All

1. 1
Περιεχόμενα
Παραγωγή γραπτού λόγου
• Τι είναι έκθεση; ……………………………………………………………………………. σελ.3
• Η παράγραφος – η δομή της παραγράφου …………………………………….. σελ.4
• Η στρατηγική της έκθεσης ……………………………………………………………. σελ.5
• Σύντομοι κανόνες για μια σωστή έκθεση ………………………………………. σελ.6
• Οι ασθένειες των κειμένων ………………………………………………………….... σελ.8
• Περίληψη κειμένου ………………………………………………………………………. σελ.8
1η ενότητα: «Ο φίλος μας το περιβάλλον»
• Κείμενα κατανόησης …………………………………………………………………... σελ.10
• Αφήγηση ιστοριών ……………………………………………………………………... σελ.16
• Περιγραφή γεγονότος ……………………………………………………………....… σελ.18
• Περιγραφή κτίσματος ……………………………………………………………....… σελ.18
2η ενότητα: «Η ζωή στην πόλη»
• Κείμενα κατανόησης ………………………………………………………………… σελ.21
• Κείμενα οδηγιών ………………………………………………………………………… σελ.26
4η ενότητα: «Τα ζώα που ζουν κοντά μας»
• Κείμενα κατανόησης ………………………………………………………………… σελ.28
• Περιγραφή ζώου ………………………………………………………………………… σελ.32
6η ενότητα: «Οι φίλοι μας, οι φίλες μας»
• Κείμενα κατανόησης …………………………………………………………………... σελ.34
• Σύνταξη επιστολής ……………………………………………………………………... σελ.38
• Σύνταξη πρόσκλησης ……………………………………………………………....…. σελ.40
7η ενότητα: «Μουσική»
• Κείμενα κατανόησης …………………………………………………………………... σελ.41
• Περιγραφή έργων τέχνης ………………………………………………………….… σελ.45

2. 2
9η ενότητα: «Βιβλία - βιβλιοθήκες»
• Κείμενα κατανόησης ………………………………………………………………… σελ.47
• Βιογραφικό σημείωμα ………………………………………………………………... σελ.52
• Βιβλιοπαρουσίαση ……………………………………………………………....……... σελ.52
• Κατασκευή σεναρίου ………………………………………………………………….. σελ.53
10η ενότητα: «Μυστήρια – επιστημονική φαντασία»
• Κείμενα κατανόησης ………………………………………………………………… σελ.55
• Αφήγηση φανταστικών ιστοριών …………………………………………..…… σελ.60
11η ενότητα: «Παιχνίδια»
• Κείμενα κατανόησης …………………………………………………………………... σελ.61
• Περιγραφή ομαδικού παιχνιδιού ………………………………………………… σελ.65
• Περιγραφή προσώπου ……………………………………………………………...... σελ.67
13η ενότητα: «Κατασκευές»
• Κείμενα κατανόησης ………………………………………………………………...… σελ.68
• Περιγραφή κατασκευής…………………………………………………………….… σελ.72
• Οδηγίες για τη δημιουργία μιας κατασκευής ………………………………. σελ.72
15η ενότητα: «Τηλεόραση»
• Κείμενα κατανόησης ………………………………………………………………...… σελ.73
• Σύνδεση θέσης και επιχειρήματος ……………………………….……… σελ.79 & 83
• Διαφημιστικά κείμενα ……………………………………………………..…………. σελ.80
16η ενότητα: «Αθλήματα - σπορ»
• Κείμενα κατανόησης ……………………………………………………………...…… σελ.84
• Περιγραφή αθλητικού γεγονότος …………………………………………...…… σελ.89
17η ενότητα: «Ταξίδια στο διάστημα»
• Κείμενα κατανόησης ……………………………………………..……………….…… σελ.90
• Περιγραφή εξωτερικού χώρου………………………………….…………………. σελ.95

3. 3
…Της γλώσσας ρόδι και ροδάνι…
Παραγωγή γραπτού λόγου
Το δικό σου γραπτό δημιούργημα, το οποίο αναφέρεται σε συγκεκριμένο
δοσμένο θέμα, δεν είναι τόσο δύσκολη υπόθεση. Το αντίθετο μάλιστα. Είναι πιο
εύκολο απ’ όσο πιστεύεις. Αρκεί να ακολουθήσεις ή καλύτερα να κατανοήσεις
ορισμένους κανόνες. Μήπως και στα παιχνίδια με τους φίλους σου δεν
ακολουθείς τους κανόνες που σου θέτει το παιχνίδι; Η γραπτή έκφραση
μοιάζει πολύ με παιχνίδι, μόνο που έχει κι αυτή τους κανόνες της. Αν τους
ακολουθήσεις και τους εφαρμόσεις, θα αποδειχθείς ένας καλός παίκτης, δηλαδή
ένας καλός χειριστής του γραπτού λόγου.
Τι είναι έκθεση;
Η λέξη «έκθεση» παράγεται από το ρήμα εκθέτω (εκ + θέτω) που
σημαίνει εξωτερικεύω, βγάζω έξω κάτι.
Έκθεση λέγεται η εξωτερίκευση των σκέψεων και των συναισθημάτων
μας. Αυτά δημιουργούνται από ένα γεγονός ή φαινόμενο, που μας προξενεί
εξαιρετική εντύπωση και μας παρακινούν να τα εξωτερικεύσουμε, να τα
ανακοινώσουμε. Έκθεση με άλλα λόγια είναι η έκφραση του εσωτερικού
μας κόσμου και διακρίνεται σε προφορική και γραπτή.
Στην προφορική ομιλία, για να μας κατανοήσουν οι άλλοι, κινούμε τα
χέρια, το κεφάλι, κλείνουμε τα μάτια, κάνουμε διάφορους μορφασμούς και
υψώνουμε ή χαμηλώνουμε τον τόνο της φωνής μας. Όλα αυτά συντελούν στο να
γίνει η ομιλία μας σαφής και αντιληπτή από τους άλλους.
Στη γραπτή, όμως, ομιλία, δεν έχουμε τα μέσα αυτά. Πώς θα τα
αντικαταστήσουμε; Είναι ανάγκη να βρούμε άλλα μέσα, που θα μας βοηθήσουν
για να γίνει η γραπτή ομιλία μας, η έκθεσή μας ζωντανή και κατανοητή στην
ανάγνωση.
Εδώ ό, τι γράφουμε, πρέπει να προσέχουμε να έχει σαφήνεια, χάρη και
ομορφιά. Η επιλογή και τοποθέτηση των λέξεων και προτάσεων μέσα στην
έκθεση πρέπει να είναι προσεγμένη, σε λογική σειρά και σε σωστή σύνταξη.
Επίσης, θα πρέπει να χρησιμοποιούμε όλα τα εκφραστικά μέσα που
χρησιμοποιούν οι πεζογράφοι και οι ποιητές. Αυτά δεν είναι άλλα από τα
γνωστά μας καλολογικά στοιχεία: τα κοσμητικά επίθετα, οι σύνθετες λέξεις, οι
ωραίες εικόνες, οι παρομοιώσεις, οι προσωποποιήσεις, οι μεταφορές, οι

4. 4
αντιθέσεις, οι υπερβολές κ.α. Έτσι μόνο η έκθεσή μας θα αρέσει στον αναγνώστη
και διαβάζοντάς την θα νομίζει ότι κουβεντιάζει μαζί μας.
Η παράγραφος
Για να μπορέσουμε να γράψουμε σωστά ένα θέμα έκθεσης πρέπει πρώτα
να μάθουμε πώς γράφεται μια παράγραφος.
Η έκθεση αποτελείται από παραγράφους, κατάλληλα τοποθετημένες και
συνδεδεμένες μεταξύ τους, ώστε να δίνουν ένα πλήρες νόημα. Η παράγραφος
αναφέρεται σε μια κύρια ιδέα, έχει δηλαδή ένα θέμα. Είναι το δομικό υλικό που
θα χρησιμοποιήσουμε για την ανάπτυξη της έκθεσης. Πρέπει, λοιπόν, να
γνωρίζουμε τη δομή και τους τρόπους ανάπτυξης μιας παραγράφου.
Η δομή της παραγράφου
Η παράγραφος αποτελείται από τρία μέρη: α) τη θεματική περίοδο, β) τις
λεπτομέρειες ή τα σχόλια και γ) την κατακλείδα.
α. θεματική περίοδος
Βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου και εκφράζει με σαφήνεια και συντομία
το θέμα που θα αναπτύξουμε στη συγκεκριμένη παράγραφο. Η θεματική
περίοδος μας δίνει τη θέση του συγγραφέα απέναντι στο θέμα της παραγράφου.
β. Λεπτομέρειες ή σχόλια
Εδώ κάνουμε την ανάπτυξη ή την ανάλυση της θεματικής περιόδου. Δίνουμε τις
λεπτομέρειες, τις πληροφορίες γύρω από το θέμα της παραγράφου. Η ανάπτυξη
καθορίζεται από τη θεματική περίοδο. Αν, δηλαδή, στη θεματική περίοδο
ζητείται μια αφήγηση, στις λεπτομέρειες θα αφηγηθούμε. Αν ζητείται
περιγραφή, θα περιγράψουμε.
Στις λεπτομέρειες χρησιμοποιούμε παραδείγματα, κάνουμε συγκρίσεις, δίνουμε
αποτελέσματα. Εκθέτουμε γνώσεις, εμπειρίες, ιδέες, συναισθήματα.
Παρουσιάζουμε επεισόδια της καθημερινής ζωής. Κάθε σκέψη πρέπει να
τοποθετείται στην κατάλληλη θέση, ώστε να υπάρχει λογική αλληλουχία και
ομαλή μετάβαση από το προηγούμενο στο επόμενο.
γ. Κατακλείδα
Είναι η πρόταση με την οποία κλείνει η παράγραφος. Δεν είναι πάντοτε
απαραίτητη (είναι προαιρετική). Συνοψίζει όσα προαναφέρθηκαν. Διατυπώνει
κάποιο συμπέρασμα ή ευχή.

5. 5
Η στρατηγική της έκθεσης
α. Σχεδιάγραμμα
Με τον όρο «στρατηγική» εννοούμε ένα σχέδιο δράσης που θα μας
βοηθήσει να γράψουμε σωστά αυτό που θα μας ζητήσουν. Ας φανταστούμε μία
μάχη. Είναι δυνατόν να νικήσει κάποιος, αν δεν έχει από πριν καταστρώσει ένα
σχέδιο; Έτσι ακριβώς γίνεται και με την έκθεση. Πώς θα ανταποκριθούμε σωστά
στην πρόκληση του γραπτού λόγου χωρίς σχέδιο; Αν δεν ξέρουμε πώς θα
ξεκινήσουμε, πώς θα βαδίσουμε και πώς θα κλείσουμε;
Το στρατηγικό μας σχέδιο πρέπει να αποτελείται από τέσσερα βασικά
στάδια - ενέργειες που θα μας οδηγήσουν σε ένα καλό αποτέλεσμα.
Στάδιο πρώτο:
Προετοιμασία. Διαβάζω με προσοχή το θέμα της έκθεσης και κατανοώ
τι μου ζητάει. Ποιες είναι οι λέξεις - κλειδιά, ποιο είναι το δεδομένο και ποιο το
ζητούμενο. Στη συνέχεια το εντάσσω στο κειμενικό είδος στο οποίο ανήκει
(αφηγηματικό, περιγραφικό, οδηγιών, επιχειρηματολογικό).
Στάδιο δεύτερο:
Συγκέντρωση υλικού. Καταγράφω πρόχειρα το υλικό που μπορώ να
χρησιμοποιήσω. Τις πρώτες σκέψεις που κάνω, τι θα ήθελα να αναφέρω, με ποια
εκφραστικά μέσα νομίζω ότι θα αποδώσω καλύτερα τις ιδέες μου.
Στάδιο τρίτο:
Σχεδιαγραμματική αναπαράσταση. Μετά τις πρώτες σκέψεις έρχεται
η σειρά του σχεδιαγράμματος. Χωρίζω την έκθεση στα τρία βασικά της μέρη
(πρόλογος - κύριο θέμα - επίλογος) και αρχίζω να ομαδοποιώ τις σκέψεις μου
και να τις τοποθετώ στο κατάλληλο μέρος. Το σχεδιάγραμμα είναι το πιο βασικό
στάδιο. Είναι πολύ σημαντικό πριν ξεκινήσω να γράφω, να ξέρω τι θέλω να
γράψω, πού θα το τοποθετήσω και πώς θα ολοκληρώσω τις σκέψεις μου.
Στάδιο τέταρτο:
Ανάπτυξη σκέψεων. Σε αυτό το στάδιο η πιο σημαντική ενέργεια είναι η
έναρξη. Ένα όμορφο και έξυπνο ξεκίνημα με φέρνει πιο κοντά στον στόχο μου
και μου δίνει τη δύναμη να συνεχίσω. Στη συνέχεια αρχίζω να αναπτύσσω τις
απόψεις μου, να ξετυλίγω τις σκέψεις μου ακολουθώντας το σχεδιάγραμμά μου.
β. Αρχιτεκτονική
Αφού σχεδιάσω τη στρατηγική μου και φτιάξω το σχέδιο δράσης μου,
ξεκινώ να αναπτύσσω τις απόψεις μου. Για να είναι άρτιο το αποτέλεσμα,

6. 6
ολοκληρωμένο και σωστό πρέπει να έχω στο μυαλό μου τα κύρια μέρη από τα
οποία αποτελείται μια έκθεση. Αυτά είναι τρία:
Πρόλογος: Είναι η αρχή του κειμένου, γι’ αυτό και θα πρέπει να κινήσει το
ενδιαφέρον και την περιέργεια του αναγνώστη ή του ακροατή μας. Ο πρόλογος
πρέπει να προετοιμάζει για όσα θα παρουσιαστούν στο κύριο θέμα, να
καταγράφει το θεματικό κέντρο, την κεντρική ιδέα της έκθεσης. Συνήθως είναι
μια γενική σκέψη σχετική με το θέμα. Δεν πρέπει να ξεπερνά τις 4-6 σειρές.
Κύριο θέμα: Ακολουθεί τον πρόλογο και γι’ αυτό συνδέεται μαζί του με μια
πρόταση ή ακόμα και με μια μικρή παράγραφο, που θα την ονομάσουμε
μεταβατική παράγραφο. Το κύριο θέμα είναι το μεγαλύτερο σε έκταση, αφού
εκεί καταγράφονται οι ιδέες μας, οι σκέψεις μας, οι απόψεις μας. Σ’ αυτό
χρησιμοποιούμε πλούσια εκφραστικά μέσα για να αναπτύξουμε το υλικό που
έχουμε συγκεντρώσει. Το κύριο θέμα δεν έχει συγκεκριμένη έκταση. Είναι πάντα
ανάλογο με το ζητούμενο και με το υλικό μας. Δεν πρέπει όμως να είναι
μικρότερο από μία σελίδα του γραπτού μας. Χωρίζεται σε παραγράφους,
καθεμιά από τις οποίες έχει πλήρες νόημα. Οι σκέψεις ή τα γεγονότα πρέπει να
καταγράφονται με λογική σειρά και με φυσικό τρόπο. Επίσης δεν πρέπει να
ξεχνάμε ότι ο χωρισμός σε παραγράφους κάνει το γραπτό μας καλαίσθητο,
δίνοντας ωραίο αποτέλεσμα.
Επίλογος: Είναι το τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό με τα άλλα, τμήμα της
έκθεσης. Γι’ αυτόν τον λόγο πρέπει να αφήνει καλή εντύπωση στον αναγνώστη
ή στον ακροατή μας, αφού είναι γνωστό ότι το τέλος είναι αυτό που θυμόμαστε
και μας επηρεάζει περισσότερο. Στον επίλογο ολοκληρώνουμε τις σκέψεις μας
εκφράζοντας ένα γενικό συμπέρασμα, μια ευχή ή ένα δίδαγμα. Ως προς την
έκτασή του δεν πρέπει να ξεπερνά το μέγεθος του προλόγου.
Σύντομοι κανόνες για μια σωστή έκθεση
Όταν γράφουμε μια έκθεση δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η έκφρασή
μας δεν μπορεί να είναι ίδια με αυτή που χρησιμοποιούμε όταν μιλάμε.
Οφείλουμε να γράφουμε με σαφήνεια, με ακρίβεια. Αυτός που διαβάζει το
κείμενό μας να καταλαβαίνει απόλυτα σε τι ακριβώς αναφερόμαστε και να μην
αναρωτιέται τι σημαίνουν όσα διαβάζει. Αυτό το πετυχαίνουμε όταν
χρησιμοποιούμε τις κατάλληλες λέξεις στην κατάλληλη θέση. Άλλωστε η
ελληνική γλώσσα είναι πλουσιότατη!
Ορισμένα βασικά στοιχεία που οφείλει να έχει μια σωστή έκθεση είναι τα
παρακάτω:
α. Καθαρά και ευανάγνωστα γράμματα, σωστός χωρισμός παραγράφων
και αποφυγή των πολλών λαθών και των πολλών σβησιμάτων. Φροντίζω με
αυτόν τον τρόπο την εμφάνιση του γραπτού μου.

7. 7
β. Σωστή χρήση των σημείων στίξης (τελείες, κόμματα, ερωτηματικά,
θαυμαστικά, παύλες). Προσπαθώ να γράφω μικρές προτάσεις.
γ. Περιορισμός των επαναλήψεων. Δεν πρέπει να επαναλαμβάνω τις
ίδιες λέξεις, αλλά ούτε τα ίδια νοήματα με διαφορετικές λέξεις.
δ. Ορθότητα. Οι λέξεις και οι προτάσεις πρέπει να ακολουθούν τους
κανόνες γραμματικής και συντακτικού. Για παράδειγμα προσέχω να μην
αλλάζω τον χρόνο του κειμένου. Επίσης συμβουλεύομαι το λεξικό για την
ορθογραφία δύσκολων λέξεων.
ε. Σύνδεση νοημάτων. Η μια ιδέα δηλαδή να ακολουθεί λογικά την άλλη
και να μην «πεταγόμαστε» από το ένα θέμα στο άλλο αδικαιολόγητα. Επίσης
προσοχή χρειάζεται και το κεντρικό θέμα. Σε αντίθετη περίπτωση μπορεί να
παρασυρθώ και να βγω εκτός θέματος.
στ. Αποφυγή αόριστων εκφράσεων όπως: και άλλα, και τέτοια, και τα
λοιπά, και διάφορα άλλα … Γράφω πιο συγκεκριμένα, με σαφήνεια.
ζ. Καλολογικά στοιχεία ή σχήματα λόγου με μέτρο για να φαίνεται πιο
όμορφο το γραπτό μου. Τέτοια είναι:
• Τακοσμητικάεπίθετα.
π.χ.Μπροστάστοσπίτιμαςβρίσκεταιέναςκήπος.
Είναι καλύτερα να γραφτεί: Μπροστά από το μικρό μας όμορφο σπίτι
βρίσκεταιέναςκαταπράσινοςκαιολάνθιστοςκήπος.
• Σύνθετεςλέξεις.
• Προσωποποίηση(ότανδίνουμεζωήσταάψυχα).
π.χ.Ταδέντραγονατίζουναπότονδυνατόαέρα.
• Παρομοίωση(χρησιμοποιώνταςτηλέξησαν).π.χ.Είναιδυνατόςσανλιοντάρι.
• Διάλογος. Δίνει στο γραπτό μου κίνηση, ομορφιά και ξεκουράζει τον αναγνώστη
απότημονοτονίατουμονολόγου.
η. Ομοιόμορφη γλώσσα. Αποφεύγω τις ξενικές λέξεις ή τις μεταφράζω
στα ελληνικά. Αποφεύγω ακόμα τις ιδιωματικές λέξεις, δηλαδή τις λέξεις που
προέρχονται από τα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας μας.
θ. Αποφυγή των αριθμών. Γράφω τους αριθμούς με λέξεις.
π.χ. δεκαπέντε και όχι 15.
ι. Αποφυγή της χρήσης του «εγώ». Εναλλακτικά, χρησιμοποιώ φράσεις
όπως: προσωπικά θεωρώ, νομίζω, πιστεύω, η γνώμη μου/ η προσωπική
μου άποψη είναι… Μπορώ επίσης να χρησιμοποιήσω απλά το ρήμα σε α’ ενικό
πρόσωπο.

8. 8
Σημαντική παρατήρηση
➢ Όταν ολοκληρώνω την κάθε παράγραφό μου τη διαβάζω και την
ξαναδιαβάζω με μεγάλη προσοχή για να ελέγξω αν έχω ακολουθήσει όλα όσα
αναφέρονται παραπάνω. Αυτή τη διαδικασία την ακολουθώ όταν ολοκληρώνω όλες
τις παραγράφους μου. Τέλος, αφού τελειώσω την έκθεσή μου τη διαβάζω και την
ξαναδιαβάζωαπότηαρχήπολύπροσεκτικάώστεναεντοπίσωτυχόνλάθη.
Οι«ασθένειες»τωνκειμένων
1.Όταν δε βάζω τόνους σημαίνει πως έχω το μικρόβιο της α - τονίας.
Οι ασθενείς αυτοί δε βάζουν καθόλου ή σχεδόν καθόλου τόνους. Αυτό είναι
λάθος. Το τονικό σημάδι λοιπόν είναι απαραίτητο.
2. Όταν δε βάζω τελείες σημαίνει πως έχω το μικρόβιο της α - τελείας.
Οι ασθενείς αυτοί τις περισσότερες φορές όταν γράφουν δε βάζουν τελείες.
Προσοχή λοιπόν! Όταν ολοκληρώνω μία φράση, βάζω τελεία.
3. Όταν δε βάζω κόμμα σημαίνει πως έχω το μικρόβιο του να μη βάζω κόμμα.
Οι ασθενείς αυτοί όταν θέλουν να δείξουν ένα μικρό σταμάτημα της φωνής τους,
δε χρησιμοποιούν κόμμα. Οι περισσότεροι το ξεχνούν και αυτό έχει ως
αποτέλεσμα οι προτάσεις να είναι δυσνόητες.
4. Όταν γράφω τα ίδια και τα ίδια σημαίνει πως έχω το μικρόβιο της
επανάληψης. Από αυτό το «μικρόβιο» έχουν προσβληθεί πολλοί. Κολλάει η
σκέψη των ασθενών αυτών στις ίδιες λέξεις που τις επαναλαμβάνουν δύο και
τρεις φορές κοντά - κοντά. Η «θεραπεία» γι’ αυτήν την περίπτωση είναι να
ξαναδιαβάζω προσεκτικά τι έγραψα και να διορθώνω τις τυχόν επαναλήψεις
που έκανα.
Περίληψη κειμένου
Εκτός από τη συγγραφή έκθεσης θα μάθουμε να αποδίδουμε και την
περίληψη ενός κειμένου που μας δίνεται. Περίληψη είναι η απόδοση ενός
κειμένου με συντομότερο τρόπο. Στην περίληψη πρέπει να αναφέρουμε μόνο τις
βασικές πληροφορίες που μας προσφέρει ένα κείμενο, παραλείποντας τα στοιχεία
εκείνα που δεν είναι σημαντικά.
Για να φτιάξουμε την περίληψη ενός κειμένου, εργαζόμαστε συνήθως κατά
παράγραφο ή κατά ενότητα.

9. 9
Δηλαδή:
α. Πρώτα διαβάζουμε προσεκτικά την ιστορία για να κατανοήσουμε την υπόθεσή
της, το περιεχόμενό της.
β. Στη συνέχεια βρίσκουμε το κύριο θέμα της ιστορίας. Σε αυτό μας βοηθάει και ο
τίτλος της ιστορίας που πολλές φορές συνοψίζει το θέμα της.
γ. Έπειτα χωρίζουμε το κείμενο σε παραγράφους ή σε επιμέρους ενότητες (εάν
δε μας έχει δοθεί χωρισμένο). Προσπαθούμε να εντοπίσουμε υπογραμμίζοντας
σε κάθε παράγραφο λέξεις - κλειδιά ή φράσεις - κλειδιά, που θα μας βοηθήσουν
να εντοπίσουμε το κύριο θέμα της κάθε παραγράφου.
δ. Σημειώνουμε στο περιθώριο της παραγράφου μια σύντομη πρόταση (έναν
πλαγιότιτλο) που να αναφέρεται στο κύριο θέμα της παραγράφου.
ε. Τέλος, ενώνουμε τις σύντομες προτάσεις που έχουμε γράψει στο περιθώριο.
Κάνουμε τις αλλαγές που είναι απαραίτητες και χρησιμοποιούμε τις κατάλληλες
λέξεις ώστε να ενωθούν οι προτάσεις μεταξύ τους (π.χ. αρχικά, επίσης, επιπλέον,
επιπρόσθετα, έπειτα, στη συνέχεια, και, ακόμη, στο τέλος κ.ά.).
Τι πρέπει να προσέχω όταν γράφω περίληψη
α. Αντικαθιστώ όπου μπορώ βασικές λέξεις του κειμένου με συνώνυμες.
π.χ. ο μουσικός → ο καλλιτέχνης
β. Αντικαθιστώ, όπου γίνεται, δευτερεύουσες προτάσεις με μετοχές.
π.χ. καθώς κολυμπάμε → κολυμπώντας
γ. Αντικαθιστώ φράσεις με λέξεις. π.χ. πριν δύο μέρες → προχθές
δ. Αντικαθιστώ μια σειρά ενεργειών από μία φράση.
π.χ. Τα παιδιά έπαιξαν κυνηγητό στην αυλή και έπειτα κρυφτό. Στη συνέχεια
έκοψαν την τούρτα, έβαλαν μουσική και χόρεψαν. → Τα παιδιά διασκέδασαν
πολύ.
ε. Αντικαθιστώ μία περίοδο με μια φράση.
π.χ. Ο διευθυντής τόνισε ότι θα υπάρξουν συνέπειες για την πράξη τους και
τους προειδοποίησε ότι αυτό που έκαναν δε θα μείνει ατιμώρητο. → Ο
διευθυντής απείλησε με τιμωρία.
στ. Μετατρέπω τον ευθύ σε πλάγιο λόγο.
π.χ. «Πώς πέρασες σήμερα στο σπίτι της γιαγιάς σου;» → Τον ρώτησε πώς
πέρασε σήμερα στο σπίτι της γιαγιάς του.

