Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Διόδωρος Σικελιώτης-(7) - http://www.projethomere.com

427 views

Published on

Διόδωρος Σικελιώτης-(7) - http://www.projethomere.com

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Διόδωρος Σικελιώτης-(7) - http://www.projethomere.com

  1. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Ενδέκατο Βιβλίο Το άνοιγμα του ενδεκάτου βιβλίου γίνεται άμεσα με απλή αναφορά στο τελευταίο μέρος του προηγουμένου βιβλίου, ενώ η συνέχεια αφορά στα γεγονότα που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα κυρίως και στη Σικελία κατά την τριακονταετία 480 με 451 π.Χ. Στην Ελλάδα, λοιπόν, έχουμε το πέρασμα του Ξέρξη στην Ευρώπη (1-4), τη μάχη των Θερμοπυλών (5- 11), τις ναυμαχίες μεταξύ Ελλήνων και Περσών (12-13) 21
  2. 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ και κυρίως τη ναυμαχία στη Σαλαμίνα (14-18), την αποχώ­ρηση του Ξέρξη για την Ασία και την παραμονή του Μαρδό­νιου στην Ελλάδα (19), τις κρίσεις περί των αριστείων αν­δρείας μεταξύ των Ελλήνων και τη μάχη των Πλαταιών (27- 39), την κατασκευή του λιμένα του Πειραιώς από τον Θε­μιστοκλή (41-50), την έκπτωση του Θεμιστοκλή, τη διαφυ­γή του στον Ξέρξη και την εκεί ζωή και θάνατο του (54-59), την απελευθέρωση των ελληνικών πόλεων της Ασίας από τους Αθηναίους (60-62), τον σεισμό στη Λακωνία και την εξέγερση των Μεσσηνίων και των Ειλώτων κατά των Λα­κεδαιμονίων (63-64), τη διαμάχη μεταξύ Αργείων και Μυ­κηναίων (65), την επικράτηση των Αθηναίων επί Αιγινητών και Κορινθίων (78-79), τη διαμάχη μεταξύ Φωκέων και Δ ω ­ριέων και την εμπλοκή σ' αυτή Αθηναίων και Λακεδαιμο­νίων (79-80), την επικράτηση των Αθηναίων επί των Βοιω­τών και την εκστρατεία τους στη Κεφαλλονιά (81-84), κα­θώς και την εκστρατεία του Περικλή στην Πελοπόννησο (88). Στη Σικελία, τώρα, και γενικότερα στην Ιταλία τα γε­γονότα αρχίζουν με την εκστρατεία των Καρχηδονίων στη Σικελία και τους στρατηγικούς ελιγμούς του Γέλωνα, που οδήγησαν στην επικράτηση και αναγνώριση του (20-26), συνεχίζουν με τον πόλεμο και τη νίκη των Ρωμαίων επί των Αικολανών και των κατοίκων του Τούσκλου (40), τη βοήθεια του Ιέρωνα προς τους Κυμαίους, τον πόλεμο μετα­ξύ Ταραντίνων και Ιαπύγων και την εξέγερση κατά του Θρασυδαίου του τυράννου του Ακράγαντα (51-53), την κα­τάλυση της αρχής του Γέλωνα από τους Συρακούσιους (67- 68), τις εμφύλιες έριδες μεταξύ των Συρακούσιων (72-73), τον πόλεμο μεταξύ Εγεσταίων και Λιλυβαίων στη Σικελία (86), τη θέσπιση του 'πεταλισμού' στις Συρακούσες (87), την εκστρατεία των Συρακούσιων στην Τυρρηνία, καθώς και την ίδρυση της Παλικής από τον Δουκέτιο, τον αρχηγό 22
  3. 3. ΕΙΣΑΓΩΓΗ των Σικελών, και την ήττα του (88-92). Πέραν αυτών, ο Διόδωρος περιγράφει τη δολοφονία του Ξέρξη από τον Αρ- τάβανο και την ανάληψη της αρχής από τον Αρταξέρξη (69), καθώς και την εξέγερση των Αιγυπτίων εναντίον των Περ­σών, τη βοήθεια των Αθηναίων και την ήττα τους (71, 74, 77). Το κλείσιμο του ενδεκάτου βιβλίου είναι σύντομο με απλή αναφορά στην αρχή του δωδεκάτου. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του παρόντος βιβλίου, δεδομέ­νου ότι είναι το πρώτο που έχει σωθεί πλήρες και αναφέρεται στην ιστορική περίοδο, είναι ο χρονικός προσδιορισμός των γεγονότων βάσει των επωνύμων αρχόντων στην Αθήνα, των Ρωμαίων υπάτων και του έτους διεξαγωγής των Ολυμπιά­δων. Τούτη η χρονολογική παράθεση των ιστορικών γεγο­νότων είναι μεν σαφής, αλλά παρουσιάζει εγγενή προβλήμα­τα για τον συγγραφέα που κατά καιρούς αναγκάζεται να ανατρέξει σε προηγούμενα συμβάντα, εκ των οποίων συνε­πάγεται λογικά το προς περιγραφή ιστορικό γεγονός. Πέραν αυτού, όπως είπαμε παραπάνω, η ταυτόχρονη χρονολόγηση σύμφωνα με το αθηναϊκό και το ρωμαϊκό σύστημα &νέχει χρονική ασάφεια έξι μηνών που προκύπτει από το γεγονός ότι το ρωμαϊκό έτος άρχιζε την 1η Ιανουαρίου ενώ το αθη­ναϊκό περί τα μέσα Ιουλίου. Τέλος, κύρια πηγή του Διόδω­ρου στο παρόν βιβλίο ήταν ο Ηρόδοτος. 23
  4. 4. Τάδε ένεστιν έν τή ενδέκατη των Διόδωρου βίβλων. 26
