ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี เล่ม7

เอกสารประกอบการสอน รายวิชาเคมี 3 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีทีที่ 5

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es เรื่อง อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี ระดับชั้น
มัธยมศึกษาปีที่ 5 เล่ม 7 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งและตัวหน่วง
ปฏิกิริยาเคมี จัดทาขึ้นเพื่อพัฒนาการเรียนการสอน และยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เป็นนวัตกรรมทางการศึกษาที่จัดกิจกรรมให้ผู้เรียนได้ศึกษาค้นคว้า
ด้วยตนเอง ตามความสามารถและความสนใจ มีอิสระในการคิด ทุกคนมีโอกาสใช้ความคิดอย่างเต็มที่
โดยคานึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล ซึ่งชุดกิจกรรมนี้ จะช่วยให้ใช้เวลาน้อยลงในการนาเสนอ
ข้อมูลต่างๆ สามารถประกอบกิจกรรมการเรียนด้วยตนเองมากกว่าที่จะให้ครูบอกหรือกาหนดให้ โดย
ครูเป็นผู้สร้างโอกาสทางการเรียนการสอน มีกิจกรรมให้กับนักเรียนเป็นรายบุคคล หรือรายกลุ่ม ซึ่ง
ผู้เรียนจะดาเนินกิจกรรมการเรียนรู้ จากคาแนะนาที่ปรากฏอยู่ในชุดกิจกรรมเป็นไปตามลาดับขั้น
ด้วยตนเอง สอดคล้องกับธรรมชาติของนักเรียนระดับมัธยมศึกษา และตอบสนองกับหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนา ทั้งด้านความรู้
กระบวนการคิด กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา ความสามารถในการสื่อสาร
การตัดสินใจ การนาความรู้ไปใช้ในชีวิตประจาวันตลอดจนมีจิตวิทยาศาสตร์ คุณธรรมและค่านิยม
ที่ถูกต้องเหมาะสม ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es รายวิชาเคมี 3 เรื่อง อัตราการ
เกิดปฏิกิริยาเคมี ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ประกอบด้วยชุดกิจกรรมการเรียนรู้ จานวน 7 เล่ม
เล่มนี้เป็นเล่มที่ 7 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี
ใช้เวลา 3 ชั่วโมง
หวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดกิจกรรมกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es เล่มนี้จะเป็น
ประโยชน์ต่อการพัฒนาผู้เรียนและส่งเสริมให้ครูจัดกิจกรรมการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ
เป็นส่วนสาคัญในการพัฒนาคุณภาพ และมาตรฐานการศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์
ขอขอบพระคุณ นายมงคล อติอนุวรรตน์ ผู้อานวยการโรงเรียนซาสูงพิทยาคม
คณะผู้เชี่ยวชาญทั้ง 5 ท่าน ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่านที่ตรวจสอบ ให้ข้อเสนอแนะ ในการ
ปรับปรุงเพื่อการแก้ไขชุดกิจกรรมกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es ให้มีความสมบูรณ์อัน
ส่งผลให้ชุดกิจกรรมนี้มีประสิทธิภาพ และสาเร็จลุล่วงได้ด้วยดีไว้ ณ โอกาสนี้
ธิชารัศมิ์ ศรีบุญเรือง
คานา

หน้า
คานา……………………………………………………………………………………………………………….… ก
สารบัญ................................................................................ ........................................... ข
คาชี้แจงการใช้กิจกรรมการเรียนรู้.................................................................................... 1
คาแนะนาการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้............................................................................ 2
บทบาทของนักเรียน......................................................................................................... 3
ลาดับขั้นตอนการศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es............................ 4
ส่วนประกอบกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es............ 5
ผังมโนทัศน์การเรียนรู้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es............................... 6
สาระสาคัญ / สาระการเรียนรู้ /มาตรฐานการเรียนรู้...................................................... 7
ผลการเรียนรู้ / จุดประสงค์การเรียนรู้............................................................................. 8
แบบทดสอบก่อนเรียน ................................................................................................... 9
กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรียน ........................................................................... 12
กิจกรรมการเรียนรู้
ขั้นที่ 1 สร้างความสนใจ (Engage)
- กิจกรรม 7.1 ทาอย่างไรดีน๊า................................................................... 13
ขั้นที่ 2 สารวจและค้นหา (Explore)
- กิจกรรมทดลอง 7.1 การศึกษาผลของสารบางชนิดต่ออัตราการ
เกิดปฏิกิริยาเคมี...................................................................................... 14
ขั้นที่ 3 อธิบายและลงข้อสรุป (Explain)
- ใบความรู้ 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี.......................................
- ใบงาน 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี............................................
21
27
ขั้นที่ 4 ขยายความรู้
- กิจกรรมทดลอง 7.2 สมบัติของตัวเร่งปฏิกิริยาเคมี................................ 29
สารบัญ

หน้า
ขั้นที่ 5 ขั้นประเมิน
- ใบงาน 7.2 ความรู้ที่ได้...................................................................... ..... 34
แบบทดสอบหลังเรียน...................................................................................................... 35
กระดาษคาตอบหลังเรียน ............................................................................................... 38
บันทึกคะแนน เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งและตัวหน่วง
ปฏิกิริยาเคมี.................................................................................................... 39
บรรณานุกรม................................................................................................................... 40
สารบัญ ( ต่อ )

1. ชุดกิจกรรมนี้เป็นชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es รายวิชาเคมี 3
เรื่อง อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เล่ม 7 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตรา
การเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งปฏิกิริยาและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี
2. ส่วนประกอบของชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es รายวิชาเคมี 3
การเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งปฏิกิริยาและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี ประกอบด้วย
 คาชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
 คาแนะนาการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้สาหรับนักเรียน
 บทบาทนักเรียน
 แผนผังขั้นตอนการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
 กระบวนการเรียนรู้ด้วยชุดกิจกรรมการเรียนรู้
 สาระ / มาตรฐานการเรียนรู้ / ผลการเรียนรู้ / จุดประสงค์การเรียนรู้ / สาระสาคัญ
 แบบทดสอบก่อนเรียน ( Pre – test)
 กระดาษคาตอบ แบบทดสอบก่อนเรียน
 กิจกรรมการเรียนรู้
 แบบทดสอบหลังเรียน (Post – test)
 กระดาษคาตอบ แบบทดสอบหลังเรียน
 แบบบันทึกคะแนนการเรียนรู้
 บรรณานุกรม
3. ผู้ใช้ควรศึกษาคาแนะนาก่อนใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
คาชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้

