ESTATUAK:DEFINIZIOA ETA ELEMENTUAKEstatua lurralde bat gobernatzen duen unitate politiko eta administratibo nagusia da. Nazioa :nazio bat ezaugarri hauek dituzten pertsonek osatzen dute:bereizgarri komunak(hizkuntza,historia,ohiturak),lurralde batekoak izatearen sentimenduak eta talde berezia osatzearen kontzientzia.
Biztanleria: estatu batenlurraldean bizi diren biztanleak estatu horretako herritarrak dira. Eskubideak eta betebeharrak dituzte. Biztanleria heterogeneoa izaten da eta batzuetan ez da errespetatzen eskubide berdinak izatea.
5.
Estatuaren boterea: lurraldeaeta biztanleria arautzeko estatuak legeak egiten dituzte. Erakundeak Polizia Armada - Diplomatikoak
Horien artean batzukzaharrak dira: Munduan, 200 estatu baino gehiago daude: -Egipto(duela 5.000 urte) Beste batzuk berriak: -Montenegro(2006an)
8.
Batzuk oso handiakdira: -Errusia(estaturik handiena) Beste batzuk oso txikiak: -Vatikano hiria(txikiena)
9.
Estatu guztiek ezdaukate botere berdina. Botere gehien dituzten estatuan hauek dira: -Estatu Batuak, Txina, Japonia, Errusia, Europa Batasunak...
10.
Estatuen funtzioak Hainbatfuntzio betetzen dute: -Ordena publikoa zaintzen du bere lurraldean. -Bere lurraldea eta herritarrak babesten ditu. -Nazioarteko harremanak izaten ditu.
11.
-Legeak egiten dituzte.-Oinarrizko zerbitzuak ematen ditu.(hezkuntza, osasuna, garraioa...). -Ekonomia arautzen du eta lan-harremanak ere.
12.
Estatuen funtzioak Batzuetanestatuek ez dituzte funtzio hauek betetzen. Horren ondorioz: beste estatu batek bere lurraldea inbaditzen du, nazioarteko harremanekin porrot egiten du ...
13.
Ongizate-estatua Lehen, estatueklegeak egiten zituzten. Baina,XX.mendetik aurrera; ekonomiaren garapenean parte hartu behar dutela iruditzen zaie, herritarrei oinarrizko zerbitzuak eman behar dietela ere... Dena den, estatu guztiek ez dituzte funtzio horiek berdin betetzen. Gobernu batek ekonomian eta gizartean esku hartzen badu; gizarte-estatua edo ongizate-estatua esaten zaio.
14.
Ongizate-estatua Estatu batzuekzergen dirua erabiliz, doako osasun eta hezkuntza-zerbitzuak antolatzen dituzte guztientzat: -Sorospena(estatuak denboraldi baterako ematen duen laguntza): pentsioak ezartzeko, gutxienengoko soldata finkatzeko... Gaur egun, herrialde garatuenetan bakarrik daude ongizate-estatuak.
Botere politikoa norkduen eta nola erabiltzen duen kontuan hartuta bi estatu motak: Estatu demokratikoak. Diktadurak.
17.
Definizioa Demokrazia hitzagrezieratik dator DEMOS eta KRATOS terminoetatik dator eta herriaren gobernua esan nahi du. Estatu demokratikoak oinarrizko ideia hauek ditu: Gobernuen erabakiak ontzat hartu eta erabakietan parte hartu behar dute herritarrek. Estatu batek hiru ezaugarri: Herritarrek gobernuan parte hartu, botereen banaketa egotea eta zuzenbide- estatu bat.
18.
Herriaren parte hartzea.Zaila da denok gobernuan zuzen parte hartzea. Horretarako herritarrek ordezkariak hautatze dituzte.
19.
Adin nagusiko pertsonekbakarrik eman dezakete botoa. Nahi duten pertsona eta alderdi politiko guztiek botoa emateko aukera izan behar dute. Aurkezten diren guztiek beraien programa askatasunez azaldu ahal dute. Hauteskundeak aldian behin egin behar dira. Emaitzen gardentasuna nabaritu behar da. Baldintzak:
20.
Irabazleak galtzaileak errespetatubehar ditu. Azken horiek oposizioa osatzen dute eta aukera izan behar dute gobernua kritikatzeko eta beste alternatiba batzuk askatasunez proposatzeko.
Zuzenbide estatuetan pertsonaguztiek errespetatu behar dituzte legeak. Lege gorena Konstituzioa da eta herritarrek onartu dute lege hori.
27.
Konstituzioan estatuaren formadefinitzen da, eta herritarren eskubideak eta betebeharrak arautzen dira. Erakundeen boterea mugatzen dute. Pertsonek zenbait eskubide dituzte eta gobernariek errespetatu behar dituzte. =
28.
Diktadura Diktadura pertsonaedo talde batek estatuaren boterea bereganatzen duenean gertatzen da, gehienetan pertsona horiek indarkeria erabiltzen dute, horri estatu kolpea esaten zaio.
29.
Estatu laikoa, konfesionalaeta teokrazia Erlijioeran estatuak banatuta: Laikoa, konfesionala eta teokrazia. ESTATU LAIKOA: estatua eta erlijioa erabat bereizita, nahi duzun erlijioa praktika dezake eta estatuak erlijioarekin hitzarmenak egiten dituzte , estatuan garrantzia izaten badute. ESTATU KONFESIONALAK: erlijio ofiziala dago eta pribilegio handiak ditu. TEOKRAZIA:erlijio ofiziala, legeak liburu sakratukoak dira. Erlijioak kontrolatzen du gobernua.