  5. 5. Στο ενδέκατο βιβλίο του Διόδωρου περιέχονται τα εξής Περί της διάβασης του Ξέρξη στην Ευρώπη. Περί της μάχης στις Θερμοπύλες. Περί της ναυμαχία του Ξέρξη εναντίον των Ελλήνων. Πώς, όταν ο Θεμιστοκλής νίκησε με στρατήγημα τον Ξέρξη, οι Έλληνες νίκησαν στη ναυμαχία τους βαρβάρους στη Σαλαμίνα. Πώς ο Ξέρξης, αφού άφησε τον στρατηγό Μαρδόνιο με μέρος του στρατού, έφυγε για την Ασία. Πώς οι Καρχηδόνιοι εκστράτευσαν εναντίον της Σικε­λίας με πολύ στρατό. Πώς ο Γέλων, αφού νίκησε τους βαρβάρους με στρατή­γημα, άλλους κατέσφαξε και άλλους αιχμαλώτισε. Πώς ο Γέλων, μετά από παράκληση των Καρχηδονίων, τους παραχώρησε ειρήνη, αφού τους απέσπασε χρήματα. Κρίσεις των Ελλήνων που αρίστευσαν στον πόλεμο. Μάχη των Ελλήνων εναντίον του Μαρδόνιου και των Περσών στις Πλαταιές και νίκη των Ελλήνων. Πόλεμος των Ρωμαίων εναντίον των Αικολανών και των κατοίκων του Τούσκλου. Περί της κατασκευής του Πειραιά από τον Θεμιστοκλή. Περί της βοήθειας που στάλθηκε από τον Ιέρωνα στους Κυμαίους. Περί του πολέμου που έγινε από τους Ταραντίνους εναντίον των Ιαπύγων. 27
  6. 6. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 28
  7. 7. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ Πώς ο Θρασυδαίος, ο γιος του Θήρωνος και τύραννος των Ακραγαντίνων, μετά την ήττα του από τους Συρακού­σιους, έχασε την εξουσία. Πώς ο Θεμιστοκλής, που είχε καταφύγει στον Ξέρξη, αθωώθηκε από τις κατηγορίες που συνεπάγονταν τη θανα­τική ποινή. Πώς ελευθέρωσαν οι Αθηναίοι τις Ελληνικές πόλεις στην Ασία. Περί του σεισμού που έγινε στη Λακωνία. Περί της αποστασίας των Μεσσηνίων και των Ειλώτων από τους Λακεδαιμονίους. Πώς οι Αργείοι, αφού γκρέμισαν τις Μυκήνες εκ θεμε­λίων, κατέστησαν την πόλη ακατοίκητη. Πώς κατέλυσαν οι Συρακούσιοι τη βασιλική γενιά του Γέλωνος. Πώς, μετά τη δολοφονία του Ξέρξη, έγινε βασιλιάς ο Αρταξέρξης. Περί της αποστασίας των Αιγυπτίων από τους Πέρσες. Περί των πολιτικών αναταραχών στις Συρακούσες. Πώς οι Αθηναίοι νίκησαν στον πόλεμο τους Αιγινήτες και τους Κορινθίους. Πώς οι Φωκείς πολέμησαν εναντίον των Δωριέων. Πώς ο Μυρωνίδης ο Αθηναίος, με λίγους στρατιώτες, νίκησε τους Βοιωτούς αν και ήταν πολύ περισσότεροι. Περί της εκστρατείας του Τολμίδη στην Κεφαλλονιά. Περί του πολέμου που έγινε στη Σικελία μεταξύ Εγε- σταίων και Λιλυβαίων. Περί του 'πεταλισμού' που νομοθετήθηκε στις Συρα­κούσες. Εκστρατεία του Περικλή στην Πελοπόννησο. Εκστρατεία των Συρακούσιων στην Τυρρηνία. Περί των ονομαζόμενων Παλικών στη Σικελία. Περί της ήττας του Δουκέτιου και της απροσδόκητης σωτηρίας του. 29
  8. 8. ΔΙΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ 30
  9. 9. ΔΙΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ 1. Το προηγούμενο λοιπόν βιβλίο, που ήταν το δέκατο της όλης αφήγησης, τελείωσε με τα γεγονότα της χρονιάς πριν από τη διάβαση του Ξέρξη στην Ευρώπη και τις αγορεύσεις που έγιναν στη γενική συνέλευση των Ελλήνων στην Κόρινθο σχετικά με τη συμμαχία του Γέλωνα με τους Έλληνες. Σε τούτο το βιβλίο θα συμπληρώσουμε τη συνέ­χεια της ιστορίας, αρχίζοντας από την εκστρατεία του Ξέρξη εναντίον των Ελλήνων, και θα σταματήσουμε στη χρονιά που προηγήθηκε της εκστρατείας των Αθηναίων εναντίον της Κύπρου υπό την ηγεσία του Κίμωνα1 . Όταν άρχοντας της Αθήνας ήταν ο Καλλιάδης, οι Ρ ω ­μαίοι κατέστησαν υπάτους τον Σπόριο Κάσσιο και τον Πρόκλο Ουεργίνιο Τρίκοστο, ενώ οι Ηλείοι τελούσαν την εβδομηκοστή πέμπτη Ολυμπιάδα, κατά την οποία ο Συ- ρακόσιος Αστύλος νίκησε στον αγώνα δρόμου ενός στα­δίου. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο βασιλιάς Ξέρξης εκστράτευσε εναντίον της Ελλάδας για την παρα­κάτω αιτία. Ο Μαρδόνιος ο Πέρσης ήταν εξάδελφος του Ξέρξη και συγγενής του εξ αγχιστείας, και θαυμαζόταν εξαιρετικά από τους Πέρσες για τη σύνεση και την αν­δρεία του. Αυτός ο άντρας, όντας περήφανος και με υψηλό φρόνημα αλλά και βρισκόμενος στην ακμή της ηλικίας του, επιθυμούσε να γίνει αρχηγός μεγάλων στρατιωτικών δυ- 31
  10. 10. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 32
  11. 11. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ νάμεων, γι' αυτό, έπεισε τον Ξέρξη να υποδουλώσει τους Έλληνες που ήταν πάντα εχθροί με τους Πέρσες. Ο Ξέρ­ξης, πεισμένος από αυτόν και θέλοντας να διώξει όλους τους Έλληνες από την πατρίδα τους, έστειλε πρέσβεις στους Καρχηδονίους παρακινώντας τους σε σύμπραξη και συνήψε συμφωνία μαζί τους, έτσι ώστε ο ίδιος να εκστρατεύσει εναντίον των Ελλήνων που κατοικούσαν στην Ελλάδα, ενώ ταυτόχρονα οι Καρχηδόνιοι να συγκε­ντρώσουν μεγάλες δυνάμεις και να υποτάξουν τους Έλλη­νες που κατοικούσαν στην περιοχή της Σικελίας και στην Ιταλία. Σύμφωνα λοιπόν με τις συνθήκες που συνήψαν, οι Καρχηδόνιοι, αφού μάζεψαν μεγάλη ποσότητα χρημάτων, συγκέντρωσαν μισθοφόρους τόσο από την Ιταλία όσο και από τη Λυγιστική καθώς επίσης και από τη Γαλατία και την Ιβηρία, και, επιπλέον, στρατολόγησαν δυνάμεις πολι­τών από όλη τη Λιβύη και την Καρχηδόνα. Τελικά, αφού ασχολήθηκαν επί τρία χρόνια με τις προετοιμασίες, συγκέ­ντρωσαν περισσότερους από τριακόσιες χιλιάδες πεζούς και διακόσια πλοία. 