1. การเรียนรู้โดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es รายวิชาเคมี 3
การเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งปฏิกิริยาและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี นักเรียนจะต้องปฏิบัติ
ตามขั้นตอน ดังนี้
1. ศึกษาบทบาทของนักเรียนในการเรียนรู้โดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ชุดกิจกรรมการ
เรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es
2. การเรียนรู้ด้วยชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es ใช้เวลา 3 ชั่วโมง
3. อ่านคาชี้แจง คาแนะนา และขั้นตอนการเรียนรู้ด้วยชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry
Cycle 5Es ให้เข้าใจก่อนทากิจกรรม
4. ศึกษามาตรฐานการเรียนรู้ ผลการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ และสาระสาคัญ
5. ทาแบบทดสอบก่อนเรียน จานวน 10 ข้อ ใช้เวลา 10 นาที เพื่อประเมินความรู้
พื้นฐานของนักเรียน
6. ปฏิบัติกิจกรรมตามขั้นตอนที่ระบุไว้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es
ประกอบด้วย ขั้นที่ 1 สร้างความสนใจ (Engage) ขั้นที่ 2 สารวจและค้นหา (Explore) ขั้นที่ 3
อธิบายและลงข้อสรุป (Explain) ขั้นที่ 4 ขยายความรู้ (Elaborate) และ ขั้นที่ 5 ประเมินผล
(Evaluate) เมื่อปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ เสร็จเรียบร้อยแล้วให้ตรวจคาตอบจากเฉลย แล้วบันทึก
คะแนนลงในแบบบันทึกคะแนนของนักเรียน นักเรียนจะต้องได้คะแนนทุกกิจกรรมไม่ต่ากว่าร้อยละ
80 จึงจะผ่านเกณฑ์ ถ้าไม่ผ่านเกณฑ์ ให้กลับไปอ่านทาความเข้าใจเกี่ยวกับเนื้อหาอีกครั้งแล้วตอบ
ใหม่
7. เมื่อศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมครบทุกกิจกรรมแล้วและได้คะแนนแต่ละกิจกรรมผ่าน
เกณฑ์ที่กาหนด ให้ทาแบบทดสอบหลังเรียน จานวน 10 ข้อ ใช้เวลา 10 นาที เพื่อเปรียบเทียบ
ความก้าวหน้าของนักเรียน
8. ตรวจคาตอบจากเฉลยแบบทดสอบก่อน – หลังเรียน พร้อมทั้งบันทึกคะแนนที่ได้
เพื่อตรวจสอบความก้าวหน้าทางการเรียน ซึ่งนักเรียนต้องทาแบบทดสอบหลังเรียนได้ไม่ต่ากว่าร้อย
ละ 80 จึงจะผ่านเกณฑ์ ถ้านักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์ตามที่กาหนดให้ทบทวนเนื้อหาแล้วให้ทา
แบบทดสอบหลังเรียนอีกครั้ง หากผ่านเกณฑ์ให้ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้
ข้อควรปฏิบัติ
นักเรียนควรศึกษาด้วยความตั้งใจ เอาใจใส่ มีความรับผิดชอบต่อตนเอง ไม่ควรดูเฉลย
ก่อนจะทากิจกรรม ซึ่งจะทาให้นักเรียนเข้าใจ และได้รับประโยชน์จากการศึกษาชุดกิจกรรมเล่มนี้
มากที่สุด
คาแนะนาการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้

 กรณีไม่มีการแบ่งกลุ่ม
o นักเรียนทุกคนปฏิบัติกิจกรรม ด้วยความตั้งใจ และไม่ชวนเพื่อนคุยหรือเล่นกัน
o ปฏิบัติตามขั้นตอนในการทากิจกรรมให้เสร็จทันเวลาที่กาหนด
o ปฏิบัติตามขั้นตอนในการทากิจกรรมด้วยตนเองอย่างเต็มความสามารถ ไม่ลอกเลียนแบบคน
อื่น
o ตั้งใจตอบคาถามและยกมือซักถามเมื่อพบปัญหาหรือข้อสงสัย
o เก็บวัสดุ อุปกรณ์ สื่อการเรียนการสอน จัดโต๊ะ เก้าอี้ให้อยู่ในสภาพเรียบร้อยและทาความ
สะอาดก่อนออกจากห้องเรียน
 กรณีมีการแบ่งกลุ่ม
1. บทบาทของผู้นากลุ่ม มีหน้าที่ ดังนี้
o ควบคุมการดาเนินกิจกรรมภายในกลุ่มให้เป็นระเบียบเรียบร้อย
o เป็นผู้ติดต่อกับครู เมื่อพบปัญหาหรือข้อสงสัย
o เมื่อปฏิบัติกิจกรรมเสร็จ ให้รายงานหรือแจ้งผลการปฏิบัติกิจกรรมให้ครูทราบ
o หลักจากสมาชิกปฏิบัติกิจกรรมภายในกลุ่มเสร็จแล้ว ให้เก็บวัสดุหรืออุปกรณ์ส่งครูตาม
เวลาที่กาหนด
2. บทบาทของสมาชิกภายในกลุ่ม มีหน้าที่ ดังนี้
o ตอบคาถามด้วยความตั้งใจให้ทันเวลา โดยไม่ชวนเพื่อนคุยหรือเล่นกัน
o ควรปรึกษากันด้วยเสียงเบาๆ ไม่ควรปรึกษากันเสียงดังเกินไป จนรบกวนกลุ่มอื่น
o ปฏิบัติตามขั้นตอนในการทากิจกรรม ตั้งใจตอบคาถามอย่างเต็มความสามารถ
o เมื่อปฏิบัติกิจกรรมเสร็จเรียบร้อยแล้ว ต้องช่วยกันเก็บวัสดุ อุปกรณ์ สื่อการเรียนต่าง ๆ
จัดโต๊ะ และเก้าอี้ ให้อยู่ในสภาพ เรียบร้อย และทาความสะอาดก่อนออกจากห้องเรียน
บทบาทของนักเรียน

ลาดับขั้นตอนการศึกษา
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es
1. ศึกษาคาชี้แจง คาแนะนาการใช้ชุด
กิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es
5. ทาแบบทดสอบหลังเรียน
จานวน 10 ข้อ 10 นาที
สอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
เรื่อง อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
ผ่านเกณฑ์ไม่ผ่านเกณฑ์
2. ศึกษามาตรฐาน / สาระสาคัญ /ผลการ
เรียนรู้ /จุดประสงค์การเรียนรู้
3. ทาแบบทดสอบก่อนเรียน 10 ข้อ 10 นาที
4. ปฏิบัติกิจกรรมการเรียนรู้ตามขั้นตอน
ประกอบด้วย
 ขั้นที่ 1 สร้างความสนใจ
 ขั้นที่ 2 สารวจและค้นหา
 ขั้นที่ 3 อธิบายและลงข้อสรุป
 ขั้นที่ 4 ขยายความรู้
 ขั้นที่ 5 ประเมินผล
6. ตรวจสอบคาตอบของใบงานและ
กิจกรรมแต่ละขั้น เพื่อตรวจสอบความ
เข้าใจ โดยจะต้องผ่านเกณฑ์ที่กาหนด
ถ้าไม่ผ่านเกณฑ์จะต้องกลับไปศึกษา
เนื้อหาที่ไม่ผ่านเกณฑ์ อีกครั้งจนกว่า
ผ่านเกณฑ์ที่กาหนด
7. ตรวจคาตอบ ผ่านเกณฑ์
ร้อยละ 80

 แบบทดสอบก่อนเรียน
 ขั้นที่ 1 สร้างความสนใจ ( Engage )
 กิจกรรม 7.1 ทาอย่างไรดีน๊า
 ขั้นที่ 2 สารวจและค้นหา ( Explore )
 กิจกรรมทดลอง 7.1 การศึกษาผลของสารบางชนิดต่ออัตราการ
เกิดปฏิกิริยาเคมี
 ขั้นที่ 3 อธิบายและลงข้อสรุป ( Explain )
 ใบความรู้ 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี
 ใบงาน 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี
 ขั้นที่ 4 ขยายความรู้ ( Elaborate )
 กิจกรรมทดลอง 7.2 สมบัติของตัวเร่งปฏิกิริยา
 ขั้นที่ 5 ประเมิน ( Evaluate )
 ใบงาน 7.2 ความรู้ที่ได้
 แบบทดสอบหลังเรียน
ส่วนประกอบกิจกรรมการเรียนรู้

ตัวเร่งปฏิกิริยา
และตัวหน่วง
ปฏิกิริยาเคมี
ตัวเร่ง
ลดพลังงาน
ก่อกัมมันต์
ปฏิกิริยา
เกิดขึ้นเร็ว
ตัวหน่วง
เพิ่มพลังงาน
ก่อกัมมันต์
ปฏิกิริยา
เกิดขึ้นช้า
ผังมโนทัศน์การเรียนรู้
เล่ม 7 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี :
ตัวเร่งปฏิกิริยาและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี

