1. ARISTÓTELES O seu pensamento Filosofía, 2º Bach.

2. 2. FILOSOFÍA ANTIGA (II): ARISTÓTELES Marco histórico e conceptual  Crítica da doutrina platónica  O proceso de abstracción fronte ao acceso dialéctico ás Ideas  O tránsito cara o mundo helenístico Comprensión A TEORÍA HILEMÓRFICA NO SEO DA PHYSIS:  A “kínesis” ou cambio. Os principios do cambio.  A teoría causal  Xerarquía de seres e modos de ser  O motor inmóbil A IDEA DE CIDADÁN EN ARISTÓTELES:  A ética aristotélica: “ethos” e praxe, o concepto de “areté”  A idea de polis e a condición de cidadán FICHA CURRICULAR

3. 1. A TEORÍA HYLEMÓRFICA NO SEO DA PHYSIS Física

4. A teoría hilemórfica no seo da physis Significado básico do ser: a substancia . Dúas acepcións: Substancia primeira: individual, concreta É o que primeiro coñecemos . Substancia segunda: esencia, forma, concepto (non existe separadamente)‏ En canto á busca dun saber universal ( episteme ) é o máis importante. Para explicar a natureza ( physis ) Aristóteles parte dos seres concretos e individuais, aos que denomina SUBSTANCIAS.

5. A teoría hilemórfica no seo da physis Substancia 1ª= composto de materia e forma (hylemorfismo)‏ MATERIA (hylé) : aquilo do que está feita FORMA (morphé) : substancia 2ª, esencia, especie, concepto, definición (só ela é definible e cognoscible)‏

6. A) A KÍNESIS OU CAMBIO. OS PRINCIPIOS DO CAMBIO Física

7. A natureza, ademais de pola súa materialidade, defínese pola súa capacidade de cambio ou movemento. Para explicalo Aristóteles dirá que, fronte ao ser, hai dous tipos de non-ser: O non-ser absoluto: a nada. Ex. Dun animal non pode xurdir unha árbore. O non-ser relativo: algo que non é, pero pode chegar a ser . Os principios do cambio

8. Os principios do cambio Aristóteles acepta con Parménides que do non-ser (absoluto) non pode xurdir o ser, pero tamén hai o non-ser relativo. Ser (acto= forma)‏ un médico, unha árbore… relativo ou ser en potencia (non é pero pode chegar a ser)‏ un neno non é médico, pero pode chegar a selo absoluto (nin é nin pode ser)‏ un animal non é unha árbore Non ser

9. Os principios do cambio Aristóteles dinos que o movemento pode explicarse a partir de tres principios: En todo cambio permanece un suxeito (que é o que cambia e se “transforma”), o cal pasa da privación á posesión da forma. A privación da forma: un non ser relativo. A forma , lograda a través do cambio. O suxeito: a substancia, nos cambios accidentais; a materia primeira nos cambios substanciais.

10. A Kínesis ou cambio Outra forma de definir o cambio: CAMBIO: PASO DE POTENCIA A ACTO Potencia ( dinamis ): capacidade para conseguir unha característica, condición ou atributo. Acto ( energeia ): o feito de posuír efectivamente unha calidade, condición, atributo. Potencia materia = Acto forma

11. A kínesis ou cambio TIPOS DE CAMBIO: - ACCIDENTAL ( Kinesis , movemento): cando cambia un accidente ou propiedade secundaria dun ser Poden ser: Cualitativos (folla verde pasa a amarela)‏ Cuantitativos (folla medra 1 cm)‏ Locais (folla cae da árbore ao chan)‏ - SUBSTANCIAL: cando cambia a substancia mesma (as súas propiedades esenciais). Poden ser: por xeración ou por corrupción (Ex. nacemento e morte dos seres vivos)‏

12. B) A TEORÍA CAUSAL Física

13. A teoría causal Coñecer científicamente algo implica coñecer todas as súas causas 4 tipos de causas: MATERIAL: do que está feita a cousa (bronce)‏ FORMAL: a súa esencia ou definición (concepto de estatua)‏ EFICIENTE: quen a produce (o escultor)‏ FINAL: para que que está feita (para adornar o templo)‏ in trínsecas ex trínsecas Nos seres vivos, identifícanse a causa eficiente, a formal e a final

14. c) XERARQUÍA DE SERES E MODOS DE SER Metafísica ou ontoloxía

15. Xerarquía de seres Aristóteles fala de varios tipos de seres: Seres naturais Seres manufacturados Ser supremo Para Aristóteles, o cumio das ciencias é a metafísica, que se ocupa do ser en canto tal, é dicir, de maneira universal Non se ocupa só dos seres naturais.

