Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Διόδωρος Σικελιώτης

21,371 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

Διόδωρος Σικελιώτης

  1. 1. Η ιστοριογραφία μέχρι τον Διόδωρο Η λέξη ιστορία είχε στους αρχαίους γενικά τρεις σημα­σίες: α) την αρχική σημασία που ήταν συνολική γνώση, σο­φία (Φυσική Ιστορία, Πλίνιος), β) τη σημασία που προήλθεαπό την προηγούμενη και ήταν η επιστήμη των πράξεων καιτης ζωής του ανθρώπου και γ) την αντικειμενική σημασία,τη σημασία, δηλαδή, των ίδιων των πράξεων του ανθρώπου. Ο πρώτος που έδωσε ουσιαστικά τον ορισμό της ιστορίαςως επιστήμης των πράξεων του ανθρώπου είναι ο Η ρόδοτος,ο οποίος έγραψε την Ίστορείης άπόδειξιν «ώστε ούτε οιπράξεις των ανθρώπων να ξεθωριάσουν με τον χρόνο ούτετα μεγάλα και θαυμαστά έργα τόσο των Ελλήνων όσο καιτων βαρβάρων αποδειχτούν ότι έγιναν άδοξα». Ειδική όμωςεπιστημονική σημασία στη λέξη ιστορία έδωσε ο Αριστοτέ­λης, διακρίνοντας την από την ποίηση και ανάγοντας τη σεόρο συγκεκριμένο που αναφέρεται στη γνώση των ανθρωπί­νων πράξεων, όπου ο άνθρωπος δεν θεωρείται ον φυσικόαλλά λογικό και ηθικά ελεύθερο. Από τον Αριστοτέληκαι στο εξής η λέξη ιστορία καθιερώθηκε ως όρος επιστη­μονικός, τον οποίο μεταχειρίστηκαν οι μεγάλοι ιστοριογρά­φοι των ελληνιστικών και των ελληνορωμαϊκών χρόνων,όπως ο Πολύβιος, ο Διονύσιος ο Αλικαρνασεύς, ο Διόδωρος
  2. 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗο Σικελιώτης, ο Πλούταρχος, καθώς και οι Ρωμαίοι ιστο­ρικοί Τίτος Λίβιος και Τάκιτος. Σε όλους τους λαούς η ιστορία πέρασε από μια πρωτό­γονη περίοδο, κατά την οποία περιοριζόταν απλά και μόνοστην ξερή έκθεση γεγονότων, που εξυμνούσαν τον κυρίαρχοτης κάθε κοινωνίας ή έθνους, και στην ποιητική ανάπτυξηγεγονότων ή και μύθων, που ψάλλουν «τη δόξα θεών καιανθρώπων». Η πρωτόγονη τούτη ιστορία παρουσιάζεταιείτε με τη μορφή αναγραφών, που είναι κατάλογοι δυνα­στών και ιερέων των μεγάλων ανατολικών λαών, γενεαλο­γίες ισχυρών οίκων, μυθώδεις διηγήσεις για οικιστές πόλε­ων, κ.λπ., είτε με τη μορφή ποίησης, ιερών ύμνων και, προ­παντός, επικών ποιημάτων, όπως είναι τα ομηρικά έπη, οισάγες (saga) της Βόρειας Ευρώπης ή τα επικά ιπποτικάάσματα του μεσαίωνα. Η σύνθεση όλων των έργων τούτωνγινόταν με σκοπό πρακτικό και χάριν συμφέροντος, με απο­τέλεσμα να μην έχουν τίποτα κοινό με την ιστορική επιστή­μη όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, διότι τους λείπει τοσυνολικό και κριτικό πνεύμα. Οι Έλληνες πρώτοι ξεπέρα­σαν την πρωτόγονη περίοδο της ιστορίας και έκαναν τηναναγραφή πράξεων ή την απλή αφήγηση του παρελθόντοςείδος ιστορικό λογοτεχνικό. Έτσι, εμφανίζεται η αφηγημα­τική ιστορία, με τη λογογραφία των Ιώνων (προ του 500π.Χ.), η πρώτη ελληνική ιστοριογραφία. Οι Ίωνες λογογρά-φοι αφηγήθηκαν κτίσεις πόλεων και γενεαλογίες. Κυρίωςόμως το λογοτεχνικό είδος της ιστορίας εμφανίστηκε σεπλήρη ανάπτυξη τα μέσα του 5ου αιώνα, περί το 440π.Χ., με τον Ηρόδοτο. Όσο ωραία και θελκτική κι αν ήτανόμως η σύνθεση του Ηροδότου, δεν μπορούσε να ικανοποι­ήσει την επιθυμία της βαθιάς φιλοσοφικής σκέψης που ανα­πτύχθηκε κατά τα τέλη του 5ου αιώνα, της οποίας λαμπρόςεκπρόσωπος είναι ο Θουκυδίδης. Με σιγουριά και κριτικήθεώρηση, με ύφος σφιχτό και αξιωματικό σπάει πρώτος
  3. 3. ΕΙΣΑΓΩΓΗτα δεσμά που ένωναν την ιστορία με την εποποιία και απο­βάλλει από τη συγγραφή του κάθε μυθώδες και υπερφυσικόστοιχείο, για να αποδειχτεί ο πρώτος και μεγαλύτερος πο­λιτικός ιστοριογράφος του κόσμου. Ο Θουκυδίδης δεν αρκεί­ται στο να εκθέτει μόνο την ιστορική αλήθεια, αλλά αναζητάκαι τα αίτια των γεγονότων, ερμηνεύοντας τα με ευρύ, κρι­τικό πνεύμα. Από την ευχάριστη διήγηση των γεγονότων που παρα­τάσσονται με απλή εξωτερική ενότητα, που προέρχεται απότη χρονική και τοπική συνάφεια, επιζητείται ήδη η παρά­σταση και η ερμηνεία τους με βάση την εσωτερική τουςενότητα, που προέρχεται από τη φυσική και λογική σχέσηεσωτερικών δυνάμεων και ενεργειών, εκδηλώσεις των ο­ποίων είναι τα γεγονότα. Για την επίτευξη τούτου του βα­θύτερου σκοπού δεν πρέπει να εκτίθενται μόνο τα εξωτερικάπολιτικά γεγονότα αλλά και οι ποικίλες εσωτερικές εκδηλώ­σεις των λαών. Θαυμάσιο παράδειγμα τέτοιας ολοκληρωμέ­νης ιστορίας δίνει ο Πολύβιος (περί το 140 π.Χ.). Η γεω­γραφία, οι θεσμοί των κρατών, οι νόμοι και τα ήθη, η στρα­τιωτική, θρησκευτική και οικονομική διοργάνωση δεν είναιθέματα παρόδου αλλά καθαυτή η ύλη της έρευνας του Πο­λύβιου. Σε μίμηση των τριών τούτων Ελλήνων ιστορικών, τουΗροδότου, του Θουκυδίδη και του Πολύβιου βάδισαν οι ι­στορικοί όλων των αιώνων. Ο Διόδωρος παραδέχεται για τησυμβολή τους στην ιστοριογραφία τους δύο πρώτους, ενώτον Πολύβιο, του οποίου το έργο γνωρίζει τον αναφέρει μό­νο ως παιδαγωγό του Πόπλιου Κορνηλίου Σκιπίωνα, αλλάκαι τον χρησιμοποιεί ως πηγή για τη ρωμαϊκή ιστορία.
  4. 4. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ζωή και το έργο τον Διόδωρου Ο Διόδωρος γεννήθηκε στη μικρή πόλη Αγύριον της Σι­κελίας περί το 90 π.Χ., χρονολογία την οποία συνάγουμε απότην ομολογία του ιδίου ότι επισκέφτηκε για σπουδές τηνΑίγυπτο κατά την 180ή ολυμπιάδα, δηλαδή, 60 - 56 π.Χ.Υποθέτουμε επίσης ότι έζησε μέχρι το 30 περίπου π.Χ.,από το ότι το τελευταίο ιστορικό γεγονός που αναφέρει εί­ναι ο αποικισμός του Ταυρομενίου από τον Οκταβιανό πουτοποθετείται περί το 36 π.Χ., ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχειστο έργο του η παραμικρή ένδειξη για τη ναυμαχία του Α­κτίου, 31 π.Χ., που αποτέλεσε σταθμό στην εξέλιξη τηςπολιτικής ιστορίας της εποχής. Για τη ζωή του Διόδωρου δεν γνωρίζουμε παρά ελάχισταπέρα από τα όσα ο ίδιος μας λέει στο έργο του. Από το έργοτου, λοιπόν, μαθαίνουμε πως εκτός της Ελληνικής, που ήτανη γλώσσα της Σικελίας, έμαθε από μικρή ηλικία και τηΛατινική, χάρη στη στενή επαφή που είχε η πόλη του μετους Ρωμαίους. Κατά τις συχνές επισκέψεις και παραμονέςτου στη Ρώμη, ήταν ακριβώς η γνώση της Λατινικής πουτου επέτρεψε να συλλέξει στοιχεία από τα αρχεία και τιςβιβλιοθήκες για να τα ενσωματώσει στο έργο του. Σύμφω­να με δική του επίσης ομολογία μαθαίνουμε πως έμεινε στηνΑίγυπτο επί τρία χρόνια, όπου μαθήτευσε κοντά στους ιε­ρείς και έμαθε πολλές παραδόσεις της χώρας και πως επίτριάντα χρόνια γύρισε πολλές πόλεις της Ευρώπης καιτης Ασίας για να συγκεντρώσει υλικό για το έργο του. Πέ­ρα από αυτά δεν γνωρίζουμε τίποτε ούτε διαθέτουμε άλλεςπηγές για τη ζωή του. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης έγραψε Βιβλιοθήκην ίστο-ρικτρ>, ήτοι παγκόσμια ιστορία από τα αρχαιότατα μυθικάχρόνια μέχρι τον Γαλατικό πόλεμο του Καίσαρα, το 59 π.Χ.Το έργο του αποτελείται από σαράντα βιβλία και ο ίδιος το
  5. 5. ΕΙΣΑΓΩΓΗχωρίζει σε τρία μέρη. Το π ρ ώ τ ο περιλαμβάνει τα σκοτεινάχρόνια πριν τα Τ ρ ω ι κ ά , σε έξι βιβλία (τρία με τη ζ ω ή τ ω νβαρβάρων και τρία με τη μυθική εποχή των Ελλήνων). Τοδεύτερο μέρος, που αποτελείται από τα επόμενα έντεκα βι­βλία, είναι η π α γ κ ό σ μ ι α ιστορία από τον Τ ρ ω ι κ ό πόλεμομέχρι τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σ τ α υπόλοιπαείκοσι τρία συνεχίζεται η αφήγηση της π α γ κ ό σ μ ι α ς ιστορίαςμέχρι τον Γαλατικό πόλεμο του Ιουλίου Καίσαρα. Α π ό τα σαράντα αυτά βιβλία σώζονται πλήρη τα Α - Εκαι τα ΙΑ - Κ, από τα υπόλοιπα υπάρχουν μόνο α π ο σ π ά ­σματα που διασώθηκαν στο έργων άλλων συγγραφέων, ό­π ω ς του Ευσεβίου, του Φ ώ τ ι ο υ , του Κωνσταντίνου τουΠορφυρογέννητου, του Τ ζ έ τ ζ η , του Ευσταθίου κ.α. Το περιεχόμενο των βιβλίων του είναι συνοπτικά το εξής: Βιβλίο Α: Μυθολογικές παραδόσεις, βασιλείς και έθιματων Α ι γ υ π τ ί ω ν . Βιβλίο Β: Ιστορία της Ασσυρίας, περιγραφή της Ινδίας,Σ κ υ θ ί α ς , Αραβίας και των νησιών του Ωκεανού. Βιβλίο Γ: Αιθιοπία, Αμαζόνες της Αφρικής, κάτοικοιτων παραλίων του Ατλαντικού και γένεση των π ρ ώ τ ω ν θε­ών. Βιβλίο Δ: Οι θεοί των Ελλήνων, οι Αργοναύτες, ο Θησέ­ας, οι Ε π τ ά επί Θήβας. Βιβλίο Ε: Νησιά και λαοί της Δύσης, Ρόδος, Κ ρ ή τ η . Βιβλία ΣΤ - I: Α π ο σ π ά σ μ α τ α που αναφέρονται σε γ ε γ ο ­νότα από τον Τ ρ ω ι κ ό πόλεμο μέχρι το 480 π . Χ .