ตัวเร่งปฏิกิริยาเคมี คือ สารที่เติมลงไปในปฏิกิริยาแล้วทาให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วขึ้น หรือทาให้
อัตราการเกิดปฏิกิริยาเพิ่มขึ้น และเมื่อสิ้นสุดปฏิกิริยาแล้วสารนั้นคงแสดงสมบัติเหมือนเดิม และมี
มวลคงที่ แต่สมบัติทางกายภาพอาจเปลี่ยนไป เช่น ขนาด รูปร่างตัวเร่งปฏิกิริยาอาจจะมีส่วนร่วม
หรือไม่มีส่วนร่วมในการเกิดปฏิกิริยาด้วยก็ได้
ตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี คือ สารที่เติมลงไปในปฏิกิริยาแล้วทาให้ปฏิกิริยาเกิดช้าลง และทา
ให้อัตราการเกิดปฏิกิริยาลดลง และเมื่อสิ้นสุดปฏิกิริยาแล้วสารนั้นจะกลับคืนมาเหมือนเดิม และมี
มวลคงที่ แต่สมบัติทางกายภาพอาจเปลี่ยนไป เช่น ขนาด รูปร่าง
 ผลของตัวเร่งปฏิกิริยาเคมีที่มีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
 ผลของตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมีที่มีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
มาตรฐานการเรียนรู้ ว 3.2
เข้าใจหลักการและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสาร การเกิด
สารละลาย การเกิดปฏิกิริยา มีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์
สื่อสาร สิ่งที่เรียนรู้และนาความรู้ไปใช้ประโยชน์
สาระสาคัญ
สาระการเรียนรู้
มาตรฐานการเรียนรู้

อธิบายผลของความเข้มข้นของสารเคมี พื้นที่ผิวของสาร อุณหภูมิของสาร ผลของสารบาง
ชนิดต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี สมบัติของตัวเร่งปฏิกิริยา
1. ด้านความรู้ (Knowledge : K )
นักเรียนสามารถอธิบายผลของตัวเร่งและตัวหน่วงที่มีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีได้
2. ด้านทักษะกระบวนการ (Process : P )
2.1 นักเรียนสามารถทาการทดลองเพื่อศึกษาผลของตัวเร่งและตัวหน่วงที่ต่ออัตราการ
เกิดปฏิกิริยาเคมีได้
2.2 นักเรียนสามารถสรุปผลของตัวเร่งและตัวหน่วงที่มีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีได้
3. ด้านคุณลักษณะ (Attitude : A )
นักเรียนมีความใฝ่รู้ใฝ่เรียน มีความรับผิดชอบ มีความตั้งใจในการทางานมีการแสดง
ความคิดเห็น ยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น และสามารถทางานร่วมกับผู้อื่นได้
จุดประสงค์การเรียนรู้
ผลการเรียนรู้

คาชี้แจง : แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี :
ตัวเร่งปฏิกิริยาและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี เป็นแบบทดสอบแบบเลือกตอบ 5 ตัวเลือก
จานวน 10 ข้อ ใช้เวลา 10 นาที
คาสั่ง : จงเลือกคาตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคาตอบเดียว แล้วทาเครื่องหมายกากบาท (X)
ลงในกระดาษคาตอบ
1. หน้าที่ของตัวเร่งปฏิกิริยา คือ ข้อใด
ก. ช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวของสาร
ข. ลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยา
ค. เพิ่มพลังงานให้กับโมเลกุลของระบบ
ง. ช่วยเพิ่มจานวนครั้งของการชนกันของโมเลกุลของสารตั้งต้น
จ. ลดความแตกต่างระหว่างพลังงานของสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์
2. ข้อความใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง
ก. ตัวเร่งปฏิกิริยาเคมีทาให้สารตั้งต้นมีพลังงานก่อกัมมันต์ลดลง
ข. ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาเกิดได้เร็วกว่าปฏิกิริยาที่ไม่มีตัวเร่ง
ค. ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งจะมีพลังงานก่อกัมมันต์ต่ากว่าปฏิกิริยาที่ไม่มีตัวเร่ง
ง. ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งเมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุด ตัวเร่งยังคงมีปริมาณและสมบัติเหมือนเกิด
จ. ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งจะมีพลังงานต่ากว่าผลิภัณฑ์ที่เกิดจาปฏิกิริยาที่ไม่
3. ตัวเร่งปฏิกิริยาที่เป็นของแข็ง สามารถเพิ่มอัตราเร็วของปฏิกิริยาระหว่างแก๊สได้ดังนี้
1. ดูดซับโมเลกุลของสารตั้งต้นไว้บนผิว
2. ทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยามีค่าลดลง
3. ทาให้โมเลกุลของสารตั้งต้นมีพลังงานเฉลี่ยสูงขึ้น
4. ทาให้พลังงานพันธะในโมเลกุลชองสารตั้งต้นมีอัตราลดลง
ข้อความข้างต้นข้อความใดถูกต้อง
แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี :

ก. ข้อ 2 และ 4
ข. ข้อ 1 และ 3
ค. ข้อ 1 และ 2
ง. ข้อ 3 และ 4
จ. ข้อ 1 2 3 และ 4
4. สาร Q ทาปฏิกิริยากับสาร P ได้ผลิตภัณฑ์ PQ แต่ถ้าเติมสาร A ลงไปด้วยปฏิกิริยา
จะเกิดเร็วขึ้นเขียนสมการแสดงขั้นตอนการเกิดปฏิกิริยาได้ดังนี้
Q + A AQ
AQ + P PQ + A
ข้อใดแปลความหมายข้อมูลได้ถูกต้อง
ก. PQ ที่เกิดขึ้นไม่เกี่ยวข้องกับ A
ข. AQ เป็นสารเชิงซ้อนที่ถูกกระตุ้น
ค. ถ้าเติมสาร A เข้าไปในระบบนี้ อาจทาให้ปริมาณของผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้น
ง. A เป็นสารช่วยลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยา ทาให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วขึ้น
จ. A เป็นตัวขัดขวางปฏิกิริยา ทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาเพิ่มขึ้น
5. จงพิจารณารูปที่กาหนดให้
การที่ เปลี่ยนไปเป็น ทาได้โดยวิธีใด
ก. ให้ความร้อนแก่สารตั้งต้น
ข. ลดจานวนสารตั้งต้นลงอย่างละครึ่งหนึ่ง
ค. ลดจานวนสารตั้งต้นลงมากกว่าครึ่งหนึ่ง
ง. ทาให้ผลิตภัณฑ์เย็นลงจนกลายเป็นของแข็ง
จ. เติมสารชนิดหนึ่งลงไปที่ทาให้ปฏิกิริยาเกิดง่ายขึ้น โดยจานวนสารที่เติมไม่เปลี่ยนแปลง