16. Xerarquía de seres Seres naturais: son os que teñen en si mesmos o fundamento do seu cambio ou do seu repouso, os que cambian por si mesmos. (Os seres vivos e os inanimados. Son mutables, independentes da mente do ser humano). Seres manufacturados (artificiais): non teñen en si mesmos o principio do seu cambio. Son produto da técnica humana, pero independentes da mente do ser humano. Ser supremo: inmutable, independente da mente humana Física Técnica Teoloxía racional

17. Modos de ser Para Aristóteles, “o ser dise de moitas maneiras”. Hai moitos modos de aplicar o termo “ser” ás cousas (de forma análoga). Hai catro modos principais: Ser por esencia e por accidente . Ser verdadeiro e ser falso . Ser en potencia e ser en acto. As categorías: os diversos modos en que podemos predicar algo dun ser. A principal categoría é a de substancia…

18. (As categorías)‏ SUBSTANCIA - substancia 1ª (esta mesa)‏ - substancia 2ª (a esencia da mesa)‏ ACCIDENTES (atributos da substancia)‏ CANTIDADE (de un metro)‏ CALIDADE (branco, bo, belo)‏ RELACIÓN (dobre, medio, maior)‏ LUGAR (na casa, na ágora)‏ TEMPO (onte, hoxe, nunca)‏ POSICIÓN (ergueito, deitado)‏ ESTADO (armado, con mantel)‏ ACCIÓN ((golpea))‏ PAIXÓN (é golpeado, cociñado)‏ 10 maneiras principais de dicir o ser = 10 tipos principais de predicados = 10 categorías

19. C) O MOTOR INMÓBIL Metafísica ou Ontoloxía (e Teoloxía)‏

20. 1º motor inmóbil Nalgunha parte da “ Metafísica ” Aristóteles fala dunha substancia suprema ( théos ), que sería un ser independente, separados, inmóbil, inmutable. Non se trata dun deus creador. Está separado do mundo e nin sequera o coñece, pero ten certa relación con el. Ven sendo a causa final do cosmos. (como obxecto de amor ou desexo)‏ É o ser máis perfecto.

21. 1º motor inmóbil Na “ Física ” fala dun ser supremo, noutro sentido. Alí di que o movemento é eterno. Pero se necesita dunha causa que xustifique o movemento. Todo o que se move é movido por outro (motor); o cal, á súa vez é movido por outro motor anterior e así sucesivamente…, pero a serie non pode ser infinita… ten que haber un PRIMEIRO MOTOR que sexa INMÓBIL , causa do movemento eterno do mundo: É a 1ª causa (eficiente). É eterno e inextenso, forma pura, acto puro.

22. 2. A IDEA DE CIDADÁN EN ARISTÓTELES

23. O ser humano é : CORPO ( soma )‏ = materia = ser vivinte en potencia ALMA ( psyche )‏ = principio vital = forma (substancia 2ª, esencia, concepto)‏ = acto unión ESENCIAL, natural Non cre na reencarnación, nin na preexistencia, nin na inmortalidade da alma individual. Non obstante, ademais da alma individual corruptible e mortal, Aristóteles admite a presenza dun elemento inmortal –que será o entendemento axente- que non sería persoal, senón o mesmo para toda a especie humana… En calquera caso, o seu pensamento a este respecto non se presenta como rematado. Recorre ao hilemorfismo ????

24. A alma Alma: 3 tipos ou funcións: ALMA VEXETATIVA: nutrición , crecemento e reprodución Común a todos os seres vivos … PLANTAS ALMA SENSITIVA: ademais das anteriores, posúe: sensación + memoria + locomoción … ANIMAIS ALMA RACIONAL: ademais das anteriores, posúe: fala + pensamento + razón … SERES HUMANOS + - Aristóteles entende a alma ( ánima , en latín) como o que anima ou move o corpo; é o que fai que os seres vivos se movan por si mesmos.

