1. สงครามเกาทัพ เปนสงครามระหวางอาณาจักรพมากับอาณาจักรไทย หลังจากที่
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาจุฬาโลกมหาราช ไดสถาปนากรุงรัตนโกสินทร เปนราช
ธานีแหงใหม เวลานั้นบานเมืองอยูในชวงผานศึกสงครามมาใหม ๆ ประจวบทั้งการสราง
บานแปลงเมือง รวมทั้งปราสาทราชวังตาง ๆ ในป พ.ศ. 2328 พระเจาปดุง กษัตริยพมา
หลังจากบรมราชาภิเษกขึ้นเปนกษัตริยอังวะแลว ตองการประกาศแสนยานุภาพ เผยแผ
อิทธิพล โดยไดทําสงครามรวบรวมเมืองเล็กเมืองนอยรวมถึงเมืองประเทศราชใหเปน
ปกแผน แลวก็ไดยกกองกําลังเขามาตีไทย โดยมีจุดประสงคทําสงครามเพือทําลายกรุง
่
รัตนโกสินทรใหพินาศยอยยับเหมือน เชนกรุงศรีอยุธยา
สงครามครั้งนี้พระเจาปดุงไดยกทัพมาถึง 9 ทัพ รวมกําลังพลมากถึง 144,000 นาย โดย
แบงการเขาโจมตีกรุงรัตนโกสินทรออกเปน 5 ทิศทาง
• ทัพที่ 1 ไดยกมาตีหัวเมืองประเทศราชทางปกษใตตั้งแตเมืองระนองจนถึงเมือง
นครศรีธรรมราช
• ทัพที่ 2 ยกเขามาทางเมืองราชบุรีเพื่อที่จะรวบรวมกําลังพลกับกองทัพทีตีหัว
่
เมืองปกษใตแลวคอยเขาโจมตีกรุงรัตนโกสินทร
• ทัพที่ 3 และ 4 เขามาทางดานแมละเมาแมสอด
• ทัพที่ 5-7 เขามาทางหัวเมืองฝายเหนือตั้งแตเชียงแสน เชียงใหม ลําพูน ลําปาง
ตีตั้งแตหัวเมืองฝายเหนือลงมาสมทบกับทัพที่ 3 4 ที่ยกเขามาทางดานแมละ
เมา เพื่อตีเมืองตาก กําแพงเพชร พิษณุโลก นครสวรรค
• ทัพที่ 8-9 เปนทัพหลวงพระเจาปดุงเปนผูคุมทัพ โดยมีกําลังพลมากที่สุดถึง
50,000 นาย ยกเขามาทางดานพระเจดียสามองคเพื่อรอสมทบกับทัพเหนือ และ
ใตโดยมีจดมุงหมายที่จะเขารบกับกรุงเทพฯ
ุ
เวลานั้นทางฝายไทยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาจุฬาโลก รวบรวมกําลังไพลพลได
เพียง 70,000 นายมีกําลังนอยกวาทัพพระเจาพมาถึง 2 เทา ประจวบเปนทหารรบเดิม
ของพระเจากรุงธนบุรีที่เคยกอบกูบานเมืองสมัยเสีย กรุงศรีอยุธยาไวได พระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟาจุฬาโลก จึงทรงปรึกษาวางแผนการรับขาศึกกับ สมเด็จพระอนุชาธิราช
เจา สมเด็จพระบวรราชเจามหาสุรสิงหนาทกรมพระราชวังบวรสถานมงคล วาจะทําการ
ปองกันบานเมืองอยางไร แผนการรบของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาฯ คือจัด
กองทัพออกเปน 4 ทัพโดยใหรับศึกทางที่สําคัญกอน แลวคอยผลัดตีทัพที่เหลือ
• ทัพที่ ๑ ใหยกไปรับทัพพมาทางเหนือที่เมืองนครสรรค
• ทัพที่ ๒ ยกไปรับพมาทางดานพระเจดียสามองค ทัพนี้เปนทัพใหญ มีสมเด็จพระ
บวรราชเจามาหาสุรสิงหนาทเปนแมทัพ คอยไปรับทัพหลวงของพระเจาปดุงที่
เขามาทางดานพระเจดียสามองค
• ทัพที่ ๓ ยกไปรับทัพพมาที่จะมาจากทางใตที่เมืองราชบุรี
• ทัพที่ ๔ เปนทัพหลวงโดยมีพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาฯ เปนผูคุมทัพคอย
เปนกําลังหนุน เมื่อทัพไหนเพลี้ยงพล้ําก็จะคอยเปนกําลังหนุน
สมเด็จพระอนุชาธิราช พระบวรราชเจามาหาสุรสิงหนาท ไดยกกองทัพไปถึงเมือง
กาญจนบุรี ตั้งรับทัพอยูบริเวณทุงลาดหญา เชิงเขาบรรทัด สกัดกั้นไมใหทพพมาไดเขา
ั
มารวบรวมกําลังพลกันได นอกจากนี้ยังจัดกําลังไปตัดการลําเลียงเสบียงของพมา
เพื่อใหกองทัพขาดเสบียง อาหาร แลวยังใชอุบาย โดยทําเปนถอยกําลังออกในเวลา
กลางคืน ครั้นรุงเชาก็ใหทหารเดินเขามาผลัดเวร เสมือนวามีกําลังมากมาเพิ่มเติมอยู
เสมอ เมื่อทัพพมาขาดแคลนเสบียงอาหารประจวบกับครั้นครามคิดวากองทัพไทยมี
กําลัง มากกวา จึงไมกลาจะบุกเขามาโจมตี สมเด็จพระบวรราชเจามหาสุรสิงหนาทเมื่อ
สบโอกาสทําการโจมตีกองทัพ 8-9 จนถอยรนพระเจาปดุงเมื่อเห็นวาไมสามารถบุก