10. 10
1η ενότητα
Ο φίλος μας το περιβάλλον
1ο κείμενο
Επιστολή του καπετάνιου του «Πρεστίζ»
Το ναυάγιο του "Πρεστίζ" ήταν από τα ακριβότερα ατυχήματα στον κόσμο
(περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια). Ο καπετάνιος και το πλήρωμα ήταν
Έλληνες. O καπετάνιος μετά τη μεγάλη καταιγίδα που ξέσπασε ζήτησε βοήθεια
από Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία αλλά η απάντησή τους ήταν να μείνει μακριά
από τις παραλίες αφού υπήρχε φόβος για μόλυνση αυτών. Τελικά το πλοίο
προσέκρουσε σε ύφαλο, κόπηκε στα δύο και βυθίστηκε. Το πλήρωμα συνελήφθη
και οδηγήθηκε στις φυλακές. Διάβασε παρακάτω απόσπασμα από την επιστολή
που έστειλε ο καπετάνιος μέσα από τη φυλακή (ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 27/1/03)
«Εγώ, ο φυλακισμένος καπετάνιος του πλοίου Πρεστίζ. Με λένε
Απόστολο Μαγκούρα. Είμαι Έλληνας πολίτης και κατ' επέκταση Ευρωπαίος.
Είμαι ο τελευταίος καπετάνιος του «Prestige», πλοίου που δυστυχώς τώρα
κείτεται στα βάθη του ωκεανού. Πάνω από όλα θα ήθελα να ζητήσω συγγνώμη
από όλους όσους ζημιώθηκαν ή επλήγησαν από την καταστροφή. Όμως θα
ήθελα να τους κάνω γνωστό πως προσέφερα το πολυτιμότερο αγαθό που έχει ο
άνθρωπος, την ίδια του τη ζωή, παραμένοντας στο πλοίο μου και
προσπαθώντας με όλες μου τις δυνάμεις να αποφύγω την καταστροφή.
Γεννήθηκα σε ένα μικρό νησί του Αιγαίου, την Ικαρία, στο πατρικό μου
σπίτι που το αγκαλιάζει το κύμα, μόλις 100 μέτρα από την παραλία. Προέρχομαι
από μια οικογένεια ναυτικών και αγαπώ τη θάλασσα όσο και τη ζωή μου, γι'
αυτό και το δέρμα μου είναι ποτισμένο με αλάτι. Έχω 44 χρόνια ενεργού
υπηρεσίας, από τα οποία τα 32 ως καπετάνιος. Είμαι πολύ υπεύθυνος άνθρωπος
και παίρνω αποφάσεις αφού πρώτα ωριμάσουν καλά οι ιδέες στο μυαλό μου και
όχι στα γρήγορα και επιπόλαια.
Τα τελευταία χρόνια ζω στην Αθήνα. Η προσωπική μου περιουσία είναι
ένα διαμέρισμα. Τα εισοδήματά μου από τη δουλειά όλων αυτών των χρόνων τα
έχω επενδύσει στην εκπαίδευση των παιδιών μου για ένα καλύτερο μέλλον και
όταν θα ολοκληρωθεί αυτό το σχέδιο, θέλω να αποσυρθώ από αυτήν που σε όλη
τη διάρκεια της ζωής μου υπήρξε ο μεγάλος μου έρωτας, τη θάλασσα, με
ευχάριστες όμως αναμνήσεις και όχι με τη θλίψη και τον πόνο που αισθάνομαι.
Πέρασα τα Χριστούγεννα κλεισμένος σε ένα κελί μιας φυλακής, σε μια χώρα
στην οποία δε γνωρίζω κανέναν, μακριά από τα αγαπημένα μου πρόσωπα.
Το μόνο μου παράπονο και συγχρόνως η μοναδική απορία είναι πώς
αφού δεν είμαι κλέφτης, ούτε δολοφόνος, ούτε έμπορος ναρκωτικών, ούτε

11. 11
τρομοκράτης, αφού τελικά δεν έχω διαπράξει κανένα έγκλημα (είμαι απλώς
ένας ναυαγός και η λέξη έχει μεγάλη σημασία για εμάς που παλεύουμε με τη
θάλασσα), τότε γιατί είμαι φυλακισμένος;
Βρίσκομαι στη φυλακή από τις 15 Νοεμβρίου του 2002, κάτι που θεωρώ
άδικο. Ωστόσο, πιστεύω στη δικαιοσύνη αυτής της φιλόξενης χώρας που
γνωρίζει πως έχω δίκιο».
Ο καπετάνιος - η στιγμή του ναυαγίου - οι προσπάθειες καθαρισμού της ακτής
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Από ποιους ζητάει συγγνώμη ο καπετάνιος;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Υπογραμμίζω φράσεις μέσα στο κείμενο που δείχνουν την αγάπη του
καπετάνιου για τη θάλασσα και τη δουλειά του.
Γ. Γιατί ο καπετάνιος θεωρεί άδικη την παραμονή του στη φυλακή;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Είμαι δικαστής και καλούμαι να αποφασίσω, αφού έχω διαβάσει
προσεκτικά την επιστολή. Θα τον άφηνα ελεύθερο ή όχι και γιατί;
Αιτιολογώ την άποψή μου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

12. 12
2ο κείμενο
Μια καλοκαιρινή καταιγίδα
Στα μέσα του Αυγούστου του περασμένου καλοκαιριού στο Πευκί της
βόρειας Εύβοιας, όπου είχαμε πάει οικογενειακώς για διακοπές, μου έλαχε να
ζήσω μία φοβερή καταιγίδα. Απογευματάκι είχαμε ανέβει στο εκκλησάκι του Αϊ-
Λια ψηλά στην πευκόφυτη κορφή του βουνού, για να αγναντέψουμε από εκεί
ψηλά και να θαυμάσουμε το μεγαλείο της φύσης. Η ζέστη ήταν αφόρητη από το
πρωί και η ατμόσφαιρα πνιγηρή. Θυμάμαι πως έκαιγε η πλάτη μου, τα μπράτσα
και το κεφάλι μου στην ακρογιαλιά και δεν είχαμε όρεξη για παιχνίδια.
Φτάνοντας στο εκκλησάκι ανάψαμε κεριά, ασπαστήκαμε τις εικόνες, ανάψαμε
και τα καντηλάκια κι ύστερα βγήκαμε έξω να αγναντέψουμε.
-Είναι παράξενη αυτή η ζέστη, θα φέρει σίγουρα καταιγίδα, ψέλλισε ο πατέρας.
Πραγματικά! Γύρω στις έξι, σύννεφα στεφάνωσαν τον ουρανό, σταχτιά
και απειλητικά, έκρυψαν τον ήλιο! Ένας δυνατός αέρας σάρωσε τα πάντα.
Ξαφνικά δύο ασημένια φίδια έσκισαν τον θόλο του ουρανού. Ακούστηκε ένα
μακρόσυρτο μπουμπουνητό. Ύστερα κι άλλο κι άλλο. Τα αγριοπούλια σαν
βολίδες έσκιζαν τον ουρανό και χώνονταν στους πυκνούς θάμνους, λες και
αισθάνονταν το κακό που θα ερχόταν σε λίγη ώρα.
-Γρήγορα στο εκκλησάκι, είπαμε όλοι με ένα στόμα.
Σε λίγο μαύρα πυκνά σύννεφα σκέπασαν τον ουρανό. Στη στιγμή όλος ο
τόπος σκοτείνιασε κι άρχισε να μπουμπουνίζει και να αστράφτει. Αμέσως
πέσανε οι πρώτες χοντρές ψιχάλες κι έπιασε μία δυνατή μπόρα, με τον άνεμο να
λυσσομανάει. Όλα έγιναν μαύρα, αλλά ήταν ταυτόχρονα τόσο όμορφα…
Οι στάλες της βροχής έπεφταν χοντρές με γρήγορο ρυθμό, χτυπώντας τη
γη ανελέητα. Η φύση μύριζε περίεργα κι έγινε αγριωπή. Το διψασμένο χώμα
ρουφούσε αχόρταγα τα νερά. Ο αέρας φυσούσε θεότρελος και λύγιζε τα κλαδιά
των δέντρων, έτσι που νόμιζες ότι υποκλίνονταν μπροστά του. Μπερδεύονταν,
λύγιζαν και έσπαγαν.
Ένας κεραυνός με έκανε να τραβηχτώ από το παράθυρο της εκκλησίας.
Τρόμαξα! Η καρδιά μου χτύπησε δυνατά, πήγαινε να σπάσει. Ο πατέρας μας
καθησύχασε, ο μικρός μου αδελφός είχε χωθεί στην αγκαλιά της μαμάς.
-Ευτυχώς που βρέθηκε το ξωκλήσι, αλλιώς θα χανόμαστε, ψέλλισε ο μπαμπάς.
Μετά από μισή ώρα η βροχή έπεφτε όλο και πιο σιγανή. Σχεδόν ψιχάλιζε.
Ο δυνατός αέρας σταμάτησε, ο ουρανός άδειος από σύννεφα, έλαμψε και πάλι
πεντακάθαρος. Το ουράνιο τόξο έκανε την εμφάνισή του και μία γαλήνη
απλώθηκε σε όλη τη φύση. Οι ηλιαχτίδες αναπαύονταν πάνω στα κλαδιά και
στις φυλλωσιές των πεύκων, οι δροσοσταλίδες έλαμπαν.
-Όλα αυτά που ζήσαμε σήμερα ήταν ανεπανάληπτα, είπε η μητέρα.
-Ήταν μία πρωτόγνωρη και θαυμάσια εμπειρία για όλους μας, απάντησα εγώ.
-Ναι, μία όαση μέσα στην έρημο του καλοκαιριού, συμπλήρωσε ο μπαμπάς.

13. 13
Καταιγίδα με κεραυνούς Το ουράνιο τόξο εμφανίζεται
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Αφηγούμαι με δικά μου λόγια (περίληψη) την περιπέτεια της
οικογένειας. Προσέχω να μην αντιγράψω αυτούσιες φράσεις του
κειμένου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποια φυτά και ζώα εμφανίζονται στο κείμενο; Πώς αντιδρά καθένα
από αυτά στην καταιγίδα;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της καλοκαιρινής καταιγίδας; Τα
εντοπίζω στο κείμενο και τα γράφω εδώ.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________

14. 14
3ο κείμενο
Ο ανεμόμυλος
Ο πρώτος ανεμόμυλος σχεδιάστηκε από τον Ήρωνα τον 3ο π. Χ. αιώνα.
Στην Ελλάδα η χρήση των ανεμόμυλων υπήρξε αρκετά εκτεταμένη, λόγω του
πλούσιου αιολικού δυναμικού της χώρας. Αν και είχαν εμφανιστεί πολλούς
αιώνες πριν, η χρήση τους καθιερώθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο,
γνωρίζοντας ακόμα μεγαλύτερη διάδοση κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας,
κυρίως στο ανατολικό Αιγαίο αλλά και στην ενδοχώρα. Κατά κανόνα
στεγάζονταν σε κυλινδρικά, πέτρινα, διώροφα κτίρια.
Στον επάνω όροφο βρισκόταν ο άξονας και το σύστημα μετάδοσης της
κίνησης, ενώ στον κάτω όροφο γινόταν η άλεση και αποθήκευση των
σιτηρών. Τα πτερύγιά τους ήταν πάνινα, 5 - 15 μέτρα σε μήκος και πλάτος το
1/5 του μήκους τους. Ένας ανεμόμυλος μπορούσε να αλέσει 20 - 70 κιλά
σιτηρών την ώρα, ανάλογα με την ένταση και τη φορά του ανέμου.
Απ' την πόρτα του μύλου έμπαιναν στον χώρο που άφηναν τα σακιά με
το σιτάρι και το κριθάρι. Οι δυο αυτοί χώροι (πάνω και κάτω) επικοινωνούσαν
με μια μικρή (στενή) σκάλα. Οι μυλόπετρες (δυο στρογγυλές πέτρες) βρίσκονταν
στον πάνω χώρο (κάτω από τη σκεπή) και εκεί άλεθαν.
Σε κάθε μύλο εργαζόταν ένας μόνο άνθρωπος: ο ιδιοκτήτης. Τον έλεγαν
μυλωνά. Αυτός ανέβαζε ένα - ένα τα σακιά με το σιτάρι ή το κριθάρι από τα
σκαλάκια στο πάνω μέρος του μύλου, για να τ' αλέσει και να βγάλει αλεύρι. Ο
μυλωνάς συνήθως δεν πληρωνόταν με χρήματα, αλλά με αλεύρι, ανάλογα με την
ποσότητα που άλεθε. Αυτός με τη σειρά του το πουλούσε σε όσους κατοίκους
δεν καλλιεργούσαν και δεν είχαν δηλαδή δικό τους αλεύρι.
Όταν δε φυσούσε, οι μύλοι δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν. Εκείνες τις
μέρες όμως που είχε δυνατό αέρα, δούλευαν ώρες πολλές, ακόμα και τη
νύχτα. Έτσι εκεί συνηθίζονταν να μαζεύονται άνδρες και γυναίκες πολλές ώρες
μέχρι να ετοιμαστεί το αλεύρι τους. Ήταν ο ανεμόμυλος ένα κοινωνικό κέντρο
που μέχρι και προξενιά γίνονταν... Όταν δεν είχαν σπόρους να αλέσουν, έδεναν
τα πανιά, για να μη γυρνάνε και σπάσουν.
Μια παραλλαγή ανεμόμυλου χρησιμοποιήθηκε στο οροπέδιο του
Λασιθίου στην Κρήτη, για την άντληση νερού. Αυτοί ήταν σιδερένιες κατασκευές
με πάνινα πτερύγια. Από τους 6.000 που υπολογίζεται ότι υπήρχαν στις αρχές
του 20ου αιώνα, σήμερα λειτουργούν περίπου οι χίλιοι. Σήμερα οι περισσότεροι
ανεμόμυλοι έχουν ερειπωθεί και διατηρούνται ελάχιστοι, κυρίως για
τουριστικούς λόγους.

15. 15
Ανεμόμυλος στο βουνό Ανεμόμυλος δίπλα στη θάλασσα
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Διαβάζοντας το κείμενο και παρατηρώντας τις παραπάνω εικόνες
γράφω τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός ανεμόμυλου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Πότε οι ανεμόμυλοι λειτουργούσαν περισσότερο; Αιτιολογώ την
απάντησή μου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Πώς φαντάζεστε τη ζωή ενός μυλωνά;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

16. 16
Αφήγηση ιστοριών
Αφήγηση είναι η παρουσίαση (γραπτή ή προφορική) σε κάποιον ενός γεγονότος
πραγματικού ή φανταστικού, στην οποία δίνονται με χρονολογική σειρά
πληροφορίες για το πώς εξελίσσεται το γεγονός αυτό. Η αφήγηση, επομένως, είναι
μια μορφή επικοινωνίας ανάμεσα:
• στον αφηγητή, αυτόν δηλαδή που αφηγείται το γεγονός και
• στον αποδέκτη της αφήγησης, αυτόν δηλαδή στον οποίο απευθύνεται ο
αφηγητής.
Για να αφηγηθώ μια ιστορία οργανώνω το κείμενό μου με βάση τα παρακάτω:
Πού συμβαίνει η ιστορία; Δίνω στοιχεία για τον τόπο ή τον χώρο
όπου δρουν οι ήρωες της ιστορίας και
συμβαίνουν γεγονότα (π.χ. στην πόλη, στο
δάσος, στο βουνό, σε ένα σπίτι).
Πότε συμβαίνει η ιστορία; Προσδιορίζω τον χρόνο που συμβαίνουν
τα γεγονότα (π.χ. πέρυσι, το καλοκαίρι, το
προηγούμενο βράδυ).
Ποια πρόσωπα συμμετέχουν
στην ιστορία;
Πρόκειται για τους χαρακτήρες
(άνθρωποι, ζώα, φυτά) που μπορεί να
είναι συνεργάτες ή ανταγωνιστές και
μέσα από τη δράση τους εξελίσσεται η
ιστορία μας (ένα παιδί, το σύννεφο, οι
κάτοικοι μιας πόλης).
Ποιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν
τα πρόσωπα της ιστορίας ή
ποιος είναι ο στόχος τους;
Στην αφήγησή μου οι ήρωες
αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα ή
προσπαθούν να πετύχουν κάποιο στόχο
(π.χ. ένα ταξίδι, έναν εχθρό). Για να τα
καταφέρουν, δρουν κι έτσι εξελίσσεται η
ιστορία.
Ποια λύση δίνουν ή πώς φτάνουν
στον στόχο τους;
Μέσα από τη δράση τους οι ήρωες
φτάνουν στη λύση του προβλήματος ή
στην επίτευξη του στόχου τους. Αυτό
είναι και το τέλος της ιστορίας, που
άλλοτε είναι ευχάριστο και άλλοτε
δυσάρεστο (π.χ. βρήκαν τον θησαυρό,
έφτασαν στη μακρινή χώρα).
Τι σκέφτονται και τι
αισθάνονται οι ήρωες;
Στο τέλος μιας αφήγησης συνήθως οι
ήρωες ή ο αφηγητής εκφράζουν αυτά που
σκέφτονται ή νιώθουν για την εξέλιξη της
ιστορίας (π.χ. νιώσαμε μεγάλη χαρά
μόλις…., απογοητευτήκαμε όταν….).

17. 17
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα αφήγησης
Πρόλογος 1η παράγραφος
Πού;
(ο χώρος όπου συμβαίνουν
τα γεγονότα)
Πότε;
(ο χρόνος κατά τον οποίο
συμβαίνουν τα γεγονότα)
Ποιοι είναι οι ήρωες;
(πραγματικοί ή
φανταστικοί)
π.χ. στο δάσος, σε μια
παραλία, στο πάρκο,
στην αυλή του σπιτιού
μας, σ' έναν φανταστικό
πλανήτη κ.ά.
π.χ. πριν λίγες μέρες, μια
καλοκαιρινή μέρα, πριν
έναν χρόνο, πέρυσι, τα
παλιά χρόνια κ.α.
π.χ. άνθρωποι, ζώα,
φυτά, αντικείμενα κ.α.
Κυρίως θέμα
2η παράγραφος Πώς ξεκινάει η ιστορία
(μια αιτία , μια αφορμή...)
π.χ. μια απροσεξία, μια
αμέλεια, μια ατυχία, ένα
λάθος, μια απόφαση κ.α.
3η παράγραφος Πώς εξελίσσεται
(προχωράει) η ιστορία
(γεγονότα που συμβαίνουν
και επηρεάζουν τους ήρωες,
αντιδράσεις των ηρώων)
π.χ. φωτιά στο δάσος,
κόψιμο δέντρων, διαρροή
πετρελαίου κ.α.
4η παράγραφος Πώς τελειώνει η ιστορία
(λύσεις, αποτελέσματα,
συνέπειες)
π.χ. κατάσβεση φωτιάς,
κλήση στην
Πυροσβεστική,
απρόσμενη βοήθεια,
σωτηρία ανθρώπων,
ζώων, ηρώων κ.α.
Επίλογος 5η παράγραφος
Σκέψεις και συναισθήματα
των ηρώων
π.χ. τι θα είχε γίνει αν δεν
υπήρχε η σωτήρια
επέμβαση, ανακούφιση,
χαρά, ικανοποίηση, λύπη,
ευτυχία, μια θλιβερή
ανάμνηση, θετικά και
αρνητικά της
κατάστασης κ.α.
Ο αφηγητής μπορεί:
• να συμμετέχει στα γεγονότα που παρουσιάζει (να είναι δηλαδή ένα από τα
πρόσωπα της ιστορίας), οπότε η αφήγηση γίνεται σε α’ πρόσωπο (ενικού ή
πληθυντικού αριθμού).
• να μη συμμετέχει στα γεγονότα που παρουσιάζει (να είναι δηλαδή κάποιο άλλο
πρόσωπο), οπότε η αφήγηση γίνεται σε γ’ πρόσωπο (ενικού ή πληθυντικού).
• να χρησιμοποιεί παρελθοντικούς χρόνους, εκτός κι αν θέλει να κάνει πιο
ζωντανή την αφήγηση που μπορεί να χρησιμοποιήσει Ιστορικό Ενεστώτα,
δηλαδή Ενεστώτα που περιγράφει γεγονότα του παρελθόντος σα να γίνονται τη
στιγμή που μιλάμε.

18. 18
Περιγραφή γεγονότος
Για να περιγράψω ένα γεγονός οργανώνω το κείμενό μου με βάση τα
παρακάτω:
Τι συνέβη; Γράφω ποιο ακριβώς είναι το γεγονός.
Πού συνέβη; Αναφέρομαι στον τόπο όπου συνέβη
το γεγονός (π.χ. σ’ ένα χωριό, σ’ ένα
νησί, στο σπίτι, στο σχολείο).
Πότε συνέβη; Αναφέρομαι στον χρόνο που συνέβη το
γεγονός (π.χ. τον προηγούμενο μήνα,
χθες, τον Απρίλιο του 2019).
Ποιοι συμμετείχαν; Γράφω τα πρόσωπα που πήραν μέρος
στην αρχή, στην εξέλιξη και στο τέλος
του γεγονότος.
Ποια ήταν η αιτία, ή αφορμή; Γράφω ποιος ή τι φταίει γι’ αυτό που
συνέβη (π.χ. η απροσεξία του οδηγού,
η κακοκαιρία).
Ποιος ήταν ο τρόπος
αντιμετώπισης του προβλήματος;
Γράφω με ποιον τρόπο ξεπεράστηκε
το πρόβλημα που δημιουργήθηκε.
Ποια είναι η σημασία, τα
αποτελέσματα και οι συνέπειες του
γεγονότος;
Γράφω τι αποτέλεσμα, θετικό ή
αρνητικό, είχε το γεγονός το οποίο
περιγράφω.
Παρατηρήσεις
➢ Όταν ένα γεγονός είναι ιστορικό, δηλαδή έχει συμβεί στο παρελθόν, ο
συγγραφέας (π.χ. ο ιστορικός) χρησιμοποιεί το γ’ ενικό πρόσωπο του
ενικού ή του πληθυντικού αριθμού και παρελθοντικούς χρόνους.
➢ Όταν το γεγονός είναι σύγχρονο, ο συγγραφέας (συνήθως δημοσιογράφος)
μπορεί να χρησιμοποιήσει και χρόνο Ενεστώτα.
Περιγραφή κτίσματος
Γενικά περιγραφή είναι η παρουσίαση με λόγια (γραπτά ή προφορικά) των
χαρακτηριστικών κάποιου αντικειμένου, χώρου, τόπου, προσώπου κ.λπ. με τέτοιον
τρόπο, ώστε να μπορεί ο αναγνώστης ή ο ακροατής να σχηματίσει μια όσο το
δυνατόν ακριβέστερη εικόνα γι’ αυτά, χωρίς να τα έχει δει ο ίδιος. Πρόκειται,
δηλαδή, για μια γραπτή ή προφορική απεικόνιση - αναπαράσταση κάποιων
πραγμάτων.

19. 19
Όταν θέλουμε να περιγράψουμε ένα κτίσμα, οργανώνουμε την περιγραφή μας
ξεκινώντας από την εξωτερική περιγραφή (γενική εντύπωση) και
προχωρώντας στο εσωτερικό του (λεπτομέρειες).
Για να περιγράψω ένα κτίσμα οργανώνω το κείμενό μου με βάση τα παρακάτω:
Πού βρίσκεται; π.χ. το δωμάτιό μου στο σπίτι μας, το εξοχικό μας στο
χωριό, μια βυζαντινή εκκλησία, ο φάρος στο παλιό
λιμάνι, ένας κυκλαδίτικος ανεμόμυλος κ.ά.
Πότε χτίστηκε, από ποιον και κάτω από
ποιες συνθήκες;
π.χ. τον 5ο αι. π. Χ. (κλασική εποχή), τον 4ο αι. μ. Χ., τη
βυζαντινή εποχή, στις αρχές του 20ου αι. , πριν από
μερικά χρόνια κ.ά.
Ποια είναι η ιστορία του
(για ποιο λόγο χτίστηκε);
π.χ. για ιδιοκατοίκηση, για αποθήκη, για εργοστάσιο, για
πολιτιστικούς λόγους (Παρθενώνας), για θρησκευτικούς
λόγους (εκκλησία), ως καταφύγιο αγωνιστών την
περίοδο του πολέμου, ως μουσείο κ.ά.
Πώς είναι το κτίσμα;
(εξωτερική περιγραφή)
π.χ. μεγαλόπρεπο, εντυπωσιακό, επιβλητικό, απλό, λιτό,
ταπεινό, μοντέρνο, παραδοσιακό, ερειπωμένο, παλιό,
ανακαινισμένο κ.ά.
μέγεθος
π.χ. μικρό, μεγάλο, ψηλό, διώροφο, μονοκατοικία, με
αποθήκη, υπόγειο, σοφίτα κ.ά.
σχήμα
π.χ. στρογγυλό, τετράγωνο, ορθογώνιο, στενόμακρο,
κυλινδρικό, επίπεδο, σφαιρικό κ.ά.
υλικά κατασκευής
π.χ. τσιμέντο, τσιμεντόλιθος, τούβλα, πέτρες, ξύλο,
σίδερο, κεραμίδια, γύψος κ.ά.
Πώς είναι το κτίσμα;
(εσωτερική περιγραφή)
π.χ. φωτεινό, σκοτεινό, άνετο, ευρύχωρο, στενό,
χαμηλοτάβανο
πόσους και ποιους χώρους έχει (δωμάτια)
π.χ. κουζίνα, καθιστικό, τραπεζαρία, κρεβατοκάμαρες,
μπάνιο, γραφείο, διάδρομοι, βοηθητικοί χώροι,
μπαλκόνια κ.ά.
ποια αντικείμενα υπάρχουν σε κάθε χώρο και πώς
είναι
π.χ. έπιπλα, αντικείμενα αξίας, φωτιστικά, πίνακες
ζωγραφικής, χαλιά, μηχανήματα κ.ά.
Ποιοι ζουν ή έζησαν σε αυτό το κτίσμα; π.χ. ο παππούς και η γιαγιά, οι μαθητές, οι κάτοικοι ενός
χωριού, οι εργαζόμενοι, ο Γ. Σεφέρης κ.ά.
Πώς χρησιμοποιείται σήμερα; π.χ. δεν κατοικείται (εγκαταλελειμμένο, ερειπωμένο),
είναι κατοικήσιμο (κύρια ή εξοχική κατοικία),
διατηρητέο κτίριο που λειτουργεί ως μουσείο λόγω της
πολιτιστικής του αξίας κ.ά.
Ποια συναισθήματα ή σκέψεις
μας προκαλεί το κτίσμα;
(τα αναφέρω ιδιαίτερα όταν περιγράφω ένα κτίσμα με
το οποίο έχω προσωπική σχέση)
π.χ. νοσταλγία, συγκίνηση, θαυμασμός, ευχάριστες
αναμνήσεις, δέος, ασφάλεια, άνεση, απογοήτευση,
θλίψη, εγκατάλειψη, μοναξιά κ.ά.