2. Ο Ξέρξης, αμιλλώμενος τους Καρχηδόνιους στον ζήλο, τους ξεπέρασε σε όλες τις προετοιμασίες στον βαθ­μό που υπερείχε των Καρχηδονίων σε πλήθος εθνών υπο τις διαταγές του. Άρχισε να ναυπηγεί πλοία σε ολη την παραθαλάσσια περιοχή που βρισκόταν υπό την εξουσία του, στη Φοινίκη και στην Αίγυπτο, αλλά και στην Κιλι­κία, την Παμφυλία και την Πισιδική, καθώς επίσης στη Λυκία, την Καρία, τη Μυσία, την Τρωάδα και στις πόλεις που βρίσκονταν στον Ελλήσποντο, στη Βιθυνία και στον Πόντο. Σε διάστημα προετοιμασίας τριών ετών, όπως και οι Καρχηδόνιοι, κατασκεύασε περισσότερα από χίλια δια­κόσια πολεμικά πλοία. Τον βοήθησε και ο πατέρας του ο Δαρείος που, πριν τον θάνατο του, είχε εξοπλίσει μεγάλες 33
  12. 12. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 34
  13. 13. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ δυνάμεις. Γιατί κι εκείνος, ηττημένος από τους Αθηναίους στον Μαραθώνα, με αρχηγό του στρατού του τον Δάτη, εξακολουθούσε να είναι οργισμένος με τους νικητές Αθη­ναίους. Ο Δαρείος όμως, ενώ ήταν ήδη έτοιμος να διαβεί2 εναντίον των Ελλήνων, εμποδίστηκε να το κάνει γιατί πέθανε, οπότε ο Ξέρξης, τόσο λόγω της απαίτησης του πατέρα του όσο και από τη συμβουλή του Μαρδόνιου, αποφάσισε να πολεμήσει τους Έλληνες. Όταν λοιπόν όλα είχαν ετοιμαστεί για την εκστρατεία του, ο Ξέρξης παρήγγειλε στους ναυάρχους να συγκεντρώ­σουν τα πλοία στην Κύμη2* και στη Φώκαια, ενώ ο ίδιος, αφού συγκέντρωσε τις δυνάμεις του πεζικού και του ιππι­κού από όλες τις σατραπείες, ξεκίνησε από τα Σούσα. Μόλις έφτασε στις Σάρδεις, έστειλε κήρυκες στην Ελλάδα προστάζοντας τους να πάνε σε όλες τις πόλεις και να ζητήσουν από τους Έλληνες «γη και ύδωρ»3 . Έπειτα, διαίρεσε τη στρατιά του κι έστειλε ικανό αριθμό αντρών να γεφυρώσουν τον Ελλήσποντο και να σκάψουν μια διώ­ρυγα στον Ά θ ω 4 κατά μήκος του αυχένα της Χερρονησου, κάνοντας έτσι όχι μόνο τη διάβαση ασφαλή και σύντομη για τις δυνάμεις του αλλά και ελπίζοντας να τρομοκρατή­σει τους Έλληνες προκαταβολικά με το μέγεθος των έρ­γων. Αυτοί λοιπόν που στάλθηκαν για την κατασκευή των έργων τα ολοκλήρωναν με ταχύτητα λόγω των πολλών χε­ριών των εργαζομένων. Οι Έλληνες, μαθαίνοντας το μέγε­θος της δύναμης των Περσών, έστειλαν στη Θεσσαλία δέ­κα χιλιάδες οπλίτες για να καταλάβουν τα περάσματα γύ­ρω από τα Τέμπη. Επικεφαλής των Λακεδαιμονίων ηταν ο Ευαίνετος5 και των Αθηναίων ο Θεμιστοκλής. Αυτοί, αφου έστειλαν πρεσβευτές στις πόλεις, ζητούσαν να τους στεί­λουν στρατιώτες για να φυλάξουν από κοινού τα περάσμα­τα, διότι ήθελαν να κάνουν όλες τις ελληνικές πόλεις να συμμετάσχουν στην εμπροσθοφυλακή και να κάνουν κοινή 35
  14. 14. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 36
  15. 15. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ τους υπόθεση τον πόλεμο με τους Πέρσες. Επειδή όμως οι περισσότεροι από τους Θεσσαλούς και τους λοιπούς Έλλη­νες που κατοικούσαν κοντά στα περάσματα είχαν δώσει «γη και ύδωρ» στους αγγελιοφόρους που είχαν φτάσει από τον Ξέρξη, οι δυο στρατηγοί, απελπίστηκαν σχετικά με τη φύλαξη των Τεμπών και ξαναγύρισαν στα μέρη τους. 3. Θα ήταν χρήσιμο να ξεχωρίσουμε τώρα εκείνους τους Έλληνες που επέλεξαν την πλευρά των βαρβάρων, έτσι ώστε, ονειδίζοντάς τους, το παράδειγμα τους να αποτρέ­ψει, λόγω της δυσφήμισης τους, εκείνους που μπορεί να γίνουν στο μέλλον προδότες της κοινής ελευθερίας. Οι Αινιάνες λοιπόν και οι Δόλοπες, οι Μηλιείς6 , οι Περραιβοί και οι Μαγνήτες7 τάχθηκαν με την πλευρά των βαρβάρων, ενώ ήταν ακόμα παρούσα η φρουρά στα Τέμπη, και, όταν οι φρουροί έφυγαν, οι Αχαιοί της Φθίας, οι Λοκροί, οι Θεσσαλοί και οι περισσότεροι Βοιωτοί έκλιναν προς τη μεριά των βαρβάρων. Οι Έλληνες όμως που συνεδρίαζαν στον Ισθμό, ψήφισαν να πληρώσουν οι Έλληνες που επέ­λεξαν με τη θέληση τους να υποστηρίξουν τους Πέρσες, δεκάτη στους θεούς, όταν θα επικρατούσαν στον πόλεμο, ενώ σ' εκείνους που είχαν παραμείνει ουδέτεροι, ψήφισαν να στείλουν πρέσβεις που θα τους παρακινούσαν να αγω­νιστούν μαζί τους για την κοινή ελευθερία. Από τους τε­λευταίους, μερικοί επέλεξαν ειλικρινά τη συμμαχία, ενώ οι άλλοι ανέβαλλαν την απόφαση τους επί καιρό, ενδιαφερό­μενοι μόνο για τη δική τους ασφάλεια και καραδοκώντας την έκβαση του πολέμου. Όσο για τους Αργείους, αφού έστειλαν πρέσβεις στο κοινό συνέδριο, υποσχέθηκαν να μπουν στη συμμαχία αν τους παραχωρούνταν ένα μέρος της διοίκησης. Σ' αυτούς οι σύνεδροι ξεκαθάρισαν ότι, αν θεωρούσαν χειρότερο το να έχουν Έλληνα στρατηγό από το να έχουν βάρβαρο αφέντη, καλά θα έκαναν να παραμείνουν 37