6. ปฏิกิริยาระหว่างออกซิเจนกับไอโอไดด์ จะเกิดได้ดีเมื่อประกอบด้วยขั้นตอนต่าง ๆ ดังนี้
( I ) 2NO + O2 NO2
( II ) NO2 + I-
+ H+
NO + I2 + H2O
( III ) I2 + I-
I3
-
ข้อใดเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา
ก. NO2 ข. H+
ค. NO ง. H2O จ. I2
7. เมื่อเติมตัวเร่งลงในปฏิกิริยา ข้อสรุปใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง
ก. ผลิตภัณฑ์ที่ได้จะเพิ่มขึ้น
ข. เกิดกลไกของปฏิกิริยาขึ้นใหม่
ค. พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาจะมีค่าลดลง
ง. เมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดตัวเร่งปฏิกิริยากลับมามีสมบัติเหมือนเดิม
จ. อัตราการเกิดปฏิกิริยาไปข้างหน้าและปฏิกิริยาย้อนกลับจะเพิ่มขึ้น
8. ตัวเร่งปฏิกิริยามีสมบัติต่อไปนี้ ยกเว้นข้อใด
ก. ไม่ได้เข้าร่วมปฏิกิริยา
ข. ไม่ได้ถูกใช้ไปในปฏิกิริยารวม
ค. เปลี่ยนแปลงกลไกของปฏิกิริยา
ง. ลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยา
จ. เมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดตัวเร่งปฏิกิริยากลับมามีสมบัติเหมือนเดิม
9. X (s) + Y (aq) Z (aq) + A (g)
เป็นปฏิกิริยาดูดความร้อน อัตราเร็วของปฏิกิริยาเคมีเพิ่มขึ้นเมื่อใด
1. เพิ่มอุณหภูมิ เพราะทาให้จานวนโมเลกุลมีพลังงานจลน์สูงมีมากขึ้น
2. เติมตัวเร่ง เพราะทาให้ปริมาณผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้น
3. เพิ่มอุณหภูมิ เพราะทาให้สารตั้งต้นขยายตัวมีพื้นที่ผิวเพิ่มขึ้น
4. บด x ให้มีขนาดเล็กลง หรือเป็นผง และเพิ่มปริมาณ Y
ข้อใดถูกต้อง
จ. ข้อ 1 2 3 และ 4

10. ใช้กราฟและข้อความข้างล่างประกอบการตอบคาถามข้อ 10 โดยที่สาร A ทาปฏิกิริยากับ
สาร B ได้สาร C และสาร D ถ้ามีตัวเร่งจึงทาให้เกิดปฏิกิริยาเร็วขึ้น
พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยา คือ ข้อใด
ก. a
ข. b
ค. c
ง. d
จ. c และ b
ชื่อ..........................................................................ชั้น....................................เลขที่.....................
ข้อ ก ข ค ง จ ข้อ ก ข ค ง จ
1 6
2 7
3 8
4 9
5 10
กระดาษคาตอบก่อนเรียน เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี :

คาสั่ง : ให้นักเรียนสังเกตรูปภาพ แล้วตอบคาถามให้ถูกต้อง
ภาพที่ 1 มะม่วงดิบ ภาพที่ 2 มะม่วงสุก
ที่มา : http://www.brainbankkan.org/15757788/มะม่วง ที่มา : http://halsat.com/มะม่วง
1. นักเรียนมีวิธีการใดบ้างที่ทาให้มะม่วงสุกเร็ว
ตอบ..........................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
2. วิธีการดังกล่าวมีผลอย่างไรที่ทาให้มะม่วงสุกเร็ว
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
ขั้นที่ 1 สร้างความสนใจ ( Engage )
กิจกรรม 7.1 ทาอย่างไรดีน๊า

คาสั่ง : ให้นักเรียนศึกษากิจกรรมทดลอง 7.1 การศึกษาผลของสารบางชนิดต่ออัตราการ
เกิดปฏิกิริยาเคมี
 จุดประสงค์ของกิจกรรม
1.1 ทาการทดลองเพื่อศึกษาผลของสารบางชนิดต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีได้
1.2 อธิบายหน้าที่ของแมงกานีส (II) ซัลเฟตและโซเดียมฟลูออไรด์ในปฏิกิริยาที่ทาการ
ทดลองได้
1.3 สรุปผลของสารบางชนิดที่มีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีได้
 เวลาที่ใช้ในการทดลอง 50 นาที
 คะแนน 20 คะแนน
 สารเคมีและอุปกรณ์
ที่ รายการ ต่อกลุ่ม
สารเคมี
1. สารละลายกรดออกซาลิก (H2C2O4) 0.05 mol/dm3
20 หยด
2. สารละลายกรดซัลฟิวริก (H2SO4) 1.0 mol/dm3
10 หยด
3. สารละลายโพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต (KMnO4) 0.005 mol/dm3
20 หยด
4. สารละลายแมงกานีส (II) ซัลเฟต (MnSO4) 0.1 mol/dm3
3 หยด
5. ผงโซเดียมฟลูออไรด์ (NaF) 0.1 g
6. สารละลายกรดแอซีติก (CH3COOH) 0.5 mol/dm3
6 cm3
7. เปลือกไข่แห้งและบดละเอียด 2 g
กิจกรรมทดลอง 7.1 การศึกษาผลของสารบางชนิดต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
ขั้นที่ 2 สารวจและค้นหา ( Explore )

อุปกรณ์
1. หลอดทดลองขนาดกลาง 4 หลอด
2. กระบอกตวง 10 cm3
1 ใบ
3. หลอดหยด 1 อัน
4. โกร่งพร้อมที่บด 1 ชุด
5. นาฬิกาจับเวลาหรือนาฬิกาที่มีเข็มวินาที 1 เรือน
6. เครื่องชั่ง 1 เครื่อง
 วิธีการทดลอง
ตอนที่ 1 ผลของสารละลายแมงกานีส (II) ซัลเฟตต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาระหว่างสารละลาย
กรดออกซาลิกกับสารละลายโพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต
นาหลอดทดลองขนาดกลาง 2 หลอด
แต่ละหลอดใส่สารละลายกรดออกซาลิก
( H2C2O4 ) 0.05 mol/dm3
2 cm3
และสารละลายกรดซัลฟิวริก (H2SO4)
1.00 mol/dm3
1 cm3
ภาพที่ 3 สารละลายผสมระหว่าง H2C2O4 และ H2SO4
1

เติมสารละลายโพแทชเซียมเปอร์แมงกาเนต
( KMnO4) 0.005 mol/dm3
2 cm3
เขย่า พร้อมทั้งเริ่มจับเวลาจนกระทั่ง
สารละลายเปลี่ยนเป็นไม่มีสี
ภาพที่ 4 เติมสารละลาย KMno4
ภาพที่ 5 เติมสารละลาย KMnO4 และ MnSO4
เติมสารละลายโพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต (KMnO4) 0.005 mol/dm3
2 cm3
และสารละลายแมงกานีส (II) ซัลเฟต (MnSO4) 5 หยด เขย่าพร้อมทั้งเริ่มจับเวลาจนกระทั่ง
สารละลายเปลี่ยนไม่มี
2
หลอดที่ 1
3

ตอนที่ 1 ผลของสารละลายแมงกานีส (II) ซัลเฟต (MnSO4) ต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยา
ระหว่างสารละลายกรดออกซาลิก (H2C2O4) กับสารละลายโพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต
(KMnO4)
หลอดที่ สารที่ทาปฏิกิริยา ระยะเวลาในการเกิดปฏิกิริยา (s)
ตอนที่ 2 ผลของโซเดียมฟลูออไรด์ (NaF) ต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาระหว่างเปลือกไข่กับ
สารละลายกรดแอซีติก (CH3COOH)
ภาพที่ 6 ใส่เปลือกไข่บดลงในหลอดทดลอง
ใส่เปลือกไข่ที่ตากแห้งและบดละเอียดในหลอดทดลองขนาดกลางทั้ง 2 หลอด ๆ ละ 1 กรัม
บันทึกผลการทดลอง
1

ภาพที่ 7 ใส่ผงผงโซเดียมฟลูออไรด์ (NaF) ลงในหลอดทดลองที่ 1
ใส่ผงโซเดียมฟลูออไรด์ (NaF) 0.1 กรัม ลงบนเปลือกไข่ในหลอดที่ 1 คลุกเคล้าให้ทั่ว
ภาพที่ 8 ใส่สารละลาย CH3COOH ลงในหลอดทดลองที่ 2
เติมสารละลายกรดแอซิติก ( CH3COOH ) 0.5 mol/dm3
หลอดละ 3 cm3
สังเกตการเปลี่ยนแปลง และบันทึกผลการทดลอง
2
3