20. 20
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα περιγραφής
Πρόλογος 1η παράγραφος
ΓΕ
Γενικός χαρακτηρισμός του κτίσματος.
Όνομα, πώς το γνώρισα, πού βρίσκεται.
Πότε κατασκευάστηκε και από ποιον
αρχιτέκτονα
(αν είναι γνωστό οικοδόμημα).
Σκοπός δημιουργίας του
(οικία, μουσείο, βιβλιοθήκη, δημαρχείο
κ.α.).
Κυρίως θέμα
2η παράγραφος Εξωτερική περιγραφή:
Πώς φαίνεται από μακριά.
Περιγραφή περιβάλλοντα χώρου.
Σχήμα κτιρίου
(διαστάσεις, όροφοι, υλικά κατασκευής,
χρώματα).
3η παράγραφος Εσωτερική περιγραφή:
Περιγραφή χώρων
(διαρρύθμιση, αίθουσες, διακόσμηση,
επίπλωση, αντικείμενα αξίας ή που
κάνουν εντύπωση, εγκαταστάσεις,
μηχανήματα, εκθέματα) ανάλογα με το
κτίσμα που περιγράφω.
4η παράγραφος Σκοπός και η χρησιμότητα του
κτίσματος.
Επίλογος
5η παράγραφος Εντυπώσεις, γνώμη και συναισθήματα
για το κτίσμα που περιέγραψα.
Παρατηρήσεις
Για να είναι πετυχημένη η περιγραφή μου χρησιμοποιώ:
➢ Ρήματα σε χρόνο Ενεστώτα, όταν αναφέρομαι σε κάποιο κτίσμα του
παρόντος, αλλά και σε παρελθοντικούς χρόνους, όταν αναφέρομαι σε κάτι
που δεν υπάρχει πλέον.
➢ Επιθετικούς προσδιορισμούς που μας βοηθούν να αποδώσουμε πιο πιστά την
εικόνα όλων αυτών που θέλουμε να παρουσιάσουμε (π.χ. πέτρινος
ανεμόμυλος). Επίσης μας βοηθούν να κάνουμε κάποιο σχόλιο εκφράζοντας
έτσι τη γνώμη μας γι’ αυτό που περιγράφουμε (π.χ. επιβλητικό κτίριο).
➢ Επιρρήματα και φράσεις με προθέσεις που δηλώνουν τόπο (π.χ. μέσα, έξω,
γύρω-γύρω, προς τα δεξιά), που μας βοηθούν να αποδώσουμε με ακρίβεια τη
θέση στον χώρο όλων αυτών που θέλουμε να παρουσιάσουμε.

21. 21
2η ενότητα
Η ζωή στην πόλη
1ο κείμενο
Λαθροκυνηγοί γδέρνουν αγριόγιδο στην Πίνδο
Αληθινό περιστατικό που συνέβη στην Τύμφη (7/11/2002,
Δελτίο Τύπου "WWF Ελλάς")
Την Κυριακή 27 Οκτωβρίου η επιστημονική ομάδα του WWF Ελλάς
(World Wide Fund for Nature ή World Wildlife Fund ή Παγκόσμιο Ταμείο για τη
Φύση), αποτελούμενη από δύο ερευνητές και δύο εθελοντές, πραγματοποιούσε
ερευνητική αποστολή στην οροσειρά της Τύμφης, στις ανατολικές παρυφές του
Εθνικού Δρυμού Βίκου - Αώου και πιο συγκεκριμένα στις μεγάλες κορυφές που
αγγίζουν τα 2.400 μέτρα. Σκοπός της αποστολής ήταν η μελέτη και καταγραφή
του πληθυσμού του αγριόγιδου στην περιοχή.
Στις 17:00, η τετραμελής ομάδα είχε ερευνήσει ένα μεγάλο μέρος της
περιοχής και πλησίαζε στο σημείο όπου σκόπευε να διανυκτερεύσει. Στην
απόκρημνη κορυφή Μεγάλα Λιθάρια διέκοψε την πορεία για μια τελευταία
λεπτομερή παρατήρηση με σκοπό τον εντοπισμό μεμονωμένων ζώων ή μικρών
κοπαδιών αγριόγιδου.
Η ερευνητική ομάδα εντόπισε δύο κυνηγούς και τρία κυνηγόσκυλα που
βρίσκονταν στην άκρη του οροπεδίου, εκεί ακριβώς όπου αρχίζουν οι μεγάλοι
γκρεμοί που βρίσκονται μέσα στον Εθνικό Δρυμό. Σχεδόν αμέσως, με τη βοήθεια
του ανάλογου εξοπλισμού (κιάλια και τηλεσκόπια μεγάλης ευκρίνειας),
διαπιστώθηκε πως οι δύο λαθροκυνηγοί τη στιγμή εκείνη έγδερναν ένα
αγριόγιδο που είχαν σκοτώσει πριν λίγη ώρα. Στη συνέχεια, αφού τεμάχισαν το
ζώο, έβαλαν τα κομμάτια κρέατος σε σάκους, πέταξαν το δέρμα του για να μην
υπάρχει πάνω τους κάποιο εμφανές αποδεικτικό στοιχείο, και λίγο πριν το
ηλιοβασίλεμα πήραν τον δρόμο της επιστροφής. Σύμφωνα με πληροφορίες του
WWF Ελλάς, στην παράνομη αγορά το κρέας αγριόγιδου κοστίζει μέχρι και 50
ευρώ το κιλό!
Χάρη στην ψυχραιμία των μελών της ερευνητικής αποστολής το γεγονός
βιντεοσκοπήθηκε. Αμέσως τα μέλη της αποστολής απομακρύνθηκαν και
προσπάθησαν με κινητό τηλέφωνο να ενημερώσουν τις αρμόδιες υπηρεσίες για
το παράνομο γεγονός.

22. 22
Έπειτα από αρκετή προσπάθεια κατάφεραν να ενημερώσουν κάποια
σωματεία που δραστηριοποιούνται για την προστασία του περιβάλλοντος στην
περιοχή (Σύλλογος Προστασίας της Ηπειρωτικής Φύσης, Πίνδος
Περιβαλλοντική), καθώς οι αρμόδιες υπηρεσίες δε λειτουργούσαν λόγω του
τριημέρου. Επίσης, επικοινώνησαν και με τη θηροφυλακή της Ε΄ Κυνηγετικής
Ομοσπονδίας Ηπείρου, οι θηροφύλακες της οποίας έσπευσαν στην περιοχή.
Δυστυχώς όμως το σκοτάδι κάλυψε πλήρως τα ίχνη των παράνομων δραστών
και για μια ακόμα φορά δεν κατέστη δυνατή η σύλληψή τους.
Υδροβιότοπος στον Νέστο Αγριόγιδα της Πίνδου
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Αφηγούμαι (περίληψη) το περιστατικό με δικά μου λόγια. Προσέχω να
μη χρησιμοποιήσω αυτούσιες φράσεις του κειμένου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποια σωματεία και οργανισμούς ενημέρωσαν οι άνθρωποι της WWF
Ελλάς για το περιστατικό; Γιατί δεν ειδοποίησαν τις αρμόδιες υπηρεσίες;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

23. 23
Γ. Διαβάζοντας το Δελτίο Τύπου και παρατηρώντας την παρακάτω
εικόνα ποιοι νομίζεις ότι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι για τα αγριόγιδα
της Πίνδου και τα άλλα άγρια ζώα;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

24. 24
2ο κείμενο
Το τραμ της Αθήνας
Τα πρώτα τραμ έκαναν την εμφάνισή τους στους δρόμους της Αθήνας το
1882. Ήταν ελαφρά οχήματα, κλειστά τον χειμώνα με 16 θέσεις και ανοιχτά το
καλοκαίρι με 20 θέσεις, τα οποία έλκονταν από τρία άλογα.
Στις 30 Οκτωβρίου του 1908 κυκλοφόρησαν τα πρώτα ηλεκτρικά τραμ,
τα οποία επρόκειτο να αντικαταστήσουν σταδιακώς τα ιππήλατα. Τα επόμενα
δύο χρόνια, το δίκτυο του τραμ απέκτησε 257 οχήματα -150 κινητήρια και 107
ρυμουλκούμενα.
Το τελευταίο κουδούνισμα από καμπανάκι αθηναϊκού τραμ ακούστηκε
έξω από το αμαξοστάσιο της Αγίας Τριάδας Κεραμεικού, τη 15η Οκτωβρίου του
1960. Τα τραμ, πράσινα ή κίτρινα, που στα 52 χρόνια της ζωής τους διακίνησαν
κάπου 3 δισεκατομμύρια άτομα, δεν επρόκειτο να ξαναδούν τους δρόμους της
Αθήνας.
Σαράντα τέσσερα χρόνια μετά, το τραμ επέστρεψε στους δρόμους της
πρωτεύουσας, σύγχρονο και τεχνολογικά προηγμένο. Ξεκίνησε τη λειτουργία
του στις 19 Ιουλίου 2004, σχεδόν ταυτόχρονα με τους Ολυμπιακούς Αγώνες της
Αθήνας.
Το δίκτυο του τραμ διαθέτει συνολικά 48 στάσεις, εκ των οποίων οι
τρεις, «ΣΥΝΤΑΓΜΑ», «ΣΕΦ» και «ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ», είναι τερματικές. Σε 16
στάσεις οι αποβάθρες είναι κεντρικές και στις υπόλοιπες 30 στάσεις οι
αποβάθρες είναι πλευρικές. Κάθε στάση διαθέτει καθίσματα και στέγαστρα
αναμονής επιβατών, οπτικό και ηχητικό σύστημα πληροφόρησης, εκδοτικά και
ακυρωτικά μηχανήματα, πλαίσια προβολής πληροφοριακού υλικού (π.χ.
χάρτες), ρολόι, καλάθια απορριμμάτων, φωτισμό και κλειστό κύκλωμα
τηλεόρασης.
Στις στάσεις έχει εγκατασταθεί σύστημα πληροφόρησης των επιβατών μέσω
ηχητικών ανακοινώσεων και μέσω πινακίδων μεταβλητών μηνυμάτων
(τηλεματική) για τους χρόνους άφιξης των τραμ στη στάση, για τυχόν
καθυστερήσεις ή αποκλίσεις στα δρομολόγια και για άλλες επιπρόσθετες
πληροφορίες.
Επίσης, σε όλες τις στάσεις και σε αρκετές διασταυρώσεις έχει
εγκατασταθεί σύστημα κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης για την ασφάλεια
του επιβατικού κοινού και την πρόληψη κακόβουλων ενεργειών, την προστασία
των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας, την παρακολούθηση και την
καλύτερη ρύθμιση της κυκλοφορίας των τραμ.
Η μεταφορική του ικανότητα είναι 56 καθήμενοι επιβάτες,
συμπεριλαμβανομένων των ειδικά διαμορφωμένων θέσεων για τα άτομα με
ειδικές ανάγκες και πάνω από 200 όρθιοι επιβάτες. Παρέχει θέρμανση,

25. 25
εξαερισμό, κλιματισμό, τόσο στον χώρο των επιβατών, όσο και στις καμπίνες
των οδηγών.
Το σύγχρονο και το παλιό τραμ της Αθήνας - το τραμ της Βιέννης
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Ποια ήταν η εξέλιξη του τραμ στην Αθήνα; Αναφέρω χρονολογίες (ή
ημερομηνίες) και περιγράφω με λίγα λόγια πώς ήταν το τραμ κάθε εποχή.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποιες είναι οι διευκολύνσεις που παρέχει στους επιβάτες το σύγχρονο
τραμ; Τις διαχωρίζω σε ανέσεις, στους σταθμούς αναμονής και στη
διαδρομή μέσα στα οχήματα.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Από τον χάρτη του τραμ της Αθήνας στο διαδίκτυο βρίσκω από ποια
στάση με συμφέρει να επιβιβαστώ (ανάλογα με το πού μένω) για να
φτάσω στο Σύνταγμα.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

26. 26
Δ. Το τραμ ονομάζεται «μέσο μαζικής μεταφοράς σταθερής τροχιάς». Τι
ακριβώς σημαίνει αυτό; Ποια άλλα αντίστοιχα μέσα υπάρχουν στην
Αθήνα; Γιατί είναι προτιμότερα από τη χρήση ιδιωτικών μέσων
μεταφοράς, όπως τα αυτοκίνητά μας και τα ταξί;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Κείμενα οδηγιών
Τι είναι οι οδηγίες;
Οι οδηγίες είναι κείμενα που δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να κάνει
κάποιος σωστά μια ενέργεια (π.χ. να παίξει ένα παιχνίδι, να επισκεφτεί ένα
μουσείο, να φτιάξει ένα γλυκό).
Πότε δίνω οδηγίες;
• Όταν θέλω να εφαρμόσω νόμους και κανόνες (π.χ. κώδικας οδικής
κυκλοφορίας, κανόνες συμπεριφοράς σε ένα μουσείο).
• Όταν θέλω να ακολουθήσω κανόνες που έχω συμφωνήσει (π.χ. οι ώρες
που θα βλέπουν τηλεόραση τα μέλη της οικογένειας).
• Όταν θέλω να πετύχω έναν στόχο με διαδοχικές ενέργειες (π.χ. να
παίξουμε ένα παιχνίδι).
• Όταν πρέπει να χρησιμοποιήσω μία συσκευή ή να δημιουργήσω μία
κατασκευή (π.χ. να χρησιμοποιήσω σωστά τον ανελκυστήρα, να
κατασκευάσω ένα συναρμολογούμενο παιχνίδι).
Πώς δίνουμε οδηγίες;
• Με κείμενο
• Με σύμβολα
• Με εικόνες – σχέδια
• Με συνδυασμό των παραπάνω
• Με ονοματικές φράσεις (π.χ. Απαγόρευση της κυκλοφορίας την ώρα της
παρέλασης.)

27. 27
Τι είδους οδηγίες χρησιμοποιούμε;
• Οδηγίες προσανατολισμού στον χώρο. π.χ. Στον πρώτο δρόμο
στρίβετε δεξιά και στη συνέχεια προχωράτε ευθεία.
• Οδηγίες χρήσης. π.χ. Κλείστε τον διακόπτη όταν ακούσετε τον
χαρακτηριστικό ήχο.
• Οδηγίες συμπεριφοράς. π.χ. Μην κάνετε θόρυβο όταν βρίσκεστε στον
χώρο της βιβλιοθήκης.
• Οδηγίες κατασκευής. π.χ. Ενώστε τις δύο άκρες και πιέστε δυνατά.
Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των οδηγιών;
• Είμαι σύντομος - η και σαφής.
• Χρησιμοποιώ το κατάλληλο λεξιλόγιο, ανάλογα με το άτομο στο οποίο
απευθύνω τις οδηγίες.
• Ακολουθώ συγκεκριμένα βήματα και αριθμώ τις οδηγίες.
• Χρησιμοποιώ το κατάλληλο σύμβολο, σχέδιο ή εικόνα με ή χωρίς κείμενο
για να βοηθήσω να γίνει η οδηγία κατανοητή.
• Σημειώνω πιθανά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν και προτείνω
εναλλακτικές λύσεις.
Για να δώσω οδηγίες χρησιμοποιώ:
• Ενεστώτα οριστικής (α’ πληθυντικό πρόσωπο)
• Ενεστώτα ή Αόριστο Προστακτικής (β’ πληθυντικό πρόσωπο)
• Ενεστώτα ή Αόριστο Υποτακτικής (β’ πληθυντικό πρόσωπο)
• Απρόσωπα ρήματα
π.χ. Πρέπει να κατεβαίνουμε τις σκάλες χωρίς να τρέχουμε.
• Ενεργητική ή παθητική σύνταξη
π.χ. Να σχεδιάσετε δύο κάθετες πλευρές ή να σχεδιαστούν δύο
κάθετες πλευρές.
Θέμα έκθεσης
Ως εκπρόσωπος της εταιρείας «Αττικό μετρό» και του Υπουργείου Μεταφορών και
Επικοινωνιών γράφω ένα κείμενο στο οποίο θα δίνω οδηγίες για το πώς πρέπει να
χρησιμοποιείται το μετρό.

28. 28
4η ενότητα
Τα ζώα που ζουν κοντά μας
1ο κείμενο
Ο δεκάλογος του σωστού ιδιοκτήτη οικόσιτου
από τη Φιλοζωική Εταιρεία
Παίρνω ζώο σπίτι μου γνωρίζοντας ότι:
1.Έχω διαθέσιμο χρόνο να το βγάζω έξω και να παίζω μαζί του. Έχω υπομονή,
τους έξι πρώτους μήνες, για να το μάθω να είναι συνεργάσιμο στο σπίτι.
2. Ξέρω από την αρχή τι θα το κάνω, όταν πάω διακοπές!
3. Διαθέτω την οικονομική δυνατότητα για την τροφή του, τα εμβόλιά του (μία
φορά τον χρόνο) και ό, τι άλλο μπορεί να χρειαστεί.
4. Ελέγχω πόρτες και περίφραξη, αν έχω κήπο, και, αν μένω σε διαμέρισμα, δεν
το αφήνω συνέχεια στο μπαλκόνι ή την ταράτσα.
5. Του φοράω πάντα την ταυτότητά του, εάν το έχω ηλεκτρονικά «σημαδέψει»
(μικροτσίπ).
6. Φροντίζω να μην ενοχλεί τους γείτονες κατά τις ώρες της κοινής ησυχίας.
7. Το βγάζω περίπατο πάντα με λουρί.
8. Δεν το αφήνω να ζευγαρώνει, αν δεν έχω εξασφαλίσει τα μικρά. Το περιορίζω
ή το στειρώνω. Είναι σίγουρο, πως το τελευταίο δεν έχει καμία επίπτωση στην
υγεία του.
9. Δεν το εγκαταλείπω ΠΟΤΕ! Ένα αδέσποτο στον δρόμο σημαίνει 12 αδέσποτα
τον 1ο χρόνο, 66 τον 2ο , 382 τον 3ο και ούτω καθεξής.
10. Φροντίζω, όταν το βγάζω βόλτα, για την καθαριότητα του περιβάλλοντος.
Σκύλοι, κουνέλια, γάτες.
Όλα τους, τόσο χαριτωμένα!

29. 29
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Εντοπίζω ποιες από τις δέκα εντολές αφορούν το κατοικίδιο ζώο και
ποιες το περιβάλλον στο οποίο ζω (γείτονες, πεζοδρόμια κ.λπ.).
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Συμπληρώνω τον δεκάλογο με τρεις δικές μου προτάσεις
(διαφορετικές από τις 10 υπάρχουσες) για τη σωστή συμπεριφορά στην
ιδιοκτησία κατοικίδιου ζώου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Από τον δεκάλογο των υποχρεώσεων, ποιες κατά τη γνώμη μου είναι οι
πιο δύσκολες και γιατί (αιτιολογώ τις απαντήσεις μου με λέξεις όπως
επειδή, γιατί, διότι κ.λπ.).
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

30. 30
2ο κείμενο
Μέθοδοι εκτροφής στην κτηνοτροφία
από γαλλική ιστοσελίδα που αφορά την κτηνοτροφία
Εκτατική εκτροφή στα λιβάδια:
Η εκτατική εκτροφή είναι η εκτροφή όπου υπάρχουν λίγα ζώα για μία
ορισμένη επιφάνεια γης. Αυτή η εκτροφή συναντάται κυρίως σε περιοχές όπου η
διατροφή αποτελείται κυρίως από χόρτο. Τα ζώα εκτρέφονται σε πεδιάδες και
σε χαμηλά βουνά. Εκτρέφονται βοοειδή ράτσας για παραγωγή κρέατος, βοοειδή
μεικτής ράτσας για κρέας και γάλα, αιγοπρόβατα (κατσίκια και πρόβατα) και
γουρούνια.
Οι γεωργοί διαθέτουν μεγάλες εκτάσεις γης. Χρειάζονται πολύ χώρο για
να εκθρέψουν αρκετά ζώα και να βγάζουν τα προς το ζην από αυτή την
εκτροφή. Πολλές φορές ο κτηνοτρόφος γίνεται και γεωργός, συμπληρώνει τα
εισοδήματά του και με την καλλιέργεια της γης, προκειμένου να συμπληρώνει το
εισόδημά του.
Διάβασε κι αυτό: Γουρούνια που παίζουν μπάλα!
Στη Γερμανία η συμπεριφορά των χοίρων σε εκτροφή μελετήθηκε πολύ.
Όταν τα ζώα αισθάνονται πλήξη και μεγαλώνουν σε μικρούς χώρους,
αναπτύσσονται λιγότερο. Ορισμένοι κτηνοτρόφοι τους παρέχουν περισσότερο
χώρο και τους αφήνουν μπάλες να χτυπούν με τη μουσούδα τους. Άραγε
διασκεδάζουν; Πάντως δείχνουν καλύτερα στην υγεία τους, όταν τους αφήνουμε
χώρους για παιχνίδι. Και παρά την άσκηση, παχαίνουν περισσότερο…
Εντατική εκτροφή σε κτήρια:
Όπου οι εκτάσεις γης είναι περιορισμένες ο κτηνοτρόφος εκτρέφει τα
ζώα του σε ειδικά εξοπλισμένα κτήρια. Φροντίζει για τη θερμοκρασία του
κτηρίου, ώστε το ζώο να χρειάζεται λιγότερη τροφή τον χειμώνα για να αντέξει
το κρύο και να αναπτυχθεί πιο γρήγορα. Αυτό το είδος εκτροφής
χρησιμοποιείται ευρύτατα για το γουρούνι, την αγελάδα και την κότα.
Σε αυτή την περίπτωση ο κτηνοτρόφος αγοράζει τις ζωοτροφές (συχνά
αμφιβόλου ποιότητας) από βιομηχανίες ή άλλους γεωργούς που τις
παρασκευάζουν.
Κατσίκια και κότες ελευθέρας βοσκής - αγελάδες σε θερμαινόμενο χώρο

31. 31
Διάβασε κι αυτό: Ο γιατρός των ζώων
Ο κτηνίατρος είναι ο απαραίτητος επιστημονικός συνεργάτης όλων των
κτηνοτρόφων. Ελέγχει την υγεία των ζώων, χορηγεί φάρμακα σε ασθένειες που
προσβάλλουν τα ζώα, επιβάλλει θεραπείες και εμβόλια, ελέγχει την ποιότητα
του ζώου που σφάχτηκε και θα καταλήξει στο πιάτο μας. Μέχρι και καισαρική
τομή σε αγελάδα πραγματοποιεί (όταν η αγελάδα δυσκολεύεται να γεννήσει
φυσιολογικά το μωρό της) προκειμένου να μην πεθάνει η «μαμά» και πάθει
οικονομική ζημία ο κτηνοτρόφος.
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Επισκέπτομαι το κρεοπωλείο και βλέπω κρέατα που έχουν εκτραφεί
και με τους δύο τρόπους. Ποια επιλέγω να αγοράσω; Αιτιολογώ την
άποψή μου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποιες είναι οι κυριότερες διαφορές μεταξύ της εκτατικής εκτροφής
στα λιβάδια και της εντατικής εκτροφής σε κτήρια;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Περιγράφω τις εικόνες του κειμένου και εξηγώ πώς αυτές σχετίζονται
με τον τίτλο του.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Ποιες μορφές κτηνοτροφίας ακολουθούνται στην Ελλάδα; Φέρνω
πληροφορίες (σε φύλλο Α4, κείμενο σε word ή powerpoint) για μία
συγκεκριμένη περιοχή της χώρας.