  6. 6. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλίο ΙΗ: » » » » 323 - 317 π.Χ. Βιβλίο ΙΘ: » » » » 317 - 311 π.Χ. Βιβλίο Κ: » » » » 310 - 302 π.Χ. Βιβλία ΚΑ - Μ: Αποσπάσματα γεγονότων της περιόδου από 301 - 60 π.Χ. Πηγές του Διόδωρου ήταν, γενικά στα ιστορικά, ο Έφο­ρος και ο Απολλόδωρος, ενώ στα γεωγραφικά, ο Αγαθαρχί-δης και ο Αρτεμίδωρος. Ειδικά για την ελληνική μυθολογίαάντλησε από τον Διονύσιο τον Σκυτοβραχίονα, για τα αιγυ­πτιακά από τον Εκαταίο τον Αβδηρίτη και για τα περσικάκαι ασσυριακά από τον Κτησία. Για την ελληνική ιστορίαμέχρι τον Μέγα Αλέξανδρο πήρε στοιχεία από τον Ηρόδο­το, τον Έφορο, τον Θεόπομπο, τον Αναξιμένη τον Λαμψα-κηνό, τον Καλλισθένη και από τον Δημόφιλο. Για τους χρό­νους του Μεγ. Αλεξάνδρου είχε ως πηγή τον Κλείταρχο, ενώγια την εποχή των διαδόχων του τον Ιερώνυμο και τον Δούριτον Σάμιο. Για την ιστορία της Σικελίας, στην οποία αφιε­ρώνει μεγάλο μέρος, πηγές του ήταν ο Τίμαιος κυρίως καιδευτερευόντως ο Φίλιστος, ο Αντίοχος, ο Δίυλλος, ο Ερ­μείας, ο Καλλίας και ο Άντανδρος. Για τη συγγραφή τηςρωμαϊκής ιστορίας είναι αμφίβολο αν χρησίμευσαν στονΔιόδωρο οι Ρωμαίοι ιστορικοί Φάβιος Πίκτωρ, Καλπούρ-νιος Πίσσων και Κάσσιος Εμίνας, δεν υπάρχει όμως αμφι­βολία ότι ακολούθησε τους Έλληνες Μηνόδοτο τον Περίν-θιο, Σόσυλο τον Ιλιέα, τον Πολύβιο και τον Ποσειδώνιο. Το να αναλάβει κάποιος να συγγράψει παγκόσμια ιστο­ρία την εποχή που έζησε ο Διόδωρος ήταν έργο εξαιρετικάδύσκολο. Δύσκολη η ανεύρεση τόσου υλικού, δύσκολο τοξεκαθάρισμα του, δύσκολη η ταξινόμηση και δύσκολη η διά­ταξη του. Και τη μεν πρώτη δυσκολία ο Διόδωρος με ακα­τάβλητη θέληση και επιμονή κατάφερε να την υπερνικήσει.Ταξίδεψε σε πολλές χώρες και μελέτησε πολλές βιβλιοθήκεςκαι αρχεία καθώς και το έργο των περισσότερων προγενε-
  7. 7. ΕΙΣΑΓΩΓΗνεστέρων του ιστορικών και γεωγράφων. Συγκέντρωσε ά - ^φθόνο και ποικίλο υλικό που δεν αναφερόταν μόνο στα γε­γονότα και τις πράξεις αλλά και στις γεωγραφικές σχέσειςκαι τα ήθη και έθιμα των λαών, καθώς και στις τέχνες και ταγράμματα τους. Την επόμενη όμως δυσκολία, το ξεκαθάρι­σμα τόσου υλικού, δεν κατάφερε πάντα να την ξεπεράσει μεεπιτυχία. Καθώς ανατράφηκε εν μέσω των ρητορικών σχο­λών που ανθούσαν στην εποχή του, στερούνταν πολιτικήςαγχίνοιας, για να εκτιμήσει σωστά τους πολιτικούς αγώνεςκαι τους πρωταγωνιστές τους, και κριτικής οξύνοιας, για ναδιακρίνει το αληθές από το πλαστό. Περισσότερο όμως οΔιόδωρος αστόχησε στο τρίτο σκέλος της προσπάθειαςτου, στη διάταξη, δηλαδή, της ύλης. Συνθέτοντας το μεγα­λύτερο μέρος του έργου του κατά τη χρονολογική μέθοδο, τοχώρισε σε τμήματα, προτάσσοντας σε καθένα απ αυτά τοέτος της ολυμπιάδας, τον επώνυμο άρχοντα των Αθηνών καιτον Ρωμαίο ύπατο, στη θητεία των οποίων συνέβαιναν ταιστορούμενα γεγονότα. Τούτη η μέθοδος όμως ήταν εντελώςλαθεμένη, όχι μόνο επειδή δεν συμπίπτει ο χρόνος των επω­νύμων Αθηναίων αρχόντων με τον χρόνο των Ρωμαίων υ­πάτων (ο χρόνος της Τπατείας άρχιζε την 1η Ιανουαρίου,ενώ η θητεία του επωνύμου άρχοντα στην Αθήνα περί ταμέσα Ιουλίου), αλλά και επειδή το χρονικό διάστημα τουενός έτους είναι εξαιρετικά μικρό για τα γεγονότα της πα­γκόσμιας ιστορίας. Έτσι ο συγγραφέας αναγκάζεται ανάπέντε ή έξι κεφάλαια να μεταφέρει τον αναγνώστη απότην Ελλάδα στη Σικελία κι από τη Σικελία στη Μακεδονίακαι από εκεί πάλι στη Ρώμη, πράγμα που όπως είναι φυσικόδιαταράσσει την οικονομία του έργου.
  8. 8. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αξία τον έργου Η γλώσσα του Διόδωρου παρά το ότι είναι απλή καισαφής, είναι άχρωμη και σχεδόν υπερβολικά άψυχη, πράγ­μα όμως που εκτίμησαν ιδιαίτερα οι Βυζαντινοί, όπως μαρ­τυρεί ο Φώτιος, όταν λέει ότι ο Διόδωρος κεχρηται φράσεισαφεϊκαι άκόμψω και ιστορία, μάλιστα πρεπονσγ) και μήτετάς λίαν νπερηττικισμένας και άρχαιοτροπους διώκων συν­τάξεις μήτε προς την καθωμιλημενην νενων παντελώς, αλλάτω μέσω των λόγων χαρακτήρι χαίρων. Τούτο ακριβώςλοιπόν το χαρακτηριστικό της γλώσσας του, που θα μπο­ρούσε να χαρακτηριστεί αρνητικό, έκανε το έργο του Διό­δωρου το μοναδικό σχεδόν ιστορικό σύγγραμμα που διαβα­ζόταν κατά τους βυζαντινούς χρόνους, δεδομένου ότι τότεσπανίως διάβαζαν τα έργα του Θουκυδίδη, του Εφόρου,του Θεόπομπου και του Πολύβιου, έτσι τα μεγάλα έργακαι πράξεις του αρχαίου κόσμου Χριστιανοί και εθνικοίτα διδάσκονταν κυρίως από τον Διόδωρο, που χρησίμευσεκαι ως πρότυπο των Βυζαντινών χρονογράφων. Ήδη από τον Εκαταίο τον Μιλήσιο και τον Ηρόδοτο, οιΈλληνες ιστορικοί επικέντρωναν το ενδιαφέρον τους σταγεωγραφικά στοιχεία των χωρών και στα ήθη και έθιματων λαών με τους οποίους καταπιάνονταν. Ακολουθώνταςτη δική τους παράδοση, η ιστορία παρέμεινε άρρηκτα δεμέ­νη με τη γεωγραφία. Μετά τις κατακτήσεις του Αλεξάνδρουκαι την επέκταση των ορίων του ελληνικού κόσμου, οι λόγιοιτων Ελληνιστικών χρόνων αφέθηκαν στη γοητεία της μελέ­της ξένων χωρών και λαών απομακρυσμένων, ανταποκρινό­μενοι στις ανάγκες ενός κοινού με όλο και μεγαλύτερη δίψαγια κάθε τι νέο, θαυμαστό, ακόμα και παράδοξο. Την ίδιατούτη τάση ξαναβρίσκουμε στον Διόδωρο. Δεν είναι τυχαίοπου από τις πρώτες κιόλας αράδες θέτει το έργο του υπό την
  9. 9. ΕΙΣΑΓΩΓΗαιγίδα του Οδυσσέα, ο οποίος πολλών ανθρώπων ίδεν άστεακαι νόον έγνω. Απ άκρου σ άκρο, το έργο του Διόδωρουδιαπνέεται από ζωηρό ενδιαφέρον για τη γεωγραφία τωνχωρών και την εθνογραφία των λαών, στο βαθμό πάνταπου τούτα τα θέματα μπορούν να κεντρίσουν την περιέργειατου αναγνώστη. Ταυτόχρονα, ο Διόδωρος δεν ξεχνά ποτέ πως το έργο πουανέλαβε δεν έχει μόνο σκοπό να διδάξει και να ψυχαγωγήσειτον αναγνώστη αλλά και να τον κάνει να σκεφτεί. Από και­ρού εις καιρόν, καλεί, διακριτικά πάντα, τον αναγνώστη ναστρέψει την προσοχή του στα διδάγματα που θα μπορούσενα αντλήσει από την αφήγηση του. Αν επεκτείνεται, λέει οίδιος, στην παράθεση των «νομίμων» στους Αιγυπτίους, τοκάνει για τρεις λόγους. Πρώτον, διότι ξεχωρίζουν για τηνπαλαιότητα τους (παλαιότητι διηνεγκαν), δεύτερον, διότιφανερώνουν τάσεις πέρα από τα συνήθη (παρηλλαγμενηντάξιν έσχον), και τρίτον, διότι μπορούν να ωφελήσουν τουςαναγνώστες (ώφελειαν τοις φιλαναγνωστοϋσι δύνανταιπαρασχεσθαι). Σε μία φράση, ο Διόδωρος εκφράζει τις βα­σικές αρχές που τον οδηγούν: την αρχαιότητα ηθών και θε­σμών, την ιδιαιτερότητα που παρουσιάζουν και ικανοποιούντην ανάγκη του κοινού του για το «παράδοξο», και την ηθικήωφέλεια που μπορούν να προσφέρουν στην κοινωνία. Ένα από τα θέματα που διατρέχουν ολόκληρο το έργοείναι ο αποφασιστικός ρόλος που παίζουν οι μεγάλοι άνδρεςστην ιστορία της ανθρώπινης κοινωνίας. Τον ρόλο αυτό υ­πογραμμίζει ο Διόδωρος, όταν εξηγεί τις αιτίες για τις ο­ποίες θεωρεί αναγκαίο να μην παραληφθεί η εποχή των η­ρώων και των ημιθέων και, κυρίως, στο δωδέκατο απόσπα­σμα του Δέκατου Βιβλίου, όταν λέει ότι: «η σύνθεση τηςβιογραφίας των προσωπικοτήτων του παρελθόντος είναιμεν δύσκολη για τους ιστορικούς, αλλά ταυτόχρονα ωφελείσε μεγάλο βαθμό την κοινωνία συνολικά». Από το πρώτο
