reproducties van een werk, op welk materiaal ook (bijv. maken van DVD’s van een film) Adaptatierecht: van het ene genre naar het andere / vertalingen Mededelingsrecht: maken van immateriële reproducties (bijv. uitzending van een film op televisie)

6. Auteursrecht (morele rechten) Morele rechten: Divulgatierecht = recht voor de auteur om te beslissen wanneer zijn werk ‘af’ is en mag uitgebaat worden. Integriteitsrecht = recht van de auteur om zich te verzetten tegen wijzigingen van zijn werk. Paterniteitsrecht = recht van de auteur om te beslissen of zijn naam/pseudoniem wordt verbonden aan de exploitatie van zijn werk.

7. Auteursrecht (toestemming) Toestemming: geschrift vereist! Niet noodzakelijkerwijs contract (e-mail, brief, fax, inschrijving, enz.) Restrictieve interpretatie De gebruiker moet bewijzen dat hij de toestemming heeft, niet omgekeerd. “ Het staat op het internet” =/ bewijs! “ Iedereen doet het” =/ rechtvaardiging!

8. Auteursrecht (bijzondere gevallen) Bijzondere gevallen: Foto’s: recht van fotograaf én recht van afgebeeld werk. Foto’s (bis): toestemming van afgebeelde persoon. Muziek: naburige rechten muzikant en producent.

9. Auteursrecht (uitzonderingen) Uitzonderingen op het auteursrecht. Mits alle voorwaarden vervuld zijn, géén toestemming vereist voor gebruik van beschermde werken. Restrictieve interpretatie. Meer dan 20 uitzonderingen in totaal. Draagwijdte soms onduidelijk -> rechtspraak (bijv. ‘familiekring’)

10. Auteursrecht (uitzonderingen) Citaatrecht meest ‘misbruikte’ uitzondering « citeren » : t.o.v. citerend werk/geciteerd werk van werk dat op geoorloofde wijze openbaar is gemaakt kritiek, polemiek, recensie, onderwijs, of in het kader van wetenschappelijke werkzaamheden overeenkomstig de eerlijke beroepsgebruiken het beoogde doel moet zulks wettigen. bron & naamsvermelding (tenzij onmogelijk)

11. Auteursrecht (uitzonderingen) Reproducties voor doeleinden van onderwijs en onderzoek gedeeltelijke of integrale reproductie van artikelen of van werken van beeldende kunst // korte fragmenten uit andere werken ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek moet verantwoord zijn door de nagestreefde niet-winstgevende doelstelling en geen afbreuk doen aan de normale exploitatie van het werk; Bron- & naamsvermelding (zo mogelijk);

12. Auteursrecht (uitzonderingen) De privé-uitvoering : Kosteloos. Wat houdt dit in? Geen inkomgeld of ook geen subsidie van opvoering? in familiekring of in het kader van schoolactiviteiten. Wat is een ‘schoolactiviteit’? Richtlijn :‘ter illustratie van onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek’. Tonen van film aan studenten: ja. Schoolfeest: neen.

13. Auteursrecht (uitzonderingen) Mededeling voor doeleinden van onderwijs en onderzoek werken (niet: ‘fragmenten’) ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek door officiële instellingen Moet verantwoord zijn door de nagestreefde niet-winstgevende doelstelling & moet plaatsvinden in het kader van de normale activiteiten van de instelling

14. Auteursrecht (uitzonderingen) Mededeling voor doeleinden van onderwijs en onderzoek (vervolg) : moet worden uitgevoerd door de gesloten transmissie-netwerken van de instelling Mag geen afbreuk doen aan de normale exploitatie van het werk; bron- & naamsvermelding (zo mogelijk);

15. Recht op afbeelding Wat? Het recht van eenieder om het gebruik van zijn portret toe te laten, te verbieden en/of het gebruik aan bepaalde voorwaarden te onderwerpen. Men moet herkenbaar zijn (ruime notie). Recht ontstaat (uiteraard) zonder modaliteiten. Duur: tot twintig jaar na de dood van de persoon.

16. Recht op afbeelding Uitzonderingen: Publieke personen (BV’s, sportmensen, politici, etc.); Personen die tijdelijk in de actualiteit komen (Kim De Gelder bijv.); Groepsfoto’s waarbij niemand er in het bijzonder uitsteekt (sportevenementen, staking, optocht, fuif, enz.)

17. Recht op afbeelding Toestemming: mag mondeling, doch (i) bewijsprobleem; (ii) omvang toestemming kan twijfelachtig zijn. Restrictieve interpretatie Quid foto’s op social media sites als Facebook? Opgelet met foto’s van personen: zowel toestemming van de fotograaf als van de afgebeelde persoon nodig.

18. Praktische tips. Vermeld steeds uw naam en jaargang creatie. © mag maar is niet verplicht. Zorg voor bewijsmateriaal indien u iets creëert (bijv. aangetekend schrijven naar zichzelf). Kijk na of u aan alle voorwaarden van de uitzonderingen voldoet, zoniet heeft u de schriftelijke toestemming van de auteur(s) nodig.

19. Praktische tips. Goede afspraken maken goede vrienden! Duidelijk & gedetailleerd. Leef voorwaarden na. Let op met wat u op het internet vindt.