  16. 16. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 38
  17. 17. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ουδέτεροι,, αν όμως φιλοδοξούσαν να αναλάβουν την αρχη­γία των Ελλήνων, έπρεπε πρώτα, τους είπαν, να έχουν κάνει έργα άξια αυτής της αρχηγίας και μετά να επιζη­τούν μια τόσο μεγάλη τιμή. Μετά από αυτά, όταν οι πρέσβεις του Ξέρξη ήρθαν στην Ελλάδα και απαίτησαν γη και ύδωρ, όλες οι πόλεις8 , με την απάντηση τους, απέ­δειξαν τον ζήλο που είχαν για την κοινή ελευθερία. Όταν ο Ξέρξης έμαθε ότι ο Ελλήσποντος είχε γεφυρω­θεί και η διώρυγα9 στον Άθω είχε σκαφτεί, κίνησε από τις Σάρδεις με πορεία προς τον Ελλήσποντο. Φτάνοντας στην Αβυδο, πέρασε τον στρατό του από το ζεύγμα στην Ευ­ρώπη. Στην πορεία του μέσα από τη Θράκη, έπαιρνε κι άλλους πολλούς στρατιώτες από τους Θράκες αλλά και από τους Έλληνες που συνόρευαν με αυτούς. Μόλις έφτασε στον ονομαζόμενο Δορίσκο1 0 , κάλεσε εκεί το ναυτικό έτσι ώστε να έχει και τις δυο δυνάμεις [ναυτικές και χερσαίες] συγκεντρωμένες σε έναν τόπο. Εκεί, έκανε και την επιθε­ώρηση ολόκληρης της στρατιάς. Ο αριθμός της δύναμης του πεζικού ξεπερνούσε τις οκτακόσιες χιλιάδες άντρες, ενώ το σύνολο των πολεμικών πλοίων ξεπερνούσε τα χίλια διακόσια, από τα οποία τα τριακόσια είκοσι ήταν ελληνικά' τα πληρώματα παρείχαν οι Έλληνες ενώ τα σκάφη τα είχε χορηγήσει ο βασιλιάς. Όλα τα υπόλοιπα λογαριάζονταν ως βαρβαρικά" από αυτά, οι Αιγύπτιοι είχαν δώσει διακόσια, οι Φοίνικες τριακόσια, οι Κίλικες ογδόντα, οι Πάμφυλοι σαράντα και οι Λύκιοι άλλα τόσα, ογδόντα επιπλεον-οι Κά­ρες και εκατόν πενήντα οι Κύπριοι. Από τους Έλληνες, οι Δωριείς που κατοικούσαν προς την Καρία μαζί με τους Ροδίους και τους Κώες έστειλαν σαράντα, οι Ίωνες μαζί με τους Χίους και τους Σαμίους, εκατό, οι Αιολείς μαζί με τους Λεσβίους και τους Τενέδιους σαράντα, οι Ελλησπό- ντιοι ογδόντα μαζί με τους κατοίκους της περιοχής του Πόντου, και οι κάτοικοι των νησιών πενήντα- γιατί ο βα- 39
  18. 18. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 40
  19. 19. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ σιλιάς είχε πάρει με το μέρος του τα νησιά που βρίσκονταν μεταξύ των Κυάνεων", του Τριοπίου και του Σουνίου. Τό­σες λοιπόν ήταν οι τριήρεις, εκτός από τα οκτακόσια πενή­ντα μεταγωγικά αλόγων και τις τρεις χιλιάδες τριακο- ντόρους1 2 . Ο Ξέρξης λοιπόν ήταν απασχολημένος με την επιθεώρηση των δυνάμεων στον Δορίσκο. 4. Όταν αναγγέλθηκε στους συνέδρους των Ελλήνων ότι οι δυνάμεις των Περσών βρίσκονταν κοντά, θεώρησαν καλό να αποστείλουν γρήγορα τη ναυτική δύναμη στο Αρτεμίσιο της Εύβοιας, θεωρώντας τον τόπο κατάλληλο για την αντιμετώπιση των εχθρών, και ικανό αριθμό οπλι­τών στις Θερμοπύλες για να καταλάβουν εκ των προτέρων τα περάσματα στα στενά και να εμποδίσουν τους βαρβά­ρους να προχωρήσουν εναντίον της Ελλάδας, διότι προσπά­θεια τους ήταν να περιλάβουν όσους είχαν επιλέξει την πλευρά των Ελλήνων και να κάνουν ό,τι ήταν δυνατόν για να διαφυλάξουν τους συμμάχους. Αρχηγός ολόκληρου του στόλου ήταν ο Ευρυβιάδης ο Λακεδαιμόνιος, ενώ εκεί­νων που εστάλησαν στις Θερμοπύλες ο Λεωνίδας ο βασι­λιάς των Σπαρτιατών, άντρας που εκτιμούσε τα μέγιστα την ανδρεία και τη στρατηγική ικανότητα. Όταν ανέλαβε την εξουσία, έδωσε εντολή να τον ακολουθήσουν μόνο χί­λιοι στην εκστρατεία. Όταν οι έφοροι του είπαν ότι οδη­γούσε πάρα πολύ λίγους εναντίον μεγάλης δύναμης και τον πρόσταξαν να πάρει περισσότερους, τους είπε ανεπίσημα ότι για να εμποδίσουν τους βαρβάρους να περάσουν από τα περάσματα ήταν λίγοι, αλλά για την πράξη προς την οποία πορεύονταν ήταν ήδη πολλοί. Καθώς η απάντηση που δόθηκε ήταν αινιγματική και ασαφής, τον ξαναρώτησαν αν θεωρούσε πως τους οδηγούσε προς κάποια ευτελή πρά­ξη. Εκείνος αποκρίθηκε ότι, στα λόγια, τους οδηγούσε να φυλάξουν τα περάσματα, αλλά, στην πράξη, για να πεθά- 41
  20. 20. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 42