  10. 10. ΕΙΣΑΓΩΓΗβιβλίο της ιστορίας του, οι μεγάλοι φαραώ αλλά και οι θεοίτων Αιγυπτίων, Όσιρις και Ίσις, παίζουν καθοριστικό ρόλοστην εξέλιξη των λαών. Στη συνέχεια, ο Νίνος, η Σεμίραμις,ο Ηρακλής, ο Ιάσων, ο Θησεύς, ο Δαίδαλος αλλά και ο Α­ριστείδης, ο Ξέρξης, ο Θεμιστοκλής, ο Γέλων, ο Περικλήςκαι ο Βρασίδας, ο Διονύσιος ο Πρεσβύτερος, ο Επαμεινών­δας, ο Φίλιππος και ο Τιμολέων, ο Αλέξανδρος ο Μέγας καιοι Διάδοχοι και πολλοί άλλοι, με τα κατορθώματα τους α­παρτίζουν στην ουσία τον σκελετό της ιστορικής αφήγησης. Από τα γεγονότα, εκείνα που παίζουν πρωταρχικό ρόλοείναι οι πολεμικές συγκρούσεις, πράγμα φυσικό για ιστορι­κό της αρχαιότητας. Μολονότι ο Διόδωρος δεν είναι αυθε­ντία στον εν λόγω τομέα, όπως οι παλαιότεροι του Θουκυ­δίδης, Ξενοφών ή Πολύβιος, δείχνει να γνωρίζει αρκετάώστε να θεωρεί αποφασιστικό παράγοντα της εξέλιξης πό­λεων και ηγεμονιών την τροπή των γεγονότων στα πεδίατων μαχών. Η ιστορία μέχρι την εποχή του γραφότανστα πεδία των μαχών: ο Τρωικός πόλεμος, η κάθοδοςτων Ηρακλείδων, οι Περσικοί πόλεμοι, ο Πελοποννησια­κός πόλεμος, οι επιτυχίες του Φιλίππου και η εκστρατείατου Αλεξάνδρου, οι μάχες των Διαδόχων, οι Καρχηδονια­κοί πόλεμοι, η κατάκτηση της Ανατολής από τη Ρώμη,οι Γαλατικοί, τέλος, πόλεμοι και οι εμφύλιες διαμάχεςπου διαδραματίζονταν στην εποχή του. Πώς μπορούσε, λοι­πόν, ο Διόδωρος να βγει από εκείνο το πλαίσιο που εξακο­λουθούσε να καθορίζει τη ζωή των λαών; Έτσι, η ΙστορικήΒιβλιοθήκη με τη σειρά της συνεισφέρει άφθονο υλικό στηνιστορία του πολέμου, στην οποία ο Διόδωρος επικεντρώνεισε μεγάλο βαθμό το ενδιαφέρον του. Στα πρώτα πέντε βι­βλία, όπως είναι φυσικό, σημαντικότερο είναι το εθνογρα­φικό μέρος, αλλά και πάλι βλέπουμε πως από τη μυθικήεποχή, θεοί και ήρωες, Όσιρις, Διόνυσος, Ηρακλής, Αμα­ζόνες, εμφανίζονται ως κατακτητές, κάποιες φορές και ει-
  11. 11. ΕΙΣΑΓΩΓΗρηνικοί όπως ο Όσιρις, μαζί με τους βασιλιάδες. Από τοΈνατο, όμως, μέχρι και το Εικοστό βιβλίο οι περιγραφέςτων πολέμων κατέχουν πολύ μεγαλύτερη έκταση. Ας ση­μειωθεί, μάλιστα, πως από τις περιγραφές αυτές πολλέςείναι εκείνες που δικαιώνουν το έντονο ενδιαφέρον των ιστο­ρικών της πολεμικής τέχνης. Ένα από τα πολεμικά θέματαπου φαίνεται να έλκει ιδιαίτερα την προσοχή του Διόδωρουείναι οι πολιορκίες. Ενδιαφέρεται να δώσει αναλυτικά τοπώς επιλέγονται οι τόποι προς οχύρωση, τις τακτικές πο­λιορκητών και πολιορκουμένων, τις μεθόδους επίθεσης καιάμυνας, που τα περιγράφει λεπτομερώς, χωρίς να παραλεί­πει τα προβλήματα που προκύπτουν από τη διάταξη αλλάκαι την κατασκευή των τειχών. Για όλους αυτούς τους λόγους, αλλά και πολλούς άλλουςπου θα βρει ο αναγνώστης στις σελίδες του έργου, η αξίατου, πέρα από τις όποιες ελλείψεις του, είναι ανεκτίμητη,καθώς, επίσης, αναπληρώνει την απώλεια πολλών ιστορι­κών έργων της αρχαιότητας, τα οποία μόνο μέσω του έργουτου Διόδωρου μπορέσαμε να γνωρίσουμε, αλλά και από τογεγονός ότι το τμήμα που αναφέρεται στη ρωμαϊκή ιστορίαείναι το αρχαιότερο και το πιο αξιόπιστο που διαθέτουμε. Το Πρώτο Βιβλίο Μετά τον πρόλογο ολοκλήρου του έργου, ο Διόδωρος κά­νει μια περιγραφή της αρχής των εμβίων όντων και στησυνέχεια, δεδομένου ότι «η Αίγυπτος είναι η χώρα, όπουη μυθολογία τοποθετεί τη γένεση των θεών» και επειδή«η ζωή σ αυτή τη χώρα εμφανίστηκε για πρώτη φορά»,αφιερώνει ολόκληρο το Πρώτο Βιβλίο στους θεούς, τουςβασιλιάδες, τους νόμους και τα έθιμα της χώρας αυτής.
  12. 12. ΕΙΣΑΓΩΓΗΤο ενδιαφέρον που έχει ο ίδιος για τα θρησκευτικά ζητήμα­τα τον κάνουν να δίνει μεγαλύτερη προσοχή σ αυτά παρά σεπολιτικά και στρατιωτικά θέματα, εν αντιθέσει με τα μετέ­πειτα Βιβλία του. Γι αυτό το Πρώτο Βιβλίο αντλεί τις περιγραφές του απότον Εκαταίο τον Αβδηρίτη, που επισκέφτηκε την Αίγυπτοστις αρχές του τρίτου προ Χριστού αιώνα, για τις συνήθειεςτων Αιγυπτίων, από τον Αγαθαρχίδη τον Κνίδιο, ιστορικόκαι γεωγράφο του δεύτερου προ Χριστού αιώνα, για τα γε­ωγραφικά στοιχεία και ειδικότερα για την περιγραφή τουΝείλου, και από τον Ηρόδοτο. Αναφέρει επίσης λεγόμεναιερέων της Αιγύπτου και κατοίκων της Αιθιοπίας, πράγμαπου δείχνει πως είναι πολύ πιθανό πολλές από τις λεπτομέ­ρειες που παραθέτει να προέρχονται από προσωπικές παρα­τηρήσεις και έρευνες. Την εποχή που επισκέφτηκε ο ίδιοςτην Αίγυπτο, επίσημη γλώσσα της χώρας ήταν η Ελληνι­κή, ήδη από τριακόσια περίπου χρόνια, και αυτή χρησιμο­ποιούσαν στις ανώτερες τάξεις, πράγμα που είχε ως αποτέ­λεσμα να μην κινδυνεύει να παραπλανηθεί από ιερείς καιδιερμηνείς, όπως ο Ηρόδοτος. Το Πρώτο Βιβλίο του Διόδωρου αποτελείται από τονγενικό πρόλογο ολόκληρου του έργου (1-5), από περιγραφήτης γένεσης θεών και κόσμου (6-7), από ένα κεφάλαιο (8)αφιερωμένο στην προϊστορία και τέλος από μια μονογραφίαπερί της Αιγύπτου, που με τη σειρά της χωρίζεται, αν καιόχι με μεγάλη σαφήνεια, σε τέσσερα μέρη: στη θεολογία τηςχώρας (11-29), στη γεωγραφία της (30-41), στην ιστορία της(42-68), και στους νόμους και συνήθειες των κατοίκων της(69-98).
  13. 13. ΚΕΙΜΕΝΟ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
  14. 14. 24
  15. 15. Το πρώτο βιβλίο του Διόδωρου περιέχει τα εξής Προοίμιο της όλης πραγματείας. Για τις παραδόσεις των Αιγυπτίων περί της γένεσης τουκόσμου. Για τους θεούς που έκτισαν πόλεις στην Αίγυπτο. Για τους πρώτους ανθρώπους και τον αρχαιότατο τρόποζωής. Για τον σεβασμό προς τους αθάνατους και την κατασκευήτων ναών. Για την τοπογραφία της Αιγύπτου και τα παράδοξα σχε­τικά με τον Νείλο, για τα αίτια της πλημμύρας του και γιατις απόψεις ιστορικών και φιλοσόφων. Για τους πρώτους βασιλείς στην Αίγυπτο και τις επίμέρους πράξεις τους. Για την κατασκευή των πυραμίδων που κατατάσσονταιστα επτά θαύματα του κόσμου. Για τους νόμους και τα δικαστήρια. Για τα ιερά ζώα των Αιγυπτίων. Για τα έθιμα των Αιγυπτίων σχετικά με τους νεκρούς. Για τους Έλληνες, τους αναγνωρισμένους για την παι­δεία τους, που επισκέφτηκαν την Αίγυπτο κι αφού έμαθανπολλά χρήσιμα πράγματα, τα μετέφεραν στην Ελλάδα.