ตอนที่ 2 ผลของโซเดียมฟลูออไรด์ (NaF) ต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาระหว่างเปลือกไข่กับ
สารละลายกรดแอซีติก (CH3COOH)
หลอดที่ สารที่ทาปฏิกิริยา ระยะเวลาในการเกิดปฏิกิริยา (s)
1. อัตราการเกิดปฏิกิริยาของสารทั้ง 2 หลอด ในตอนที่ 1 แตกต่างกันอย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………..…………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. อัตราการเกิดปฏิกิริยาของสารทั้ง 2 หลอด ในตอนที่ 2 แตกต่างกันอย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………..…………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………………………………………………………………………………………………………..……………
คาถามเพื่อวิเคราะห์ผลการทดลอง

………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………..…………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………..……………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………..………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………..………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………….………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………..…………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………….…………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………..……………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….
สรุปผลการทดลอง

MnO4
คาสั่ง : ให้นักเรียนศึกษาใบความรู้ 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี แล้วทาใบงาน 7.1
ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี
ตัวเร่งปฏิกิริยา
ตัวเร่งปฏิกิริยา คือ สารที่เติมลงไปในปฏิกิริยาแล้วทาให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วขึ้น หรือทาให้
อัตราการเกิดปฏิกิริยาเพิ่มขึ้น และเมื่อสิ้นสุดปฏิกิริยาแล้วสารนั้นคงแสดงสมบัติเหมือนเดิม ตัวเร่ง
ปฏิกิริยาอาจะมีส่วนร่วมหรือไม่มีส่วนร่วมในการเกิดปฏิกิริยาด้วยก็ได้ แต่เมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดลง
ตัวเร่งปฏิกิริยาก็จะกลับมาอย่างเดิม เช่น การเผาโพแทสเซียมคลอเรต ( KClO3) จะได้
โพแทสเซียมคลอไรด์ ( KCl) และแก๊สออกซิเจน ( O2) ดังนี้
2KClO3 (s) 2KCl (s) + 3O2(g) , MnO4 เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาทาให้เกิดเร็ว
สรุปสาระสาคัญของตัวเร่งปฏิกิริยา
1. ตัวเร่งปฏิกิริยาที่เติมลงไปในปฏิกิริยาอาจจะมีส่วนในการเกิดปฏิกิริยาด้วย เช่น
ปฏิกิริยาระหว่าง แก๊ส SO2 กับแก๊ส O2 ใช้ NO เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาดังนี้
2SO2 (g) + O2(g) → 2SO3 (g)
แก๊ส NO เป็นตัวเร่งปฏิกิริยา จะมีส่วนร่วมในการเกิดปฏิกิริยา ดังนี้
(1).......... 2NO(g) + O2(g) 2NO2(g)
(2)......... 2NO2(g) + 2SO2(g) 2SO3(g) + 2NO(g)
(1) + (2) 2NO(g) + 2SO2(g) + O2(g) 2SO3(g) + 2NO(g)
เขียนใหม่เป็น 2SO2 (g) + O2(g) → 2SO3 (g)
2. ตัวเร่งปฏิกิริยาที่เติมลงไปในปฏิกิริยามักใช้เพียงเล็กน้อยเท่านั้น ถ้าใช้มากเกินไปตัวเร่ง
ปฏิกิริยาอาจเปลี่ยนเป็นสารตั้งต้น สารหนึ่งเข้าทาปฏิกิริยาด้วยก็ได้ ทาให้ปฏิกิริยาเปลี่ยนไปจากเดิม
ขั้นที่ 3 อธิบายและลงข้อสรุป ( Explain )
ใบความรู้ 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี

3. ปฏิกิริยาเคมีใดที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาแล้วพบว่าตัวเร่งปฏิกิริยาจะกลับคืนมาอย่างเดิม
เมื่อปฏิกิริยายุติ โดยมีมวลคงที่ และอาจจะมีสมบัติทางกายภาพเปลี่ยนไป เช่น ขนาด และรูปร่าง
ของสารเปลี่ยนไป
4. ในปฏิกิริยาเคมีหนึ่ง อาจจะเลือกใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาได้มากกกว่าหนึ่งชนิด และถ้าใช้
ตัวเร่งปฏิกิริยาต่างกัน อัตราการเกิดปฏิกิริยาจะเร่งได้เร็วขึ้นต่างกันด้วย เช่น ปฏิกิริยาการสลาย
H2O2 ให้แก๊ส O2 และ ไอน้า สามารถใช้ตัวเร่งปฏิกิริยา PbO หรือ MnO2 หรือ Cr2O3 ได้
จากผลการทดลองแต่ละครั้งที่ใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาต่างกัน โดยให้เกิดแก๊ส O2 จานวนเท่ากัน จะใช้
เวลาต่างกันโดยใช้ H2O2 ในแต่ละครั้งมีปริมาณเท่ากัน ดังกราฟ
2H2O2 (l) 2H2O(g) + O2(g)
ภาพที่ 9 กราฟแสดงปฏิกิริยาเดียวกันอาจจะใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาต่างชนิดกัน แต่เร่งได้เร็วต่างกันด้วย
5. ตัวเร่งปฏิกิริยาชนิดเดียวกัน อาจจะใช้กับปฏิกิริยาต่าง ๆ กันได้หลายปฏิกิริยา
แต่ตัวเร่งปฏิกิริยาชนิดเดียวกันใช้เร่งปฏิกิริยาที่ต่างกันได้เร็วต่างกัน เช่น แพลทินัม (Pt) เป็นตัวเร่ง
ปฏิกิริยากับปฏิกิริยาหลายปฏิกิริยา ดังนี้
2NO(g) N2(g) + O2(g)
2SO2(g) + O2(g) 2SO3(g)
6. เอนไซม์ ( enzyme) เป็นสารอินทรีย์จาพวกโปรตีน ซึ่งทาหน้าที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยา
ของกระบวนการต่าง ๆ ในร่างกายของสิ่งมีชีวิต เอนไซม์ที่พบในสิ่งมีชีวิตมีจานวนมากมาย
แต่เอนไซม์แต่ละชนิดก็ทาหน้าที่เร่งปฏิกิริยาเฉพาะอย่างเท่านั้น
7. ในปฏิกิริยาที่เป็นแก๊สทั้งหมด ตัวเร่งปฏิกิริยาที่เป็นของแข็งพื้นที่ผิวมีส่วนทาให้
ปฏิกิริยาเกิดเร็วยิ่งขึ้นโดยทาหน้าที่ดูดซับโมเลกุลของสารตั้งต้นไว้ที่ผิวจานวนมากมายเพื่อให้โมเลกุล
ของแก๊สที่เป็นสารตั้งต้นมีโอกาสชนกันง่ายและบ่อยขึ้น เช่น ปฏิกิริยา