  21. 21. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ νουν για την κοινή ελευθερία- έτσι, αν πήγαιναν οι χίλιοι, η Σπάρτη θα γινόταν πιο επιφανής όταν θα πέθαιναν, αλλά αν οι Λακεδαιμόνιοι εκστράτευαν πανδημεί, η Λακεδαιμό­νια θα χανόταν παντελώς, γιατί κανείς απ' αυτούς δεν θα τολμούσε να τραπεί σε φυγή, ώστε να σωθεί. Υπήρχαν λοιπόν χίλιοι Λακεδαιμόνιοι και μαζί με αυτούς τριακό­σιοι Σπαρτιάτες, ενώ οι υπόλοιποι Έλληνες που στάλθηκαν μαζί τους στις Θερμοπύλες ήταν τρεις χιλιάδες. Ο Λεωνί­δας λοιπόν μαζί με τέσσερις χιλιάδες άντρες βάδιζε προς τις Θερμοπύλες, ενώ οι Λοκροί που κατοικούσαν κοντά στα περάσματα είχαν δώσει γη και ύδωρ στους Πέρσες και είχαν υποσχεθεί ότι θα καταλάμβαναν εκ των προτέ­ρων τα περάσματα. Μόλις όμως έμαθαν ότι ο Λεωνίδας έφτανε στις Θερμοπύλες, μετάνιωσαν και πήγαν με την πλευρά των Ελλήνων. Πήγαν λοιπόν στις Θερμοπύλες χίλιοι Λοκροί, άλλοι τόσοι Μηλιείς και περίπου χίλιοι Φωκείς, καθώς και περίπου τετρακόσιοι Θηβαίοι από την άλλη παράταξη, γιατί οι κάτοικοι των Θηβών είχαν διχαστεί ως προς τη συμμαχία με τους Πέρσες. Οι Έλλη­νες λοιπόν που είχαν συνταχθεί με τον Λεωνίδα, όντας τόσοι σε αριθμό, κάθονταν στις Θερμοπύλες περιμένοντας την άφιξη των Περσών. 5. Ο Ξέρξης, μετά την επιθεώρηση των δυνάμεων, προχώρησε με όλο του το στράτευμα, ενώ όλος ο στόλος έπλεε παράλληλα με την πορεία του πεζικού μέχρι την πόλη Άκανθο1 3 . Από εκεί τα πλοία πέρασαν, μέσα από το μέρος όπου είχε ανοιχτεί η διώρυγα, στην άλλη θάλασσα γρήγορα και με ασφάλεια. Όταν όμως ο Ξέρξης έφτασε στον Μαλιακό κόλπο, πληροφορήθηκε ότι οι αντίπαλοι είχαν προκαταλάβει τα περάσματα. Γι' αυτό, αφού συγκέ-' ντρωσε πάλι εκεί το σύνολο της δύναμης του, κάλεσε τους συμμάχους του από την Ευρώπη, που ήταν κάτι λιγότερο 43
  22. 22. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 44
  23. 23. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ από διακόσιες χιλιάδες άντρες. Έτσι λοιπόν, είχε συνολικά όχι λιγότερους από ένα εκατομμύριο στρατιώτες, χώρια τη ναυτική δύναμη. Το πλήθος των ανδρών που βρίσκονταν στα πολεμικά πλοία και που μετέφεραν τις προμήθειες και τον υπόλοιπο εξοπλισμό δεν ήταν μικρότερο από αυτό που προαναφέραμε, ώστε δεν υπάρχει τίποτα το εκπληκτικό σε ό,τι λέγεται για το πλήθος που είχε συγκεντρώσει ο Ξέρ­ξης, γιατί λένε πως τα ποτάμια που είχαν πάντα νερό στέρεψαν εξαιτίας του ατελείωτου πλήθους, ενώ τα πελά­γη καλύφθηκαν ολότελα από τα πανιά των πλοίων. Οι μεγαλύτερες λοιπόν δυνάμεις των οποίων η περιγραφή έχει παραδοθεί στην ιστορική μνήμη είναι αυτές που συνό­δευαν τον Ξέρξη. Αφού οι Πέρσες στρατοπέδευσαν κοντά στον Σπερχειό ποταμό, ο Ξέρξης έστειλε αγγελιοφόρους στις Θερμοπύλες για να ανακαλύψουν, μεταξύ άλλων, τι σκόπευαν να κάνουν οι Έλληνες σχετικά με τον πόλεμο μαζί του. Πρόσταξε επίσης τους αγγελιοφόρους να τους παραγγείλουν ότι ο βασιλιάς Ξέρξης προστάζει να αφήσουν όλοι τα όπλα τους, να επιστρέψουν χωρίς κανένα κίνδυνο στις πατρίδες τους και να συμμαχήσουν με τους Πέρσες" όταν θα τα έκαναν αυτά, τους υποσχέθηκε ότι θα έδινε στους Έλληνες μεγαλύτερη και καλύτερη χώρα από αυτή που κατείχαν τώρα. Ο Λεωνίδας, αφού άκουσε τους αγγε­λιοφόρους, αποκρίθηκε ότι, ακόμα κι αν συμμαχούσαν με τον βασιλιά, θα του ήταν πιο χρήσιμοι με τα όπλα τους, αλλά και αν αναγκάζονταν να πολεμήσουν εναντίον του, θα αγωνίζονταν με αυτά με μεγαλύτερη γενναιότητα υπέρ της ελευθερίας" όσο για τη χώρα που υποσχόταν να τους δώσει, αποκρίθηκε πως είναι πατρογονική συνήθεια στους Έλλη­νες να μην αποκτούν γη με τη δειλία αλλά με την ανδρεία. 6. Ο βασιλιάς, όταν έμαθε από τους αγγελιοφόρους την απάντηση των Ελλήνων, κάλεσε τον Σπαρτιάτη Δημάρα- 45
  24. 24. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 46
  25. 25. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ το, που είχε εξοριστεί από την πατρίδα του και είχε κα­ταφύγει σ' αυτόν, και, περιγελώντας τις απαντήσεις, ρώ­τησε τον Λάκωνα: «Θα το βάλουν στα πόδια οι Έλληνες γρηγορότερα από τα άλογα μου ή θα τολμήσουν να αντι- παραταχθούν σε τόσο μεγάλες δυνάμεις;» Λένε πως ο Δημάρατος είπε: «Ούτε εσύ ο ίδιος αγνοείς την ανδρεία των Ελλήνων, γιατί τους βαρβάρους που εξεγείρονται τους πολεμάς με ελληνικές δυνάμεις. Μη φαντάζεσαι λοιπόν ότι εκείνοι που μάχονται καλύτερα από τους Πέρσες για να διατηρήσουν τη δική σου εξουσία, για τη δική τους ελευ­θερία θα διακινδυνεύσουν τη ζωή τους λιγότερο ενάντια στους Πέρσες». Ο Ξέρξης όμως τον περιγέλασε και τον πρόσταξε να τον ακολουθήσει για να δει τους Λακεδαιμο­νίους να τρέπονται σε φυγή. Πήρε λοιπόν τον στρατό του και βάδισε εναντίον των Ελλήνων στις Θερμοπύλες, τοπο­θετώντας τους Μήδους μπροστά από όλα τα έθνη' επιλέ­γοντας τους είτε λόγω της ανδρείας τους ή επειδή ήθελε να τους εξολοθρεύσει. Διότι οι Μήδοι εξακολουθούσαν να έχουν υψηλό φρόνημα, μια που η ηγεμονία των προγόνων τους δεν είχε πολύ καιρό που είχε καταβληθεί. Συνέβη μάλιστα να είναι στους Μήδους αδελφοί και γιοι εκείνων που είχαν πεθάνει στον Μαραθώνα, ... πιστεύοντας ότι θα επιζητούσαν με όλη τους την καρδιά να πάρουν εκδίκηση από τους Έλληνες. Οι Μήδοι λοιπόν, αφού συντάχθηκαν για μάχη με τούτο τον τρόπο, επιτέθηκαν στους υπερασπι­στές των Θερμοπυλών, ο Λεωνίδας όμως, καλά προετοι­μασμένος, συγκέντρωσε τους Έλληνες στο πιο στενό ση­μείο του περάσματος. 7. Η μάχη που ακολούθησε ήταν πεισματική, και, επει­δή οι βάρβαροι είχαν θεατή της ανδρείας τους τον βασιλιά, ενώ οι Έλληνες, από την πλευρά τους, είχαν στον νου τους 47