  16. 16. 26
  17. 17. ΔΙΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ Π Ρ Ω Τ Η 1. Στους συγγραφείς που πραγματεύτηκαν παγκόσμιαιστορία όλοι οι άνθρωποι θα πρέπει να χρωστούν μεγάληχάρη, επειδή φιλοτιμήθηκαν να ωφελήσουν την παγκόσμιακοινωνία 1 , με προσωπικό μόχθο. Καθόσον εισηγούμενοι μιαδιδασκαλία, που δεν περιέχει κίνδυνο για το συμφέρον τους,προσφέρουν πολύτιμη πείρα με την πραγματεία τους στουςαναγνώστες. Διότι η γνώση που αποκτά ο καθένας με τηνπροσωπική του πείρα μόνο ύστερα από πολλούς κόπους καιβάσανα τον καθιστά ικανό να διακρίνει κάθε φορά το ωφέ­λιμο, και γι αυτό ο πιο πολύπειρος από τους ήρωες2, μετάαπό μεγάλες συμφορές, πολλών ανθρώπων είδε τις χώρες και γνώρισε τα ήθη.Ενώ η κατανόηση των αποτυχιών και επιτυχιών των άλ­λων, μέσω της ιστορίας, μας διδάσκει, χωρίς να χρειάζεταιν αποκτάμε ίδια πείρα των κακών. Επιπλέον, τούτοι οισυγγραφείς, σαν να ήταν υπηρέτες της θείας πρόνοιας,φιλοδόξησαν να συσχετίσουν στο ίδιο και το αυτό έργοόλους τους ανθρώπους, που είναι μεν συγγενείς μεταξύτους, αλλά ταυτόχρονα απέχουν τοπικά και χρονικά3. Διό­τι όπως η θεία πρόνοια, αφού έφερε την αρμονική τάξη σταάστρα που βλέπουμε και την κοινή αναλογία στη φύση των
  18. 18. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  19. 19. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗανθρώπων, συνεχίζει να διευθύνει τις τροχιές τους στοναιώνα τον άπαντα, αποδίδοντας σε καθένα εκείνο που τουορίζει το πεπρωμένο, έτσι και οι ιστορικοί καταγράφονταςτις κοινές υποθέσεις της οικουμένης, ωσάν να ήταν μιαςκαι μόνο πόλεως, ανέδειξαν τις πραγματείες τους σε κοινήπαρακαταθήκη και ενιαία εξιστόρηση των γεγονότων τουπαρελθόντος. Γιατί καλό είναι να μπορείς να χρησιμοποιείςτα λάθη από άγνοια των άλλων, ως παράδειγμα προςδιόρθωση των δικών σου, και, όταν αντιμετωπίζεις τιςποικίλες αντιξοότητες της ζωής, να μην ψάχνεις κάθεφορά τι πρέπει να γίνει, αλλά να μπορείς να μιμηθείς τιςεπιτυχημένες μεθόδους του παρελθόντος. Πράγματι, όλοιπροτιμούν να συμβουλεύονται τους πιο μεγάλους στηνηλικία, παρά τους νεότερους, για την πείρα που απόκτη­σαν με τα χρόνια, αλλά συμβαίνει η γνώση της ιστορίας ναυπερέχει τόσο της πείρας, όσο, όπως γνωρίζουμε, υπερτε­ρεί η ιστορία της πείρας σε πλήθος γεγονότων. Γι αυτόμπορεί ο καθείς να είναι βέβαιος ότι η κατανόηση τηςιστορίας είναι χρησιμότατη σε κάθε περίσταση της ζωής.Προσφέρει στους νεότερους τη σύνεση των ηλικιωμένων,ενώ στους μεγαλύτερους πολλαπλασιάζει την ήδη υπάρ­χουσα πείρα τους- κάνει τους πολίτες ικανούς να γίνουνάρχοντες, ενώ προτρέπει τους άρχοντες, μέσω της αθανα­σίας που προσφέρει η δόξα, να επιχειρούν τα ευγενέστερατων έργων πέρα απ αυτά, αυξάνει την ετοιμότητα τωνστρατιωτών στην αντιμετώπιση των κινδύνων υπέρ τηςπατρίδας τους, λόγω των επαίνων που θα δεχτούν μετάτον θάνατο τους, ενώ, με το αιώνιο ανάθεμα που τουςεπιφυλάσσει, αποτρέπει τους ανθρώπους με κακό χαρα­κτήρα από τη ροπή τους προς το κακό. 2. Γενικά, λοιπόν, ένεκα αυτής ακριβώς της υστεροφη­μίας, άλλοι παρακινήθηκαν να γίνουν ιδρυτές πόλεων, άλλοι
  20. 20. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  21. 21. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗνα εισηγηθούν νόμους που περιβάλλουν με ασφάλεια τηνκοινωνική ζωή του ανθρώπου κι άλλοι φιλοδόξησαν να εφεύ­ ρουν επιστήμες και τέχνες προς όφελος του ανθρωπίνου γέ­νους. Κι επειδή απ όλ αυτά συνίσταται η ευδαιμονία, οπρώτος και καλύτερος έπαινος θα πρέπει να αποδοθεί στηνκυριότερη αιτία τους, στην ιστορία. Γιατί πρέπει να τη βλέ­πουμε ως φύλακα της αρετής των επιφανών, μάρτυρα τηςκακίας των φαύλων και ευεργέτη ολόκληρου του ανθρωπίνουγένους. Διότι αν η περί τον Αδη μυθολογία, παρ όλο που τοθέμα της είναι πλαστό, συμβάλλει αποτελεσματικά στηνύπαρξη ευσέβειας και δικαιοσύνης ανάμεσα στους ανθρώ­πους, πόσο πιο ικανή πρέπει να λογαριάζεται η προφήτισσατης αλήθειας ιστορία, που είναι τρόπον τινά και η μητρόπο­λη της φιλοσοφίας συνολικά, στη διαμόρφωση ευγενούς καικαλού χαρακτήρα; Επειδή όλοι οι άνθρωποι,-λόγω της σύμ­φυτης αδυναμίας τους, δεν ζουν παρά μια φευγαλέα στιγμήτης αιωνιότητας κι είναι νεκροί όλο τον υπόλοιπο χρόνο,όσοι, στη διάρκεια της ζωής τους, δεν έκαναν κάτι το αξιό­λογο, μαζί με τον θάνατο του σώματος τους πεθαίνουν κι όλατα υπόλοιπα της ζωής τους, ενώ οι πράξεις εκείνων πουδοξάστηκαν για την αρετή τους μνημονεύονται στον αιώνατον άπαντα, διακηρυττόμενες από το θείο στόμα της ιστο­ρίας. Θεωρώ δε ωραίο για τους σώφρονες ανθρώπους τηνανταλλαγή των θνητών μόχθων με την αθάνατη φήμη. Όλοισυμφωνούν πως ο Ηρακλής, όσο χρόνο έμεινε ανάμεσαστους ανθρώπους, υπέμεινε με τη θέληση του μεγάλους κό­πους και συνεχείς κινδύνους, ώστε ευεργετώντας την ανθρω­πότητα να αποκτήσει την αθανασία - κι από τους άλλουςγενναίους και καλούς ανθρώπους, άλλοι πέτυχαν τιμές ηρώ­ων κι άλλοι τιμές θεών, ενώ όλοι αξιώθηκαν μεγάλων επαί­νων, δεδομένου ότι η ιστορία απαθανάτισε τις αρετές τους.Διότι ενώ τα υπόλοιπα μνημεία δεν ζουν παρά για μικρόχρονικό διάστημα, καθώς φθείρονται από πλήθος συνθη-
  22. 22. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  23. 23. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗκών, η δύναμη της ιστορίας, που εκτείνεται σ ολόκληρητην οικουμένη, έχει τον χρόνο ακριβώς ο οποίος αφανίζειόλα τ άλλα φύλακα που εξασφαλίζει την αιώνια παράδοσητης στους μεταγενέστερους. Η ίδια επίσης συμβάλλει στοδυνάμωμα του λόγου, κι άλλο καλύτερο απ αυτό δεν βρί­σκει εύκολα κανείς. Γιατί αυτός κάνει ανώτερους τους Έλ­ληνες από τους βαρβάρους και τους μορφωμένους από τουςαμόρφωτους και, πέρα απ αυτά, μόνο μ αυτόν είναι δυνα­τόν ο ένας να υπερισχύσει στους πολλούς· γενικά, οτιδήποτεπροτείνεται φαίνεται όπως ακριβώς το παρουσιάζει η ικα­νότητα του ομιλητή, καθώς επίσης αποκαλούμε τους καλούςανθρώπους άξιους λόγου, ως να τους αποδίδουμε το μεγα­λύτερο έπαθλο της αρετής, εφόσον ο λόγος είναι χωρισμένοςσε περισσότερα μέρη, συμβαίνει η ποίηση, για παράδειγμα,να ευχαριστεί μάλλον παρά να ωφελεί, η δικαιοσύνη να τι­μωρεί και να μη διδάσκει και, παρομοίως, από τα υπόλοιπαάλλα να μην συμβάλλουν στην ευδαιμονία, άλλα να εμπεριέ­χουν ανάμεικτη την ωφέλεια με τη βλάβη, ενώ μερικά ναπαραποιούν την αλήθεια, και μόνο η ιστορία, δεδομένουότι σ αυτή λόγια και έργα βρίσκονται σε συμφωνία, περι­λαμβάνει όλα τα χρήσιμα είδη στη συγγραφή της - γιατί είναιφανερό πως αυτή προτρέπει τους ανθρώπους προς τη δικαιο­σύνη, κατηγορεί τους φαύλους, εγκωμιάζει τους καλούς και,συνολικά, προσφέρει μεγάλο απόθεμα πείρας στους αναγνώ­στες της. 3. Ως εκ τούτου, βλέποντας κι εμείς ότι όσοι πραγματεύ­τηκαν την ιστορία έτυχαν δίκαιης αποδοχής, οδηγηθήκαμεστο ν αντιμετωπίσουμε το θέμα με παρόμοιο ζήλο. Καθώςστρέψαμε όμως την προσοχή μας στους προγενέστερους μαςσυγγραφείς, αποδεχτήκαμε μεν ανεπιφύλακτα την καλήτους πρόθεση, αλλά διαπιστώσαμε πως οι πραγματείεςτους δεν συντάχθηκαν έτσι ώστε να συμβάλουν όσο ήταν