30.
Monarkiak eta errepublikakMonarkia: Monarkietan estatuburua erregea da. Kargua jaiotzean eskuratzen du eta seme alabei eskualdatzen die. Errepublika: Presidentea da estatu buru, hemen herritarrek hautatzen dute presidentea.
Estatuak lurralde txikiagoetanantolatzen dira lurraldea hobeto administratzeko. Lurralde zatiketak ez dira berdinak estatu guztietan: departamenduak, kantoiak eta eskualdeak izan daitezke zatitzeko moduak. Lurralde-antolaketa
33.
Udalerria: lurraldeunitaterik txikiena da eta udala duen herri edo hiri batek eta bere aginpean dauden lurrek osatzen dute (Bilbo adibidez). Probintzia: udalerriak probintziatan biltzen dira (Bizkaia esaterako). Autonomia-erkidegoak: probintziek osatzen dituzte (Euskal autonomia-erkidegoa esaterako). Espainiako lurralde-antolaketa
34.
Estatu demokratiko batzuetanlurraldeen artean banatzen da boterea, eta gobernuko lan batzuk eta erabakitzeko ahala ematen zaie. Horrela erabaki onak hartzea lortu nahi da, haiek baitaude arazoengandik hurbilen. Botere banaketa
35.
Bi erakunde motadaude estatua gobernatzeko: - Estatu-erakundeak: estatu osoan eragina duten erabakiak hartzen dituzte (parlamentu nazionala, gobernua eta auzitegi gorenak dira). - Eskualde eta toki erakundeak: beren eskumeneko lurralde esparruan eragina duten erabakiak hartzen dituzte. Erakunde motak
36.
Estatu bakoitzak erabakitzendu estatu erakundeek eta toki- eta eskualde-erakundeek estatuan duten boterea eta haien arteko harremana. Honen arabera bi estatu mota daude: - Estatu zentralizatua. - Estatu deszentralizatua. Estatu deszentralizatuak eta zentralizatuak.
37.
Toki- eta eskualde-erakundeekez dute gobernatzeko autonomiarik, estatu-erakundeen mende daude. Eskualdeetako funtzionarioak adminiztrazio nagusiak hautatzen ditu. Frantzia dugu honen adibide. Estatu zentralizatua
38.
Eskualdeek beren erakundeakdituzte. Herritarrek hautatzen dituzte toki- eta eskualde-gobernueako eta parlamentuetako kideak. Estatuak du botere gorena. Lege komun batzuk daude estatuko lurralde guztietarako eta estatu-erakundeek estatu osoan dute eragina. Eskualdeek eta udalerriek botere handia dute beren lurraldeetan. Konztituzioetan eskualde horiek dituzten eskumenak zehazten dira. Eskualde erakundeek konztituzioan aipaturiko gaietan bakarrik jar ditzakete legeak eta beren eskualdean soilik dute eragina. Estatu deszentralizatua
Harremanak Betidanik,giza komunitateekharremanak izan dituzte ingurukoekin. Harremanak horiek herrialde askoekin eduki behar dira, nahiz hurbil edo urruti izan.
41.
Estatuen laguntza Estatuektruke ekonomikokoak egiten dituzte, munduko beste herrialde askorekin. Biztanleria leku batetik bestera mugitzen da lan egiteko, turismorako, ikasteko … Mugimendu horiek estatuen arteko harremana handitzen du.
42.
Harremanak errazteko Harremanakerrazteko, estatuek itunak eta hitzarmenak sinatzen dituzte. Dokumentuen bidez, estatuek konpromisoak hartzen dute gai bati buruz.
43.
Gatazkak Gatazka Ekonomikoak:Ohikoenak dira. Bi herrialderen edo gehiagoren arteko interes ekonomikoak elkarren aurkakoak direnean sortzen dira. Gatazka Militarrak: Kasu larrietan gertatzen dira. Gerra izugarriak eragin ditzakete.
44.
Gatazken interbidea Estatuekbeste estatu batzuen laguntza eskatzen dute edo nazioarteko erakundeen bitartekotzara jotzen dute.
Estatuek, guztien interesekogaiak aztertzeko haiei buruzko erabakiak hartzeko eta gatazkei irtenbideak bilatzeko
47.
Zein lurraldetan jardutenduten arabera: Mundu mailakoak adb. NBE. Eremu jakin batekoak adb. EB. Helburuen arabera: Erakunde militarra adb. NATO. Erakunde ekonomikoa adb. MMA.
48.
49.
Zenbait dokumentu garrantzitsuonartu dira giza eskubideen alde esaterako haurren eskubideen adierazpena giza eskubideen adierazpena …
50.
NBEk ematen ditueta gatazka baten nahasiak dauden herrialdeek nahitaez bete behar dituzte eta bestela zigorrak ezarri edo militarki esku-hartu dezake.
51.
Espezializaturizako erakundeak dituzteeta bakoitzak bere arloa jorratzen du adb. FAOk nekazaritza, UNESCOk hezkuntza, zientzia eta kultura eta MOEk osasuna.
52.
NBEk ahulguneak erebaditu haren lana bost herrialdek zaildu ahal dutelako(Amerikako Estatu Batuek, Errusia, Txina, Erresuma Batua eta Frantziak).Eta armadarik ez duenez bertako herrialdeek utzi behar dute berea erabiltzen.