  26. 26. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 48
  27. 27. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ την ελευθερία και παρακινούνταν στον αγώνα από τον Λεωνίδα, το τολμηρό εγχείρημα κατέληξε να είναι εκπλη­κτικό. Διότι, επειδή η μάχη δινόταν εκ του συστάδην και τα χτυπήματα δίνονταν σώμα με σώμα και επίσης οι γραμμές των αντιπάλων ήταν πολύ πυκνές, η μάχη επί πολύ χρόνο ήταν ισόρροπη. Καθώς οι Έλληνες υπερείχαν σε ανδρεία και σε μέγεθος ασπίδων, οι Μήδοι άρχισαν να ενδίδουν, γιατί πολλοί από αυτούς έπεσαν και ουκ ολίγοι γέμισαν τραύματα. Τους Μήδους διαδέχτηκαν στη μάχη οι Κίσσιοι και οι Σάκες, που είχαν επιλεγεί για την ανδρεία τους και είχαν τοποθετηθεί ακριβώς μετά από τους Μή­δους. Όπως συγκρούστηκαν, φρέσκοι αυτοί με ήδη κατα­πονημένους, για' λίγη ώρα άντεξαν τη μάχη, αλλά καθώς σκοτώνονταν και πιέζονταν ισχυρά από τους άντρες του Λεωνίδα, υποχώρησαν. Γιατί οι βάρβαροι, χρησιμοποιώ­ντας μικρές στρογγυλές και ελαφριές ασπίδες, πλεονεκτού­σαν όταν πολεμούσαν σε ευρύχωρο τόπο γιατί είχαν ευκι­νησία, αλλά σε στενά μέρη δεν μπορούσαν να τραυματίσουν εύκολα τους αντιπάλους, που είχαν πυκνή διάταξη και ήταν ολόκληροι καλυμμένοι από μεγάλες ασπίδες, και οι ίδιοι, μειονεκτώντας λόγω της ελαφρότητας των όπλων που τους προστάτευαν, δέχονταν απανωτά τραύματα. Τέλος, ο Ξέρ­ξης, βλέποντας όλο τον τόπο στα περάσματα στρωμένο με νεκρούς και τους βαρβάρους να μην αντέχουν στην ανδρεία των Ελλήνων, έστειλε μπροστά τους επίλεκτους Πέρσες που ονομάζονταν αθάνατοι και θεωρούνταν οι πρώτοι σε ανδραγαθήματα από τους συμπολεμιστές τους. Όταν όμως τράπηκαν και αυτοί σε φυγή, αφού αντιστάθηκαν για σύ­ντομο χρονικό διάστημα, τότε, καθώς έπεφτε και η νύχτα, έθεσαν τέρμα στις εχθροπραξίες, έχοντας από τους βαρβά­ρους σκοτωθεί πολλοί ενώ από τους Έλληνες είχαν πέσει μόνο λίγοι. 49
  28. 28. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 50
  29. 29. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ 8. Την επομένη, ο Ξέρξης, τώρα που η μάχη είχε τε­λειώσει αντίθετα από τις προσδοκίες του, διάλεξε από όλα τα έθνη τους άντρες οι οποίοι θεωρούνταν ότι υπερείχαν σε ανδρεία και τόλμη και μετά από πολλές παρακλήσεις τους ανήγγειλε προκαταβολικά ότι αν μεν κατάφερναν να παρα­βιάσουν την είσοδο θα τους έδινε αξιόλογα δώρα, αλλά αν τρέπονταν σε φυγή η ποινή θα ήταν θάνατος. Ετούτοι όρμησαν στους Έλληνες σε πολύ πυκνή διάταξη και με μεγάλη βιαιότητα, αλλά τότε οι άντρες του Λεωνίδα πύ­κνωσαν κι αυτοί τις γραμμές τους και κάνοντας την παρά­ταξη τους σαν τείχος αγωνίζονταν μανιασμένη. Ο ζήλος τους έφτασε σε τέτοιο βαθμό ώστε οι γραμμές που συνη­θίζεται να μετέχουν εκ περιτροπής στη μάχη δεν υποχω­ρούσαν, αλλά υπομένοντας αδιαλείπτως τα δείνα σκότωναν πολλούς από τους επίλεκτους βαρβάρους. Πολεμώντας όλη την ημέρα, αμιλλόνταν ο ένας τον άλλον οι μεγαλύτεροι σε ηλικία παραβάλλονταν με την ακμή των νέων, ενώ οι νεότεροι συναγωνίζονταν την εμπειρία και τη δόξα των μεγαλυτέρων. Όταν τελικά τράπηκαν σε φυγή και οι επί­λεκτοι, οι βάρβαροι που ήταν παραταγμένοι πίσω από αυτούς, πύκνωσαν τις γραμμές τους και δεν άφηναν τους επίλεκτους να τραπούν σε φυγή, κι έτσι αναγκάζονταν να στραφούν πάλι κατά μπρος και να πολεμήσουν. Κι ενώ ο βασιλιάς δεν ήξερε τι να κάνει και πίστευε πως κανένας δεν θα τολμούσε πια να μπει στη μάχη, πήγε σ' αυτόν κάποιος ντόπιος Τραχίνιος, που γνώριζε καλά την ορεινή περιοχή. Αυτός, αφού παρουσιάστηκε στον Ξέρξη, του υποσχέθηκε να οδηγήσει τους Πέρσες μέσα από κάποιο στενό και απόκρημνο μονοπάτι, έτσι ώστε εκείνοι που θα πήγαιναν μαζί του θα βρίσκονταν πίσω από τους άντρες του Λεωνί­δα, οι οποίοι θα βρίσκονταν έτσι περικυκλωμένοι και θα ήταν εύκολο να σκοτωθούν. Ο βασιλιάς καταχάρηκε και, αφού τίμησε με δώρα τον Τραχίνιο, έστειλε μαζί του τη 51
  30. 30. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 52