  24. 24. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  25. 25. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗδυνατόν στο κοινό συμφέρον. Διότι ενώ η ωφέλεια των α­ναγνωστών έγκειται στο πλήθος και στην ποικιλία των πε­ριστάσεων που εξετάζονται, οι περισσότεροι έγραψαν γιαμεμονωμένους πολέμους ενός έθνους ή μιας πόλης και λίγοιμόνο επιχείρησαν να αναγράψουν γεγονότα σχετικά με όλουςτους ανθρώπους, αρχίζοντας από τους αρχαίους χρόνουςμέχρι την εποχή τους" κι απ αυτούς, άλλοι δεν συνέδεσαντα γεγονότα της εποχής τους, άλλοι παρέβλεψαν τις πράξειςτων βαρβάρων κι άλλοι απέρριψαν την αρχαία μυθολογία,ένεκα της δυσχέρειας που παρουσιάζει η πραγματεία της,ενώ άλλοι δεν κατάφεραν να πετύχουν τον στόχο που είχανβάλει, καθότι η ζωή τους διακόπηκε από το πεπρωμένο 4 .Απ όσους επίσης ανέλαβαν τη συγγραφή παγκόσμιας ιστο­ρίας κανείς δεν τη συνέχισε μετά τη Μακεδόνικη περίοδο,διότι άλλοι με τις πράξεις του Φιλίππου, άλλοι μ εκείνεςτου Αλεξάνδρου και μερικοί με τους διαδόχους ή επιγόνουςέκλεισαν τη συγγραφή τους. Παρά, λοιπόν, τον αριθμό καιτη σημασία τους τα γεγονότα που επακολούθησαν μέχρι τωνημερών μας, έχουν μείνει ανιστόρητα και κανείς από τουςιστοριογράφους δεν ανέλαβε να τα πραγματευτεί όλα μαζίστα πλαίσια ενός έργου, λόγω του μεγέθους της υπόθεσης.Έτσι, δεδομένου ότι τόσο οι χρόνοι όσο και τα γεγονόταείναι διεσπαρμένα σε πολλές πραγματείες και σε διάφορουςσυγγραφείς, γίνεται δύσκολη η συγκέντρωση και η μνημό­νευση τους. Έχοντας, λοιπόν, εξετάσει τη στάση του κάθεσυγραφέα ως προς ετούτα τα θέματα, κρίναμε πως καλόείναι να πραγματευτούμε το θέμα της ιστορίας, με τέτοιοτρόπο ώστε να προσφέρει τη μέγιστη δυνατή ωφέλειακαι ταυτόχρονα να μη δυσχεράνει παρά ελάχιστα τους ανα­γνώστες. Καθόσον, αν κάποιος άρχιζε από τους αρχαιότα­τους χρόνους και κατέγραψε, όσο είναι δυνατόν, τα γεγονότασ όλο τον κόσμο, σαν να επρόκειτο για μια και μόνο πόλη,είναι προφανές ότι ναι μεν ο κόπος θα ήταν τεράστιος αλλά
  26. 26. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  27. 27. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗκαι η πραγματεία που θα συνέτασσε θα ήταν εξαιρετικάεύχρηστη για όλους τους φίλους του βιβλίου. Απ αυτήνθα ήταν δυνατόν καθένας να παίρνει άμεσα ό,τι του χρειά­ζεται, σαν να αντλεί από ανεξάντλητη πηγή. Διότι, πρώτον,ακόμα και σε όσους έχουν σκοπό να μελετήσουν τις ιστορίεςτόσων συγγραφέων δεν είναι εύκολο να προμηθευτούν ταβιβλία που τους χρειάζονται και, δεύτερον, επειδή τα βι­βλία είναι τόσο πολλά και ακανόνιστα, η κατανόηση τωνπεπραγμένων γίνεται εντελώς δυσνόητη και ανέφικτη 1ενώ η πραγματεία που περιορίζεται σε μια μόνο συγγραφήκαι παραθέτει τα γεγονότα με ειρμό διευκολύνει τόσο τηνανάγνωση όσο και την παρακολούθηση των γεγονότωντου παρελθόντος. Γενικά, η εξιστόρηση τέτοιας μορφής θε­ωρείται ότι υπερέχει όλων των άλλων στον βαθμό ακριβώςπου το σύνολο είναι χρησιμότερο από το μέρος και το συ­νεχές από το διακεκομμένο, καθώς και στον βαθμό πουτο γεγονός το οποίο συνέβη σε εξακριβωμένη χρονική στιγ­μή από εκείνο που συνέβη σε άγνωστη εποχή. 4. Γι αυτό κι εμείς, εκτιμώντας πως τούτη η υπόθεσηείναι μεν χρησιμότατη αλλά απαιτεί πολύ χρόνο και κό­πο, την πραγματευτήκαμε επί τριάντα χρόνια και με πολ­λές ταλαιπωρίες και κινδύνους επισκεφτήκαμε μεγάλο μέ­ρος της Ασίας και της Ευρώπης, για να μπορέσουμε να δού­με με τα μάτια μας τις απαραίτητες περιοχές κι όσο γίνεταιπερισσότερες από τις άλλες - γιατί έχουν γίνει πολλά λάθηαπό άγνοια των τόπων κι όχι από τυχόντες μόνο αλλά κιαπό συγγραφείς που χαίρουν της μεγαλύτερης υπόληψης.Ως κίνητρο για να πάρουμε τούτη την απόφαση είχαμε, κυ­ρίως, την επιθυμία γι αυτό το έργο, με την οποία κάθε άν­θρωπος μπορεί να κατορθώσει πράγματα που φαίνονται α­δύνατα, και, δευτερευόντως, την αφθονία του σχετικού μετην υπόθεση υλικού που παρέχει η Ρώμη. Καθόσον η υπε-
  28. 28. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  29. 29. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗροχή τούτης της πόλης, που εκτείνει τη δύναμη της σταπέρατα της οικουμένης, μας παρείχε, στη διάρκεια της μα­κράς παραμονής μας εκεί, πολλές και ιδιαίτερα προσιτέςπηγές. Επειδή η καταγωγή μας είναι από το Αγύριο τηςΣικελίας κι ένεκα της επαφής μας με τους Ρωμαίους στονησί αποκτήσαμε πλατιά γνώση της γλώσσας τους 5 , λάβα­με ακριβή γνώση όλων των πράξεων τούτης της ηγεμονίας,από τα αρχεία που κρατούνται ήδη από πολλά χρόνια. Αρχήτης ιστορίας κάναμε από τις μυθολογίες των Ελλήνων καιτων βαρβάρων, αφού εξετάσαμε πρώτα, όσο καλύτερα μπο­ρούσαμε, τα ιστορούμενα του κάθε λαού για τους αρχαίουςχρόνους. Δεδομένου ότι η εργασία έχει ολοκληρωθεί, παρ όλο πουτα βιβλία της συμβαίνει να μην έχουν ακόμη εκδοθεί, θαήθελα να προσδιορίσω εν συντομία το περιεχόμενο της όληςπραγματείας. Από τα βιβλία μας τα έξι πρώτα περιέχουν ταγεγονότα και τις μυθολογίες, μέχρι τον Τρωικό πόλεμο- τατρία πρώτα πραγματεύονται την αρχαία ιστορία των βαρ­βάρων, ενώ τα τρία επόμενα, αποκλειστικά σχεδόν την τωνΕλλήνων. Στα επόμενα έντεκα, αναγράψαμε την παγκόσμιαιστορία από τον Τρωικό πόλεμο μέχρι τον θάνατο του Αλε­ξάνδρου" και στα επόμενα είκοσι τρία βιβλία παραθέσαμετακτικά όλα τα επόμενα γεγονότα μέχρι την αρχή του πο­λέμου ανάμεσα στους Ρωμαίους και τους Κέλτες, στη διάρ­κεια του οποίου, ο αρχηγός Γάιος Ιούλιος Καίσαρας, που γιατις πράξεις του προσαγορεύτηκε θεός, καθυπόταξε τα πε­ρισσότερα και πιο αξιόμαχα έθνη των Κελτών και επέκτει­νε την ηγεμονία της Ρώμης μέχρι τα Βρετανικά νησιά. Ταπρώτα γεγονότα τούτου του πολέμου έλαβαν χώρα τον πρώ­το χρόνο της εκατοστής ογδοηκοστής Ολυμπιάδας6, ότανστην Αθήνα ήταν άρχοντας ο Ηρώδης. 5. Όσο για τις χρονικές περιόδους που περιλαμβάνονται
  30. 30. ΔΙΟΔΩΡΟΣ Σ Ι Κ Ε Λ Ι Ω Τ Η !
  31. 31. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗσ ετούτη την πραγματεία, δεν μπορούμε να ορίσουμε μεβεβαιότητα τις προ του Τρωικού πολέμου, δεδομένου ότιδεν έφτασε στα χέρια μας κανένας αξιόπιστος χρονολογικόςπίνακας, αλλά από τον Τρωικό πόλεμο7 και εξής ακολουθού­με τον Απολλόδωρο τον Αθηναίο8 και θέτουμε ογδόντα χρό­νια μέχρι την κάθοδο των Ηρακλείδων 9 και από αυτή μέχριτην πρώτη Ολυμπιάδα τριακόσια είκοσι οκτώ 1 0 , υπολογίζο­ντας τις χρονολογίες με βάση τους βασιλιάδες της Λακεδαί­μονας, ενώ από την αρχή της πρώτης Ολυμπιάδας μέχρι τηναρχή του Κελτικού πολέμου, την οποία θέσαμε ως τέλος τηςιστορίας, επτακόσια τριάντα χρόνια, ώστε η όλη πραγμα­τεία μας, που αποτελείται από σαράντα βιβλία, να περιλαμ­βάνει χίλια εκατόν τριάντα οχτώ χρόνια, εκτός από την πε­ρίοδο που καλύπτει τα προ του Τρωικού πολέμου γεγονότα. Όλα τούτα τα προσδιορίσαμε ακριβώς, επιθυμώντας ναδώσουμε μια ιδέα στους αναγνώστες μας για το όλο πράγμακαι ταυτόχρονα να αποτρέψουμε όσους συνηθίζουν να δια­σκευάζουν τα βιβλία από του να καταστρέψουν πραγμα­τείες άλλων". Ελπίζουμε, λοιπόν, πως στην Ιστορία μαςαυτά που είναι σωστά δεν θα προκαλέσουν φθόνο, ενώ αυτάπου παραλείπουνται θα συμπληρωθούν από ικανότερους ι­στορικούς. Ήδη διατρέξαμε στον πρόλογο τα θέματα καιτον σκοπό μας, τώρα επιχειρούμε ευθύς να πραγματώσου­με την υπόσχεση του έργου. 6. Για τις διάφορες αντιλήψεις περί θεών που σχημάτισανεκείνοι που πρώτοι εισήγαγαν τη λατρεία του θείου, καθώςκαι για τη μυθολογία που αφορά στον καθένα από τους α­θανάτους, παρ όλο που θ αφήσουμε κατά μέρος την από­πειρα της λεπτομερούς καταγραφής, επειδή τέτοιο εγχείρη­μα θα απαιτούσε εκτεταμένη ανάλυση, όσα θεωρήσουμε πωςείναι σχετικά με τα διάφορα μέρη της προκείμενης ιστορίας,θα τα μνημονεύσουμε εν συντομία, ώστε να μην παραληφθεί
  32. 32. ΔΙΟΔΩΡΟΣ Σ Ι Κ Ε Λ Ι Ω Τ Η !