25. 2. A) A ÉTICA ARISTOTÉLICA: ETHOS E PRAXE, O CONCEPTO DE ARETÉ Aristóteles trata sobre ética en: - Ética a Nicómaco - Ética a Eudemo

26. Aristóteles entende a ética como un saber práctico (establece normas que orientan o comportamento humano), ao igual que a política e a economía. A diferenza de Platón, non ten como propósito principal estudar o Ben en si, senón que é máis práctico e quere axudar a ser bo… A ética como saber práctico

27. A felicidade, o ben Fin último dos seres humanos: FELICIDADE = BEN O ben dise de moitos xeitos… para a medicina, o bo é a saúde; para a economía, a riqueza… ¿En que consiste? ¿É algo puramente subxectivo? EUDEMONISMO Eudaimonía = felicidade ¡non! = Exercer a actividade propia de cada ser … No ser humano : ≠ riquezas, fama, honores, pracer = ACTIVIDADE CONTEMPLATIVA (sabedoría)‏

28. A felicidade, o ben ACTIVIDADE CONTEMPLATIVA É difícil , xa que hai necesidades corporais, problemas económicos, interferencias sociais. É máis propia dun alma pura (dun Deus)‏ No ser humano, para alcanzar a forma humana de felicidade requírense VIRTUDES

29. Virtude ( areté )‏ intelectuais ( dianoéticas ): PRUDENCIA ( phrónesis )‏ VIRTUDES (+) morais (éticas): A práctica das virtudes éticas require HÁBITO, esforzo, vontade… (non basta con coñecer o ben; hai que practicalo)‏ Parte racional da alma Control da parte irracional da alma

30. Virtude ( areté )‏ Perfeccionan o carácter (modo de ser ou comportarse)‏ = elixir o TERMO MEDIO relativo a nós temeridade Ex: valentía covardía Outros exemplos: fortaleza, tempranza, pudor, XUSTIZA, xenerosidade, bo humor… VIRTUDES MORAIS:

31. Virtude ( areté )‏ a) XUSTIZA: 2 acepcións: -VIRTUDE INTEGRAL DO SER HUMANO que ten todas as virtudes VIRTUDE PARTICULAR: trato equitativo . Aritmética: todos iguais . Xeométrica: proporcional aos méritos b) AMIZADE: sen amizade (convivencia de amigos) non hai vida plena e satisfactoria DÚAS VIRTUDES ESPECIAIS:

32. 2. B) A IDEA DE POLIS E A CONDICIÓN DE CIDADÁN

33. Orixe da sociedade Conexión entre ética e política, debido ao carácter esencialmente social do ser humano. Só nunha polis feliz alcanzarán os homes a felicidade. Somos animais políticos ( zoon politikon ) + linguaxe

34. Orixe da sociedade Insiste en que somos sociais por natureza (non por convención). A vida comunitaria ten lugar en diversos niveis: Familia Aldea Estado (polis): a máis perfecta A súa función é que os cidadáns poidan VIVIR BEN A vida feliz dos cidadáns especifícase nas leis e na forma de goberno (ou réxime político)

35. Os cidadáns Condicionado polos prexuízos do seu tempo , Aristóteles afirma que a muller é inferior ao home, e que certos homes son escravos por natureza. Afirma que o home nace para gobernar e a muller para ser gobernada (é submisa, pasiva, débil corporalmente e con habilidade para tarefas domésticas). A muller é un varón ao que le falta unha “cocedura”. A muller embarazada sente o feto do varón á dereita e o da muller á esquerda (este último provoca manchas na nai), etc. Para ser cidadán non basta con habitar na cidade, senón que é preciso formar parte da administración da xustiza e participar na asemblea. Nin escravos, nin mulleres, nin estranxeiros son verdadeiros cidadáns.

36. Formas de goberno Aristóteles clasifica as formas de goberno polo número de gobernantes: As tres formas xustas miran polo ben e o interese común As formas inxustas oriéntanse ao interese particular Demagoxia Oligarquía Tiranía GOBERNO INXUSTO DEMOCRACIA ARISTOCRACIA MONARQUÍA GOBERNO XUSTO goberno de moitos goberno duns poucos goberno de 1 Pola cantidade

37. Pódese amar aos amigos e á verdade; pero o máis honesto é preferir a verdade ARISTÓTELES