32. 32
Περιγραφή ζώου
Πολλές φορές θα χρειαστεί να περιγράψουμε ένα ζώο είτε για να μάθουμε εμείς
και οι γύρω μας πληροφορίες γι’ αυτό (επιστημονική περιγραφή ζώου) είτε για
να περιγράψουμε απλά το κατοικίδιό μας (περιγραφή του δικού μας ζώου ή ενός
ζώου που γνωρίσαμε).
Επιστημονική περιγραφή ζώου
Στην επιστημονική περιγραφή ζώου πρέπει να αναφέρουμε πληροφορίες και
ειδικές επιστημονικές γνώσεις σχετικά με:
• το είδος του ζώου και την οικογένεια στην οποία ανήκει
• την εξωτερική του εμφάνιση
• το περιβάλλον στο οποίο ζει
• το είδος της τροφής που καταναλώνει
• τον χαρακτήρα και τις συνήθειές του
• τη διάρκεια της ζωής του
Σ’ αυτές τις περιγραφές χρησιμοποιούμε ρήματα στο γ' ενικό ή πληθυντικό
πρόσωπο.
Περιγραφή του δικού μας ζώου ή ενός ζώου που έχουμε γνωρίσει
Για να περιγράψουμε το δικό μας ζώο ή ένα ζώο που έχουμε γνωρίσει, μπορού-
με να αναφέρουμε όσα γνωρίζουμε από όσα αναφέρονται στην
προηγούμενη περίπτωση, δηλαδή τα γενικά χαρακτηριστικά του ζώου και στη
συνέχεια να δώσουμε πιο συγκεκριμένες πληροφορίες:
• Ποιο είναι το όνομά του και πόσο χρονών είναι;
• Πότε και πώς το αποκτήσαμε;
• Πώς είναι; (εξωτερική περιγραφή)
• Τα προτερήματα και τα ελαττώματά του. (εσωτερική περιγραφή)
• Πώς περνάμε μαζί του;
• Ένα περιστατικό από τη ζωή μας μαζί του που ήταν σημαντικό.
• Σκέψεις και συναισθήματα γι' αυτό

33. 33
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα περιγραφής ζώου
Πρόλογος 1η παράγραφος Σε ποιο είδος ανήκει;
Ποιο είναι το όνομά του και πόσο
χρονών είναι;
Κυρίως θέμα
2η παράγραφος Πότε και πώς το αποκτήσαμε ή
πού το συναντήσαμε;
3η παράγραφος Εξωτερική περιγραφή.
Πώς είναι;
Τα κυριότερα σωματικά
χαρακτηριστικά του.
Πώς είναι το σώμα του (μεγάλο ή
μικρό), το ύψος του, το χρώμα
του, η ουρά του, τα πόδια του, τα
μάτια του, τ' αυτιά του, τα δόντια
του.
Πώς είναι το τρίχωμά του και τα
μουστάκια του (αν έχει).
4η παράγραφος Εσωτερική περιγραφή.
Ποιος είναι ο χαρακτήρας του, η
συμπεριφορά του.
Προτερήματα, ελαττώματα.
5η παράγραφος Πώς περνάμε μαζί του.
Ένα περαστικό απ’ τη ζωή μας
μαζί του που ήταν σημαντικό.
Επίλογος 6η παράγραφος Σκέψεις και συναισθήματα για το
ζώο.
Παρατηρήσεις
➢ Πάντα ξεκινάμε την περιγραφή μας αναφέροντας τα εξωτερικά
χαρακτηριστικά του ζώου.
➢ Για να κάνουμε την περιγραφή μας ζωντανή χρησιμοποιούμε
πολλά επίθετα.
➢ Χρησιμοποιούμε τα επίθετα από το βιβλίο Γλώσσας, α’ τεύχος, σελ. 51.
➢ Εξωτερική περιγραφή: μαλλιαρό, καφετί, σταχτί, γρήγορο, γυαλιστερό
(τρίχωμα), μικρό, τρομακτικό, γλυκό.
➢ Εσωτερικά χαρακτηριστικά - Χαρακτήρας: ευγενικό, υπάκουο,
τρυφερό, παιχνιδιάρικο, φοβισμένο, αυστηρό, απόμακρο,
άγριο, τεμπέλικο, επικίνδυνο, χαδιάρικο, πιστό, επιθετικό, ζωηρό,
ναζιάρικο, επιφυλακτικό, χαριτωμένο, ανεκτικό, ύπουλο, ήσυχο.
➢ Συνήθειες: τι του αρέσει να τρώει, τι κυνηγάει, τι παίζει, πώς κοιμάται,
πώς είναι με όσους δε γνωρίζει, πώς είναι με τα άλλα ζώα.
➢ Συναισθήματα: συμπάθεια, συμπόνια, ευγνωμοσύνη, εμπιστοσύνη,
αγάπη, ενδιαφέρον.

34. 34
6η ενότητα
Οι φίλοι μας, οι φίλες μας
1ο κείμενο
Ο Σωκράτης για τη φιλία
Λόγια του μεγάλου Αθηναίου φιλόσοφου στους μαθητές του
«Αυτό ακούω από πολλούς, ότι από όλα όσα έχουμε το σημαντικότερο
είναι ο αληθινός και καλός φίλος, αλλά οι περισσότεροι φροντίζουν τα πάντα
μάλλον εκτός από το να αποκτήσουν φίλους. Για παράδειγμα, αποκτούν με
φροντίδα σπίτια και χωράφια και δούλους και κοπάδια και σκεύη, ενώ τον φίλο,
που λένε ότι είναι το μεγαλύτερο αγαθό, δε φροντίζουν πώς να τον αποκτήσουν.
Κι όμως, ποιο άλογο ή ποιο ζευγάρι ζώων είναι τόσο σημαντικό όσο ο καλός
φίλος; Ποιος δούλος είναι τόσο καλοπροαίρετος και πιστός; Ή ποιο άλλο πράγμα
είναι τόσο χρήσιμο σε όλα;
Ο καλός φίλος αφιερώνει τον εαυτό του στην κάλυψη των αναγκών των
φίλων του, και αν χρειάζεται να κάνει καλό σε κάποιον, τον ενισχύει βοηθώντας
τον, και αν τον ταράζει κάποιος φόβος, τον βοηθάει, και όταν ευτυχεί, του
προσφέρει μεγάλη ευχαρίστηση, ενώ όταν δυστυχεί, προσπαθεί να τον σηκώσει
πάλι στα πόδια του. Αλλά όμως, μερικοί προσπαθούν να καλλιεργούν δέντρα, με
σκοπό να πάρουν τον καρπό τους, ενώ το πολύ εύφορο κτήμα, που ονομάζεται
φίλος, οι περισσότεροι το φροντίζουν με βραδύτητα και αμέλεια».
Οι φίλοι Δάμων και Φιντίας - ο Σωκράτης (προτομή) μιλάει στους μαθητές του

35. 35
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Γράφω μία επιστολή σε φίλο-η μου, με τον-την οποίο-α ήρθα σε
σύγκρουση πρόσφατα και του-της εξηγώ γιατί η φιλία είναι σημαντική.
Χρησιμοποιώ όποιες από τις απόψεις του Σωκράτη θεωρώ σωστές.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποιες ενέργειες φανερώνουν τον καλό φίλο; Βρίσκω τις κατάλληλες
προτάσεις.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Γιατί ο φίλος είναι πολύ εύφορο κτήμα; Πώς αντιλαμβάνεσαι αυτή τη
φράση;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

36. 36
2ο κείμενο
Πώς διαλέγεις τους φίλους σου;
Σήμερα στην πόλη μας υπάρχουν άνθρωποι από πολλές χώρες. Αυτό είναι
καλό, γιατί αν γίνουμε φίλοι με αυτούς τους ανθρώπους, μπορούμε να
ανταλλάξουμε ιδέες, να μας μιλήσουν για τον τρόπο ζωής τους, για το τι
δυσκολίες υπάρχουν στη χώρα τους. Αν ήταν να διαλέξω έναν φίλο, δε θα με
πείραζε τόσο πολύ η θρησκεία και το χρώμα του, αρκεί να ήταν ήσυχος και
καλός χαρακτήρας. Καλός φίλος για μένα, είναι αυτός που με καταλαβαίνει και
τον καταλαβαίνω και μοιραζόμαστε τα πάντα. Γιώργος (11 χρονών)
Στην κοινωνία που ζούμε, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι διαφορετικοί, με
άλλη κουλτούρα και τρόπο ζωής. Το υπέρ είναι ότι έτσι, άνθρωποι από
διαφορετικές χώρες μαθαίνουν τον τρόπο ζωής άλλων ανθρώπων. Το αρνητικό
είναι ότι άνθρωποι διαλέγουν φίλους ανάλογα με την εξωτερική τους εμφάνιση
ή την εθνικότητά τους. Εγώ διαλέγω τους φίλους ανάλογα με τον χαρακτήρα
τους. Καλός φίλος για μένα είναι ο φίλος που δε θα μου λέει ψέματα, που θα έχει
καλό χαρακτήρα, δε θα μου παίρνει τα βιβλία και δε θα με χτυπάει ούτε θα με
πειράζει. Οι φίλοι που έχω, ταιριάζουν σε όλα όσα είπα στην παραπάνω
παράγραφο, γι’ αυτό και είναι οι καλύτεροί μου φίλοι. Βαγγέλης ( 11 χρονών)
Στην Ελλάδα κατοικούν άνθρωποι από πολλές διαφορετικές χώρες.
Αρκετοί όμως αυτούς τους ανθρώπους δεν τους κάνουν παρέα κι αυτοί
αισθάνονται μόνοι. Μάλιστα κάποιοι τους κοροϊδεύουν κι εκείνοι νιώθουν
ακόμα πιο μόνοι. Αυτό όμως δεν είναι καθόλου σωστό, γιατί τους φίλους μας δεν
πρέπει να τους διαλέγουμε με βάση το χρώμα τους, τη θρησκεία τους και την
καταγωγή τους, γιατί αυτό είναι άδικο. Εγώ τους φίλους μου τους διαλέγω με το
αν κάνουν καλές πράξεις και αν έχουν καλή συμπεριφορά. Για μένα οι φίλοι είναι
ότι πιο σημαντικό υπάρχει μετά την υγεία και την οικογένεια, γιατί με κάνουν να
αισθάνομαι πολύ καλά και να χαίρομαι. Αγγελική (11 χρονών)
Κατά τη γνώμη μου, τους ανθρώπους από ξένες χώρες, πρέπει να τους
συμπαθούμε, γιατί θα έχουν κάποιο λόγο να φύγανε από τη χώρα τους. Έπειτα
κι εμείς χρειαζόμαστε φιλίες όπως κι αυτοί. Εγώ τους ξεχωρίζω σε καλούς και
κακούς από τον χαρακτήρα. Δε με νοιάζει αν είναι μαύρος, άσπρος ή κίτρινος,
Κινέζος ή Πακιστανός. Φώτης (10 χρονών)
Εμένα δε με νοιάζει η γλώσσα τους, γιατί κι εγώ είμαι από άλλη χώρα -
από την Πολωνία. Μόνο τους τσιγγάνους σιχαίνομαι λίγο, γιατί έχουν περίεργη
συμπεριφορά. Αλλά ο Ακάν και ο Φερντούν που έχουμε στην τάξη, είναι μια
χαρά παιδιά. Βέβαια σκέφτομαι και πώς νιώθουν οι τσιγγάνοι και πώς θα
νιώθαμε κι εμείς στη θέση τους. Ιάκωβος (11 χρονών)
Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι από ξένες χώρες, όπως Αλβανοί, Ρώσοι,
Πακιστανοί, Κινέζοι, Ρουμάνοι. Αυτοί οι άνθρωποι είναι ή μετανάστες ή
πρόσφυγες και πολύ συχνά είναι μόνοι, γιατί αρκετοί άνθρωποι κάνουν φίλους,

37. 37
βλέποντας μόνο την εξωτερική εμφάνιση, τη θέση τους στην κοινωνία και το
όφελος που μπορούν να έχουν απ' αυτούς. Εγώ τους φίλους μου τους διαλέγω
ανάλογα με τον εσωτερικό τους κόσμο και τίποτα άλλο. Για μένα, καλός φίλος
είναι αυτός που έχει όμορφη ψυχή και καρδιά! Ελένη (11 χρονών)
Εγώ διαλέγω τους φίλους μου ανάλογα με τη συμπεριφορά τους και όχι
ανάλογα με το χρώμα και την εθνικότητά τους. Καλός φίλος για μένα είναι αυτός
που είναι πιστός και έχει καλούς τρόπους απέναντί μου, όπως κι εγώ. Πρέπει
όλοι οι άνθρωποι να καταλάβουν, πως αν δε βοηθούν ο ένας τον άλλο, δε θα
πετύχουν τίποτα, ούτε θα μπορέσουν να κάνουν καμιά αλλαγή στον κόσμο.
Ξενοφών (10 χρονών)
Για μένα δεν έχει σημασία η χώρα, η θρησκεία και το χρώμα που έχουν οι
άνθρωποι. Για μένα έχει σημασία να είναι καλοί άνθρωποι και έτσι εγώ διαλέγω
τους φίλους μου. Να έχουν καλή καρδιά. Βασίλης (10 χρονών)
Απόψεις παιδιών Δημοτικού, που ρωτήθηκαν για φιλίες με παιδιά αλλοδαπών.
Καταυλισμός τσιγγάνων - λαθρομετανάστες σε βάρκα - ένα «παιδί των φαναριών»
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Με ποιο κριτήριο διαλέγει καθένα από τα οκτώ παιδιά τους φίλους του;
Γιώργος:___________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Βαγγέλης:_________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Αγγελική:__________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Φώτης:____________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Ιάκωβος:__________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Ελένη:_____________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

38. 38
Ξενοφών:_________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Βασίλης:___________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Γράφω τις δικές μου απόψεις για φιλίες με παιδιά αλλοδαπών.
Συμφωνώ ή διαφωνώ με όσα λένε τα παιδιά στο παραπάνω κείμενο; Αν
έχω φιλίες με κάποιο παιδί αλλοδαπών, εξηγώ πώς περνάω μαζί του.
(Απαντώ σε 15 - 20 σειρές στο τετράδιο παραγωγής γραπτού λόγου).
Σύνταξη επιστολής
Η επιστολή και τα είδη της
Η επιστολή είναι το γραπτό μήνυμα που στέλνεται σε κάποιον. Σκοπός της
είναι η επικοινωνία μεταξύ ατόμων που βρίσκονται μακριά, προκειμένου αυτά
να ανταλλάξουν απόψεις, ιδέες και πληροφορίες για θέματα, πρόσωπα ή
πράγματα που τους ενδιαφέρουν. Από τα άτομα αυτά:
− αποστολέας λέγεται αυτός που στέλνει μια επιστολή σε κάποιον.
− παραλήπτης λέγεται αυτός που παίρνει την επιστολή. «Παραδοσιακά» η
επιστολή κλείνεται μέσα σε ταχυδρομικό φάκελο. Σήμερα, ωστόσο,
επιστολές στέλνουμε και μέσω του διαδικτύου (e-mail).
Οι επιστολές, που εξυπηρετούν πολλές ανάγκες της καθημερινής ζωής,
διακρίνονται σε διάφορα είδη:
− φιλικές
− οικογενειακές
− συγχαρητήριες
− συλληπητήριες
− εμπορικές
− υπηρεσιακές
− αιτητικές
Σημείωση
Προτού ξεκινήσω να γράφω μία επιστολή πρέπει να προσέξω ποιο είναι το
πρόσωπο στο οποίο πρόκειται να απευθυνθώ.
➢ Αν ο παραλήπτης είναι ένας φίλος μου, το ύφος της επιστολής μου θα πρέπει
να είναι απλό, οικείο, προσωπικό, φυσικό που φανερώνει φυσικότητα και
οικειότητα.
➢ Αν ο παραλήπτης είναι ο διευθυντής μιας τράπεζας, τότε το ύφος της
επιστολής μου θα πρέπει να είναι τυπικό και επίσημο που φανερώνει
σεβασμό και εμπιστοσύνη και δεσμεύει τον αποδέκτη να ανταποκριθεί στο
αίτημά μου.

39. 39
Τα βασικά στοιχεία - μέρη μιας επιστολής είναι τα εξής:
Τα
στοιχεία του
παραλήπτη
Είναι τα στοιχεία αυτού στον
οποίο στέλνουμε την επιστολή:
ονοματεπώνυμο του
παραλήπτη (αν πρόκειται για
φυσικό πρόσωπο) ή την
υπηρεσία στην οποία
απευθυνόμαστε και διεύθυνση.
Αυτά τα γράφουμε πάνω
αριστερά στη σελίδα και μόνο
σε επίσημες επιστολές.
π.χ.
Γεώργιο Νικολάου,
Μεσολογγίου 57,
11632 Αθήνα
Το ονοματεπώνυμο
σε αιτιατική πτώση
και βάζουμε κόμμα
μεταξύ των
στοιχείων
Η
ημερομηνία
Αναφέρουμε τον τόπο και τον
χρόνο κατά τον οποίο γράφεται
η επιστολή στο πάνω δεξί άκρο
της σελίδας.
π.χ.
Αθήνα, 15/11/2019
Βάζουμε κόμμα
μεταξύ του τόπου και
της ημερομηνίας
Η
προσφώνηση
Γράφεται στ’ αριστερά της
σελίδας, μία ή δύο σειρές κάτω
από την ημερομηνία.
π.χ.
Αγαπημένε μου
παππού,
Φίλε μου Γιάννη,
Αξιότιμε κύριε
Νικολάου,
Κύριε διευθυντή,
Στο τέλος βάζουμε
κόμμα
Το
κείμενο της
επιστολής
Αρχίζουμε το κείμενο με
κεφαλαίο κάτω από την
προσφώνηση και γράφουμε σε
παραγράφους. Όπως και σε
άλλα κείμενα διακρίνουμε τον
πρόλογο, το κυρίως θέμα και
τον επίλογο.
Πρόλογος
(ο λόγος που γράφουμε
την επιστολή)
Κυρίως θέμα
(Ανάλυση του θέματος)
Επίλογος
(κλείσιμο επιστολής)
Ο
χαιρετισμός
Γράφεται κάτω από το κείμενο,
συνήθως δεξιά και όπως η
προσφώνηση είναι ανάλογος με
το πρόσωπο στο οποίο
απευθυνόμαστε.
π.χ.
Σε φιλώ,
Με αγάπη,
Με εκτίμηση,
Με σεβασμό,
Στο τέλος βάζουμε
κόμμα
Η
υπογραφή
Κάτω από τον χαιρετισμό
βάζουμε το όνομά μας, για να
δείξουμε ποιος στέλνει την
επιστολή. Αν η επιστολή είναι
επίσημη, σημειώνουμε το
επίθετό μας.
π.χ.
Κατερίνα ή
Κατερίνα
Παναγοπούλου

40. 40
Σύνταξη πρόσκλησης
Η πρόσκληση είναι το σύντομο γραπτό κείμενο με το οποίο καλείται κάποιος
να συμμετέχει σ’ ένα γεγονός, μια εκδήλωση, μια γιορτή κ.λπ.
Σε μια πρόσκληση προσέχουμε:
− Το μέγεθος, που καλό είναι να είναι μικρό.
− Το κείμενο, που πρέπει να είναι σύντομο και σαφές.
− Το ύφος, που πρέπει να είναι ανάλογο με το θέμα και τον παραλήπτη
της. Αν η πρόσκληση αφορά ένα πάρτι και απευθύνεται σε κάποιο φιλικό
πρόσωπο, το ύφος είναι απλό, φιλικό, χιουμοριστικό, ενώ αν η
πρόσκληση αφορά μια πολιτιστική εκδήλωση και απευθύνεται σε μία
ομάδα ατόμων ή γενικά σε όλους, τότε το ύφος είναι σοβαρό, επίσημο και
τυπικό.
− Την εμφάνιση της πρόσκλησης, η οποία πρέπει να περιλαμβάνει εικόνες,
σχέδια, ζωγραφιές κ.λπ. που πρέπει να είναι ανάλογα με το ύφος και το
θέμα της.
Τα βασικά στοιχεία - μέρη μιας πρόσκλησης είναι τα εξής:
Ποιος προσκαλεί Τα στοιχεία του αποστολέα βρίσκονται
στην αρχή ή στο τέλος της πρόσκλησης,
αλλά και στον φάκελο που μπορεί να τη
βάλουμε.
Ποιος προσκαλείται Τα στοιχεία του παραλήπτη.
Η πρόσκληση μπορεί να απευθύνεται σε
ένα άτομο (ατομική), σε μια ομάδα
ατόμων (ομαδική) ή σε όλους (ανοιχτή).
Ο σκοπός
της πρόσκλησης
Αναφέρουμε τον λόγο για τον οποίο
γράφουμε την πρόσκληση. Εξηγούμε το
γεγονός που πρόκειται να
πραγματοποιηθεί.
Ο τόπος και ο χρόνος Γράφουμε την ακριβή διεύθυνση, την
ημερομηνία και την ώρα που θα
πραγματοποιηθεί η εκδήλωση στην οποία
προσκαλούμε κάποιον ή κάποιους.
Το τηλέφωνο
επικοινωνίας
Μπορούμε να προσθέσουμε ένα
τηλέφωνο επικοινωνίας για την
περίπτωση που κάποιος χρειαστεί
διευκρινίσεις.

41. 41
7η ενότητα
Μουσική
1ο κείμενο (τραγούδια)
Τα παιδιά ζωγραφίζουν στους τοίχους
1. Τα παιδιά ζωγραφίζουν στους τοίχους
δυο καρδιές κι έναν ήλιο στη μέση
παίρνω φως από τον ήλιο
και φτιάχνω την αγάπη
και μου λες πως σ’ αρέσει.
2. Τα παιδιά τραγουδάνε στους δρόμους
κι η φωνή τους τον κόσμο αλλάζει
τα σκοτάδια σκορπάνε
και η μέρα λουλουδίζει
σαν ανθός στο περβάζι.
3. Ένα σύννεφο είν' η καρδιά μας
κι η ζωή μας κι αυτή σε πλατεία
σ’ αγαπώ
κι ο απέραντος κόσμος πόσο μοιάζει
μικρή πολιτεία.
Παιδικές ζωγραφιές γεμάτες φαντασία…
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Πώς μεταμορφώνουν τον κόσμο τα παιδιά με τις ζωγραφιές και τα
τραγούδια τους;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

42. 42
Β. Ποιες εικόνες σου έρχονται στον νου, διαβάζοντας τα παραπάνω
τραγούδια; Τις περιγράφω σύντομα και ζωγραφίζω μία από αυτές.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
2ο κείμενο
Ο Αρίων και το δελφίνι
Λένε ότι ο Αρίων, που έμενε τον περισσότερο καιρό στην αυλή του
Περιάνδρου, θέλησε να ταξιδέψει στην Ιταλία και τη Σικελία. Εκεί εργάστηκε,
έκαμε πολλά χρήματα και είπε να γυρίσει πίσω στην Κόρινθο. Έφυγε λοιπόν
από τον Τάραντα, αλλά επειδή δεν είχε εμπιστοσύνη παρά μόνο στους
Κορινθίους ναύλωσε ένα κορινθιακό καράβι.
Στο ταξίδι όμως οι Κορίνθιοι συνεννοήθηκαν να πετάξουν τον Αρίωνα
στη θάλασσα για να πάρουν τα χρήματά του. Ο Αρίων κατάλαβε τον σκοπό τους
και τους ικέτευε να του χαρίσουν τη ζωή και να τους δώσει όλα όσα είχε. Δεν
κατόρθωσε να τους πείσει και οι ναύτες τον διέταξαν ή ν’ αυτοκτονήσει μέσα
στο πλοίο και να τον θάψουν αυτοί όταν φτάσουν στη στεριά ή να πηδήσει
αμέσως στη θάλασσα. Μην ξέροντας τι να κάμει, ο Αρίων τους ζήτησε μια
τελευταία χάρη: να σταθεί στο κατάστρωμα του πλοίου και να τραγουδήσει
φορώντας τα καλύτερα ρούχα του. Όταν θα τέλειωνε το τραγούδι, θ’
αυτοκτονούσε. Οι ναύτες φυσικά χάρηκαν πολύ που θ’ άκουγαν τον καλύτερο
τραγουδιστή του κόσμου και συγκεντρώθηκαν στη μέση του πλοίου για να τον
ακούσουν. Ο Αρίων φόρεσε τα καλύτερά του ρούχα, πήρε την κιθάρα του,
τραγούδησε ένα παλιό τραγούδι, και όταν τέλειωσε, έπεσε στη θάλασσα όπως
ήταν, με τα ρούχα του. Οι ναύτες συνέχισαν το ταξίδι ως την Κόρινθο.
Εκείνον, καθώς λένε, τον πήρε ένα δελφίνι στη ράχη του και τον μετέφερε
στο Ταίναρο. Εκεί βγήκε στη στεριά και ξεκίνησε για την Κόρινθο με τα ίδια
ρούχα. Όταν έφτασε εκεί, τα διηγήθηκε όλα. Ο Περίανδρος όμως δεν τον
πίστεψε και τον φυλάκισε σε αυστηρή απομόνωση περιμένοντας να έρθει το
πλοίο.
Άμα έφτασε το πλοίο κάλεσε τους ναύτες να του πουν αν ήξεραν τίποτα
για τον Αρίωνα. Εκείνοι του αποκρίθηκαν ότι τον είχαν δει στην Ιταλία, ότι ήταν
καλά και ότι, όταν έφυγαν, τον άφησαν στον Τάραντα όπου εργαζόταν πολύ