  33. 33. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗτίποτε άξιο λόγου. Όσο για τα γένη όλων των ανθρώπων καιτα γεγονότα που συνέβησαν στα γνωστά μέρη της οικουμέ­νης, τα καταγράψαμε με ακρίβεια, όσο τουλάχιστο είναιδυνατό για τόσο παλαιά ιστορήματα, αρχίζοντας από ταπολύ αρχαία χρόνια. Για τη γένεση του ανθρώπου υπάρ­χουν δυο κύριες θεωρίες που έχουν αναπτύξει οι μεγαλύτε­ρες αυθεντίες των φυσικών και των ιστορικών. Οι μεν, πουθεωρούν αγέννητο και άφθαρτο τον κόσμο, υποστηρίζουν ότικαι το ανθρώπινο γένος υπάρχει από πάντοτε και πως ποτέδεν υπήρξε εποχή κατά την οποία να γεννήθηκε ο πρώτοςάνθρωπος. Ενώ οι άλλοι, που θεωρούν ότι ο κόσμος δημιουρ­γήθηκε και είναι φθαρτός, υποστηρίζουν πως και οι άνθρω­ποι δημιουργήθηκαν, όπως αυτός, κάποτε σε συγκεκριμένο 12χρόνο . 7. Γιατί κατά την αρχική σύσταση του σύμπαντος, οουρανός και η γη είχαν μία μορφή και η φύση τους είχεμεικτό χαρακτήρα" στην συνέχεια τα σώματα τους χωρίστη­καν και ο κόσμος απέκτησε τη διάρθρωση που βλέπουμε / 1 2 α / /Λ / / β /σήμερα ο αέρας τεσηκε σε αέναη κίνηση, το σερμο τουστοιχείο συγκεντρώθηκε στις ψηλότερες περιοχές, επειδήη φύση του θερμού, λόγω της ελαφρότητας της, έχει τάσηπρος τα επάνω, και γι αυτό τον λόγο ο ήλιος και όλα τααστέρια έχουν πιαστεί στην παγκόσμια δίνη. Από την άλ­λη, το λασπώδες και θολό, που ήταν ανακατεμένο με υγρα­σία, κατακάθισε σε ένα μέρος εξαιτίας του βάρους του κα­θώς στριφογύριζε συνεχώς γύρω από τον εαυτό του και συ­μπιεζόταν, δημιούργησε από το υγρό του μέρος τη θάλασσαενώ από τα πιο στερεά του στοιχεία τη γη, που ήταν πηλώ-δης και εντελώς μαλακή. Αλλά καθώς η φωτιά του ήλιουέλαμπε πάνω της, η γη άρχισε να πήζει κι έπειτα, καθώςη επιφάνεια της βρισκόταν σε ζύμωση λόγω της θερμοκρα­σίας, μερικά απο τα υγρά στοιχεία φούσκωσαν σε πολλά
  34. 34. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  35. 35. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗσημεία όπου σχηματίστηκαν φλύκταινες καλυμμένες με λε­ -πτούς υμένες πράγμα που και σήμερα παρατηρείται σε έληκαι σε τόπους με λιμνάζοντα νερά, όποτε, σε ψυχρό έδαφος,ξαφνικά γίνεται διάπυρος ο αέρας, χωρίς να μεσολαβήσειδιάστημα βαθμιαίας μεταβολής. Τα υγρά λοιπόν ζωογονού­νταν με τη θερμότητα, με τον εν λόγω τρόπο, τα ζωντανάπου γεννιουνταν τη νύχτα έπαιρναν την τροφή τους άμεσααπό την ομίχλη που έπεφτε από την ατμόσφαιρα και τηνημέρα στεριώνανε από τη ζέστη - όταν πια και το τελευταίοαπό τα όντα που κυοφορούνταν πήρε την τέλεια ανάπτυξητου κι οι υμένες κάηκαν και έσπασαν, ξεφύτρωσαν όλοιοι τύποι των ζώων 1 3 . Απ αυτά, όσα είχαν μεγαλύτερη σχέ­ση με τη θερμότητα ανέβηκαν στα υψηλά μέρη κι έγινανπτηνά, εκείνα που τα τραβούσε η γαιώδης φύση συγκατα­λέχτηκαν στις τάξεις των ερπετών και των επιγείων ζώων,ενώ όσα μετείχαν περισσότερο της φύσης του υγρού τράπη­καν προς τους ομοειδείς τους τόπους, και ονομάστηκαν πλω­τά. Στο μεταξύ, η γη γινόταν ολοένα και πιο στέρεη, με τηνεπίδραση της ζέστης του ηλίου και των ανέμων, κι έφτασεστο σημείο να μη μπορεί πλέον αφ εαυτής να δίνει ζωή σταμεγαλύτερα ζώα και στο εξής έπρεπε τα έμψυχα όντα νασμίγουν μεταξύ τους για να πολλαπλασιάζονται. Φαίνεταιδε πως ούτε ο Ευριπίδης διαφωνεί με τα προαναφερθέντα,όντας άλλωστε μαθητής του φυσικού φιλοσόφου Αναξα­ 14γόρα , διότι στη Μελανίππη γράφει τα εξής: Έτσι ο ουρανός κι η γη κάποτε ήσαν ένα κι όταν χωρίστηκαν το ένα από τ άλλο, γέννησαν κι έφεραν στο φως τα πάντα, δέντρα, πουλιά, αγρίμια, κι όλα τα θρέμματα της θάλασσας, καθώς και τους θνητούς.
  36. 36. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  37. 37. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ 8. Αυτή είναι η παράδοση που έχουμε για την πρώτηαρχή της γένεσης των πάντων. Για τους πρώτους όμως αν­θρώπους που δημιουργήθηκαν λένε πως στην αρχή ζούσανάτακτο και θηριώδη βίο κι έβγαιναν σκόρπιοι στις βοσκές κιέτρωγαν απ τα φυτά τα τρυφερά κι από τα δέντρα τουςκαρπούς τους άγριους. Καθώς τους πολεμούσαν τα άγριαθηρία, έμαθαν να βοηθούν ο ένας τον άλλον διδασκόμενοιαπό το συμφέρον τους και, καθώς συγκεντρώνονταν όλοιμαζί από τον φόβο τους, έφτασαν σιγά σιγά ν αναγνωρί­ζουν τα μεταξύ τους χαρακτηριστικά. Ενώ οι φθόγγοιτης φωνής τους, που ήταν αρχικά ακατάληπτοι και άναρ­θροι, άρχισαν σταδιακά να διαρθρώνουν λέξεις και, θέτο­ντας από κοινού σύμβολα για κάθε πράγμα που βρισκότανγύρω τους, έμαθαν τη σημασία που είχε κάθε σύμβολο. Ε­πειδή όμως τέτοια συστήματα συμβόλων δημιουργήθηκανσ όλη την οικουμένη, δεν μιλούσαν όλοι την ίδια γλώσ­σα, καθόσον η κάθε ομάδα οργάνωσε τις λέξεις της γλώσ­σας της, όπως τύχαινε - κι αυτός είναι ο λόγος που υπάρχεικάθε είδους γλώσσα, καθώς επίσης από αυτές τις πρώτεςομάδες που δημιουργήθηκαν κατάγονται όλα τα έθνη. Οιπρώτοι, λοιπόν, άνθρωποι ζούσαν πολύ δύσκολα, μιας καιδεν είχε εφευρεθεί τίποτε από αυτά που κάνουν τη ζωή εύ­κολη- δεν φορούσαν ρούχα, δεν ήξεραν από κατοικία καιφωτιά και δεν είχαν ιδέα από τροφές που προέρχονταιαπό καλλιέργεια. Καθώς αγνοούσαν ακόμη και τη συγκομι­δή των άγριων καρπών, δεν υπήρχε πρόνοια για την αποθή­κευση τροφής για τις δύσκολες εποχές. Γι αυτό και πολλοίπέθαιναν κατά τη διάρκεια του χειμώνα, τόσο από το κρύοοσο και απο την έλλειψη τροφίμων. Σιγά σιγά όμως διδά­χτηκαν από την πείρα τους και με τον καιρό άρχισαν νακαταφεύγουν τον χειμώνα στα σπήλαια και να αποθηκεύουντους καρπούς που ήταν δυνατό να φυλαχτούν. Όταν έμαθαντη φωτιά και τα υπόλοιπα χρήσιμα πράγματα της ζωής,
  38. 38. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  39. 39. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗανακάλυψαν σταδιακά και τις τέχνες κι ό,τι άλλο μπορούσενα ωφελήσει την κοινωνική ζωή. Γενικά πάντως ήταν η ίδιαη ανάγκη που έγινε δάσκαλος των ανθρώπων, οδηγώντας μετον δικό της τρόπο στη μάθηση ένα πλάσμα ευφυές που είχεβοηθούς για τα πάντα τα χέρια, τον λόγο και την οξύνοια. 9. Σχετικά με την πρώτη γένεση του ανθρώπου και τονπαλαιότατο τρόπο ζωής, ας αρκεστούμε στα λεχθέντα, στο-χαζόμενοι τη συμμετρία του συγγράμματος. Θα αποπειρα­θούμε τώρα να περιγράψουμε αναλυτικά τα γεγονότα πουπαραδόθηκαν στη μνήμη και έλαβαν χώρα στα γνωστά μέ­ρη της οικουμένης. Σχετικά με το ποιοι ήταν οι πρώτοι βα­σιλείς, ούτε εμείς έχουμε κάτι να πούμε ούτε συμφωνούμεμε τους ιστορικούς που δηλώνουν ότι γνωρίζουν διότι είναιαδύνατο η ανακάλυψη της γραφής να είναι τόσο παλαιά όσο ηεποχή των πρώτων βασιλέων. Αλλά κι αν ακόμη αυτό δενμετράει, το γένος των ιστοριογράφων φαίνεται πως εμφα­νίστηκε εντελώς πρόσφατα στην κοινωνία. Όσο για την αρ­χαιότητα του γένους, όχι μόνο οι Έλληνες αλλά και πολλοίβάρβαροι θεωρούν τους εαυτούς τους αυτόχθονες και πωςείναι οι πρώτοι απ όλους τους ανθρώπους που ανακάλυψαντα χρειώδη της ζωής και πως μόνο τα γεγονότα της δικήςτους ιστορίας καταγράφτηκαν από τα πολύ παλαιά χρόνια.Εμείς βέβαια δεν θα επιχειρήσουμε να προσδιορίσουμε.μεακρίβεια την αρχαιότητα του κάθε λαού ούτε ποιου λαούτα έθνη προηγούνται των άλλων σε παλαιότητα και πό­σο, αλλά θα αναγράψουμε περιληπτικά τα όσα λέει κάθελαός για την αρχαιότητα του και τα πρώτα γεγονότα τηςιστορίας του, έχοντας πάντα κατά νου τη συμμετρία τουέργου. Πρώτα θ αρχίσουμε με τους βαρβάρους, όχι επειδήτους θεωρούμε αρχαιότερους των Ελλήνων, όπως υποστη­ρίζει ο Έφορος, αλλά επειδή επιθυμούμε να διατρέξουμε απότην αρχή την ιστορία τους, ώστε όταν φτάσουμε στην ιστο-