C2H2(g) + H2(g) C2H6(g)
ตัวหน่วงปฏิกิริยา
ตัวหน่วงปฏิกิริยา ( Inhibitor ) คือ สารเติมลงไปในปฏิกิริยาแล้วทาให้ปฏิกิริยาเกิดช้าลง
และทาให้อัตราการเกิดปฏิกิริยาลดลง และเมื่อสิ้นสุดปฏิกิริยาแล้วสารนั้นจะกลับคืนมาเหมือนเดิม
และมีมวลคงที่ แต่สมบัติทางกายภาพอาจจะเปลี่ยน เช่น ขนาด รูปร่าง ได้แก่ ปฏิกิริยาการสลาย
H2O2 จะเกิดช้าถ้าเติมฟอสเฟต ( PO4
2-
) เป็นตัวหน่วงปฏิกิริยาไม่ให้เกิด H2O และ O2 เร็วดังนี้
2H2O2 (l) → 2H2O(g) + O2(g)
การเติมโซเดียมเบนโซเอต (C6H5CooNa) ลงในอาหารสาเร็จรูป เพื่อป้องกันการบูดเน่าของ
อาหาร แสดงว่าโซเดียมเบนโซเอต เป็นตัวหน่วงปฏิกิริยา
การอธิบายผลของตัวเร่งปฏิกิริยาต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
การเติมตัวเร่งปฏิกิริยาไปในปฏิกิริยาเคมีแล้วทาให้ปฏิกิริยาเคมีเกิดเร็วขึ้น สามารถอธิบาย
ได้ว่า ตัวเร่งปฏิกิริยาช่วยลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาให้ต่าลง ตัวเร่งปฏิกิริยานี้จะมีส่วนร่วม
ในการเกิดปฏิกิริยา แต่เมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดตัวเร่งปฏิกิริยานั้นก็กลับคืนมาอย่างเดิม การที่ตัวเร่ง
ปฏิกิริยาเข้าไปมีส่วนร่วมในการเกิดปฏิกิริยาอาจจะเป็นไปได้ 2 ลักษณะ คือ
1. ตัวเร่งปฏิกิริยาเข้าไปรวมกับสารตั้งต้นสารใดสารหนึ่ง แล้วทาให้มีการจัดโครงสร้างของ
สารใหม่ให้อยู่ในสภาพที่เหมาะสมที่จะเกิดปฏิกิริยา คือ ตัวเร่งปฏิกิริยาดาเนินไปในทิศทางใหม่ทาให้
พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาลดลงจากเดิม ซึ่งจะทาให้ปฏิกิริยาเกิดได้เร็วและง่ายขึ้น ดังกราฟ
ภาพที่ 10 ผลของตัวเร่งปฏิกิริยาต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
จากกราฟภาพที่ 10 สรุปได้ดังนี้

1.1 พลังงานก่อกัมมันต์ชองปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาต่ากว่าพลังงานก่อกัมมันต์ของ
ปฏิกิริยาที่ไม่มีตัวเร่งปฏิกิริยา
1.2 ในปฏิกิริยาที่เติมตัวเร่งปฏิกิริยา พลังงานที่ลดลงเท่ากับพลังงานก่อกัมมันต์ของ
ปฏิกิริยาที่ไม่มีตัวเร่งปฏิกิริยาลบด้วยพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยา
ในปฏิกิริยาเคมีหนึ่ง ๆ พลังงานของปฏิกิริยาคงที่ ไม่ว่าจะเติมตัวเร่งปฏิกิริยาหรือไม่
เติมตัวเร่งปฏิกิริยาทั้งนี้ เพราะตัวเร่งปฏิกิริยาพียงแต่ทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ลดลงเท่านั้น ไม่ได้ทา
ให้พลังงานของสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์เปลี่ยนแปลง
2. ตัวเร่งปฏิกิริยาเข้าไปมีส่วนร่วมในการเกิดปฏิกิริยากับสารตั้งต้นบางสารโดยตรง ทาให้
ปฏิกิริยาดาเนินไปในวิถีทางใหม่ โดยเกิดกลไกหลายขั้นตอน เป็นผลทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ลดลง
ซึ่งจะทาให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วและง่ายขึ้น ดังภาพที่ 11
ภาพที่ 11 กราฟแสดงพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาทาให้กลไก
ของปฏิกิริยาเปลี่ยนไป
จากภาพที่ 11 สรุปได้ดังนี้
2.1 ปฏิกิริยาเป็นแบบคายพลังงาน เพราะพลังงานของสารตั้งต้นสูงกว่าพลังงานของ
ผลิตภัณฑ์
2.2 ตัวเร่งปฏิกิริยาทาให้ปฏิกิริยามีกลไกในการเกิดหลายขั้นตอน และแต่ละขั้นตอนก็
มีพลังงานก่อกัมมันต์ต่ากว่าที่ไม่ได้เติมตัวเร่งปฏิกิริยา

3. ในปฏิกิริยาหนึ่ง ๆ พลังงานของปฏิกิริยาคงที่เสมอไม่ว่าจะมีตัวเร่งปฏิกิริยาหรือไม่ก็ตาม
อนึ่งที่อุณหภูมิหนึ่ง ปฏิกิริยาเคมีที่มีการเติมตัวเร่งปฏิกิริยาจะไปทาใพลังงานก่อกัมมันต์ลดลง ก็เลย
ทาให้จานวนโมเลกุลที่มีพลังงานสูงกว่าหรือเท่ากับพลังงานก่อกัมมันต์ที่เพิ่มจานวนขึ้น จึงทาให้
เกิดปฏิกิริยาเร็วขึ้น อาศัยทฤษฎีการกระจายพลังงานจลน์ของโมเลกุลของแก๊ส อธิบายได้ดังภาพที่
12
ภาพที่ 12 กราฟแสดงการกระจายพลังงานจลน์ของโมเลกุลของแก๊สที่มีตัวเร่งปฏิกิริยา ( Ea2)
และไม่มีตัวเร่ง ( Ea1 )
จากภาพที่ 12 สรุปได้ดังนี้
3.1 ปฏิกิริยาเคมีที่ไม่มีตัวเร่งปฏิกิริยาใช้พลังงานก่อกัมมันต์ Ea1 พื้นที่ใต้กราฟที่มี
พลังงานมากกว่า Ea2 มีน้อย แสดงว่าจานวนโมเลกุลที่มีพลังงานเท่ากับหรือมากกว่า Ea1 มีน้อย
เมื่อชนกันแล้วจึงเกิดปฏิกิริยาได้ยากและช้ากว่า
3.2 ปฏิกิริยาเคมีที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาใช้พลังงานก่อกัมมันต์ Ea2 พื้นที่ใต้กราฟที่มี
พลังงานมากกว่า Ea1 มีมากว่าแสดงว่าจานวนโมเลกุลที่มีพลังงานเท่ากับหรือมากกว่า Ea2 มามาก
เมื่อชนกันแล้วจึงเกิดปฏิกิริยาได้ง่ายและเร็วกว่า

การอธิบายผลของตัวหน่วงปฏิกิริยาต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
การเติมตัวหน่วงไปในปฏิกิริยาเคมีก็เพื่อต้องการทาให้ปฏิกิริยาเคมีเกิดช้าลง ซึ่งสามารถ
อธิบายได้ว่า ตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมีช่วยทาให้พลังงานก่อกัมมันต์เพิ่มขึ้น ตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมีจะมี
ส่วนร่วมในการเกิดปฏิกิริยาโดยเข้าร่วมกับสารใดสารหนึ่ง แล้วทาให้มีการจัดโครงสร้างของสารใหม่
เป็นผลทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาเพิ่มขึ้น ปฏิกิริยาเคมีจึงเกิดช้าและยาก
ดังกราฟภาพที่ 13
ภาพที่ 13 ผลของตัวหน่วงปฏิกิริยาต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

คาสั่ง ; จงตอบคาถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ( 10 คะแนน )
1. การเติมตัวเร่งปฏิกิริยามีผลอย่างไรต่อพลังงานก่อกัมมันต์ ( 1 คะแนน )
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. การเติมตัวเร่งปฏิกิริยามีผลอย่างไรต่อพลังงานก่อกัมมันต์ ( 1 คะแนน )
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. จากภาพจงบอกค่าพลังงานก่อกัมมันต์ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาเคมี และมีตัวหน่วงของ
ปฏิกิริยาเคมี ( 2 คะแนน )
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. เมื่อปฏิกิริยายุติหรือสิ้นสุดสมบัติของตัวเร่งและตัวหน่วงเป็นอย่างไร ( 1 คะแนน )
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
ใบงาน 7.1 ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี

5. จากปฏิกิริยาสารใดเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาเคมี ( 1 คะแนน )
A + B C + D ( 1 )
C + E B + F ( 2 )
( 1 ) + ( 2 ) A + E D + F
ตอบ สาร B
6. เมื่อผสมแก๊สออกซิเจนและแก๊สไฮโดรเจนที่อุณหภูมิห้องจะไม่มีปฏิกิริยาเกิดขึ้น แต่ถ้าผสม
กันบนผิวโลหะแพลทินัมปฏิกิริยาเร็วขึ้นเพราะเหตุใด ( 2 คะแนน )
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
7. ในปฏิกิริยา H2 + Cl2 2HCl ถ้าเติมผงนิกเกิลลงไปเล็กน้อยจะทาให้อัตราการ
เกิดปฏิกิริยาเคมีสูงขึ้น นักเรียนคิดว่าผงนิกเกิลทาหน้าที่อะไรและมีผลต่อการดาเนินไปของ
ปฏิกิริยาเคมีอย่างไร จงอธิบาย ( 2 คะแนน )
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..