43. 43
καλά. Εκείνη τη στιγμή παρουσιάστηκε εμπρός τους ο Αρίων, ντυμένος όπως
ήταν όταν είχε πέσει στη θάλασσα. Οι ναύτες, έκπληκτοι, δεν μπόρεσαν ν’
αρνηθούν τίποτα.
Αυτά διηγούνται και οι Κορίνθιοι και οι Λέσβιοι και στο Ταίναρο υπάρχει
ακόμη ένα μικρό ανάθημα που παριστάνει έναν άνθρωπο καθισμένο σε δελφίνι.
Ο Αρίων με τη λύρα του - ο Αρίων και το δελφίνι - το ακρωτήριο Ταίναρο
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Βάζω Ο δίπλα από τις ορθές προτάσεις και Λ δίπλα από τις λανθασμένες.
• Ο Αρίωνας ναύλωσε ένα ιταλικό καράβι, για να γυρίσει στην Κόρινθο. ___
• Οι ναύτες ήθελαν να σκοτώσουν τον Αρίωνα, για να του πάρουν τα χρήματά
του. ___
• Ο Αρίωνας, πριν πέσει στη θάλασσα, έβγαλε τα ρούχα του. ___
• Όταν ο Αρίωνας έπεσε στη θάλασσα, τον πήρε ένα δελφίνι και τον μετέφερε
στην Κόρινθο. ___
• Ο Περίανδρος δεν πίστεψε τον Αρίωνα και τον φυλάκισε σε αυστηρή
απομόνωση. ___
• Οι ναύτες είχαν πει στον Περίανδρο όλη την αλήθεια για τον Αρίωνα. ___
Β. Βάζω αριθμούς από το 1 – 6 για να δείξω με ποια σειρά έγιναν τα γεγονότα.
• Ο Αρίωνας ζήτησε από τους ναύτες να τον αφήσουν να τραγουδήσει. ___
• Άμα έφτασαν οι ναύτες, ο Περίανδρος κατάλαβε πόσο δίκιο είχε ο Αρίωνας.
___
• Ο Αρίωνας ταξίδεψε στην Ιταλία και τη Σικελία, εκεί εργάστηκε και έγινε
πλούσιος. ___
• Ο Περίανδρος δεν πίστεψε τίποτα για την περιπέτειά του και τον φυλάκισε.
___
• Επιστρέφοντας στην Κόρινθο με καράβι, οι ναύτες συνεννοήθηκαν να τον
πετάξουν στη θάλασσα. ___
• Όταν ο Αρίωνας έπεσε στη θάλασσα, ένα δελφίνι τον πήρε στη ράχη του και
τον οδήγησε στη στεριά. ___

44. 44
Γ. Υπογραμμίζω τη σωστή απάντηση που είναι μια κάθε φορά.
• Ποια πρόταση είναι λανθασμένη;
Οι ναύτες είπαν στον Περίανδρο ότι…
(α) χάρηκαν που άκουσαν τον καλύτερο τραγουδιστή του κόσμου.
(β) είχαν δει τον Αρίωνα στην Ιταλία.
(γ) ο Αρίωνας ήταν καλά.
(δ) άφησαν τον Αρίωνα στον Τάραντα όπου εργαζόταν πολύ καλά.
• Ποιο από τα πιο κάτω δεν αποτελεί δίδαγμα του μύθου;
(α) Πρέπει να προσέχουμε σε ποιους δείχνουμε εμπιστοσύνη.
(β) Ό, τι και να γίνει, στο τέλος λάμπει πάντα η αλήθεια.
(γ) Τα δελφίνια είναι πολύ καλοί φίλοι με τους ανθρώπους.
(δ) Το καλύτερο επάγγελμα είναι αυτό του τραγουδιστή.
Δ. Πώς σχετίζεται το περιεχόμενο του συγκεκριμένου κειμένου με τον τίτλο
του;
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
Ε. Γράφω την περίληψη χωρίς να χρησιμοποιήσω αυτούσιες φράσεις του
κειμένου.
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________

45. 45
Περιγραφή έργων τέχνης
Για να περιγράψω ένα έργο τέχνης, πρέπει να συμπεριλάβω τα εξής στοιχεία:
• Τον τίτλο του έργου
• Το όνομα του καλλιτέχνη
• Το θέμα του έργου: γράφω ποιο είναι το αντικείμενο το οποίο
πραγματεύεται ο καλλιτέχνης.
• Περιγραφή του έργου: περιγράφω αναλυτικά τι εικονίζεται στον πίνακα
π.χ. πρόσωπα, αντικείμενα κ.λπ.
• Χρώματα, σχήματα, γραμμές: γράφω ποια χρώματα χρησιμοποίησε ο
καλλιτέχνης και με ποιον τρόπο απέδωσε το θέμα του.
π.χ. γεωμετρικά σχήματα, κάθετες γραμμές κ.λπ.
• Σκέψεις και συναισθήματα: αναφέρω τις σκέψεις, τις εντυπώσεις και τα
συναισθήματα που μου δημιουργεί το έργο.
π.χ. Μου προκαλεί χαρά, μελαγχολία κ.λπ.
Περιγράφω τους παρακάτω ζωγραφικούς πίνακες. Γιατί οι συγκεκριμένοι
ζωγράφοι διάλεξαν αυτό το θέμα; Τι ήθελαν, άραγε, να δείξουν;
1. Γεώργιος Σταθόπουλος: «Κοπέλα με άρπα»
1. ______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________

46. 46
2. Γεώργιος Ιακωβίδης: «Παιδική συναυλία»
3. Νικηφόρος Λύτρας: «Παιδιά που λένε τα κάλαντα»
2.______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
3. ______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________

47. 47
9η ενότητα
Βιβλία - βιβλιοθήκες
1ο κείμενο
Ιστορία χωρίς τέλος
(απόσπασμα από το βιβλίο του Μίχαελ Έντε)
… Και του Μπάστιαν Μπάλταζαρ Μπουξ το πάθος ήταν τα βιβλία.
Όποιος δεν ξενύχτησε με κοκκινισμένα αυτιά κι ανάκατα μαλλιά,
πεσμένος με τα μούτρα σ’ ένα βιβλίο και δε διάβασε ξεχνώντας τον κόσμο γύρω
του και μη νιώθοντας την πείνα και το κρύο…
Όποιος δεν έχει διαβάσει κρυφά με το φως του κλεφτοφάναρου κάτω
από τα σκεπάσματά του, επειδή ο πατέρας ή η μητέρα του έσβηνε το φως, με
την αιτιολογία ότι είναι ώρα για ύπνο και ότι το πρωί πρέπει να σηκωθεί νωρίς…
Όποιος δεν έχει χύσει δάκρυα πικρά, ούτε φανερά ούτε κρυφά, επειδή η
θαυμαστή ιστορία του τέλειωσε κι ήρθε η ώρα ν’ αποχωριστεί τα πρόσωπα που
μαζί τους έζησε τόσες περιπέτειες, που τα αγάπησε και τα θαύμασε, πρόσωπα
που γι’ αυτά ανησύχησε και έθρεψε ελπίδες και τώρα, χωρίς τη συντροφιά τους,
η ζωή φαίνεται αδειανή χωρίς νόημα…
Όποιος δε γνώρισε τίποτα απ’ αυτά από προσωπική του πείρα, ε…, αυτός
είναι πολύ πιθανό να μην κατανοήσει αυτό που έκανε ο Μπάστιαν.
Τα μάτια του παιδιού καρφώθηκαν μαγνητισμένα στον τίτλο του
βιβλίου. Αυτό ήταν το βιβλίο που τόσες φορές είχε ονειρευτεί και που είχε
λαχταρήσει με πάθος. Μια ιστορία που να μην τελειώνει ποτέ! Αυτό ήταν το
βιβλίο των βιβλίων.
Έπρεπε να το αποκτήσει οσοδήποτε και να του κόστιζε…
Τώρα το ένιωθε καθαρά ότι στο μαγαζί είχε έρθει μόνο και μόνο γι’ αυτό το
βιβλίο. Του είχαν στείλει οι σελίδες του κάποιο μυστικό κάλεσμα. Γιατί και το
βιβλίο ήθελε να πάει σε αυτόν. Και μπορεί να πει κανείς πως στην
πραγματικότητα ήταν πάντοτε δικό του.
Τότε χωρίς κι ο ίδιος να το καταλάβει, έπιασε ξαφνικά το βιβλίο γρήγορα
γρήγορα το έκρυψε κάτω από το παλτό του…
Μίχαελ Έντε Ο Μπάστιαν & το βιβλίο του

48. 48
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Ποιος ήταν ο τίτλος του βιβλίου που ήθελε ο Μπάστιαν;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Για ποιον λόγο ο Μπάστιαν ήθελε τόσο πολύ αυτό το βιβλίο;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
Γ. Σε ποια πρόσωπα αναφέρεται η 3η παράγραφος του κειμένου;
Αιτιολογώ την απάντησή μου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
Δ.«Αυτό ήταν το βιβλίο των βιβλίων». Πώς αντιλαμβάνεσαι αυτή τη
φράση του κειμένου;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
Ε. Προσπαθώ να μαντέψω τη συνέχεια αυτής της ιστορίας.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

49. 49
2ο κείμενο
Η μοίρα των βιβλίων είναι γραμμένη στ’ άστρα
Ρωτούν συχνά οι μεγάλοι τι θ’ απογίνουν τα βιβλία, όταν τα παιδιά θα
πάψουν να διαβάζουν. Μια απάντηση μπορεί να είναι: «Θα τα φορτώσουμε όλα
σ’ ένα τεράστιο διαστημόπλοιο και θα τα στείλουμε στ’ άστρα!».
Τα βιβλία μοιάζουν στ’ αλήθεια με άστρα στον νυχτερινό ουρανό. Είναι
τόσα πολλά, που δεν μπορούμε να τα μετρήσουμε και συχνά μακριά μας, που
μας φαίνεται ακατόρθωτο να τα φτάσουμε. Σκεφτείτε ωστόσο τι σκοτάδι θα
είχαμε, αν κάποια μέρα όλα τα βιβλία, αυτοί οι κομήτες στο σύμπαν του νου μας,
εξαφανίζονταν κι έπαυαν να μας δίνουν την απεριόριστη ανθρώπινη γνώση και
φαντασία…. Τι φοβερό! Θα γυρίσω, λοιπόν, στη Γη και θ’ αφήσω τον εαυτό μου
να θυμηθεί τα βιβλία της παιδικής μου ηλικίας.
Τα βιβλία αυτά ήρθαν σ’ εμένα πάνω σ’ ένα κάρο…. Δηλαδή όχι πρώτα σ’
εμένα, μα στη μητέρα μου. Τον καιρό του πολέμου.
Στεκόταν στην άκρη του δρόμου μια μέρα, όταν ένα κάρο έφτασε με
θόρυβο - μια καρότσα γεμάτη βιβλία που την έσερναν άλογα. Ο καροτσέρης είπε
στη μητέρα μου ότι μετέφερε τα βιβλία από τη βιβλιοθήκη της πόλης σε κάποιο
ασφαλές μέρος, για να μην καταστραφούν. Η μητέρα μου αγαπούσε πολύ το
διάβασμα και στη θέα εκείνης της βιβλιοθάλασσας, τα μάτια της άστραψαν
σαν άστρα…
-Σας παρακαλώ, μπορείτε να μου δώσετε έστω κι ένα βιβλίο;
Ο άνθρωπος χαμογέλασε, της έγνεψε θετικά, κατέβηκε από το κάρο και της είπε:
-Μπορείς να πάρεις σπίτι σου όσα πέσουν κάτω!
Τα βιβλία ξεχύθηκαν με θόρυβο στον σκονισμένο δρόμο και σε λίγο το
παράξενο κάρο χάθηκε σε μια στροφή. Η μητέρα μου τα μάζεψε με λαχτάρα,
νιώθοντας την καρδιά της να χτυπά δυνατά. Όταν τίναξε από πάνω τους τη
σκόνη, ανακάλυψε ότι ανάμεσά τους βρισκόταν κατά τύχη μια ολόκληρη σειρά
από τα παραμύθια του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν.
Από τότε, όταν διάβαζε εκείνες τις ιστορίες τα βράδια, καθεμιά της έδινε
μια μικρή ηλιαχτίδα ελπίδας και μια σιωπηλή εικόνα στην καρδιά, που τη
ζωγράφιζαν τα μισόκλειστα βλέφαρά της. Έτσι μπορούσε έστω και για λίγο ν’
αποκοιμηθεί ήρεμα…
Τα χρόνια πέρασαν και τα βιβλία έφτασαν σ’ εμένα. Τα κουβαλούσα
πάντα μαζί μου στους σκονισμένους δρόμους της ζωής μου. Μα για ποια σκόνη
μιλώ; Μμμ…
Ίσως είχα κατά νου την αστερόσκονη που πέφτει στα μάτια μας, όταν
καθόμαστε σε μια καρέκλα και διαβάζουμε κάποια σκοτεινή νύχτα. Αν, δηλαδή,
διαβάζουμε κάποιο βιβλίο. Γιατί, βέβαια, μπορούμε να διαβάζουμε πολλών ειδών
πράγματα όπως ένα ανθρώπινο πρόσωπο, τις γραμμές στην παλάμη μας, τ’

50. 50
άστρα… Τ’ άστρα είναι βιβλία στον νυχτερινό ουρανό που φωτίζουν το
σκοτάδι.
Όποτε αναρωτιέμαι αν αξίζει να γράψω ένα ακόμη βιβλίο, κοιτάζω τον
ουρανό και λέω στον εαυτό μου ότι το σύμπαν είναι όντως απέραντο και
σίγουρα υπάρχει χώρος για το μικρό μου αστέρι.
Οι σκέψεις των παιδιών Ένα παιδί μετράει τα «βιβλία»
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Υπογραμμίζω το σωστό:
α) Τι θ’ απογίνουν τα βιβλία όταν τα παιδιά πάψουν να διαβάζουν;
• Θα παραμείνουν στα ράφια της βιβλιοθήκης.
• Θα τα φορτώσουμε όλα σ’ ένα διαστημόπλοιο και θα τα στείλουμε στ’
άστρα.
• Οι συγγραφείς θα τα πετάξουν στα σκουπίδια.
β) Τα βιβλία μοιάζουν με άστρα στο νυχτερινό ουρανό γιατί:
• Είναι τόσα πολλά, που δεν μπορούμε να τα μετρήσουμε.
• Είναι τόσο μακριά μας, που μας φαίνεται ακατόρθωτο να τα φτάσουμε.
• Και τα δύο παραπάνω.
γ) Ποιος έδωσε στον συγγραφέα τα πρώτα του βιβλία;
• Τα δανείστηκε από τη βιβλιοθήκη της πόλης του.
• Του τα έδωσε ένας καροτσέρης.
• Ήταν βιβλία της μητέρας του.
Β. Γιατί η μητέρα του παιδιού μπορούσε να αποκοιμηθεί ήρεμα μόνο όταν
διάβαζε τα αγαπημένα της βιβλία; Τι ήταν αυτό που την εμπόδιζε να είναι
ήρεμη;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________

51. 51
Γ. Πώς αντιλαμβάνεσαι τη συγκεκριμένη φράση του κειμένου: «Τ’ άστρα
είναι βιβλία στον νυχτερινό ουρανό που φωτίζουν το σκοτάδι»;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Εκτός από βιβλία τι άλλο μπορεί να διαβάσει κανείς σύμφωνα με το
κείμενο; Συμφωνείς με αυτήν την άποψη του συγγραφέα; Υπογραμμίζω
το σημείο του κειμένου που το αναφέρει.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Ε. Στο κείμενο αναφέρεται η λέξη: «βιβλιοθάλασσα». Ζωγραφίζω
παρακάτω αυτό που μου έρχεται στο μυαλό διαβάζοντας τη λέξη αυτή.

52. 52
Βιογραφικό σημείωμα
Για να γράψουμε το βιογραφικό σημείωμα ενός προσώπου, πρέπει να
συμπεριλάβουμε τα εξής στοιχεία:
Ατομικά στοιχεία Γράφουμε το ονοματεπώνυμο, τον
τόπο και την ημερομηνία γέννησης,
καθώς και πληροφορίες για την
παιδική ηλικία και την οικογένειά του.
Σπουδές και το έργο του Αναφέρουμε τίτλους σπουδών και το
πώς ξεκίνησε το έργο του.
Σημαντικά γεγονότα της ζωής του Αναφέρουμε γεγονότα που σημάδεψαν
τη ζωή του.
Σημαντικές δραστηριότητες Γράφουμε για τις δουλειές με τις
οποίες ασχολήθηκε και για την εξέλιξή
του.
Χαρακτηριστικά στοιχεία
της προσωπικότητάς του
Γράφουμε στοιχεία που τον
χαρακτηρίζουν ως άνθρωπο.
Κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον που
αφορά το πρόσωπο ή το έργο του
Γράφουμε για τα ενδιαφέροντά του ή
για την απήχηση του έργου του,
βραβεύσεις κ.α.
Εργογραφία (εάν πρόκειται για
συγγραφέα)
Κάνουμε έναν κατάλογο με τα έργα
του, παραθέτοντας κυρίως τον τίτλο
και τη χρονολογία κάθε έργου.
Βιβλιοπαρουσίαση
Για να κάνουμε την παρουσίαση ενός βιβλίου, πρέπει να συμπεριλάβουμε τα
εξής στοιχεία:
Τίτλος βιβλίου
Συγγραφέας του βιβλίου Γράφουμε ποιος είναι ο δημιουργός
του βιβλίου. Επιπλέον, μπορούμε να
γράψουμε και το όνομα του
μεταφραστή, αν πρόκειται για
ξενόγλωσσο βιβλίο.
Εκδόσεις Γράφουμε ποιος εκδοτικός οίκος έχει
εκδώσει το βιβλίο. Μπορούμε επίσης
να αναφέρουμε τη χρονολογία
έκδοσής του.

53. 53
Είδος βιβλίου Αναφέρουμε σε ποια κατηγορία
βιβλίων ανήκει το συγκεκριμένο
βιβλίο. π.χ. περιπέτεια, βιογραφία,
λογοτεχνία, επιστημονική φαντασία,
μυστηρίου κ.λπ.
Υπόθεση του βιβλίου Γράφουμε λίγα λόγια για το θέμα του
βιβλίου (τόπος, χρόνος, ήρωες,
σημαντικά γεγονότα).
Κριτική του βιβλίου Γράφουμε τη γνώμη μας για το βιβλίο
(γιατί μας άρεσε ή δε μας άρεσε).
Επιπλέον, μπορούμε να αξιολογήσουμε
το βιβλίο , δίνοντας βαθμολογία.
Σημείωση
Στην αρχή ή στο τέλος της βιβλιοπαρουσίασης μπορούμε να γράψουμε το
ονοματεπώνυμό μας ή τα ονόματα των προσώπων που έκαναν την παρουσίαση
του βιβλίου, καθώς και στοιχεία όπως η ηλικία μας, η τάξη μας, το σχολείο μας.
Κατασκευή σεναρίου
Ένα σενάριο πρέπει να μπορεί να παιχτεί σαν θέατρο. Για να γράψουμε ένα
σενάριο, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τα εξής στοιχεία:
Διάλογος Ο διάλογος γράφεται χωρίς
παύλες.
Στη θέση τους μπαίνουν τα
ονόματα των προσώπων που
μιλούν.
π.χ.
Ελευθερία: Γιώργο, κλείσε το
παράθυρο.
Γιώργος: Δεν το φτάνω. Βρίσκεται
ψηλά.
Οδηγίες Οι οδηγίες δίνονται σε
παρένθεση και συνήθως
γράφονται με πλάγια
γράμματα.
Αφορούν τη στάση του
σώματος, την έκφραση, τις
κινήσεις των προσώπων που
παίζουν το έργο.
Μπορεί επίσης να αφορούν τον
χώρο, τα αντικείμενα που
βρίσκονται στον χώρο, έναν
θόρυβο που ακούγεται, τον
χρόνο που μιλάει κάποιος κ.λπ.
π.χ.
Ο Πέτρος έμεινε ακίνητος και
κοίταζε την πόρτα. Αμέσως
ακούστηκε ένας δυνατός
κρότος.

54. 54
Θέμα έκθεσης
Για πολλούς ανθρώπους το διάβασμα λογοτεχνικών βιβλίων θεωρείται ένα ενδιαφέρον
χόμπι. Για άλλους πάλι είναι κουραστικό και ανώφελο. Εσύ σε ποια κατηγορία ανήκεις;
Τι πιστεύεις ότι προσφέρει η επαφή με τη λογοτεχνία;
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα
Πρόλογος 1η
παράγραφος
Σύντομη
παρουσίαση και
των δύο απόψεων
του θέματος
Κυρίως θέμα
2η
παράγραφος
Η δική μου άποψη
για τα λογοτεχνικά
βιβλία
Θετική ή αρνητική
3η
παράγραφος
Τα ψυχικά οφέλη Ταξίδι σε μακρινούς
κόσμους, περιπέτειες,
βιώματα, χαλάρωση,
γαλήνη, ξεφεύγω από
το άγχος της
καθημερινότητας,
ταύτιση με τον ήρωα
4η
παράγραφος
Τα πνευματικά
οφέλη
Ακονίζω το μυαλό
μου, μαθαίνω
καινούργια
πράγματα,
εμπλουτίζω τις
γνώσεις και το
λεξιλόγιό μου
Επίλογος 5η
παράγραφος
Τα συμπεράσματά
μου
Τι είναι το διάβασμα
για εμένα;
Αν έχεις έναν κήπο και μια βιβλιοθήκη,
έχεις όλα όσα σου χρειάζονται.
Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός

55. 55
10η ενότητα
Μυστήρια - επιστημονική φαντασία
1ο κείμενο
Ταξίδι στον Άρη χωρίς επιστροφή
Μόλις το επικίνδυνο ταξίδι φτάσει στο τέλος του, οι άποικοι θα
ασχοληθούν με την κατασκευή του νέου τους σπιτιού: ενός χώρου 500 τ. μ.,
όπου θα μπορούν να κοιμούνται, να μαγειρεύουν, να γυμνάζονται, ακόμα και να
«σερφάρουν» στο διαδίκτυο, αν και οι ιστοσελίδες θα κάνουν έως και 45 λεπτά
για να «φορτώσουν». Θα καλλιεργούν, θα καλύπτουν τις ενεργειακές τους
ανάγκες μέσω φωτοβολταϊκών, θα ανακυκλώνουν τα σκουπίδια και το νερό
τους, θα διεξάγουν πειράματα και θα στέλνουν αναφορές στη βάση τους. Για την
ακρίβεια, η αποστολή τους θα μπορούσε να λαμβάνει χώρα σε κάποιο
απομακρυσμένο τοπίο της Γης - με μία διαφορά: οι εθελοντές συμμετέχοντες
του προγράμματος Mars One θα βρίσκονται στον πλανήτη Άρη, δίχως τη
δυνατότητα να γυρίσουν πίσω, καθώς δε διαθέτουμε την τεχνογνωσία για ένα
διαπλανητικό ταξίδι μετ’ επιστροφής.
Η συγκεκριμένη λεπτομέρεια δε φαίνεται να προβληματίζει τα
περισσότερα από 200.000 άτομα από 140 χώρες, που κατέθεσαν αιτήσεις
συμμετοχής σε διάστημα πέντε μηνών. Τέσσερις από τους 705 υποψηφίους, που
πέρασαν με επιτυχία τα πρώτα στάδια επιλογής, αναμένεται να επανδρώσουν
την πρώτη ανθρώπινη αποικία στον Άρη, αφού ολοκληρώσουν ένα οκταετές
πρόγραμμα εκπαίδευσης. Μολονότι η μη κυβερνητική οργάνωση Mars One
υπολογίζει στην οικονομική στήριξη του ευρέος κοινού - ο καθένας έχει τη
δυνατότητα να γίνει «χορηγός» της αποστολής μέσω της ιστοσελίδας
www.mars-one.com, οι ιδρυτές της δεν είναι ονειροπόλοι ερασιτέχνες, αλλά
επαγγελματίες της επιστήμης και των επιχειρήσεων, ενώ στους μόνιμους
συμβούλους τους συμπεριλαμβάνονται αστροφυσικοί, αεροναυπηγοί κ.α.
Πώς, όμως, δικαιολογείται η επένδυση έξι δισεκατομμυρίων δολαρίων για
την αποστολή τεσσάρων ανθρώπων στον Κόκκινο Πλανήτη σε εποχή
οικονομικής ύφεσης, πολέμων και επιδημιών; Ο αστροναύτης Μπαζ Όλντριν, ο
δεύτερος άνθρωπος που πάτησε το 1969 στη Σελήνη, λίγα λεπτά μετά τον Νιλ
Άρμστρονγκ, επιχειρεί να δώσει μία απάντηση στο βιβλίο του «Αποστολή στον
Άρη». Υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να θέσουν ως στόχο τη μόνιμη
εγκατάσταση στον Άρη. Την άποψη πως η αποίκιση άλλων πλανητών είναι
απαραίτητη για την επιβίωση της ανθρωπότητας ενστερνίζονται, μεταξύ άλλων,
ο Στίβεν Χόκινγκ, o διοικητής της NASA, Τσαρλς Μπόλντεν, αλλά και
προσωπικότητες εκτός του επιστημονικού χώρου - όπως ο σκηνοθέτης

56. 56
Κρίστοφερ Νόλαν, που στην ταινία του, το «Interstellar», εστιάζει στην
αναζήτηση ενός νέου «σπιτιού» για τους κατοίκους της ανεπανόρθωτα
κατεστραμμένης Γης.
Από τεχνική άποψη, οι λόγοι που καθιστούν τον Άρη ιδανικό για
εγκατάσταση είναι απλοί: βρίσκεται σχετικά κοντά, διαθέτει υπόγεια
αποθέματα νερού και ατμόσφαιρα, οι μέρες του διαρκούν λίγο περισσότερο από
τις γήινες - για την ακρίβεια 24 ώρες, 39 λεπτά και 35 δευτερόλεπτα- , η
θερμοκρασία του δεν είναι υπερβολικά υψηλή ή χαμηλή και η βαρύτητά του
είναι μόλις 38% μικρότερη από της Γης.
Αποικίες στον Άρη από το
πρόγραμμα Mars One. Οι πρώτοι
τέσσερις άποικοι αναμένεται να
αναχωρήσουν το 2024 - μία
δεκαετία νωρίτερα από τους
αστροναύτες που σχεδιάζει να
στείλει η NASA.
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Πώς σχετίζεται ο τίτλος του κειμένου με την πρώτη παράγραφο;
Αιτιολογώ την απάντησή μου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποιες εικόνες σου έρχονται στον νου, διαβάζοντας το παραπάνω
κείμενο; Σε προβληματίζει κάποια από αυτές;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