  40. 40. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  41. 41. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗρία των Ελλήνων, να μην παρεμβάλουμε στα γεγονότα τηςαρχαίας ιστορίας τους πράξεις άλλων λαών. Επειδή ανάγο­νται στην Αίγυπτο οι πρώτοι μύθοι για γένεση θεών καιλέγεται πως εκεί έγιναν οι αρχαιότερες αστρονομικές παρα­τηρήσεις, καθώς επίσης έργα πολλά και αξιόλογα εξιστο­ρούνται μεγάλων ανδρών, θ αρχίσουμε την ιστορία μαςαπό τα γεγονότα της Αιγύπτου. 10. Οι Αιγύπτιοι υποστηρίζουν ότι, κατά τη γένεση τουπαντός, οι πρώτοι άνθρωποι δημιουργήθηκαν στην Αίγυ­πτο, επειδή το κλίμα της χώρας είναι εύκρατο και εξαιτίαςτης φύσης του Νείλου. Επειδή τούτος ο ποταμός είναι γό­νιμος και παρέχει αφθονία αυτοφυούς τροφής, εύκολα μπο­ρεί να εκθρέψει ό,τι απέκτησε ζωή τη ρίζα του καλαμιού,τον λωτό, ακόμα και το αιγυπτιακό κουκί και το λεγόμενοκορσαίο, καθώς και πολλά παρόμοια προσφέρει έτοιμη τρο­φή στο γένος των ανθρώπων 1 5 . Ως τεκμήριο ότι η ζωή ξε­κίνησε από τη χώρα τους φέρνουν το γεγονός ότι ακόμη καισήμερα στην περιοχή της Θηβαίδας γεννιούνται ποντίκια σετέτοιο πλήθος και μέγεθος ώστε όσοι βλέπουν το φαινόμενομένουν κατάπληκτοι" μερικά είναι διαμορφωμένα μέχρι τοστήθος και τα μπροστινά πόδια και μπορούν να κινούνται,ενώ το υπόλοιπο μέρος του σώματος τους είναι αδιαμόρφω­το, διατηρώντας ακόμη τη φύση της λάσπης. Απ αυτό είναιφανερό ότι κατά την απαρχή της γένεσης του κόσμου, ηχώρα της Αιγύπτου είχε τη δυνατότητα περισσότερο απόκάθε άλλη να είναι ο τόπος όπου γεννήθηκε ο άνθρωπος,λόγω της εύκρατης φύσης του εδάφους της. Διότι ακόμηκαι σήμερα, κανένα άλλο μέρος της γης δεν γεννάει οτιδή­ποτε, και μόνο σ αυτή μπορούμε να δούμε κάποια έμψυχανα παίρνουν ζωή με τρόπο θαυμαστό. Γενικά υποστηρίζουνότι είτε κατά τον κατακλυσμό που έγινε την εποχή του Δευ­καλίωνα καταστράφηκαν τα περισσότερα έμψυχα, αλλά δια-
  42. 42. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  43. 43. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗσώθηκαν οι κάτοικοι της νότιας Αιγύπτου, επειδή στη χώρατους επικρατούσε ως επί το πλείστον ανομβρία, είτε, όπωςισχυρίζονται άλλοι, η φθορά των εμψύχων ήταν ολοκληρω­τική και η γη δημιούργησε εξ αρχής νέα είδη ζωής, αλλά καισ αυτή την περίπτωση, η πρωταρχική γένεση της ζωήςαποδίδεται σ ετούτη τη χώρα. Διότι, όταν το άφθονο νερόπου έπεσε στις άλλες περιοχές ανακατεύτηκε με τον δυνατόκαύσωνα της περιοχής, ο αέρας έγινε πολύ πιο κατάλληλοςγια την εξ αρχής δημιουργία της ζωής. Ακόμη και στη δικήμας εποχή, την περίοδο που πλημμυρίζει η Αίγυπτος, μπο­ρείς να δεις τη γέννηση εμψύχων όντων στα τέλματα πουπαραμένουν διότι, όταν αποτραβιέται το ποτάμι και ο ή­λιος ξεράνει την επιφάνεια της λάσπης, λένε πως δημιουρ­γούνται ζωντανοί οργανισμοί, μερικοί πλήρως ανεπτυγμένοιενώ άλλοι ημιτελείς και σύμφυτοι ακόμη με τη γη. 11. Οι πρώτοι άνθρωποι, που γεννήθηκαν τα πανάρχαιαχρόνια στην Αίγυπτο, όταν σήκωσαν το κεφάλι και κοίταξαντον ουρανό, έμειναν κατάπληκτοι, γέμισαν δέος για τη φύσητου σύμπαντος και θεώρησαν πως δύο θεότητες υπάρχουναιώνιες και πρώτες, ο ήλιος και η σελήνη, που τους ονόμα­σαν Όσιρι και Ίσιδα, βασισμένοι σε κάποια συγκεκριμένηετυμολογία για το κάθε όνομα. Μεθερμηνευόμενο στα Ελ­ληνικά Όσιρις θα πει «πολυόφθαλμος», και εύλογα, γιατί οήλιος απλώνει παντού τις ακτίνες του σαν πολλά μάτια πουβλέπουν όλη τη στεριά και τη θάλασσα. Μ αυτό συμφωνούνκαι τα λόγια του ποιητή 16 , που λέει Ο ήλιος που τα πάντα βλέπει και τα πάντα ακούειΑλλά κι από τους αρχαίους Έλληνες μυθογράφους μερικοίονομάζουν τον Όσιρι και Διόνυσο ή, με κάποια παραλλαγή,
  44. 44. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  45. 45. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗΣείριο. Από αυτούς ο Εύμολπος, στον Βακχικό Ύμνο τουλέει Του Διόνυσου, που λάμπει σαν αστέρι, κάθε ακτίνα πυρωμένο μάτιΚαι ο Ορφέας17, Γι αυτό τον λένε Φάνη και Διόνυσο.Μερικοί λένε πως και το κάλυμμα που έχει στους ώμουςτου από δέρμα μικρού ελαφιού 18 δείχνει τον ουρανό τονστολισμένο με τ αστέρια. Όσο για το όνομα Ίσις, μεθερ-μηνευόμενο στα Ελληνικά, σημαίνει Αρχαία, από την προ­αιώνια και πανάρχαιη γέννηση της. Την παριστάνουν μεκέρατα στο κεφάλι, τόσο από την όψη της ημισελήνου πουαποκτά, όσο και από την αγελάδα, που θεωρείται ιερό ζώοστους Αιγυπτίους. Τούτοι οι δυο θεοί, πιστεύουν, κυβερ­νούν το σύμπαν, τρέφοντας και αυξάνοντας τα πάντα, μετις τρεις εποχές που απαρτίζουν, μέσω μιας αόρατης κί­νησης, τον πλήρη κύκλο, την άνοιξη, το καλοκαίρι και τονχειμώνα" τούτες οι εποχές, αν και αντίθετες η μια στηνάλλη, συναπαρτίζουν το έτος σε τέλεια αρμονία. Στηνουσία, τούτοι οι θεοί παρέχουν όλα τα φυσικά στοιχείαπου είναι απαραίτητα για τη γέννηση των πάντων, δίνο­ντας ο ένας το στοιχείο του πυρός και του πνεύματος, ηάλλη του υγρού και του ξηρού ενώ κι οι δυο μαζί του αέρα-από τούτα τα στοιχεία γεννιούνται και τρέφονται τα πά­ντα. Γι αυτό και το σώμα του σύμπαντος απαρτίζεται απόήλιο και σελήνη και τα μέρη του είναι τα πέντε που προ­ανέφερα, δηλαδή το πνεύμα, το πυρ, το ξηρό, το υγρό καιτελευταίο το αερώδες, όπως στον άνθρωπο καταμετρούμεκεφάλι, χέρια, πόδια και τα υπόλοιπα μέρη, έτσι ακριβώς
  46. 46. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  47. 47. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗκαι το σώμα του σύμπαντος αποτελείται εξ ολοκλήρου απότα προαναφερθέντα στοιχεία. 12. Καθένα απ αυτά το θεώρησαν θεό και στο καθένα οιπρώτοι άνθρωποι στην Αίγυπτο που χρησιμοποίησαν διαρ­θρωμένη γλώσσα έδωσαν ιδιαίτερο όνομα, σύμφωνα με τηφύση του. Το πνεύμα το ονόμασαν, μεθερμηνεύοντας τηλέξη τους, Δία, κι επειδή αυτός ήταν η πηγή της ψυχήςτων ζώων, τον θεώρησαν υπό μίαν έννοια πατέρα των πά­ντων. Μ αυτό, λένε, συμφωνεί κι ο μεγαλύτερος ποιητήςτων Ελλήνων, όταν λέει πως τούτος ο θεός είναι πατέρας ανθρώπων και θεών.Το πυρ το είπανε Ήφαιστο, όπως ερμηνεύεται η λέξη,θεωρώντας το θεό μεγάλο που συντελεί τα μάλα στη γέν­νηση και στην πλήρη ανάπτυξη των πάντων. Τη γη, πάλι,τη θεώρησαν κάτι σαν αγγείο που κρατάει κάθε τι πουφύεται και την αποκάλεσαν μητέρα. Οι Έλληνες, τηναποκαλούν παραπλησίως, Δήμητρα, παραφθείροντας ελα­φρά με τον καιρό τη λέξη - γιατί παλαιά την ονόμαζαν Γημητέρα, όπως μαρτυρά και ο Ορφέας19, όταν λέει Γη μητέρα όλων, Δήμητρα πλουτοδότρα.Το υγρό στοιχείο, λένε, οι παλαιοί το ονόμασαν Ωκεάνη,που αν μεταφραστεί σημαίνει Τροφή-μητέρα, αν και μερι­κοί Έλληνες το εκλαμβάνουν ως Ωκεανό, για τον οποίο και 20ο ποιητής λέει Τον Ωκεανό, τη φύτρα των θεών, και την Τηθύ τη μάνα.Διότι οι Αιγύπτιοι θεωρούν Ωκεανό τον ποταμό τους τον