  31. 31. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ νύχτα είκοσι χιλιάδες στρατιώτες. Κάποιος όμως από τους Πέρσες ονόματι Τυρραστιάδας, που καταγόταν από την Κύμη, έντιμος άνθρωπος και καλού χαρακτήρα, δραπέτευ­σε από το στρατόπεδο των Περσών τη νύχτα και πήγε στους άντρες του Λεωνίδα φανερώνοντας τους τα σχετικά με τον Τραχίνιο, τα οποία αγνοούσαν. 9. Μαθαίνοντας τα οι Έλληνες συνεδρίασαν μέσα στη μέση της νύχτας και συσκέπτονταν σχετικά με τους επι­κείμενους κινδύνους. Μερικοί λοιπόν είπαν ότι έπρεπε να εγκαταλείψουν αμέσως τα περάσματα και να αναζητήσουν ασφάλεια κοντά στους συμμάχους, γιατί ήταν αδύνατον να σωθούν όσοι θα έμεναν. Ο Λεωνίδας όμως, ο βασιλιάς των Λακεδαιμονίων, φιλοδοξώντας να περιβάλει τόσο τον εαυ­τό του όσο και τους Σπαρτιάτες με μεγάλη δόξα, πρόσταξε όλους τους άλλους Έλληνες να φύγουν και να σωθούν, έτσι ώστε στις άλλες μάχες να πολεμήσουν μαζί με τους Έλλη­νες, οι ίδιοι όμως οι Λακεδαιμόνιοι, είπε, έπρεπε να μεί­νουν και να μην εγκαταλείψουν τη φύλαξη των περασμά­των, διότι εκείνοι που ηγούνται της Ελλάδας οφείλουν να πεθαίνουν πρόθυμα αγωνιζόμενοι για τα πρωτεία. Αμέσως λοιπόν όλοι οι άλλοι έφυγαν, ενώ ο Λεωνίδας μαζί με τους συμπολίτες του εκτέλεσε ηρωικές και εκπληκτικές πρά­ξεις. Μολονότι οι Λακεδαιμόνιοι ήταν λίγοι, γιατί είχε κρατήσει μόνο τους Θεσπιείς και συνολικά δεν είχε περισ­σότερους από πεντακόσιους άντρες, ήταν έτοιμος να υπο­δεχτεί τον θάνατο για χάρη της Ελλάδας. Μετά από αυτά, οι Πέρσες που συνόδευαν τον Τραχίνιο, αφού έκαναν τον γύρο της δύσβατης περιοχής, βρέθηκαν ξαφνικά πίσω από τους άντρες του Λεωνίδα, και οι Έλληνες, έχοντας παραι­τηθεί από κάθε ελπίδα σωτηρίας και επιλέγοντας την καλή φήμη, ζητούσαν με μια φωνή από τον αρχηγό τους να τους οδηγήσει εναντίον των εχθρών, πριν μάθουν οι Πέρσες ότι 53
  32. 32. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 54
  33. 33. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ οι δικοί τους είχαν κάνει, τον κύκλο. Ο Λεωνίδας, αποδε­χόμενος την ετοιμότητα των στρατιωτών του, τους παρήγ­γειλε να ετοιμάσουν γρήγορα το πρωινό τους, αφού το δείπνο τους θα το έπαιρναν στον Άδη. Όσο για τον ίδιο, έφαγε επίσης, σύμφωνα με τη διαταγή που είχε δώσει, πιστεύοντας πως έτσι θα μπορούσε να διατηρήσει τις δυ­νάμεις του για πολύ χρόνο και να έχει αντοχή στους κινδύ­νους της μάχης. Μόλις ανέλαβαν μετά από λίγο τις δυνά­μεις τους και ήταν όλοι έτοιμοι, ο Λεωνίδας πρόσταξε τους στρατιώτες να επιτεθούν στο στρατόπεδο των αντιπάλων, να σκοτώσουν όσους συναντήσουν και να ορμήσουν στην ίδια τη σκηνή του βασιλιά. 10. Εκείνοι λοιπόν, σύμφωνα με τις εντολές του, έπεσαν, ενώ ήταν ακόμα νύχτα, σαν ένα σώμα στο στρατόπεδο των Περσών, με τον Λεωνίδα επικεφαλής να τους οδηγεί14. Οι βάρβαροι, τόσο λόγω του αναπάντεχου της επίθεσης όσο και από άγνοια, έβγαιναν από τις σκηνές όλοι μαζί τρέ­χοντας άτακτα μέσα σε μεγάλη ταραχή, και νομίζοντας ότι οι στρατιώτες που είχαν φύγει με τον Τραχίνιο είχαν χαθεί και ότι είχε έρθει καταπάνω τους όλη η δύναμη των Ελλή­νων, κατατρόμαξαν. ΙΥ αυτό και σκοτώθηκαν πολλοί από τους άντρες του Λεωνίδα, αλλά ακόμη περισσότεροι χάθη­καν από τους ίδιους τους συντρόφους τους που, μέσα στην άγνοια τους, τους περνούσαν για εχθρούς. Γιατί, από τη μια, η νύχτα στερούσε την αληθινή επίγνωση των πραγμά­των και, από την άλλη, η ταραχή που είχε απλωθεί σε όλο το στρατόπεδο ήταν λογικό να δημιουργεί μεγάλο μακε­λειό, αφού αλληλοσκοτώνονταν, καθώς οι περιστάσεις δεν επέτρεπαν λεπτομερή εξέταση, επειδή δεν υπήρχαν εντολές από κάποιον αρχηγό ούτε κάποιο σύνθημα για να το ζη­τήσουν ούτε, γενικά, κάποια λογική στην όλη κατάσταση. Αν λοιπόν ο βασιλιάς είχε μείνει στη βασιλική σκηνή, εύ- 55
  34. 34. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 56
  35. 35. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ κολα θα είχε σκοτωθεί κι αυτός από τους Έλληνες και όλος ο πόλεμος θα είχε φτάσει σε γρήγορο τέλος. Όπως όμως είχε το πράγμα, ο Ξέρξης είχε πεταχτεί έξω στην ανατα­ραχή, και οι Έλληνες, ορμώντας μέσα στη σκηνή, σκότω­σαν σχεδόν όλους όσους βρήκαν μέσα. Όσο ήταν ακόμα νύχτα, περιπλανιόνταν μέσα σε όλο το στρατόπεδο αναζη­τώντας, όπως ήταν λογικό, τον Ξέρξη. Όταν όμως ξημέ­ρωσε και φανερώθηκε η όλη κατάσταση, οι Πέρσες, βλέ­ποντας πως οι Έλληνες ήταν λίγοι, τους αψήφησαν. Δεν συγκρούστηκαν βέβαια μαζί τους πρόσωπο με πρόσωπο, φοβούμενοι την ανδρεία τους, αλλά τους κύκλωσαν από τα πλάγια και από πίσω και, ρίχνοντας τους από παντού βέλη και ακόντια, τους σκότωσαν όλους. Έτσι λοιπόν τελείωσαν τη ζωή τους οι άντρες που φύλαγαν τα περάσματα στις Θερμοπύλες μαζί με τον Λεωνίδα. 