57. 57
Γ. Ποιοι είναι οι λόγοι που θα μπορούσαμε να εγκατασταθούμε χωρίς
ιδιαίτερα προβλήματα στον Κόκκινο Πλανήτη;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
2ο κείμενο
Τα θαύματα του κόσμου
Rapa Nui, γίγαντες από «στάχτη»
Μοάι (Moai): μία λέξη μάλλον άγνωστη στους περισσότερους. Έτσι
ονομάζονται τα πέτρινα αγάλματα του Νησιού του Πάσχα, το οποίο σήμερα
ονομάζεται Rapa Nui. Το νησί βρίσκεται στη μέση του Ειρηνικού Ωκεανού, πολύ
μακριά από ηπείρους και άλλες στεριές. Τα αγάλματα είναι γιγάντιες πέτρινες
μορφές, που ανέκαθεν δημιουργούσαν ερωτηματικά και μυστήριο σε ερευνητές
και επιστήμονες: πώς δηλαδή και γιατί οι κάτοικοι του νησιού έφτιαξαν στις
ακτές αυτά τα αγάλματα; Πώς μετέφεραν τις τεράστιες πέτρες από το
εσωτερικό του νησιού; Γιατί τα αγάλματα έχουν γυρίσει την πλάτη τους στη
θάλασσα, αντί να την ατενίζουν;
Ζυγίζουν τουλάχιστον 14 τόνους το καθένα, ενώ το ύψος τους φτάνει και
τα 21 μέτρα! Τα αγάλματα αναπαριστούν ανδρικά τεράστια κεφάλια και είναι
λαξευμένα από ηφαιστειακή πέτρα που βρίσκεται στο εσωτερικό του νησιού. Οι
Ευρωπαίοι εξερευνητές τα πρωτοείδαν το 1722 (ήταν Κυριακή του Πάσχα, από
αυτό το γεγονός πήρε την πρώτη του ονομασία το νησί) και από τότε δεν έχει
δοθεί πειστική απάντηση στα ερωτήματα που τα συνοδεύουν.
Το νησί είναι σήμερα ακατοίκητο. Κατοικήθηκε σύμφωνα με τους
αρχαιολόγους μεταξύ του 700 και του 800 μ. Χ. από Πολυνήσιους, που
ταξίδεψαν στη θάλασσα πάνω σε μονόξυλα! Τα γιγάντια αγάλματα πρέπει να
κατασκευάστηκαν μεταξύ του 1.400 και του 1.600 μ. Χ. και είναι περίπου 900.
Δεν αναπαριστούν θεότητες, όπως συμβαίνει σε πολλά μεγάλα δημιουργήματα
αρχαίων πολιτισμών, αλλά μάλλον τους προγόνους των κατασκευαστών ή
σημαντικούς ηγέτες του νησιού. Κάποιοι πιστεύουν ότι είναι ιερείς, που
επικοινωνούν με τους θεούς για λογαριασμό των κατοίκων.
Η αρχαιολόγος Annevon Tilburg απέδειξε ότι τα αγάλματα
μεταφέρθηκαν από το εσωτερικό του νησιού στις ακτές με τον εξής τρόπο:

58. 58
κατασκευάζονταν στα λατομεία πέτρας, στη συνέχεια τα τοποθετούσαν σε
κορμούς δέντρων και με τη βοήθεια 70 ανδρών τα κυλούσαν στις παραλίες. Ο
επιστήμονας Ron Fisher από την άλλη, υποστηρίζει ότι τα Moai δείχνουν
ανθρώπους της ανώτερης τάξης του νησιού, που ονομάζονταν «Μακριά αυτιά»
(τα Moai έχουν μακριά αυτιά). Την κατασκευή τους ανέλαβε η κατώτερη τάξη
του νησιού, που αποτελούνταν από τα «Κοντά αυτιά»!
Το μεγαλύτερο όρθιο Moai ζυγίζει 82 τόνους, έχει ύψος 9,80 μέτρα και
ονομάζεται Paro. Το μικρότερο όρθιο Moai, στην τοποθεσία Poike, έχει ύψος
μόλις 1,13 μέτρα, ενώ έχει βρεθεί και πεσμένο στο λατομείο Moai (δε
μεταφέρθηκε στις ακτές), με ύψος 21,60 μέτρα και βάρος περίπου 160 τόνους!
Το νησί δεν είναι στις μέρες μας ακατοίκητο μόνο από ανθρώπους, αλλά
και από δέντρα και ζώα! Υπολογίζεται ότι υπήρχαν σε αυτό περίπου 16
εκατομμύρια φοίνικες σε πυκνά δάση και φυσικά μία πλούσια πανίδα. Αλλά οι
άνθρωποι έκοβαν συνεχώς τα δέντρα, για να ανάψουν φωτιά, να
κατασκευάσουν μονόξυλα για τα ταξίδια τους και να μεταφέρουν τα γιγάντια
Moai στις ακτές. Έτσι σιγά σιγά τα δάση χάθηκαν! Όσο για τα ζώα; Μία έφοδος
αρουραίων στο νησί, που τους έφεραν κατά λάθος οι πρώτοι λευκοί εξερευνητές
με τα πλοία τους, και ο γρήγορος πολλαπλασιασμός τους, προκάλεσε την
εξαφάνιση των χιλιάδων ζώων, κυρίως πουλιών, που υπήρχαν στο νησί!
Moai σε παράταξη Το λατομείο κατασκευής Moai με… καπέλο!
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Ποια είναι τα ερωτήματα που αφορούν τα αγάλματα στο Νησί του
Πάσχα;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

59. 59
Β. Ποιες είναι οι συνήθεις διαστάσεις των Moai; Αναφέρω το μεγαλύτερο
και το μικρότερο που έχουν βρεθεί στο νησί.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Τι υποστηρίζουν οι δύο επιστήμονες που αναφέρονται στο κείμενο;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Ποια οικολογική καταστροφή συνέβη στο νησί; Ποιοι είναι υπεύθυνοι
γι’ αυτή;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Ε. Για ποιον λόγο και πότε κατασκευάστηκαν τα αγάλματα; Από ποιους;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Στ. Γράφω την περίληψη χωρίς να χρησιμοποιήσω αυτούσιες φράσεις
του κειμένου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

60. 60
Θέμα έκθεσης:
Με αφορμή τον τίτλο της 10ης ενότητας «μυστήρια - επιστημονική φαντασία»
αφηγούμαι μία φανταστική ιστορία.
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα αφήγησης
(έχει γίνει εκτενής αναφορά στην 1η ενότητα)
Πρόλογος 1η παράγραφος Πότε έγινε ή θα γίνει η
ιστορία που θα
αφηγηθούμε;
Πού έγινε ή θα γίνει;
Ποια είναι τα πρόσωπά;
(ο χρόνος μπορεί να είναι
απροσδιόριστος
π. χ. Μια μέρα, κάποτε,
μια φορά, κάποια
στιγμή κτλ.
Ο χώρος είναι
φανταστικός.
Τα πρόσωπα μπορεί να
είναι φανταστικά.
Κυρίως θέμα
2η παράγραφος Η αρχή της ιστορίας
3η παράγραφος Η συνέχεια της ιστορίας
4η παράγραφος Κάποιο πρόβλημα που
παρουσιάστηκε κατά τη
διάρκεια της ιστορίας.
5η παράγραφος Πώς οι ήρωες της
ιστορίας έλυσαν το
πρόβλημα αυτό;
6η παράγραφος Το τέλος της περιπέτειας
των ηρώων
Επίλογος 7η παράγραφος Οι σκέψεις και τα
συναισθήματα των
ηρώων

61. 61
11η ενότητα
Παιχνίδια
1ο κείμενο
Καρδίτσα, το ελληνικό Άμστερνταμ του ποδηλάτου!
Πρωτοπόρος πόλη σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά τη χρήση του ποδηλάτου
είναι η πόλη της Καρδίτσας αφού σύμφωνα με μελέτη του Εθνικού Μετσόβιου
Πολυτεχνείου το 30% των ημερήσιων μετακινήσεων στο κέντρο της πόλης
πραγματοποιούνται με ποδήλατο.
Επίσης διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο ποδηλατοδρόμων στην Ελλάδα το
οποίο μεγαλώνει συνεχώς τα τελευταία χρόνια με πόρους και του Γ’ Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης.
Η μαζική χρήση ποδηλάτου στην Καρδίτσα, που μπορεί να συγκριθεί μόνο
με τις πόλεις της βόρειας Ευρώπης, δεν είναι χωρίς προβλήματα, αφού
προκύπτει συχνά σύγκρουση χρήσεων στους δρόμους της πόλης ανάμεσα σε
πεζούς, ποδηλάτες και αυτοκίνητα.
Με δεδομένο ότι η Καρδίτσα δε διαφέρει από άποψη δόμησης και
κυκλοφοριακού φόρτου από κάθε άλλη σύγχρονη ελληνική πόλη, η κατασκευή
ποδηλατοδρόμων ήταν μια λύση τολμηρή η οποία διαφοροποίησε τελικά τόσο
πολύ το προφίλ της πόλης.
Οκτώ πλεονεκτήματα του ποδηλάτου συγκριτικά με άλλα μέσα μεταφοράς:
1. Η αγορά και συντήρηση ενός ποδηλάτου κοστίζει ελάχιστα.
2. Κινείται με την ενέργεια που παίρνει ο άνθρωπος από την τροφή του. Δεν
καταναλώνει λοιπόν καύσιμα και επιπλέον δεν έχει έξοδα λειτουργίας όπως
παρκάρισμα, φόρους κ.λπ.
3. Είναι το πιο ευέλικτο μέσο μεταφοράς (δε σταματά στο μποτιλιάρισμα).
4. Παρκάρει παντού (10 ποδήλατα πιάνουν χώρο ίσο με ένα αυτοκίνητο).
5. Μεταφέρεται εύκολα πάνω από σκάλες, πεζοδρόμια και πεζοδρόμους.
6. Το ποδήλατο μαζί με το κολύμπι και το τρέξιμο, θεωρούνται τα πιο αερόβια
αθλήματα, οπότε αθλείσαι ταυτόχρονα.
7. Το ποδήλατο είναι ένα φιλικό για το περιβάλλον μέσο μετακίνησης.
8. Το ποδήλατο προσφέρεται και για ψυχαγωγία.
Είδη ποδηλάτων Ποδηλατοπορεία Ποδηλατόδρομος

62. 62
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Για ποιους λόγους η Καρδίτσα ονομάζεται «το ελληνικό Άμστερνταμ»
(η ολλανδική πόλη είναι φημισμένη για την καθημερινή χρήση
ποδηλάτων στις μετακινήσεις);
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποια είναι τα προβλήματα που προκύπτουν από τη μαζική χρήση
ποδηλάτου στην Καρδίτσα; Πώς αντιμετωπίζονται;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Γράφω ένα γράμμα στους γονείς μου και τους προτρέπω να ξεκινήσουν
να χρησιμοποιούν ποδήλατο. Μπορώ να χρησιμοποιήσω τα
πλεονεκτήματα που αναφέρονται στο κείμενο, χωρίς να αντιγράψω
αυτούσιες τις φράσεις.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________

63. 63
2ο κείμενο
Ηλεκτρονικά παιχνίδια: τα υπέρ και τα κατά
Η εικόνα ενός παιδιού που έχει γίνει «ένα» με την καρέκλα του και έχει τα
μάτια «καρφωμένα» στο ηλεκτρονικό του παιχνίδι είναι, στην εποχή μας,
ιδιαίτερα οικεία. Ακόμα κι όταν βρίσκεται μαζί με άλλους συνομηλίκους του,
μπορεί να παίζουν απλά δίπλα - δίπλα και η μόνη κουβέντα που ανταλλάσσουν
να είναι: «Εσύ τι σκορ έχεις;». Για τη δική μας γενιά, που μεγάλωσε τρέχοντας
στις γειτονιές και παίζοντας κυνηγητό ή κρυφτό, αυτή η κατάσταση μοιάζει
εξωπραγματική. Όμως, τα δεδομένα έχουν αλλάξει πολύ από τότε. Τα παιδιά
στην πόλη, που δεν μπορούν ελεύθερα να παίξουν, έχουν μεταφέρει την έννοια
του παιχνιδιού από τους δρόμους στον υπολογιστή ή την κονσόλα τους. Από την
άλλη μεριά, η τεχνολογία εξελίχθηκε αλματωδώς τα τελευταία χρόνια. Τα
ηλεκτρονικά παιχνίδια της δεκαετίας του ’80 «έσβησαν» σταδιακά κάτω από
την επιτυχία των καινούργιων, ηλεκτρονικών παιχνιδιών, που προσφέρουν
ποικιλία, καλύτερα γραφικά, συναρπαστικούς ήρωες και σαφώς πιο
ενδιαφέρουσα πλοκή. Το ερώτημα όμως για τους γονείς παραμένει: κινδυνεύει ή
επωφελείται το παιδί από τα παιχνίδια αυτά;
Τα θετικά
Α. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι διασκεδαστικά και αναπτύσσουν τη
δημιουργικότητα και τη φαντασία.
Β. Βοηθούν το παιδί να εξοικειώνεται με την τεχνολογία.
Γ. Αυξάνουν την αυτοπεποίθησή του, αφού του δίνουν τη δυνατότητα του
ελέγχου.
Δ. Αναπτύσσουν την ικανότητα απομνημόνευσης του παιδιού.
Ε. Ορισμένα παιχνίδια, που ενσωματώνουν διαφορετικές Γλώσσες,
αναδεικνύουν τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των πολιτισμών,
δηλαδή αποτελούν χρήσιμα εκπαιδευτικά εργαλεία και μεθόδους ομαλής
κοινωνικοποίησης.
Τα αρνητικά
Α. Η υπερβολική έκθεση σε βίαια βιντεοπαιχνίδια μπορεί να έχει αρνητικές
επιπτώσεις στην κοινωνική συμπεριφορά του παιδιού. Μην μπερδεύετε,
όμως, τα βίαια παιχνίδια με τα παιχνίδια, για παράδειγμα, στρατηγικής.
Β. Πολλοί πιστεύουν πως τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να προκαλέσουν
εθισμό στα παιδιά. Ο εθισμός αυτός είναι πιθανό να οδηγήσει σε
προβλήματα υγείας και καταναλωτικής συμπεριφοράς, καθώς και κακή
επίδοση στο σχολείο. Βέβαια, για να φτάσει ένα παιδί να εθιστεί, υπεύθυνος
θα είναι ο γονιός που δεν ασχολείται και δεν έχει τον έλεγχο του παιδιού του,
και όχι το παιχνίδι.
Γ. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μαζί με την τηλεόραση αποτελούν τον δεύτερο
παράγοντα πρόκλησης παχυσαρκίας, μετά την κατανάλωση πρόχειρου
φαγητού.

64. 64
Μήπως αναγνωρίζεις τον εαυτό σου; Παλιά ηλεκτρονικά παιχνίδια
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Για ποιους λόγους τα ηλεκτρονικά παιχνίδια έχουν κερδίσει τις
προτιμήσεις των παιδιών;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
Β. Οι γονείς μου ανησυχούν για τη συνήθειά μου να παίζω ηλεκτρονικά
παιχνίδια. Τι θα τους έλεγα, ώστε να τους καθησυχάσω; Χρησιμοποιώ τα
θετικά που αναφέρονται στο κείμενο και προσπαθώ να τους απαντήσω
με επιχειρήματα.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________

65. 65
Γ. Οι γονείς μου επιμένουν και μού παρουσιάζουν τα αρνητικά που
αναφέρονται στο κείμενο. Τι θα τους απαντούσα, προκειμένου να μού
επιτρέψουν να συνεχίσω να παίζω με ηλεκτρονικά; Προσπαθώ να τους
απαντήσω με επιχειρήματα.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Περιγραφή ομαδικού παιχνιδιού
Για να περιγράψουμε ένα ομαδικό παιχνίδι αναφέρουμε τα εξής στοιχεία:
Την ονομασία του παιχνιδιού Ένα γνωστό παιχνίδι στα αρχαία
χρόνια ήταν τα πεντόλιθα.
Τον χώρο στον οποίο παίζεται Το παιχνίδι αυτό παιζόταν συνήθως
μέσα στο σπίτι ή και στις αυλές των
σπιτιών.
Τον αριθμό των ομάδων ή των
παιδιών
Στο παιχνίδι μπορούσαν να πάρουν
μέρος όσα παιδιά ήθελαν - από δύο και
πάνω.
Τα υλικά που χρειάζονται Κάθε παιδί είχε συγκεντρωμένα πέντε
πετραδάκια ή κότσια κοντά στα πόδια
του.
Τον τρόπο με τον οποίο καθορίζονται
οι ομάδες και η σειρά που θα παίξουν
Η σειρά με την οποία θα έπαιζαν τα
παιδιά κανονιζόταν με διάφορους
τρόπους: με λάχνισμα, με την
απαγγελία στίχων ή ακόμα και ύστερα
από συμφωνία μεταξύ τους.
Τον τρόπο με τον οποίο παίζεται το
παιχνίδι (οδηγίες και κανόνες)
Κάθε παίκτης πετούσε ένα πετραδάκι
ψηλά και έπρεπε να το ξαναπιάσει,
αφού πρώτα είχε πάρει από κάτω ένα
ακόμα πετραδάκι. Αν πετύχαινε στην
πρώτη του προσπάθεια, συνέχιζε
πετώντας πάλι ψηλά ένα πετραδάκι,
το οποίο έπρεπε να ξαναπιάσει, με την

66. 66
προϋπόθεση ότι θα είχε προλάβει να
πάρει από κάτω δύο πετραδάκια. Αν
τα κατάφερνε, συνέχιζε πιάνοντας από
κάτω τρία πετραδάκια, και αυτό
συνεχιζόταν μέχρι να χάσει, οπότε
ξεκινούσε ο δεύτερος παίκτης.
Τον νικητή του παιχνιδιού Όταν τελείωναν όλοι οι παίκτες,
τελείωνε ο πρώτος γύρος. Νικητής
ήταν αυτός που κέρδιζε και στους
τέσσερις γύρους.
Θέμα έκθεσης
Περιγράφω το αγαπημένο μου παιχνίδι.
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα
Πρόλογος 1η παράγραφος - Πώς ονομάζεται.
- Τι παιχνίδι είναι (παραδοσιακό,
επιτραπέζιο, ηλεκτρονικό, πνευματικό κ.λπ.).
- Πώς χαρακτηρίζεται (εύκολο, γρήγορο,
διασκεδαστικό κ.λπ.).
- Τι ικανότητες χρειάζεται.
Κυρίως θέμα
2η παράγραφος - παραδοσιακό
(χώρος, αντικείμενα)
- επιτραπέζιο (ηλικίες, περιεχόμενο, υλικό)
- ηλεκτρονικό (σε ποια συσκευή παίζεται)
- πνευματικό (περιεχόμενο)
3η παράγραφος Κανόνες - οδηγίες*
Περιγραφή - διαδικασία
4η παράγραφος Σκοπός - ποιος είναι ο νικητής.
5η παράγραφος Ποιες ικανότητες και δεξιότητες του
ανθρώπου καλλιεργεί.
Επίλογος 6η παράγραφος Ο λόγος που μου αρέσει το συγκεκριμένο
παιχνίδι.
* Σημείωση
Για να δώσουμε οδηγίες, χρησιμοποιούμε ρήματα σε Αόριστο προστακτικής ή
Αόριστο υποτακτικής ή Ενεστώτα οριστικής.
π.χ.
− Αρπάξτε γρήγορα το μαντίλι.
− Να αρπάξετε γρήγορα το μαντίλι.
− Αρπάζουμε γρήγορα το μαντίλι.

67. 67
Περιγραφή προσώπου
Στα περιγραφικά κείμενα περιγράφουμε κάτι, «ζωγραφίζουμε» με λέξεις τοπία,
αντικείμενα, γιορτές, εκδρομές, έθιμα, ζώα, πρόσωπα, χώρους, κτίρια και καταστάσεις.
Σκοπός μας είναι να σχηματίσει ο αναγνώστης ολοκληρωμένη εικόνα για το αντικείμενο
της περιγραφής μας. Αποφεύγουμε τις κοινές και ασήμαντες λεπτομέρειες.
Χρησιμοποιούμε συνήθως χρόνο Ενεστώτα και τοπικούς και επιθετικούς
προσδιορισμούς.
Για να περιγράψουμε ένα πρόσωπο αναφέρουμε τα εξής στοιχεία:
Πρόλογος 1η
παράγραφος
Ποιο είναι το πρόσωπο που πρόκειται να περιγράψουμε.
Το όνομά του.
Πώς το γνωρίσαμε.
Το επάγγελμά του ή την ιδιότητά του.
Την ηλικία του.
Τον τόπο καταγωγής και τον τόπος κατοικίας του.
Κυρίως
θέμα
2η
παράγραφος
Εξωτερική περιγραφή:
Σωματικά χαρακτηριστικά, ανάστημα (ψηλός, κοντός,
γεροδεμένος, παχύς ή αδύνατος)
Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του:
μέτωπο, μάτια - βλέμμα, γαλανομάτης, μύτη, στόμα, σαγόνι,
μαλλιά, μελαχρινός, σαρκώδη χείλη, αμυγδαλωτά μάτια,
ρυτίδες έκφρασης, φακίδες
Χαρακτηριστικές κινήσεις: βάδισμα, τρόπος ομιλίας,
γλυκομίλητος, αυστηρός
Ντύσιμο
3η
παράγραφος
Εσωτερική περιγραφή - χαρακτήρας:
προτερήματα (καλός, ήρεμος, ευγενικός, έξυπνος, έμπιστος,
πρόσχαρος, εξυπηρετικός, ταλαντούχος, περιποιητικός,
σοβαρός, πρόθυμος, συμπαθητικός κ.ά.)
ελαττώματα (εγωιστής, πεισματάρης, νευρικός, επιπόλαιος,
αυστηρός, φλύαρος κ.ά.)
4η
παράγραφος
Πώς συμπεριφέρεται στους ανθρώπους που
συναναστρέφεται. Η συμπεριφορά του προς την οικογένειά
του, τους φίλους του, στο σχολείο, στη δουλειά του.
Οι σχέσεις μας με τον άνθρωπο που περιγράφουμε.
Περιστατικά που μας συνδέουν. Οι ιδιαίτερες συνήθειές μας.
Επίλογος 5η
παράγραφος
Γενικές κρίσεις και εντυπώσεις ή τι σκέφτομαι και τι
αισθάνομαι γι' αυτόν.
Σημείωση
Η περιγραφή ενός προσώπου ξεκινά πάντα από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του και
επεκτείνεται στα εσωτερικά.

68. 68
13η ενότητα
Κατασκευές
1ο κείμενο
Οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας και ο πύργος των
μυρωδικών
Πριν από 2.600 χρόνια περίπου, στη Βαβυλώνα της Μεσοποταμίας, η
γυναίκα του βασιλιά Ναβουχοδονόσορα Β’ έπληττε. Νοσταλγούσε τα βουνά και
τους θαμνώδεις λόφους της πατρίδας της, της Περσίας. Τότε ο βασιλιάς και
σύζυγός της διέταξε να φυτέψουν σε μεγάλες βαθμιδωτές εκτάσεις φυτά και
ψηλά δέντρα. Ένα θαύμα κι ένα κατόρθωμα της τεχνικής, γιατί, σε μια άγονη
χώρα, έπρεπε να καταφέρουν να φτιάξουν ένα τεράστιο σύστημα ύδρευσης γι’
αυτούς τους κρεμαστούς κήπους!
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή έφεραν στο φως
μερικά από τα κυριότερα μνημεία της αρχαίας Βαβυλώνας. Ανάμεσά τους
βρέθηκαν τα ερείπια τεράστιων οικοδομών. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι τα
οικοδομήματα αυτά στήριζαν τις ταράτσες στις οποίες, χάρη στο παχύ στρώμα
χώματος που είχε μεταφερθεί εκεί, ήταν φυτεμένοι οι κρεμαστοί κήποι, που
ήταν ένα από τα επτά θαύματα της αρχαιότητας.
Ο πύργος των μυρωδικών είναι μια κατασκευή που προέρχεται από τη
συνάντηση της ιστορίας με την κηπουρική και την κουζίνα. Ο πύργος είναι ο
ιδανικός κήπος των μυρωδικών. Δεν πιάνει χώρο, μας επιτρέπει να έχουμε
πολλά φυτά, διατηρείται υγρός, ενώ, αν τον τοποθετήσουμε κοντά στον ήλιο,
κρατάει τη ζέστη που χρειάζονται ορισμένα φυτά.
Για την κατασκευή χρειαζόμαστε: 5 γλαστράκια, το ένα μεγαλύτερο από
το άλλο, χώμα και λίπασμα, φυτά ή σπόρους μυρωδικών.
Οδηγίες κατασκευής
• Διαλέγουμε πέντε πήλινα γλαστράκια διαφορετικών μεγεθών και τα
γεμίζουμε με μείγμα χώματος και λιπάσματος περίπου μέχρι τη μέση.
• Αρχίζουμε από το μεγαλύτερο γλαστράκι, βάζοντας μέσα ένα αρωματικό
φυτό που του αρέσει η δροσιά, όπως είναι η μέντα, ο δυόσμος, ο
βασιλικός κ.α.
• Βάζουμε μέσα το δεύτερο γλαστράκι, βυθίζοντάς το καλά στο χώμα του
πρώτου και συμπληρώνουμε χώμα γύρω γύρω.
• Συνεχίζουμε έτσι μέχρι την κορυφή του πύργου, κρατώντας για τους
τελευταίους ορόφους τα φυτά που τους αρέσει πολύ η ζέστη.
• Μπορούμε να βάλουμε τον πύργο των μυρωδικών στο περβάζι ενός
παραθύρου, στην κουζίνα για παράδειγμα.