  48. 48. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  49. 49. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ 1Νείλο, όπου γεννήθηκαν και οι θεοί τους επειδή απ όλοντον κόσμο μόνο στην Αίγυπτο υπάρχουν τόσο πολλές πό­λεις που έκτισαν οι αρχαίοι θεοί, Δίας, Ήλιος, Ερμής,Απόλλων, Παν, Ειλείθυια κι άλλοι πολλοί. Τον αέρα τονονόμασαν, λένε, Αθηνά, όπως μεταφράζεται η λέξη, και τηθεώρησαν κόρη του Δία, παριστάνοντας την παρθένο, επει­δή ο αέρας από τη φύση του δεν φθείρεται και φτάνει σταπέρατα του σύμπαντος· εξ αυτού προκύπτει και ο μύθος ότιγεννήθηκε από το κεφάλι του Δία. Την ονόμασαν και Τρι-τογένεια, επειδή κάθε χρόνο αλλάζει τρεις φορές τη φύσητης, άνοιξη, καλοκαίρι και χειμώνα. Αποκαλείται καιΓλαυκώπις, όχι όμως όπως νομίζουν μερικοί Έλληνεςεπειδή έχει γαλανά μάτια, πράγμα ανόητο, αλλά επειδή οαέρας έχει γαλαζωπή απόχρωση. Τούτες οι πέντε θεότη­τες, λένε, επισκέπτονται την οικουμένη και παρουσιάζο­νται στους ανθρώπους με τη μορφή ιερών ζώων, αλλάμερικές φορές και με τη μορφή ανθρώπων ή και αλλιώς"κι αυτό δεν είναι μύθος αλλά είναι δυνατό να γίνεται, ανείναι αληθινό το ότι αυτοί έχουν δημιουργήσει τα πάντα.Και ο ποιητής, που πήγε στην Αίγυπτο και άκουσε τούτεςτις ιστορίες από τους ιερείς, κάπου 21 στην ποίηση τουθεωρεί τούτο το φαινόμενο ως γεγονός, Και θεοί που μοιάζουν με ξένους από άλλο μέρος, μεταμορφωμένοι σε κάθε είδους ανθρώπους τριγυρίζουν στις πόλεις για να δουν την αλαζονεία μα και την ευνομία των ανθρώπων.Αυτά λένε οι Αιγύπτιοι για τους θεούς του ουρανού πουγεννήθηκαν από την αιωνιότητα. 13. Πέρα απ αυτούς, λένε, υπάρχουν κι άλλοι θεοί, επί-
  50. 50. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  51. 51. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗγειοι, που ήταν κ ά π ο τ ε θνητοί, αλλά κέρδισαν την α θ α ν α σ ί α ,επειδή είχαν σύνεση και ευεργέτησαν το ανθρώπινο γένος,μερικοί μ ά λ ι σ τ α από τους οποίους υπήρξαν και βασιλείς τηςΑ ι γ ύ π τ ο υ . Αν μ ε τ α φ ρ α σ τ ο ύ ν τα ο ν ό μ α τ α τους, μερικοί είναισυνώνυμοι με τους ουράνιους θεούς, ενώ άλλοι έχουν δικήτους ο ν ο μ α σ ί α , ό π ω ς ο Ή λ ι ο ς , ο Κρόνος και η Ρ έ α , α κ ό μ ηκαι ο Δ ί α ς που μερικοί αποκαλούν Ά μ μ ω ν α , κ α θ ώ ς καιΉ ρ α , Ή φ α ι σ τ ο ς , Ε σ τ ί α και τέλος Ε ρ μ ή ς . Ο Ή λ ι ο ς ήτανο π ρ ώ τ ο ς βασιλιάς τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν , ο μ ώ ν υ μ ο ς με το ά σ τ ρ οτου ουρανού. Μερικοί ό μ ω ς ιερείς λένε π ω ς π ρ ώ τ ο ς βασίλευ­σε ο Ή φ α ι σ τ ο ς , επειδή βρήκε τη φ ω τ ι ά και πήρε την ηγε­μονία γι αυτή τ ο υ την υπηρεσία" γιατί μια φ ο ρ ά που σ τ αβουνά έπεσε κεραυνός σ ένα δέντρο κι άρχισε να καίγεταιτο γ ύ ρ ω δ ά σ ο ς , π λ η σ ί α σ ε ο Ή φ α ι σ τ ο ς , γιατί ήταν χ ε ι μ ώ ν α ς ,και ευχαριστήθηκε ιδιαίτερα τη ζ έ σ τ η - κ α θ ώ ς η φ ω τ ι ά έ­σβηνε, εκείνος π ρ ό σ θ ε τ ε συνέχεια ξύλα και δ ι α τ η ρ ώ ν τ α ςτη μ αυτό τον τ ρ ό π ο κ ά λ ε σ ε και τους άλλους α ν θ ρ ώ π ο υ ςνα χαρούν τα πλεονεκτήματα της. Κ α τ ό π ι βασίλεψε ο Κ ρ ό ­νος που παντρεύτηκε την αδελφή του Ρ έ α και γέννησε, σ ύ μ ­φ ω ν α με μερικούς μυθολόγους, τον Ό σ ι ρ ι και την Ί σ ι δ α ,ενώ κ α τ ά τους π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο υ ς , τον Δ ί α και την Ή ρ α που>για την αρετή τους, κυβέρνησαν το σ ύ μ π α ν . Α π ό αυτούςγεννήθηκαν πέντε θεοί, ένας κάθε μέρα από τις πέντε π ο υπαρεμβάλλουν οι Αιγύπτιοι 2 2 - τα ο ν ό μ α τ α τ ο ύ τ ω ν τ ω ν παι­διών ήταν Ό σ ι ρ ι ς , Ί σ ι ς , Τ υ φ ώ ν , Α π ό λ λ ω ν και Α φ ρ ο δ ί τ η -και ο μεν Ό σ ι ρ ι ς πάει να πει Δ ι ό ν υ σ ο ς , ενώ η Ί σ ι ς πλησιά­ζει π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο στη Δ ή μ η τ ρ α . Με αυτήν ενώθηκε ο Ό σ ι ρ ι ς ,ανέλαβε τη βασιλεία κι έκαμε πολλά προς όφελος της κοι­νωνίας. 14. Ο Ό σ ι ρ ι ς π ρ ώ τ ο ς σ τ α μ ά τ η σ ε τον κανιβαλισμό σ τ ο υ ςα ν θ ρ ώ π ο υ ς , διότι, α φ ο ύ βρήκε η Ί σ ι ς τον κ α ρ π ό του σ ι τ α ­ριού και του κριθαριού, που φ ύ τ ρ ω ν ε τυχαία α ν ά μ ε σ α σ τ α
  52. 52. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ
  53. 53. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗυπόλοιπα φυτά της χ ώ ρ α ς , αλλά τον αγνοούσαν οι ά ν θ ρ ω ­ποι, ο Ό σ ι ρ ι ς επινόησε την καλλιέργεια τ ο ύ τ ω ν τ ω ν κ α ρ ­π ώ ν κι έτσι οι άνθρωποι άλλαξαν ε υ χ α ρ ί σ τ ω ς την τ ρ ο φ ήτους, τ ό σ ο επειδή η νέα τροφή ήταν ευχάριστη, ό σ ο κι επει­δή φαινόταν συμφέρον να πάψουν να τ ρ ώ ν ε ο ένας τον άλλον.Ως απόδειξη ότι οι εν λ ό γ ω καρποί ανακαλύφθηκαν μ α υ τ ότον τ ρ ό π ο , φέρνουν το αρχαίο έθιμο που διατηρούν μέχριτ ώ ρ α ακόμη λοιπόν και σ ή μ ε ρ α , κ α τ ά τον θερισμό, οι άν­θ ρ ω π ο ι αφιερώνουν τ α π ρ ώ τ α κ ο μ μ έ ν α σ τ ά χ υ α , σ τ έ κ ο ν τ α ικοντά σ τ ο δεμάτι και κόπτονται επικαλούμενοι την Ί σ ι δ α ,κι αυτό το κάνουν προς τιμήν της θεάς που ανακάλυψε τουςκαρπούς, από την εποχή που το έκανε. Σε μερικές πόλεις,κ α τ ά τη διάρκεια της γιορτής της Ί σ ι δ α ς , στην π ο μ π ή , α­ν ά μ ε σ α σε άλλα μεταφέρουνε και στελέχη από σ τ ά χ υ α σ τ α ­ριού και κριθαριού, σε ανάμνηση τ ω ν κ α ρ π ώ ν που με τ ό σ ηεφευρετικότητα ανακάλυψε αρχικά η θεά. Λένε επίσης ότι ηΊ σ ι ς έθεσε και νόμους, βάσει τ ω ν οποίων οι άνθρωποι πρέπεινα απονέμουν μ ε τ α ξ ύ τους δικαιοσύνη και να αποφεύγουντην άνομη βία και την ύβρη, για τον φ ό β ο της τ ι μ ω ρ ί α ς "γι αυτό και οι αρχαίοι Έλληνες α π ο κ α λ ο ύ σ α ν τη Δ ή μ η τ ρ αΘ ε σ μ ο φ ό ρ ο , επειδή εκείνη π ρ ώ τ η έθεσε νόμους. 15. Οι ά ν θ ρ ω π ο ι , λένε, του Ό σ ι ρ ι έκτισαν στη Θηβαίδατης Α ι γ ύ π τ ο υ μια πόλη με εκατό πύλες, την οποία εκείνοιονόμασαν προς τιμήν της μητέρας τ ο υ , ενώ οι μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε ­ροι την είπαν Δ ι ό σ π ο λ η και άλλοι Θ ή β ε ς . Η ίδρυση τ ο ύ τ η ςτης πόλης α μ φ ι σ β η τ ε ί τ α ι όχι μόνον α π ό τους ιστορικούςαλλά και από τους ίδιους τους ιερείς της Α ι γ ύ π τ ο υ , διότιπολλοί συγγραφείς λένε ότι οι Θ ή β ε ς δεν ιδρύθηκαν α π ότον Οσιρι αλλά πολλά χρόνια α ρ γ ό τ ε ρ α από κάποιον β α σ ι ­λιά, για τον οποίο θα μιλήσουμε όταν φ τ ά σ ο υ μ ε στην εποχή 23τ ο υ . Ο Οσιρις, προσθέτουν, ίδρυσε ιερό τ ω ν γονιών τ ο υ ,του Δ ί α και της Ή ρ α ς , ο ν ο μ α σ τ ό τ ό σ ο για τ ο μέγεθος
  54. 54. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ!

×