2. โจมตีตอไดประจวบทั้งกองทัพ ขาดเสบียงอาหารจึงไดถอยทัพกลับ สําหรับการโจมตี

ทางดานอื่น ทางดานเหนือพระยากาวิละเจาเมืองลําปางสามารถปองกันทัพพมาที่ยกมา
ทางหัว เมืองฝายเหนือไดสําเร็จ
สวนทัพที่บุกมาทางดานแมละเมามีกําลังมากกวาจึงสามารถตีเมืองพิษณุโลก ได แต
เมื่อเสร็จศึกทางดานพระเจดียสามองคแลว พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาจุฬาโลก
มหาราช จึงเสด็จยกทัพขึนไปชวยหัวเมืองทางเหนือ
้
สวนทางปกใต สมเด็จพระบวรราชเจามหาสุรสิงหนาท เมืองเสร็จศึกที่ลาดหญาแลว
เสด็จยกทัพลงไปชวยทางปกใตตอ แตกอนที่จะเสด็จไปถึงทัพพมาไดโจมตีเมืองระนอง
ถึง เมืองถลาง เวลานั้นเจาเมืองถลางเพิ่งจะถึงแกกรรมยังไมมีการตั้งเจาเมืองคนใหม
แตชาวเมืองถลางนําโดยคุณหญิงจันภริยาเจาเมืองถลางที่ถึงแกกรรมและนางมุก
นองสาว ไดรวบรวมกําลังชาวเมืองตอสูขาศึกจนสุดความสามารถ สามารถปองกันขาศึก
พมาไมใหยึดเมืองถลางไวได หลังเสร็จศึกแลวพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาจุฬาโลก
มหาราช ไดโปรดเกลาฯ แตงตั้งใหคุณหญิงจันเปนทาวเทพกษัตรีย (หรือทาวเทพสตรี)
นางมุกนองสาวเปนทาวศรีสุนทร นอกจากนีทัพพมาบางสวนสามารถตีเมือง
้
นครศรีธรรมราชได และยกลงไปตีเมืองสงขลาตอ เจาเมืองและกรมการเมืองพัทลุงพอ
ทราบขาวทัพพมาตีเมืองนครศรีธรรมราชได ดวยความขลาดจึงหลบหนีเอาตัวรอด แต
มีภิษุรูปหนึ่งนามวาพระมหาชวยมีชาวบานนับถือศรัทธากันมาก ไดชักชวนชาวเมือง
พัทลุงใหตอสูปองกันสกัดทัพพมาไมใหเขายึดเมือง พัทลุงได เมืองกองทัพสมเด็จพระ

บวรราชเจามหาสุรสิงหนาท ยกกองทัพลงมาชวยหัวเมืองปกตใต ตีทัพพมาตังแตเมือง
้
ไชยาลงมาจนถึงนครศรีธรรมราช เมื่อทัพพมาแตกพายถอยรนไปพนจากหัวเมืองปกตใต
แลว พระมหาชวยตอมาไดลาสิกขาบทและเขารับราชการ
อื่นๆ คําพูด พระราชวังบวรสุรสีหนาท กอนเขาตีคายพมาที่ทุงลาดหญา “ พวกเจาเปน
ไพรหลวง ขาเปนพระราชวงศ แตเจากับขาเหมือนกันอยูอยางหนึ่ง นั่นคือเราเปนคนไทย
เปนเจาของแผนดินเหมือนกัน รบวันนี้เราจะแสดงใหผูรุกรานเห็นวาเราหวงแหนแผนดิน
แคไหน รบวันนี้เราจะไมกลับมาคายนี้อีกจนกวาจะขับไลศัตรูไปพนชายแดน ขาจะไม
ขอใหพวกเจารบเพื่อใคร นอกจากรบเพือแผนดินของเจาเอง แผนดินที่เจามอบให
่
ลูกหลานของเจาไดอยูอาศัยอยางเปนสุขสืบไป”

( ก ก ก )