69. 69
Οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας Διάφορα μυρωδικά στο περβάζι
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Γιατί οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας θεωρούνται ένα από τα επτά
θαύματα του αρχαίου κόσμου;
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποια είναι η σχέση των Κρεμαστών Κήπων με τον πύργο των
μυρωδικών;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του πύργου των μυρωδικών;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Θα προτιμούσες να ταξιδέψεις στη Βαβυλώνα της Μεσοποταμίας ή
στην Περσία; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

70. 70
2ο κείμενο
Κατασκευή χαρταετού
Οδηγίες για να φτιάξω τον δικό μου χαρταετό.
Πώς να φτιάξετε τον δικό σας χαρταετό:
Για χαρταετό σε σχήμα διαμαντιού θα χρειαστείτε τα εξής υλικά:
- Σπάγκο
- Κόλλα ή κολλητική ταινία
- Ανθεκτικό χαρτί (102 cm x 102 cm)
- Δύο ανθεκτικές βέργες από καλάμι ή ελαφρύ ξύλο. Η μία πρέπει να έχει μήκος
90 cm και η άλλη 102 cm.
- Μαρκαδόρους και μπογιές για να διακοσμήσετε τον χαρταετό σας.
Οδηγίες:
1. Τοποθετήστε τη μικρότερη βέργα οριζοντίως και κάθετα επί της μακρύτερης
βέργας σχηματίζοντας έναν σταυρό. Η μικρή βέργα δεν πρέπει να τοποθετηθεί
ακριβώς στο μέσο της μεγαλύτερης αλλά λίγο ψηλότερα, ενώ τα άκρα της
μικρής βέργας πρέπει να απέχουν ακριβώς το ίδιο από την ένωσή τους με την
μεγαλύτερη βέργα.
2. Δέστε γερά μεταξύ τους τις δύο βέργες.
3. Στα τέσσερα άκρα του σταυρού που σχηματίστηκε φτιάξτε εγκοπές αρκετά
βαθιές ώστε να μπορείτε να περάσετε από μέσα τον σπάγκο που
χρησιμοποιείτε. Περάστε σπάγκο μέσα από τις τέσσερις εγκοπές. Κάντε μια
θηλιά στο πάνω μέρος του σταυρού με τον σπάγκο και στερεώστε τον δένοντάς
τον γύρω από τη βέργα. Τεντώστε τον σπάγκο τραβώντας τον από το κάτω
μέρος του σταυρού και κάντε και εκεί μια θηλιά. Ο σπάγκος πρέπει να είναι
τεντωμένος, αλλά όχι τόσο ώστε να λυγίζει τις βέργες. Στερεώστε καλά τον
σπάγκο και κόψτε το κομμάτι που σας περίσσεψε.
4. Απλώστε το χαρτί πάνω στον σταυρό. Κόψτε το γύρω γύρω αφήνοντας
περιθώριο 2 - 3 cm. Διπλώστε τις άκρες αυτές (το περιθώριο) γύρω από τον
τεντωμένο σπάγκο και κολλήστε το με ταινία ή κόλλα ώστε το χαρτί να είναι
τεντωμένο.
5. Κόψτε ένα κομμάτι σπάγκου περίπου 122 cm και δέστε τη μια άκρη στη θηλιά
στο επάνω μέρος του σταυρού και την άλλη στη θηλιά στο κάτω μέρος του
σταυρού. Κάντε μια θηλιά στον σπάγκο αυτό, ακριβώς πάνω από την ένωση των
βεργών. Από αυτήν τη θηλιά θα περάσει η καλούμπα.
6. Με ένα κομμάτι σπάγκο στον οποίο θα δέσετε κορδέλες σε απόσταση περίπου
10 cm η μία από την άλλη θα φτιάξετε την ουρά του χαρταετού. Στερεώστε την
ουρά στη θηλιά στο κάτω μέρος του σταυρού.
7. Διακοσμήστε τον χαρταετό σας. Ο χαρταετός σας είναι έτοιμος.

71. 71
Το δέσιμο στις βέργες - το σχήμα του χαρταετού - ιδέες για τη διακόσμησή του
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Πώς θα διακοσμούσα τον χαρταετό μου; Διαλέγω ένα συγκεκριμένο
θέμα και εξηγώ γιατί το επέλεξα.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποια ημέρα του χρόνου πετάμε χαρταετό; Γράφω κι άλλα έθιμα αυτής
της μέρας. Από πού προέρχεται η συνήθεια του πετάγματος του
χαρταετού;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Σχεδιάζω έναν χαρταετό σε φύλλο Α4 και γράφω πάνω σε αυτόν τα
όνειρά μου.

72. 72
Περιγραφή κατασκευής
Για να περιγράψουμε μια κατασκευή, πρέπει να συμπεριλάβουμε τα εξής στοιχεία:
Υλικά
κατασκευής
Αναφέρουμε τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν
στη συγκεκριμένη κατασκευή.
π.χ.
πέτρα, ξύλο, χαρτόνι,
σίδερο κ.α.
Εξωτερικά
χαρακτηριστικά
Γράφουμε πώς είναι εξωτερικά η κατασκευή. π.χ.
έχει σχήμα κυλινδρικό
και ύψος αρκετών
μέτρων
Εσωτερικά
χαρακτηριστικά
Γράφουμε πώς είναι εσωτερικά η κατασκευή. π.χ.
έχει πέντε μεγάλες
αίθουσες
Πρόσθετες
πληροφορίες
Αν περιγράφουμε μια ανθρώπινη κατασκευή,
μπορούμε να αναφέρουμε τη χρονολογία, τον
δημιουργό ή τους δημιουργούς της κατασκευής
καθώς και τον σκοπό που αυτή εξυπηρετεί.
Οδηγίες για τη δημιουργία μιας κατασκευής
Για να δώσουμε οδηγίες για τη δημιουργία μιας κατασκευής, πρέπει να
συμπεριλάβουμε τα εξής στοιχεία:
Υλικά Αναφέρουμε τα υλικά και τα εργαλεία που θα
χρειαστούμε για να φτιάξουμε τη συγκεκριμένη
κατασκευή.
π.χ.
χαρτόνι, κόλλα,
ψαλίδι κ.α.
Τρόπος
εργασίας
Αναφέρουμε την πορεία ή τα στάδια που
πρέπει να ακολουθήσουμε για να φτιάξουμε
την κατασκευή.
π.χ.
- Αρχικά
παρατηρούμε τις
φωτογραφίες της
κατασκευής.
- Έπειτα διαβάζουμε
τις οδηγίες.
Τεχνικές οδηγίες Γράφουμε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε για να
φτιάξουμε την κατασκευή.
π.χ.
- Στην αρχή μετράμε
με τον χάρακα…
- Έπειτα κόβουμε το
χαρτόνι.
- Κατόπιν κολλάμε
τα διάφορα
τμήματα.
Πρόσθετες
πληροφορίες
Μπορούμε να δώσουμε συμβουλές για την
επιτυχία της κατασκευής ή λύσεις σε
προβλήματα που μπορεί να συναντήσουμε
κατά τη δημιουργία της κατασκευής.

73. 73
15η ενότητα
Τηλεόραση
1ο κείμενο
Η επίδραση της τηλεόρασης στα παιδιά μας
«Στις περισσότερες χώρες του κόσμου, η τηλεόραση έχει μεγαλύτερη
επιρροή στη ζωή των νέων, απ’ οτιδήποτε άλλο. Πολλές φορές αυτό το γεγονός
δεν αναγνωρίζεται: κανένας γονιός δε θα καλούσε έναν άγνωστο στο σπίτι του
να διδάξει τα παιδιά του για 3 - 5 ώρες κάθε μέρα, και όμως η τηλεόραση αυτό
κάνει ακριβώς».
Πολλοί γονείς, παιδαγωγοί, γιατροί και ψυχολόγοι δεν έχουμε εκτιμήσει
σωστά την επιρροή της παντοδύναμης τηλεόρασης. Δεν ξέρουμε το ποιόν των
εκπομπών που παρακολουθούν τα παιδιά και οι έφηβοι, ούτε έχουμε
συνειδητοποιήσει μια μεγάλη διαφορά στην παρακολούθηση της τηλεόρασης
μεταξύ ενηλίκων και παιδιών: τα παιδιά πιστεύουν ότι η τηλεόραση τούς δείχνει
τον αληθινό κόσμο, την πραγματικότητα.
Σύμφωνα με υπολογισμούς στις ΗΠΑ, τα σημερινά παιδιά όταν γίνουν 70
ετών, θα έχουν ξοδέψει 7 χρόνια από τη ζωή τους βλέποντας τηλεόραση. Οι
ώρες που θα έχουν περάσει στην τηλεόραση είναι περισσότερες πολλές φορές
από τις ώρες διδασκαλίας στο σχολείο τους. O χρόνος που σπαταλούν τα
Aμερικανόπουλα στην τηλεόραση (22 - 25 ώρες την εβδομάδα), ξεπερνούν τα
χρονικά όρια κάθε άλλης δραστηριότητας!
Επειδή είναι τόσος πολύς ο χρόνος που παρακολουθούν τα παιδιά
τηλεόραση, μετατοπίζονται χρονικά ή ματαιώνονται, τελικά, άλλες πιο θετικές
δραστηριότητες (παιχνίδι σε ανοικτό χώρο με φίλους, διάβασμα βιβλίων κ.λπ.).
Τα παιδιά θα διαλέξουν παθητική παρακολούθηση της τηλεόρασης τις
περισσότερες φορές ακόμη και αν έχουν τη δυνατότητα παιχνιδιών σε ανοικτό
χώρο. Οπωσδήποτε, δε, θα προτιμήσουν την τηλεόραση από το βιβλίο, ιδίως
στην Ελλάδα, που το παράδειγμα του γονιού να διαβάζει είναι σπάνιο.
H τηλεόραση, όμως, έχει και ορισμένες ειδικές αρνητικές επιδράσεις.
Κάποιες από αυτές είναι η αύξηση της επιθετικής συμπεριφοράς, ιδιαίτερα στα
αγόρια, αλλά και ο καταναλωτισμός, που επιτυγχάνεται μέσα από τις
διαφημίσεις. Η τηλεόραση προσπαθεί να εκμεταλλευτεί εμπορικά τον παιδικό
κόσμο, που εύπιστα δέχεται ως απολύτως αληθινά τα διαφημιστικά μηνύματα.
Η απόδοση στο σχολείο επίσης επηρεάζεται αρνητικά, αφού μελέτες
δείχνουν ότι αν το παιδί παρακολουθεί περισσότερες από 1-2 ώρες την ημέρα

74. 74
τηλεόραση επηρεάζεται δυσμενώς η σχολική του επίδοση, γιατί δεν του μένει
αρκετός χρόνος για τα σχολικά καθήκοντα και το διάβασμα εξωσχολικών
βιβλίων. Επιπλέον, η παρακολούθηση τηλεόρασης ευνοεί την κατανάλωση
ανθυγιεινών τροφών (πρόχειρο φαγητό, σνακ), οδηγεί στην παχυσαρκία και
ελαττώνει τις ώρες άσκησης. Το ίδιο και η αδυναμία δημιουργίας σωστών
προτύπων, αφού τα παιδιά εκτίθενται σε εκπομπές που προβάλλουν τη βία, την
αδιαφορία για τις επιστήμες και τις τέχνες, τον εύκολο πλουτισμό, την
εκμετάλλευση κοινωνικών ομάδων, το ρατσισμό κ.λπ.
Συμπέρασμα: Για τις οικογένειες που έχουν τον χρόνο και την ικανότητα
να απασχολούν τα παιδιά τους με άλλους τρόπους, η τηλεόραση πρέπει να είναι
συνήθως κλειστή. Χρονικά όρια στην ενασχόληση των παιδιών τους με αυτή
(μία καλή ιδέα είναι λιγότερο από μία ώρα την ημέρα και 1-2 ώρες τις ημέρες
που δεν έχουν σχολείο) και επιλογή των εκπομπών που βλέπουν τα παιδιά (με
έμφαση στις ενημερωτικές – εκπαιδευτικές εκπομπές, αλλά και προγράμματα
που απευθύνονται στην ηλικία του παιδιού μας) θα βοηθούσαν ώστε η
τηλεόραση να γίνει μία χρήσιμη συσκευή στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών μας.
Καλή σας όρεξη κορίτσια! Έτοιμοι για... μάθημα!
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Με ποιον παρομοιάζεται η τηλεόραση στον πρόλογο του κειμένου;
Αναλύω την απάντησή μου
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________

75. 75
Β. Ποια η διαφορά παιδιών – ενηλίκων στον τρόπο που παρακολουθούν
τηλεόραση;
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
Γ. Βρίσκω τις αρνητικές επιδράσεις (τουλάχιστον 5) της τηλεόρασης στα
παιδιά.
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
Δ. Στο άρθρο εμφανίζονται ορισμένοι εντυπωσιακοί αριθμοί που έχουν
σχέση με την τηλεόραση. Τους εντοπίζω και γράφω τη γνώμη μου γι’ αυτά
τα στοιχεία.
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________

76. 76
2ο κείμενο
Αντί - τηλεόραση
"Φίλες και φίλοι,
Το Αντί - τηλεόραση όπως κάθε χρόνο από το 2001 οργανώνει και
φέτος την Εβδομάδα Χωρίς τηλεόραση. Η εκδήλωση είναι παγκόσμια, γίνεται
κάθε χρόνο στο τέλος Απριλίου και αποτελεί μια διαμαρτυρία για την ποιότητα
των τηλεοπτικών προγραμμάτων.
Η οργάνωση της Εβδομάδας Χωρίς τηλεόραση δεν είναι τίποτε άλλο
παρά μια διαμαρτυρία των πολιτών προς τους υπεύθυνους των τηλεοπτικών
σταθμών. Οι μετρήσεις της AGB δεν είναι το παν. Η έλλειψη ποιότητας, αργά ή
γρήγορα, θα φέρει την παρακμή.
Εμείς πιστεύουμε πως χρειαζόμαστε μια άλλη τηλεόραση απαλλαγμένη
από εκπομπές, σειρές και ταινίες με ανούσιο περιεχόμενο. Μια τηλεόραση
πλούσια σε γνώση, πολιτισμό και αντικειμενική πληροφόρηση. Μια τέτοια
τηλεόραση θα ήταν σοβαρό εργαλείο για την πρόοδο και την εξέλιξη. Δυστυχώς
το τηλεοπτικό σήμερα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, απέχει πολύ από κάτι τέτοιο. Γι’
αυτό και μέχρι να αλλάξει αυτό το σήμερα, εμείς θα διαμαρτυρόμαστε και θα
κλείνουμε τον δέκτη μας. "
Χωρίς τηλεόραση Διάβασμα βιβλίου αντί τηλεόρασης
3ο κείμενο
Εκπαιδευτική τηλεόραση
Έργο της Διεύθυνσης Εκπαιδευτικής
Ραδιοτηλεόρασης είναι η εφαρμογή
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών
προγραμμάτων με στόχο την υποστήριξη
της εκπαιδευτικής διαδικασίας στην
Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια
Εκπαίδευση, καθώς και ευρύτερα την επιμόρφωση και τη δια βίου

77. 77
μάθηση.
Η Εκπαιδευτική Τηλεόραση έχει αναδειχθεί διεθνώς σε
προνομιακό μηχανισμό διάχυσης της γνώσης μέσω προγραμμάτων εξ
αποστάσεως εκπαίδευσης και εκπομπών γενικής παιδείας και
πληροφόρησης. Η Διεύθυνση Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης του
ΥΠΕΠΘ καλύπτει τηλεοπτικά το σύνολο της ελληνικής επικράτειας,
μέσα από το ανοικτό κύκλωμα της δημόσιας τηλεόρασης (ΕΡΤ2) και
ορισμένους τοπικούς και περιφερειακούς τηλεοπτικούς σταθμούς.
Προβάλλει περισσότερες από 600 μορφωτικές και εκπαιδευτικές
εκπομπές κάθε χρόνο. Οι εκπομπές αυτές είναι μια εναλλακτική,
οπτικοακουστική, εκπαιδευτική πρόταση για τους μαθητές όλων των
βαθμίδων και όχι μόνον. Σε αυτές, περιλαμβάνονται εκπομπές ξένων
γλωσσών, μαθηματικών, φυσικών επιστημών, οικολογίας, αστρονομίας,
αγωγής υγείας, εκπομπές για τον αθλητισμό, την τέχνη, την ιστορία, τον
πολιτισμό, τη γεωγραφία, καθώς και γενικά θέματα για μικρούς και
μεγάλους.
4ο κείμενο
Το πρόγραμμα της Εκπαιδευτικής Τηλεόρασης μεταδίδεται από την ΕΡΤ2
κάθε Παρασκευή πρωί 10-11 και κάθε Σάββατο πρωί 7-9.
Για παιδιά…
07:00 «ΧΡΩΜΑΤΟΪΣΤΟΡΙΕΣ:
Ζωγραφική για παιδιά: - Το Δέντρο»
12΄
07:12 «ΤΑΡΑΤΑΜΠΟΥΜ:
Εφευρέτες άμεσης δράσης:
Μαθαίνω Φυσική παίζοντας (2ο επεισόδιο)»
15΄
07:30 «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ:
Γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα»
11΄
Για νέους και… ενήλικες…
07:36 «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ:
ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΒΙΩΣΗ: Ζωτική Ενέργεια»
19΄
07:56 «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ:
Βιολογία: Μολυσματικές Ασθένειες»
27΄
08:23 «ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ:
Σαμοθράκη (1ο μέρος)»
30΄
10:00 «ΘΕΜΑΤΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ: Αναξαγόρας» 26΄
10:26 «ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ:
Σαμοθράκη (2ο μέρος) »
30΄

78. 78
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένων
Α. Σε ποιο κείμενο γίνεται αναφορά στην τηλεόραση με αρνητικά σχόλια,
ποια είναι αυτά και ποια πρόταση μας υποδεικνύουν ως αντίδραση;
Συμφωνείς ή όχι; Να αιτιολογήσεις την άποψή σου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποιο κείμενο είναι πρόγραμμα, σε ποιους απευθύνεται και σε ποιους
σταθμούς εκπέμπει;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Ποιες πληροφορίες μας δίνει το 3ο κείμενο για μια "άλλη" τηλεόραση;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

79. 79
Εκφράζουμε τη γνώμη μας και την υποστηρίζουμε με
επιχειρήματα
Όταν εκφράζουμε τη γνώμη μας, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιούμε
επιχειρήματα, δηλαδή να εξηγούμε γιατί υποστηρίζουμε τη συγκεκριμένη
άποψη.
Τα επιχειρήματά μας τα διατυπώνουμε συνήθως με αιτιολογικές προτάσεις,
που εισάγονται με το γιατί, το επειδή, το διότι.
π.χ. Η τηλεόραση είναι ελκυστικό μέσο, γιατί συνδυάζει εικόνα και ήχο.
Ένας συνηθισμένος τρόπος για να εκφράσουμε τα επιχειρήματά μας είναι να
αναζητάμε και να περιγράφουμε τα θετικά και τα αρνητικά χαρακτηριστικά
του θέματος που μας ενδιαφέρει.
Σ’ ένα κείμενο επιχειρημάτων χρησιμοποιούμε τα επιχειρήματα εκείνα που
θεωρούμε ότι θα πείσουν τον αναγνώστη.
Σύνδεση θέσης και επιχειρήματος
1ο βήμα Λέω τη γνώμη μου. Όταν λέω τη γνώμη μου χρησιμοποιώ
ρήματα και φράσεις όπως νομίζω,
πιστεύω, θεωρώ, έχω τη γνώμη
ότι…, η γνώμη μου είναι…, κατά τη
γνώμη μου…, η άποψή μου είναι…
2ο βήμα Υποστηρίζω τη γνώμη μου με
επιχειρήματα. Ξεκινώ από τα
γενικά και στη συνέχεια
πηγαίνω στα ειδικά
επιχειρήματα.
Για να υποστηρίξω τη γνώμη μου,
βάζω σε λογική σειρά τις σκέψεις μου
και τεκμηριώνω τις απόψεις μου
χρησιμοποιώντας αιτιολογικές
προτάσεις. Χρησιμοποιώ φράσεις και
λέξεις όπως επιπλέον, εκτός από
αυτά, δεν αποκλείω, διότι,
εξαιτίας, με αφορμή…
3ο βήμα Καταλήγω σε ένα
συμπέρασμα.
Γράφω το συμπέρασμα στο οποίο
καταλήγω χρησιμοποιώντας λέξεις
και φράσεις όπως άρα, επομένως,
για τον λόγο αυτό, καταλήγοντας,
συμπεραίνοντας, από τα
παραπάνω, το αποτέλεσμα είναι…

80. 80
Διαφημιστικά κείμενα
Οι διαφημίσεις συνήθως έχουν:
• μια «ζωντανή» εικόνα με έντονα χρώματα που τραβάει την προσοχή
• το όνομα του προϊόντος και της μάρκας του
• μια σύντομη συνθηματική φράση (σλόγκαν), που είναι εύκολη για να τη
θυμόμαστε και έχει σχέση με την εικόνα, με το όνομα του προϊόντος ή
κάποιο βασικό προτέρημά του.
Στα κείμενα των διαφημίσεων χρησιμοποιούνται:
• πολλά επίθετα, συνήθως σε συγκριτικό και υπερθετικό βαθμό
• υποτακτική και προστακτική έγκλιση
• σημεία στίξης όπως το θαυμαστικό (!), το ερωτηματικό (;), τα
αποσιωπητικά (…).
Προσέχω την παρακάτω διαφήμιση και απαντώ στις ερωτήσεις που
ακολουθούν:
Από την αγελάδα
στο ποτήρι σας
ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ
«Η καλή μας αγελάδα»
Από την αγελάδα στο ποτήρι σας!
Έχετε πιει ποτέ πιο φρέσκο γάλα και
έχετε φάει πιο ζωντανό… γιαούρτι από
τα δικά μας; Σίγουρα όχι!
Οι αγελάδες μας, που βόσκουν στα
καταπράσινα λιβάδια της Μακεδονίας,
πολύ κοντά στο εργοστάσιο
παραγωγής των προϊόντων μας, δίνουν
το πολύ εύγευστο και θρεπτικότατο
γάλα τους, για να παρασκευαστούν τα
αγνότατα προϊόντα «Η καλή μας
αγελάδα» την ίδια κιόλας μέρα.
Το πλήρες αλλά και το άπαχο γάλα μας,
το γευστικότατο γιαούρτι μας και το
απαράμιλλο στραγγιστό, η φέτα και τα
κίτρινα τυριά έχουν ικανοποιήσει μέχρι
τώρα και τους πιο απαιτητικούς
καταναλωτές.
Εμπιστευθείτε μας κι εσείς! Δε θα σας
απογοητεύσουμε!

81. 81
Α. Ποιο προϊόν διαφημίζεται;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποια είναι η συνθηματική φράση (σλόγκαν) που συνοδεύει τη
διαφήμιση;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Η εικόνα καταφέρνει να τραβήξει την προσοχή του υποψήφιου
αγοραστή; Δικαιολογώ την απάντησή μου.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Ποια είναι τα επίθετα που επαναλαμβάνονται στο συνοδευτικό
κείμενο; Γιατί επιλέγει τα συγκεκριμένα επίθετα ο διαφημιστής;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Ε. Μελετώ όλα τα παραπάνω και ετοιμάζω τη διαφήμιση ενός προϊόντος
για το σχολικό περιοδικό της Ε’ τάξης. Ο στόχος μου είναι να πείσω τους
υποψήφιους αγοραστές.
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
__________________________________________________
«ζωντανή»
εικόνα
όνομα προϊόντος, σλόγκαν,
συνοδευτικό κείμενο

82. 82
5ο κείμενο
Τηλεοπτικές διαφημίσεις
Στην εποχή μας οι διαφημιστές προσπαθούν να μας διαφημίσουν μέσω
της τηλεόρασης τα προϊόντα που έχουν αναλάβει να προωθήσουν με πολλούς
διαφορετικούς τρόπους. Στις διαφημίσεις επιλέγουν ευρηματικά σλόγκαν και
καταπληκτικές ερμηνείες των «πρωταγωνιστών» τους, προκειμένου να
αποσπάσουν το ενδιαφέρον μας. Οι ατάκες των ηθοποιών γίνονται «καραμέλα»
στα χείλη του κόσμου, η ταύτισή τους με το προϊόν που παρουσιάζουν, όμως,
είναι αμφίβολη στη μνήμη του κοινού με το πέρασμα του χρόνου. Και αυτό γιατί
σε όλες τις διαφημίσεις κυρίαρχο ρόλο έχουν οι ατάκες, η ιστορία, οι
καταπληκτικές ερμηνείες των «πρωταγωνιστών», και όχι το διαφημιζόμενο
προϊόν.
Σε αντίθεση, οι διαφημίσεις προηγούμενων δεκαετιών περιείχαν στα
σλόγκαν τους και το όνομα του προϊόντος ή της υπηρεσίας που διαφήμιζαν.
Έτσι νίκησαν τη μάχη με τον χρόνο και έχουν παραμείνει συνδεδεμένες με το
εκάστοτε προϊόν.
Τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα οι τηλεοπτικές διαφημίσεις είχαν τον
ίδιο σκοπό. Να μας πείσουν ότι το προϊόν που προωθούν είναι το καλύτερο και
έτσι μας συμφέρει να το αγοράσουμε. Όλες οι διαφημίσεις προσπαθούν να μας
θυμίσουν την ευχάριστη πλευρά της ζωής, να μας κάνουν να περάσουμε
ευχάριστα στο ελάχιστο διάστημα που προβάλλονται στην τηλεόραση (οι
παλαιότερες λιγότερο από ένα λεπτό, οι σύγχρονες λιγότερο από δύο λεπτά) και
να συνδέσουμε αυτή την ευχαρίστηση – ή το γέλιο από τις «ατάκες» - με το ίδιο
το προϊόν. Αποφεύγουν να μας ενημερώσουν για τις τιμές των προϊόντων και
απλά ορισμένες υπονοούν ότι το συγκεκριμένο προϊόν είναι φτηνότερο από τα
αντίστοιχα άλλων εταιρειών, προκειμένου να τα προτιμήσουμε.
Σε κάθε περίπτωση, οι τηλεοπτικές διαφημίσεις κάθε εποχής μας κάνουν
να νιώθουμε καλύτερα μπροστά στους τηλεοπτικούς δέκτες μας και πολλές
φορές είναι πιο ενδιαφέρουσες από τις εκπομπές που... διακόπτουν! Αρκεί
φυσικά να μη μας επηρεάζουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να τρέχουμε να
αγοράσουμε χωρίς δεύτερη σκέψη τα προϊόντα που μας προτείνουν..