 จุดประสงค์ของกิจกรรม
1.1 ทาการทดลองเพื่อศึกษาผลการเปลี่ยนแปลงของตัวเร่งปฏิกิริยาในระหว่าง
เกิดปฏิกิริยาเคมีได้
1.2 บอกหน้าที่ของโคบอลต์ (II) คลอไรด์ในปฏิกิริยาที่ทาการทดลองได้
1.3 อธิบายการเปลี่ยนแปลงของตัวเร่งปฏิกิริยาในขณะที่ปฏิกิริยาดาเนินไปได้
1.4 บอสมบัติของตัวเร่งปฏิกิริยาเมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดได้
1.5 สรุปสมบัติของตัวเร่งปฏิกิริยาได้
 เวลาที่ใช้ในการทดลอง 35 นาที
 คะแนน 20 คะแนน
 สารเคมีและอุปกรณ์
สารเคมี
1. โซเดียมโพแทสเซียมทาร์เทรต ( C4H4KNaO6.4H2O ) 0.5 g
2. สารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ( H2O2 ) เข้มข้นร้อยละ 6 4 cm3
3. สารละลายโคบอลต์ ( II ) คลอไรด์ ( CoCl2 ) 0.1 mol/dm3
2 หยด
4. น้ากลั่น 5 cm3
อุปกรณ์
1. หลอดทดลองขนาดกลาง 2 หลอด
2. บีกเกอร์ขนาด 250 cm3
1 ใบ
3. ตะเกียงแอลกอฮอล์พร้อมที่กลั้นลม 1 ชุด
กิจกรรมทดลอง 7.2 สมบัติของตัวเร่งปฏิกิริยา
ขั้นที่ 4 ขยายความรู้ ( Elaborate )

4. กระบอกตวงขนาด 10 cm3
1 อัน
5. ที่จับหลอดทดลอง 1 อัน
6. เทอร์มอมิเตอร์ 1 อัน
7. หลอดหยด 1 อัน
 ข้อควรระวัง
1. สังเกตการเปลี่ยนแปลงอย่างละเอียดตลอดเวลาที่ปฏิกิริยาดาเนินไป และ
บันทึกผลที่สังเกตได้ตั้งแต่เริ่มต้นจนปฏิกิริยาสิ้นสุด
2. ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่ใช้เป็นชนิดเข้มข้น ควรระวังอย่าให้ถูกผิวหนัง
เพราะจะทาให้เกิดการระคายเคือง ถ้าสารหยดถูกผิวหนังให้ใช้น้าล้างออกทันที
3. การเปิดจุกขวดไอโดรเจนเปอร์ออกไซด์ต้องทาด้วยความระมัดระวัง บางครั้ง
ความดันของแก๊สภายในขวดอาจดันให้ของเหลวออกมาเข้าตาหรือถูกผิวหนังได้ การป้องกันอาจทา
ได้โดยนาขวดสารไปแช่ในน้าที่เย็นจัดสักครูแล้วจึงเปิดขวดอย่างช้า ๆ โดยเอียงปากขวดไปในทิศทาง
ที่ไม่มีคน
4. เมื่อใช้สารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์แล้วต้องรีบปิดขวดให้สนิท เพราะที่
อุณหภูมิห้องไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์จะสลายตัวให้แก๊สออกซิเจนและน้าดังสมการ
2H2O2(aq) 2H2O(l) + O2(g)
 วิธีการทดลอง
ใส่โซเดียมโพแทสเซียมทาร์เทรต ( C4H4KNaO6.4H2O ) 0.5 กรัม ลงในหลอด
ทดลองที่ 1 เติมน้าเดือดลงไป 5 cm3
เขย่าจนกระทั่งสารละลายหมดแล้วแบ่งสารละลายใส่
ในหลอดทดลองที่ 2
1

เติมสารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ (H2O2) เข้มข้นร้อยละ 6 3 cm3
ลงในแต่ละหลอดพร้อมกัน
เติมสารละลายโคบอลต์ (II) คลอไรด์ 0.1 mol/dm3 2 – 3 หยด ลงในหลอดทดลอง
ที่ 1 เขย่าหลอดทดลองทั้งสองเบา ๆ ตลอดเวลา สังเกตการเปลี่ยนแปลง บันทึกผลการทดลอง
2
H2O
2
3
CoCl2

หลอดที่ สารที่ทาปฏิกิริยา การเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้
1
2
โพแทสเซียมทาร์เทรต + H2O2
โพแทสเซียมทาร์เทรต + H2O2 + CoCl2
คาถามท้ายเพื่อการวิเคราะห์และอภิผลการทดลอง
1. ในขณะที่ปฏิกิริยากาลังดาเนินไป โคบอลต์ (II) คลอไรด์ มีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ อย่างไร
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………..
สรุปผลการทดลอง

คาสั่ง : ให้นักเรียนสรุปความรู้ที่ได้จากการศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ Inquiry Cycle 5Es
เล่ม 7 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี : ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี
เป็นผังมโนทัศน์ ( 10 คะแนน )
ขั้นที่ 5 ประเมินผล ( Evaluate )
ใบงาน 7.2 ความรู้ที่ได้

คาชี้แจง : แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี :
ตัวเร่งปฏิกิริยาและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี เป็นแบบทดสอบแบบเลือกตอบ 5 ตัวเลือก
จานวน 10 ข้อ ใช้เวลา 10 นาที
คาสั่ง : จงเลือกคาตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคาตอบเดียว แล้วทาเครื่องหมายกากบาท (X)
ลงในกระดาษคาตอบ
1. ข้อความใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง
ก. ตัวเร่งปฏิกิริยาเคมีทาให้สารตั้งต้นมีพลังงานก่อกัมมันต์ลดลง
ข. ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาเกิดได้เร็วกว่าปฏิกิริยาที่ไม่มีตัวเร่ง
ค. ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งจะมีพลังงานก่อกัมมันต์ต่ากว่าปฏิกิริยาที่ไม่มีตัวเร่ง
ง. ปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งเมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุด ตัวเร่งยังคงมีปริมาณและสมบัติเหมือนเกิด
จ. ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งจะมีพลังงานต่ากว่าผลิภัณฑ์ที่เกิดจาปฏิกิริยาที่ไม่
2. ตัวเร่งปฏิกิริยาที่เป็นของแข็ง สามารถเพิ่มอัตราเร็วของปฏิกิริยาระหว่างแก๊สได้ดังนี้
1. ดูดซับโมเลกุลของสารตั้งต้นไว้บนผิว
2. ทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยามีค่าลดลง
3. ทาให้โมเลกุลของสารตั้งต้นมีพลังงานเฉลี่ยสูงขึ้น
4. ทาให้พลังงานพันธะในโมเลกุลชองสารตั้งต้นมีอัตราลดลง
ข้อความข้างต้นข้อความใดถูกต้อง
จ. ข้อ 1 2 3 และ 4
แบบทดสอบหลังเรียน

