κείμενο, μετάφραση, φύλλο εργασίας, πηγές

1. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
[9] Περὶ μὲντοίνυναὐτῆς τῆς αἰτίας
οὐκ οἶδ᾽ ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν·
δοκεῖ δέ μοι, ὦ βουλή, ἐνμὲν τοῖς
ἄλλοις ἀγῶσι περὶ αὐτῶνμόνωντῶν
κατηγορημένωνπροσήκειν
ἀπολογεῖσθαι,
ἐνδὲ ταῖς δοκιμασίαις δίκαιονεἶναι
παντὸς τοῦ βίου λόγονδιδόναι.
δέομαι οὖνὑμῶνμετ᾽ εὐνοίας
ἀκροάσασθαί μου.
ποιήσομαι δὲ τὴνἀπολογίαν ὡς ἂν
δύνωμαι διὰ βραχυτάτων.
Γι’ αυτή λοιπόντηνκατηγορία δεν
ξέρω για ποιο λόγο πρέπει να πω
περισσότερα ˙
μου φαίνεται, κύριοι βουλευτές, ότι
στις άλλες δίκες αρμόζει να
απολογείται κανείς μόνο για τις ίδιες
τις κατηγορίες,
στις δοκιμασίες όμως είναι δίκαιο να
απολογείται για ολόκληρη τη ζωή
του.
Σας παρακαλώ λοιπόννα με
ακούσετε με ευνοϊκή διάθεση.
Και θα απολογηθώ όσοτο δυνατόν
πιο σύντομα.
[10] Ἐγὼ γὰρ πρῶτονμέν, οὐσίας μοι
οὐ πολλῆς καταλειφθείσης διὰ τὰς
συμφορὰς καὶ τὰς τοῦ πατρὸς καὶ
τὰς τῆς πόλεως,
δύο μὲν ἀδελφὰς ἐξέδωκα ἐπιδοὺς
τριάκοντα μνᾶς ἑκατέρᾳ,
πρὸς τὸν ἀδελφὸν δ᾽ οὕτως
ἐνειμάμην
ὥστ᾽ ἐκεῖνον πλέον ὁμολογεῖνἔχειν
ἐμοῦ τῶνπατρῴων,
καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἅπαντας
οὕτως βεβίωκα ὥστε μηδεπώποτέ
μοι μηδὲ πρὸς ἕνα μηδὲν ἔγκλημα
γενέσθαι.
Πρώτα πρώτα εγώ, ανκαι δενμου
απέμεινε μεγάλη περιουσία εξαιτίας
των συμφορώνκαι του πατέρα μου
και της πόλης,
πάντρεψα δύο αδερφές δίνοντας
στην καθεμιά προίκα τριάντα μνες
και μοιράστηκα με τέτοιοντρόπο
την περιουσία μου με τοναδερφό
μου,
ώστε να παραδέχεται εκείνος ότι
έχει περισσότερα από μένα από την
πατρική περιουσία
και σε σχέση με όλους τους άλλους
έτσι έχω ζήσει ώστε ποτέ μέχρι τώρα
δεν έδωσα αφορμή για παράπονο
ούτε σε έναν.

2. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
[11] καὶ τὰ μὲν ἴδια οὕτως διῴκηκα·
περὶ δὲ τῶνκοινῶν μοι μέγιστον
ἡγοῦμαι τεκμήριον εἶναι τῆς ἐμῆς
ἐπιεικείας,
ὅτι τῶν νεωτέρων ὅσοι περὶ κύβους ἢ
πότους ἢ [περὶ] τὰς τοιαύτας
ἀκολασίας τυγχάνουσι τὰς διατριβὰς
ποιούμενοι,
πάντας αὐτοὺς ὄψεσθέ μοι
διαφόρους ὄντας, καὶ πλεῖστα
τούτους περὶ ἐμοῦ λογοποιοῦντας
καὶ ψευδομένους.
καίτοι δῆλον ὅτι, εἰ τῶναὐτῶν
ἐπεθυμοῦμεν, οὐκ ἂν τοιαύτην
γνώμην εἶχον περὶ ἐμοῦ.
Και έτσι έχω διευθύνει τις ιδιωτικές
μου υποθέσεις ˙
σχετικά όμως με το δημόσιο βίο μου
νομίζω ότι είναι (αυτό) η μεγαλύτερη
απόδειξη της τιμιότητάς μου
ότι δηλ. όσοι από τους νεότερους
συμβαίνει να χάνουντονκαιρό τους
στα ζάρια ή στα συμπόσια ή σε
άλλου είδους ακολασίες,
θα δείτε ότι όλοι είναι εχθροί μου και
διαδίδουν φήμες και ψέματα για
μένα.
Κι όμως είναι φανερό, ότι αν
επιθυμούσαμετα ίδια, δε θα είχαν
την ίδια γνώμη για μένα.
Φύλλο εργασίας
1. Πώς μετατρέπει ο Μαντίθεος το κατηγορητήριο σε «δοκιμασία»;
2. Τι ήταν η «δοκιμασία» και ποια τα στάδιά της;
3. Γιατί η «δοκιμασία» συνδέεται με τη δημοκρατία;
4. Υπάρχει αντίστοιχος θεσμός στη σύγχρονη δημοκρατία;
5. Γιατί ο Μαντίθεος συνδέει την οικονομική του κατάσταση με τις
συμφορές της Αθήνας;
6. «δύο μὲνἀδελφὰς … τῶνπατρῴων» : Να σχολιάσετε το απόσπασμα.
7. Ποιες πληροφορίες μας δίνει ο Μαντίθεος για τονσυνηθισμένο τρόπο
διασκέδασης των νέων της εποχής του; Τι επιδιώκει με αυτή την
αναφορά;

3. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
1. Στάδια διαδικασίας του θεσμού της δοκιμασίας
I. Εξακρίβωση της καταγωγής του «δοκιμαζομένου» και διαπίστωση ότι
ήταν «Αθηναίος πολίτης»
II. Σεβασμός στους γονείς και απόδοση τιμών στους τάφους τους
III. Εκπλήρωση στρατιωτικών υποχρεώσεων
Η μόνη υποχρεωτική εκπαίδευση στην Αθήνα υπήρξε η στρατιωτική.
Η εφηβεία, η σημαντικότερη οργάνωση νέων, αποτελούσε τμήμα της
δημόσιας εκπαίδευσης. Κάθε νέος Αθηναίος όταν συμπλήρωνε το 18ο έτος
της ηλικίας του ήταν υποχρεωμένος να υπηρετήσει δυο χρόνια ως έφηβος.
Οι έφηβοι, αφού περιέρχοντανκατά τηνέναρξη της θητείας τους τα ιερά της
πόλεως, υπηρετούσαν τον πρώτο χρόνο στον Πειραιά, άλλοι στα φρούρια
της Μουνιχίας και άλλοι στης Ακτής, και τον δεύτερο χρόνο περιπολούσαν,
περί την πόλιν, -εξ ου και ονομάζονται περίπολοι- τα σύνορα της Αττικής.
Ο θεσμός της εφηβείας, που είχε κύριο σκοπό τη στρατιωτική κατάρτιση
των νέων, απέβλεπε συγχρόνως στην πολιτική, θρησκευτική και ηθική
μύησή τους. Μάθαινε στους νέους, κατά κύριο λόγο, πώς να πολεμούν έναν
κοινό εχθρό, πώς να αγωνίζονται για ένα κοινό ιδανικό, την ελευθερία και
σωτηρία της ίδιας πατρίδας και καλλιεργούσε ταυτόχρονα το πνεύμα της
συνεργασίας για την επίτευξη αυτού του κοινού σκοπού, πράγμα ιδιαίτερα
σημαντικό για τη συμμετοχή τους αργότερα στην πολιτική ζωή της πόλης.
[πηγή: Ακαδημία Αθηνών, Η Αθηναϊκή Δημοκρατία. Μελέτες για το πολίτευμα και την ιδεολογία
των Αθηναίων, Δημοσιεύματα της επιτροπής ερευνών, τόμος 2, Αθήνα 1995, σ. 227]
IV. Τακτική πληρωμή των φόρων.
2. Τόπος διεξαγωγής της δοκιμασίας

4. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
Τόπος διεξαγωγής της δοκιμασίας ήταν αρχικά η Βουλή των Πεντακοσίων
και στη συνέχεια το δικαστήριο της Ηλιαίας.
3. Η έκταση εφαρμογής του θεσμού της λογοδοσίας
Ο Αισχίνης στον λόγο του «Κατά Κτησιφώντος» αναφέρεται σε όλες τις περιπτώσεις
των «αξιωματούχων» που ελέγχονται κατά την άσκηση των καθηκόντων τους:
Σε τούτη την πόλη λοιπόν, τηντόσο αρχαία και τόσομεγαλοπρεπή, κανένας
δεν απαλλάσσεται από τον έλεγχο για τις υπηρεσίες του προς το δημόσιο,
όποιες κι αν ήταν αυτές.
[18] Πρώτα πρώτα θα αναφέρω τις παράδοξες περιπτώσεις. Για
παράδειγμα, ο νόμος ορίζει οι ιερείς και οι ιέρειες να υπόκεινται σε έλεγχο,
όλοι μαζί και καθένας χωριστά -άτομα που λαμβάνουνμόνο τα ιερά σφάγια
και των οποίων η απασχόληση περιορίζεται στο να προσεύχονται για σας·
και είναι υπόλογοι όχι μόνο καθένας χωριστά, αλλά κι όλα τα γένη μαζί, οι
Ευμολπίδες, οι Κήρυκες και όλοι οι υπόλοιποι.
[19] Ο νόμος επιτάσσει ακόμα να υποβάλλονται και οι τριήραρχοι σε έλεγχο,
αν και δεν διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα ούτε αφαιρούν μεγάλα ποσά από
τις προσόδους σας, για να πληρώσουν ελάχιστα, ούτε υποστηρίζουν ότι
κάνουν δωρεές, ενώ απλά σας επιστρέφουν ό, τι σας ανήκει, αλλά αυτοί,
όπως όλοι γνωρίζουν, δαπάνησαν τις προσωπικές περιουσίες τους με τη
φιλοδοξία να σας υπηρετήσουν. Ακόμα, όχι μόνο οι τριήραρχοι, αλλά και τα
ανώτατα κρατικά σώματα υποβάλλονται στην ετυμηγορία των
δικαστηρίων.
[20] Πρώτα πρώτα, ο νόμος ορίζει η βουλή του Αρείου πάγου να υποβάλει
τους λογαριασμούς της στους λογιστές και θέτει το αυστηρό αυτό σώμα και
υπεύθυνο για τα σημαντικότερα θέματα υπό τη δική σας κρίση. Δεν πρέπει
λοιπόνκαι η βουλή του Αρείου Πάγου να κερδίσει κάποιο στεφάνι; Όχι, γιατί
έτσι επιτάσσει η παράδοση των προγόνων μας. Δεν αγαπούν λοιπόν τις
τιμές; Και βέβαια, και μάλιστα δεν αρκούνται απλά να απέχουν από την

5. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
παρανομία, αλλά, αν κάποιος από αυτούς πέσει σε παράπτωμα, τον
τιμωρούν. Οι πολιτικοί σας όμως είναι κακομαθημένοι. Ο νομοθέτης
υποχρεώνει σε έλεγχο ακόμα και τη βουλή των πεντακοσίων.
[21] Και είναι τόσο έντονη η δυσπιστία του για τους υποκείμενους σε έλεγχο,
ώστε στην αρχή του νόμου διευκρινίζει: «Ο αξιωματούχος που δεν έχει
ακόμα υποβάλει τον απολογισμό του δεν μπορεί να εγκαταλείψει την
πόλη». Μα τον Ηρακλή, θα μπορούσε να αναφωνήσει κάποιος, επειδή
διορίστηκα σε δημόσιο αξίωμα, δενμπορώ να φύγω απότηνπόλη; Όχι, μην
τυχόν κι έχεις πάρει χρήματα ή έγγραφα της πόλης και φύγεις. Ακόμα, ο
άνθρωπος που υπόκειται σε έλεγχο δεν έχει δικαίωμα να αφιερώσει την
περιουσία του ούτε να προσφέρει ανάθημαούτε να επιδιώξει τηνυιοθέτησή
του ούτε να διαθέσει από τηνπεριουσία του ούτε άλλα πολλά. Με ένα λόγο
ο νομοθέτης δεσμεύει την περιουσία των δημόσιων αξιωματούχων μέχρις
ότου δώσουν λόγο στην πόλη.
[πηγή: Αισχίνης, «Κατά Κτησιφώντος» στο Άπαντα, τομ. 2, Κάκτος, Αθήνα 1995]
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, 55.1–55.5
Τρόπος ανάδειξης και δοκιμασία των Εννέα αρχόντων
Μτφρ. Α.Σ. Βλάχος. 1980. Το Πολίτευμα των Αθηναίων. Αριστοτέλης: Ι. Αθηναίων
Πολιτεία.ΙΙ."Γερο–Ολιγαρχικός".Παρουσίαση, μετάφραση. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της
Εστίας.
[55.1] Αυτά, λοιπόν, είναι τα αξιώματα στα οποία ο διορισμός γίνεται με
κλήρο και οι αρμοδιότητές τους είναι αυτές που αναφέρθηκαν. Για τους
λεγόμενους εννέα άρχοντες έχει κιόλας λεχθεί πώς διορίζοντανπαλαιότερα.
Τώρα διορίζουνμε κλήρο έξη θεσμοθέτες και έναν γραμματέα τους, καθώς
και τονάρχοντα, τονβασιλέα και τονΠολέμαρχο, τονκαθένα απόμία φυλή
με την σειρά. [55.2] Οι άρχοντες αυτοί, εκτός από τον γραμματέα,
εξετάζονται πρώτα από την βουλή των πεντακοσίων. Ο γραμματέας
εξετάζεται από το δικαστήριο όπως όλοι οι άλλοι αξιωματούχοι γιατί όλοι

6. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
όσοι διορίζονται σε αξίωμα είτε με κλήρο είτε με εκλογή εξετάζονται από
δικαστήριο προτού αναλάβουν υπηρεσία. Οι εννέα άρχοντες εξετάζονται
πρώτα από την βουλή και ύστερα από το δικαστήριο. Παλαιότερα δεν
αναλάμβανε εξουσία όποιος αποδοκιμαζόταν από την βουλή αλλά τώρα
μπορεί να γίνει έφεση στο δικαστήριο που έχει και τελεσίδικη αρμοδιότητα.
[55.3] Όταν γίνεται η εξέταση ρωτούν: «Ποιος είναι ο πατέρας σου και σε
ποιον δήμο ανήκει, και ποιος είναι ο πατέρας του πατέρα σου, ποια η
μητέρα σου και ποιος ο πατέρας της μητέρας σου και από ποιους δήμους;»
Μετά τονρωτούνανσυμμετέχει στην λατρεία του πατρώου Απόλλωνα και
του ερκείου Διός και πού βρίσκονται τα ιερά τους. Ύστερα αν έχει
οικογενειακούς τάφους και πού βρίσκονται, έπειτα ανφροντίζει τους γονείς
του και αν πληρώνει τους φόρους και αν είχε πάρει μέρος σε εκστρατείες.
[55.4] Και αφού παρουσιάσει τους μάρτυρές του, ρωτούν: «Έχει κανείς
κάποια κατηγορία εναντίον του;» Και αν υπάρχει κάποιος κατήγορος το
δικαστήριο του δίνει τον λόγο και μετά ο κατηγορούμενος απολογείται.
Ύστερα βγαίνει απόφαση, στην βουλή με ανάταση χεριών και στο
δικαστήριο με ψήφο. Αν δεν παρουσιαστεί κατήγορος γίνεται αμέσως η
ψηφοφορία. Άλλοτε μόνο ένας δικαστής έριχνε την ψήφο του (στην
ψηφοδόχη) αλλά τώρα όλοι οι δικαστές πρέπει να ψηφίσουν για τους εννέα
άρχοντες ώστε, αν κανένας πονηρός υποψήφιος δωροδοκήσει τους
κατηγόρους του, να μπορούν οι δικαστές να τον απορρίψουν. [55.5] Αφού
περάσουν την δοκιμασία αυτήν πηγαίνουν στον βράχο όπου είναι
τοποθετημένα τα κομμάτια από τα θυσιασμένα ζώα, τον ίδιο βράχο όπου
παίρνουν όρκο οι δικαστές όταν εκδίδουν την απόφαση τους καθώς και
όσοι παίρνουν όρκο ότι δεν έχουν να καταθέσουν τίποτε. Ανεβαίνουν,
λοιπόν, επάνω στον βράχο και δίνουν όρκο να ασκήσουν τα καθήκοντά
τους με δικαιοσύνη και σύμφωνα με τους νόμους και να μη δεχθούν δώρα
που θα είναι σχετικά με την άσκηση της εξουσίας τους, και αν το κάνουν να
δώσουν ανάθημα έναν ανδριάντα από χρυσό. Αφού ορκιστούν εκεί

7. Λυσία Υπέρ Μαντιθέου, 9 - 11
πηγαίνουνστην ακρόπολη και ορκίζονται πάλι τον ίδιο όρκο. Και μετά από
αυτά αναλαβαίνουν τα καθήκοντά τους.
πηγή : http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/7628
δείτε περισσότερα για τους Αθηναίοι πολίτες
http://www.fhw.gr/chronos/05/gr/society/soc_clas_intro.html
Στο ισχύον ελληνικό σύνταγμα υπάρχουν συγκεκριμένα άρθρα που
αναφέρονται στην εκλογή, τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των
βουλευτών (βλ. άρθρα 55-63):
http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Syntagma/