83. 83
Διάφορες τηλεοπτικές διαφημίσεις
Θέμα έκθεσης
Οι θετικές και οι αρνητικές πλευρές των διαφημίσεων
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα
Πρόλογος 1η παράγραφος Εισαγωγή
π.χ. Οι διαφημίσεις μας κατακλύζουν κάθε
στιγμή και παντού στον ελεύθερο χρόνο μας:
στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στο
διαδίκτυο, στα περιοδικά, στον δρόμο, στη
στάση του λεωφορείου…
Κυρίως θέμα 2η παράγραφος 1-2 θετικά των διαφημίσεων τα οποία
αιτιολογώ
3η παράγραφος 1-2 θετικά των διαφημίσεων τα οποία
αιτιολογώ
4η παράγραφος 1-2 αρνητικά των διαφημίσεων τα οποία
αιτιολογώ
5η παράγραφος 1-2 αρνητικά των διαφημίσεων τα οποία
αιτιολογώ
Επίλογος 6η παράγραφος Συμπέρασμα
Σημείωση
Προτού ξεκινήσω την έκθεσή μου μελετώ το παραπάνω κείμενο (5ο), καθώς και
το κείμενο και την άσκηση 2 στο βιβλίο Γλώσσας (γ’ τεύχος - σελ. 42 - 44).

84. 84
16η ενότητα
Αθλήματα - σπορ
1ο κείμενο
Η Εθνική μπάσκετ στην κορυφή του Ολύμπου
14 Ιουνίου 1987
Λεωφόρος Ποσειδώνος, λίγο μετά τις έξι το απόγευμα. Η πρόσβαση στο
ρεύμα προς τον Πειραιά είναι δύσκολη. Πλησιάζοντας στο Στάδιο Ειρήνης και
Φιλίας, όλα είναι ντυμένα γαλανόλευκα. Ο κόσμος που έχει συγκεντρωθεί δεν
μπορεί να κρύψει τον ενθουσιασμό του, αλλά και την πίστη του για νίκη στον
τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος.
Μισή ώρα πριν από το πρώτο τζάμπολ του τελικού δεν πέφτει καρφίτσα
στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. Οι διεθνείς κάνουν την εμφάνισή τους. Ο Νίκος
Γκάλης παραμένει όπως πάντα ήρεμος, ο Παναγιώτης Γιαννάκης ρίχνει κλεφτές
ματιές προς τον αγωνιστικό χώρο. Οι παίκτες μπαίνουν στη σειρά. Το στάδιο
σείεται.
Ο αγώνας ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την Ελλάδα αρχίζει. Ο
προπονητής της Εθνικής μας, Κώστας Πολίτης, ζητά από τους παίκτες να
προσέξουν τα φάουλ. Η Εθνική παίρνει προβάδισμα, αλλά ο προπονητής είναι
ανήσυχος. Νωρίς νωρίς Φασούλας και Γιαννάκης χρεώνονται το τρίτο φάουλ. Το
πρώτο ημίχρονο τελειώνει με την Εθνική να προηγείται 42-41.
Στο δεύτερο ημίχρονο οι δύο ομάδες συμβαδίζουν στο σκορ έως το
τριακοστό λεπτό. Τα φάουλ όμως δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην
Εθνική. Ο Τσατσένκο εκμεταλλεύεται το τέταρτο φάουλ του Φασούλα και
κυριαρχεί κάτω από τα καλάθια. Εννέα λεπτά πριν από το τέλος, η Σοβιετική
Ένωση προηγείται 69-61. Οι Έλληνες δίνουν την ψυχή τους στο παρκέ. Η
διαφορά μειώνεται στους τρεις πόντους 83-86. Η συνέχεια διαγράφεται ως εξής:
Βάλτερς 83-87, Γκάλης 85-87, Χμίτσιους 85-89, Γκάλης 87-89. Απομένουν 36΄΄. Ο
Ανδρίτσος κερδίζει φάουλ και ευστοχεί στις δύο βολές. Ο αγώνας λήγει ισόπαλος
89-89.
Αρχίζει η παράταση. Είναι η ώρα του Γκάλη. Ποιος μπορεί να τον
σταματήσει; Οκτώ πόντοι στην παράταση φέρνουν την Εθνική μπροστά 101-98.
Οι Σοβιετικοί ισοφαρίζουν 101-101. Ο κόσμος σηκώνεται όρθιος, οι στιγμές είναι
μοναδικές. Ο Ιωάννου πλησιάζει το καλάθι, αλλά αστοχεί. Σαν από μηχανής θεός
ο Αργύρης Καμούρης μαζεύει το ριμπάουντ και δέχεται φάουλ από τον
Γκομπόροφ. Απομένουν 4΄΄. Ο κόσμος περιμένει με αγωνία. Θα πετύχει, άραγε,
τις βολές; Η πρώτη βολή είναι εύστοχη. Το στάδιο πανηγυρίζει. Η δεύτερη βολή

85. 85
καταλήγει κι αυτή στο καλάθι δίνοντας το σύνθημα για ξέφρενους
πανηγυρισμούς στις κερκίδες.
Το 103-101 υπέρ της Εθνικής είναι γεγονός. Οι παίκτες ανατρέποντας
όλα τα προγνωστικά κατέκτησαν το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα και ανέβασαν την
Ελλάδα στην κορυφή του Ολύμπου.
οι κυπελλούχοι καλαθοσφαίριση
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Ποια ονόματα αθλητών αναφέρονται στο κείμενο; Ποιοι από αυτούς
ήταν παίκτες της Εθνικής και ποιοι της Σοβιετικής Ένωσης;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Σε ποιο σημείο του κειμένου κορυφώνεται η αγωνία των φιλάθλων;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

86. 86
Γ. Τι είναι αυτό που οδήγησε την Εθνική στην κατάκτηση του
ευρωπαϊκού πρωταθλήματος;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Ποια θα ήταν τα συναισθήματά σου εάν βρισκόσουν στο Στάδιο
Ειρήνης και Φιλίας στις 14 Ιουνίου 1987;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
2ο κείμενο
Η φανέλα του Τζέραρντ (απόσπασμα)
Κεφάλαιο 1ο : «Ο αριστούχος υποψήφιος γιατρός»
Ήταν μία ζεστή μέρα του Σεπτέμβρη (η κυρία της Τρίτης πάντα μάς έλεγε
να βάζουμε «ζεστή» ή «κρύα» μπροστά από τη λέξη μέρα). Η δασκάλα μού είχε
βάλει «Α» στην πρώτη ορθογραφία της χρονιάς κι όταν πήγα στο σπίτι, το
έδειξα με καμάρι στη μαμά μου. «Μπράβο αγόρι μου, εσύ θα γίνεις γιατρός μία
μέρα και θα μας κάνεις όλους περήφανους», μού είπε. Αισθάνθηκα υπέροχα. Αν
και εγώ ήθελα να γίνω ποδοσφαιριστής.
Βέβαια, οι επιδόσεις μου στα μαθήματα απείχαν πολύ από τις αντίστοιχες
με τη μπάλα στα πόδια. Για τις τελευταίες θα μιλήσουμε όταν φτάσει η ώρα.
Πάμε στα μαθήματα. Στη Γ’ Δημοτικού είχα 59 (ή 60, δε θυμάμαι καλά) σωστές
ορθογραφίες, με αστεράκι από την κυρία, αυτοκόλλητο και «Μπράβο!» (με
θαυμαστικό!) στις περίπου 50, αν θυμάμαι καλά, ορθογραφίες που είχαμε
γράψει. Βγαίνουν περισσότερα τα μπράβο από τις ορθογραφίες; Και τι πειράζει;
Τόσο καλός ήμουν κι έτσι η μαμά δεν είχε βαρεθεί να μου λέει «εσύ θα γίνεις
γιατρός μία μέρα» (αν και κάπου διάβασα ότι οι γιατροί είναι όλοι
ανορθόγραφοι, αλλά δεν έχει σημασία).

87. 87
Ο μπαμπάς από την άλλη, μου έλεγε απλά «μπράβο». Ήταν ο ίδιος
γιατρός - περιττό να σας πω και τρομερά ανορθόγραφος - και μπορεί να έβγαζε
πολλά λεφτά, αλλά μιλούσε συνέχεια στο κινητό και έλεγε όλη την ώρα «να
πάρετε το Pexodril και να μετρήσετε την πίεση σας» και μπορεί εγώ να τον
θαύμαζα που είχε δικό του κινητό, αλλά δε θέλω όταν μεγαλώσω και αποκτήσω
το δικό μου, να μιλάω στην κυρία Πετροπούλου (που δεν ακούει και καλά και ο
μπαμπάς ξελαρυγγίζεται για να τον καταλάβει). Εγώ θέλω να μιλάω σε
δημοσιογράφους και να τους λέω για το γκολ που πέτυχα στο μεγάλο ντέρμπι.
Δε θυμάμαι αν σας το είπα, αλλά εγώ θέλω να γίνω ποδοσφαιριστής.
Το ίδιο ήθελε και ο μπαμπάς μου. Να γίνει ποδοσφαιριστής. Μου το λέει
συχνά, μαζί με τις υποσημειώσεις ότι είχε τρομερό ταλέντο, τον ζητούσαν
πολλές ομάδες όταν ήταν στην ηλικία μου - ή λίγο μεγαλύτερος, δεν έχει
σημασία - αλλά τον αδικούσαν οι προπονητές του. Όταν έχει φέρει παγωτό στο
σπίτι και μου τα λέει αυτά, συμφωνώ απόλυτα μαζί του, τις άλλες μέρες του
θυμίζω με κακεντρέχεια μία κακή του στιγμή. Είχαμε πάει για μπάλα με τον θείο
Κώστα και τα ξαδέλφια μου, ο μπαμπάς έπαιζε επιθετικός και δεν έβαλε ούτε
ένα γκολ. Δύο έβαλα εγώ κι ένα ο μικρός αδελφός μου (καλά αυτός είναι 5
χρονών και τον αφήνουμε όλοι να σκοράρει) και χάσαμε 5-1. Δε βγαίνει το σκορ
είπατε; Απλό, απλούστατο! Μαλώσαμε για αρκετά γκολ, για το αν η μπάλα ήταν
άουτ ή δοκάρι και αποφασίσαμε να ακυρώσουμε από δύο. Τα ακυρώσαμε, εγώ
πάντως στον προσωπικό μου λογαριασμό τα μετράω. Μας έμεινε λοιπόν η κακή
εμφάνιση του μπαμπά. Ο ίδιος μου εξηγεί ότι έπαιζε τραυματίας, αλλά επειδή δε
με πείθει, φέρνει όλο και συχνότερα στο σπίτι παγωτό.
Πού είχαμε μείνει; Α, στα εύσημα της μαμάς για την πρώτη άριστη
ορθογραφία της χρονιάς. «Δεν παίρνεις και τον μπαμπά στο κινητό να του το
πεις;», ρώτησα. Πάντα ήθελα να μαθαίνει και ο μπαμπάς εγκαίρως τις επιτυχίες
μου. Κυρίως, όταν βρισκόταν εκτός σπιτιού. Γιατί αν έρθει σπίτι και βάλει τις
παντόφλες, δεν ξαναβάζει παπούτσια για να τρέχει στο ψιλικατζίδικο για
παγωτό. Είπαμε, ήταν μία ζεστή μέρα του Σεπτέμβρη (όπως μας θυμίζει
καθημερινά η κυρία στο σχολείο)…
Ο Στίβεν Τζέραρντ - συστήματα ποδοσφαίρου - «ιατρικό» κινητό

88. 88
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Ποιο είναι το όνειρο του μικρού αφηγητή και ποιο αυτό της μαμάς του;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Πώς περιμένει ο μικρός να ανταμειφθεί για την επιτυχία του στο
σχολείο;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Μου έχει συμβεί κάτι ανάλογο με την περιγραφή του ματς στο κείμενο
(δεν είναι απαραίτητο να αφορά ποδόσφαιρο, μπορεί να είναι
οποιοδήποτε παιχνίδι με τη συμμετοχή των γονιών μου); Το αφηγούμαι.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Δ. Ποια σημεία του κειμένου με έκαναν να γελάσω;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________

89. 89
Περιγραφή αθλητικού γεγονότος
Θέμα έκθεσης
Περιγράφω έναν αγώνα (ποδοσφαιρικό ή άλλο), που έτυχε να δω ή να ακούσω. Ο
αγώνας που θα περιγράψω μπορεί να είναι πραγματικός αλλά ακόμη και
φανταστικός έτσι όπως εγώ τον φαντάζομαι.
Ενδεικτικό σχεδιάγραμμα
Πρόλογος 1η
παράγραφος
-Πού και πότε διεξάγεται ο αγώνας.
-Ποιοι συμμετέχουν.
-Πώς νιώθω που έχω την ευκαιρία να τον
παρακολουθήσω;
Κυρίως θέμα
Η εξέλιξη
του αγώνα
2η
παράγραφος
-Πώς ξεκινάει ο αγώνας.
-Ποια είναι η ψυχολογία των
παικτών/ομάδων;
-Πώς τους/τις υποδέχεται το κοινό;
-Ποια ομάδα/ ποιος παίκτης διατηρεί αρχικά
το προβάδισμα;
3η
παράγραφος
-Η πορεία του αγώνα.
-Πώς εξελίσσεται.
-Ποιες αλλαγές συμβαίνουν;
-Ποιος παίκτης/ποιοι παίκτες ξεχωρίζουν;
4η
παράγραφος
-Πώς τελειώνει ο αγώνας;
-Ποιο είναι το αποτέλεσμα της αθλητικής
αναμέτρησης;
-Πώς αντιδρούν οι συμμετέχοντες (νικητές
και ηττημένοι);
Επίλογος 5η
παράγραφος
-Τα συναισθήματά μου
-Σύντομη κριτική για την ποιότητα του
αθλητικού γεγονότος (δίκαιος αγώνας,
νίκησε ο καλύτερος, έγινε ανατροπή;) και για
τη συμπεριφορά των αθλητών.

90. 90
17η ενότητα
Ταξίδια στο διάστημα
1ο κείμενο
Δίδυμοι αστροναύτες στην υπηρεσία της επιστήμης:
Επηρεάζει ένα διαστημικό ταξίδι το ανθρώπινο σώμα;
Αντικείμενο μελέτης έγιναν οι δίδυμοι συνταξιοδοτημένοι - πλέον -
αστροναύτες Σκοτ και Μαρκ Κέλι, για να μπορέσει η επιστημονική κοινότητα να
διαπιστώσει αν η ζωή στο διάστημα επηρεάζει το σώμα του ανθρώπου.
Ο Σκοτ Κέλι, της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA), πέρασε
σχεδόν έναν χρόνο στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) και, όταν επέστρεψε, -
όπως αποδείχθηκε - ήταν ελαφρώς διαφορετικός και ίσως πιο γερασμένος, σε
σύγκριση με τον Μαρκ, ο οποίος την ίδια περίοδο είχε μείνει στη Γη.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας, όμως, είναι ότι αλλαγές που
επιφέρει το διάστημα στο ανθρώπινο σώμα και οι οποίες μοιάζουν με αυτές που
προκαλούν άλλες καταστάσεις στρες, δε φαίνονται πολύ σοβαρές ή μόνιμες.
Οι εξετάσεις έδειξαν ότι οι όποιες αλλαγές στο σώμα του «διαστημικού»
Σκοτ δεν ήταν μεγάλες σε σχέση με τον «γήινο» Μαρκ και το σώμα του πρώτου
σε μεγάλο βαθμό επανήλθε στην αρχική κατάστασή του περίπου ένα έτος μετά
την επιστροφή του.
Αυτό αποκάλυψαν οι εξονυχιστικές εξετάσεις που έκαναν οι γιατροί και
άλλοι επιστήμονες, καθώς ήταν η πρώτη φορά που είχαν τη μοναδική ευκαιρία
να μελετήσουν συγκριτικά σε διδύμους (που έχουν κοινό DNA) τις βιολογικές
επιπτώσεις του διαστήματος στο ανθρώπινο σώμα.
Οι δέκα μελέτες, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Science», οι πιο
ολοκληρωμένες μέχρι σήμερα στο πεδίο της διαστημικής βιοϊατρικής,
καλύπτουν πολλούς διαφορετικούς τομείς, από την κατάσταση του εγκεφάλου
και του νου έως τις αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου των αστροναυτών. Τα
ευρήματα θα βοηθήσουν στον σχεδιασμό των μελλοντικών πιο μακρινών
αποστολών στη Σελήνη και ιδίως στον Άρη όπου το ταξίδι θα διαρκεί περίπου
εννέα μήνες.
Μεταξύ άλλων, ο Σκοτ κατά την παραμονή του στο διάστημα
εμφάνισε διόγκωση του πάχους της καρωτίδας, του νεύρου του
αμφιβληστροειδούς και του δέρματος του μετώπου, απώλεια σωματικού

91. 91
βάρους, αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου του και μικρή εξασθένηση μερικών
γνωστικών δεξιοτήτων.
Επίσης, τουλάχιστον για ένα έτος μετά την επιστροφή του ο Σκοτ
είχε αλλαγές στο ανοσοποιητικό σύστημά του και στον μηχανισμό
επιδιόρθωσης των βλαβών του DNA του, χωρίς οι επιστήμονες να έχουν
κατασταλάξει κατά πόσο αυτό είναι καλό ή κακό. Προς το παρόν, επίσης,
είναι άγνωστο αν ο Σκοτ κινδυνεύει περισσότερο από καρκίνο λόγω της
μακρόχρονης έκθεσής του σε κοσμική και ηλιακή ακτινοβολία.
Πάντως το ανοσοποιητικό σύστημά του δούλεψε κανονικά στο διάστημα
και ένα αντιγριπικό εμβόλιο που έκανε στον ISS, είχε αποτέλεσμα ίδιο με ό, τι θα
περίμενε κανείς στη Γη. Ένα γερό ανοσοποιητικό σύστημα είναι παράγων-
κλειδί για μια πετυχημένη μελλοντική διαστημική αποστολή, ώστε να
προφυλάξει τους αστροναύτες από μικρόβια μέσα στο διαστημόπλοιο.
Η μελέτη των διδύμων Κέλι είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για να
εξαχθούν βάσιμα συμπεράσματα κατά πόσο τα μακρινά διαστημικά ταξίδια
ενέχουν κινδύνους για την υγεία των ανθρώπων, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι ένα
ταξίδι στον Άρη θα επιβαρύνει τους αστροναύτες με πενταπλάσια ακτινοβολία
σε σχέση με μια παραμονή στον ISS.
Διεθνής Διαστημικός Σταθμός Οι δίδυμοι αστροναύτες Κέλι
Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου
Α. Περιγράφω τους δίδυμους αστροναύτες σύμφωνα με τις πληροφορίες
του κειμένου. Συμβουλεύομαι και την παραπάνω εικόνα.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

92. 92
Β. Πώς επηρεάζει ένα διαστημικό ταξίδι το ανθρώπινο σώμα σύμφωνα με
τις πληροφορίες που δίνονται στο κείμενο;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Στη θέση ποιου δίδυμου αστροναύτη θα ήθελα να ήμουν και γιατί;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
2ο κείμενο (ποίημα)
Ο ταχυδρόμος του διαστήματος
(Ο ταχυδρόμος ήταν πάντα ένα πολύ αγαπητό πρόσωπο, ιδιαίτερα σε
παλαιότερες εποχές, όταν ήταν η αποκλειστική πηγή ειδήσεων. Ο ποιητής Ι.Μ.
Παναγιωτόπουλος φαντάζεται έναν τέτοιο ταχυδρόμο ανάμεσα στους
αστερισμούς, όπου θα έχουν μεταναστεύσει οι άνθρωποι στο μακρινό μέλλον.)
Λεξιλόγιο
* δισάκι: διπλός σάκος που κρεμιόταν απ’ τον ώμο * φαμίλια: οικογένεια
* βολοδέρνω: περιπλανιέμαι * απαγκιάζω: βρίσκω καταφύγιο
* επίγονοι: απόγονοι, οι μεταγενέστεροι

93. 93
Ο ταχυδρόμος του διαστήματος.
Αυτό είναι ένα καινούργιο επάγγελμα.
Από πόρτα σε πόρτα,
ανάμεσα στους μεγάλους αστερισμούς.
Με το δισάκι του φορτωμένο τρυφερά χαιρετίσματα,
με το δισάκι* του φορτωμένο αγάπη:
«Σας καρτερούμε στην Κόμη της Βερενίκης.»
Οι φαμίλιες* μοιράζονται:
ο ένας βρίσκεται στον Ηνίοχο,
ο άλλος βολοδέρνει* στον Ηρακλή,
ο τρίτος εμπορεύεται στην Άρκτο γουναρικά.
Ο ταχυδρόμος του διαστήματος αγρυπνεί στη βολίδα του.
Καμιά φορά,
σαν η περίσταση το καλέσει,
απαγκιάζει* και σε τούτη την παλιά γειτονιά,
να φέρει τα μηνύματά του, τα καλέσματά του, τα χαιρετίσματά του,
από τους αστροκυνηγούς της όγδοης γενιάς
στους επίγονους* των «πρώτων ανθρώπων».
Ένας αστροναύτης στο διάστημα - ένα παιδί μελετά τους αστερισμούς

94. 94
Ερωτήσεις κατανόησης ποιήματος
Α. Για ποιο λόγο ο ποιητής χρησιμοποιεί αυτόν τον τίτλο; Πώς συσχετίζει
το επάγγελμα του ταχυδρόμου με τον τίτλο του ποιήματός του;
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Β. Ποιες εικόνες χρησιμοποιεί ο ποιητής; Τις περιγράφω συνοπτικά.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
Γ. Συγκρίνω τον ταχυδρόμο μια παλαιότερης εποχής με τον ταχυδρόμο
του διαστήματος.
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
Δ. Γράφω τις ερωτήσεις που θα έθετα στον ταχυδρόμο του διαστήματος
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

95. 95
Περιγραφή εξωτερικού χώρου
Θέμα έκθεσης
Περιγράφω το τοπίο που θα αντίκριζα όταν το σκάφος μου θα προσεδαφιζόταν
στη Σελήνη.
Για να περιγράψουμε έναν εξωτερικό χώρο, πρέπει να συμπεριλάβουμε
τα εξής στοιχεία:
Πρόλογος 1η
παράγραφος
Τα γενικά χαρακτηριστικά του χώρου: το
όνομά του και τον τόπο που βρίσκεται.
Κυρίως θέμα
2η
παράγραφος
Αντικείμενα: τα αντικείμενα που υπάρχουν
στον χώρο, ξεκινώντας από τα πιο κοντινά
και προχωρώντας στα πιο μακρινά.
3η
παράγραφος
Χαρακτηριστικές λεπτομέρειες:
περιγράφουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά
του χώρου.
4η
παράγραφος
Ομοιότητες και διαφορές με άλλους
χώρους: συγκρίνουμε τον συγκεκριμένο
χώρο με ανάλογους χώρους που έχουμε δει
και σημειώνουμε τις ομοιότητες και τις
διαφορές.
Επίλογος 5η
παράγραφος
Συναισθήματα και εντυπώσεις: τις τελικές
εντυπώσεις και τις σκέψεις που μας
δημιουργεί η θέα του χώρου αυτού.
Δημιουργία σεναρίου
Γράφω ένα φανταστικό σενάριο (έχει γίνει εκτενής αναφορά στην 9η
ενότητα) με το παρακάτω θέμα:
Ας υποθέσουμε ότι τα ταξίδια στο διάστημα μπορούν να πραγματοποιηθούν
άμεσα. Γίνεστε και εσείς μέλος μιας διαστημικής αποστολής και ταξιδεύετε προς
έναν μακρινό πλανήτη, όπου συναντάτε τα πλάσματα που κατοικούν εκεί.
Περιγράφετε το ταξίδι σας και τους κινδύνους που συναντήσατε και γράφετε έναν
φανταστικό διάλογο με τους κατοίκους του πλανήτη, ανταλλάσσοντας
πληροφορίες για τους πλανήτες σας.
Θυμάμαι τα δομικά στοιχεία του σεναρίου:
τόπος (σκηνικά), χρόνος, ενδυμασία (κοστούμια), μουσική, οδηγίες, σειρά των
γεγονότων (αλλαγή σκηνών όπου χρειάζεται), διάλογοι, ζωντάνια, ενδιαφέρον
στις περιγραφές, εκφραστικά μέσα, κατάληξη, τέλος.