3. หน้าที่ของตัวเร่งปฏิกิริยา คือ ข้อใด
ก. ช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวของสาร
ข. ลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยา
ค. เพิ่มพลังงานให้กับโมเลกุลของระบบ
ง. ช่วยเพิ่มจานวนครั้งของการชนกันของโมเลกุลของสารตั้งต้น
จ. ลดความแตกต่างระหว่างพลังงานของสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์
4. จงพิจารณารูปที่กาหนดให้
การที่ เปลี่ยนไปเป็น ทาได้โดยวิธีใด
ก. ให้ความร้อนแก่สารตั้งต้น
ข. ลดจานวนสารตั้งต้นลงอย่างละครึ่งหนึ่ง
ค. ลดจานวนสารตั้งต้นลงมากกว่าครึ่งหนึ่ง
ง. ทาให้ผลิตภัณฑ์เย็นลงจนกลายเป็นของแข็ง
จ. เติมสารชนิดหนึ่งลงไปที่ทาให้ปฏิกิริยาเกิดง่ายขึ้น โดยจานวนสารที่เติมไม่เปลี่ยนแปลง
5. สาร Q ทาปฏิกิริยากับสาร P ได้ผลิตภัณฑ์ PQ แต่ถ้าเติมสาร A ลงไปด้วย ปฏิกิริยา
จะเกิดเร็วขึ้นเขียนสมการแสดงขั้นตอนการเกิดปฏิกิริยาได้ดังนี้
Q + A AQ
AQ + P PQ + A
ข้อใดแปลความหมายข้อมูลได้ถูกต้อง
ก. PQ ที่เกิดขึ้นไม่เกี่ยวข้องกับ A
ข. AQ เป็นสารเชิงซ้อนที่ถูกกระตุ้น
ค. ถ้าเติมสาร A เข้าไปในระบบนี้ อาจทาให้ปริมาณของผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้น
ง. A เป็นสารช่วยลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยา ทาให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วขึ้น
จ. A เป็นตัวขัดขวางปฏิกิริยา ทาให้พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาเพิ่มขึ้น

6. เมื่อเติมตัวเร่งลงในปฏิกิริยา ข้อสรุปใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง
ก. ผลิตภัณฑ์ที่ได้จะเพิ่มขึ้น
ข. เกิดกลไกของปฏิกิริยาขึ้นใหม่
ค. พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาจะมีค่าลดลง
ง. เมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดตัวเร่งปฏิกิริยากลับมามีสมบัติเหมือนเดิม
จ. อัตราการเกิดปฏิกิริยาไปข้างหน้าและปฏิกิริยาย้อนกลับจะเพิ่มขึ้น
7. ตัวเร่งปฏิกิริยามีสมบัติต่อไปนี้ ยกเว้นข้อใด
ก. ไม่ได้เข้าร่วมปฏิกิริยา
ข. ไม่ได้ถูกใช้ไปในปฏิกิริยารวม
ค. เปลี่ยนแปลงกลไกของปฏิกิริยา
ง. ลดพลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยา
จ. เมื่อปฏิกิริยาสิ้นสุดตัวเร่งปฏิกิริยากลับมามีสมบัติเหมือนเดิม
8. ปฏิกิริยาระหว่างออกซิเจนกับไอโอไดด์ จะเกิดได้ดีเมื่อประกอบด้วยขั้นตอนต่าง ๆ ดังนี้
( I ) 2NO + O2 NO2
( II ) NO2 + I-
+ H+
NO + I2 + H2O
( III ) I2 + I-
I3
-
ข้อใดเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา
ก. NO2 ข. H+
ค. NO ง. H2O จ. I2
9. ใช้กราฟและข้อความข้างล่างประกอบการตอบคาถามข้อ 10 โดยที่สาร A ทาปฏิกิริยากับ
สาร B ได้สาร C และสาร D ถ้ามีตัวคะตะไลต์จึงทาให้เกิดปฏิกิริยาเร็วขึ้น

พลังงานก่อกัมมันต์ของปฏิกิริยาที่มีตัวเร่งปฏิกิริยา คือ ข้อใด
ก. a
ข. b
ค. c
ง. d
จ. c และ b
10. X (s) + Y (aq) Z (aq) + A (g)
เป็นปฏิกิริยาดูดความร้อน อัตราเร็วของปฏิกิริยาเคมีเพิ่มขึ้นเมื่อใด
1. เพิ่มอุณหภูมิ เพราะทาให้จานวนโมเลกุลมีพลังงานจลน์สูงมีมากขึ้น
2. เติมตัวเร่ง เพราะทาให้ปริมาณผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้น
3. เพิ่มอุณหภูมิ เพราะทาให้สารตั้งต้นขยายตัวมีพื้นที่ผิวเพิ่มขึ้น
4. บด x ให้มีขนาดเล็กลง หรือเป็นผง และเพิ่มปริมาณ Y
ข้อใดถูกต้อง
จ. ข้อ 1 2 3 และ 4
ชื่อ..........................................................................ชั้น....................................เลขที่.....................
ข้อ ก ข ค ง จ ข้อ ก ข ค ง จ
1 6
2 7
3 8
4 9
5 10
กระดาษคาตอบหลังเรียน เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี :

รายการประเมิน คะแนนที่ได้ ผลการประเมิน
ผ่าน ไม่ผ่าน
ทดสอบก่อนเรียน ( 10 คะแนน )
กิจกรรมทดลอง 7.1 ( 20 คะแนน)
กิจกรรมทดลอง 7.2 ( 20 คะแนน)
ใบงานที่ 7.1 ( 10 คะแนน )
ใบงานที่ 7.2 ( 10 คะแนน )
ทดสอบหลังเรียน ( 10 คะแนน)
บันทึกคะแนน
เย้ เย้ เพื่อนๆ ได้คะแนน
ผ่านเกณฑ์ทุกกิจกรรมเลย
เก่งมาก ๆ เลยคะ

นิพนธ์ ตังคณานุรักษ์, คณิตา ตังคณานุรักษ์. คู่มือเคมีพื้นฐานและเพิ่มเติม เล่ม 3 ม.5. กรุงเทพฯ:
บริษัท สานักพิมพ์แม็ค จากัด ; 2548.
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานและ
เพิ่มเติม เคมี เล่ม 3 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. พิมพ์ครั้ง
ที่ 7. กรุงเทพฯ : สกสค. ลาดพร้าว ; 2552.
. กระทรวงศึกษาธิการ. คู่มือครู สาระการเรียนรู้พื้นฐานและเพิ่มเติม เคมี เล่ม 3 กลุ่มสาระ
การเรียนรู้วิทยาศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : สกสค. ลาดพร้าว ; 2554.
. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน วิทยาศาสตร์ สารและสมบัติของสาร ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4-6
สาหรับนักเรียนที่ไม่เน้นวิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 3.
กรุงเทพฯ : สกสค. ลาดพร้าว ; 2554.
. กระทรวงศึกษาธิการ. คู่มือครูรายวิชาพื้นฐาน เคมี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 – 6 กลุ่มสาระ
การเรียนรู้วิทยาศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : สกสค. ลาดพร้าว ; 2556.
. กระทรวงศึกษาธิการ. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน เคมี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 – 6 สาหรับ
นักเรียนที่เน้นวิทยาศาสตร์กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ :
สกสค. ลาดพร้าว ; 2556.
มะม่วงดิบ.[ออนไลน์][อ้างเมื่อ 4 มิถุนายน 2558]จาก
http://www.brainbankkan.org/15757788/มะม่วง
มะม่วงสุก.[ออนไลน์][อ้างเมื่อ 4 มิถุนายน 2558]จาก http://halsat.com/มะม่วง
บรรณานุกรม

ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี เล่ม7

More Related Content

What's hot

Similar to ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี เล่ม7

ตัวเร่งและตัวหน่วงปฏิกิริยาเคมี เล่ม7