11. Ποιος δεν θα θαύμαζε τις αρετές αυτών των ανδρών; Των ανδρών αυτών που, ομόψυχα, δεν εγκατέλειψαν τη θέση που τους είχε ορίσει η Ελλάδα, αλλά πρόσφεραν πρόθυμα τη δική τους ζωή για την κοινή σωτηρία των Ελλήνων και προτίμησαν να πεθάνουν τιμημένα παρά να ζήσουν ατιμασμένα. Αλλά ούτε τον τρόμο των Περσών θα μπορούσε κάποιος να αμφισβητήσει ότι υπήρξε. Γιατί ποιος από τους βαρβάρους μπορούσε να συλλάβει αυτό που έγινε; Ποιος μπορούσε να περιμένει ότι πεντακόσιοι μόλις άνθρωποι θα τολμούσαν να επιτεθούν σε ένα εκατομ­μύριο άντρες; Γι αυτό, ποιος από τους μεταγενέστερους δεν θα ζήλευε την αρετή εκείνων των ανδρών που, νικημέ­νοι από το μέγεθος της περίστασης, υποτάχτηκαν μεν σωματικά αλλά οι ψυχές τους δεν ηττήθηκαν; Κατά συνέ­πεια, μόνο αυτοί από όσους μνημονεύονται έχουν γίνει, ενώ ηττήθηκαν, ενδοξότεροι από άλλους που κέρδισαν τις ω- 57
  36. 36. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 58
  37. 37. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ραιότερες νίκες. Γιατί τους γενναίους άντρες δεν πρέπει να τους κρίνουμε από το αποτέλεσμα αλλά από την πρόθεση, εφόσον στη μια περίπτωση κυριαρχεί η τύχη, ενώ στην άλλη εκείνο που δοκιμάζεται είναι η πρόθεση. Γιατί ποιος θα έκρινε καλύτερους άλλους άνδρες από εκείνους που, αν και δεν ήταν ίσοι ούτε με το ένα χιλιοστό μέρος των αντιπάλων, τόλμησαν να παρατάξουν τη δική τους ανδρεία ενάντια σε απίστευτα πλήθη; Δεν ήλπιζαν να επικρατήσουν τόσων πολλών μυριάδων, αλλά θεώρησαν ότι έπρεπε να ξεπεράσουν σε ανδραγαθία όλους τους προγενεστέρους αυ­τών, και έκριναν ότι η μάχη που είχαν να δώσουν ήταν προς τους βαρβάρους, αλλά ο αγώνας και το βραβείο της γενναιότητας ήταν προς όλους όσους θα θαυμάζονταν για την ανδρεία τους. Γιατί μόνο αυτοί από όλους όσους μνη­μονεύονται από την αυγή του χρόνου, επέλεξαν να διαφυ­λάξουν τους νόμους της χώρας τους μάλλον παρά τις ίδιες τους τις ζωές, χωρίς να δυσφορούν για το γεγονός ότι απειλούνταν από τους μέγιστους των κινδύνων, αλλά κρί­νοντας ότι το πιο επιθυμητό για εκείνους που ασκούν την αρετή είναι να δίνουν τέτοιους αγώνες. Δίκαια θα θεωρούσε κανείς ότι τούτοι ήταν περισσότερο υπεύθυνοι για την κοι­νή ελευθερία των Ελλήνων απ' ό,τι εκείνοι που νίκησαν αρ­γότερα στις μάχες εναντίον του Ξέρξη, γιατί ενθυμούμενοι τούτες τις πράξεις οι βάρβαροι κατατρόμαζαν, ενώ οι Έλληνες παρακινούνταν προς όμοια ανδραγαθία. Γενικά, μόνο αυτοί οι άνδρες, από όσους υπήρξαν πριν από αυτούς, πέρασαν στην αθανασία λόγω της εξαιρετικής τους αν­δρείας. Γι αυτό, όχι μόνο οι ιστορικοί συγγραφείς αλλά και πολλοί από τους ποιητές ύμνησαν τις ανδραγαθίες τους. Ένας από αυτούς ήταν και ο Σιμωνίδης, ο λυρικός ποιητής, που συνέθεσε ένα εγκώμιο, αντάξιο της αρετής τους, στο οποίο λέει, 59
  38. 38. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ ω
  39. 39. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ Για κείνους που πέθαναν στις Θερμοπύλες, ένδοξη η τύχη, ωραίος ο θάνατος, βωμός ο τάφος, μνήμη παντοτινή αντί για θρήνος, κι η μοίρα τους αντικείμενο εγκωμίων. Σάβανο σαν κι αυτό μήτε η σαπίλα μήτε ο χρόνος ο πανδαμάτορας θα αμαυρώσει των γενναίων ανδρών. Και το μνήμα την καλή φήμη της Ελλάδας διάλεξε για ένοικο του. Μάρτυρας είναι ο Λεωνίδας, ο βασιλιάς της Σπάρτης, που μέγα στολίδι άφησε πίσω του την αρετή και δόξα αιώνια. 12. Όσο για μας, αφού μιλήσαμε αρκετά σχετικά με την ανδρεία τούτων των ανδρών, ας ξαναγυρίσουμε στη συνέ­χεια της αφήγησης. Ο Ξέρξης λοιπόν, αφού κέρδισε τα περάσματα με τον τρόπο που είπαμε και νίκησε την πα­ροιμιώδη «Καδμεία νίκη»1 5 , σκότωσε βέβαια λίγους από τους εχθρούς, αλλά έχασε πολύ περισσότερους από τους δικούς του. Αφού κυρίευσε τα περάσματα με το πεζικό, αποφάσισε να δοκιμάσει και τους αγώνες στη θάλασσα. Κάλεσε λοιπόν αμέσως τον διοικητή του στόλου, τον Με- γαβάτη, και τον διέταξε να πλεύσει εναντίον του ναυτικού των Ελλήνων και να επιχειρήσει να ναυμαχήσει με ολόκλη­ρο τον στόλο κατά των Ελλήνων. Εκείνος, ακολουθώντας τις εντολές του βασιλιά, ξεκίνησε από την Πύδνα της Μακεδονίας και κατέπλευσε στο ακρωτήριο της Μαγνη­σίας, το ονομαζόμενο Σηπιάδα. Εκεί, από έναν ισχυρό άνεμο που σηκώθηκε, έχασε πάνω από τριακόσιες πολεμι­κές τριήρεις και μεγάλο πλήθος από τα πλοία που μετέφε­ραν άλογα και από τα υπόλοιπα. Όταν ο άνεμος σταμάτη­σε, σήκωσε άγκυρα και κατέπλευσε στο ακρωτήριο Αφέτες της Μαγνησίας. Από εκεί έστειλε διακόσιες τριήρεις, προ- 61
  40. 40. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 62
  41. 41. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ στάζοντας τους κυβερνήτες τους να κάνουν από τα δεξιά τον περίπλου της Εύβοιας και να κυκλώσουν τους εχθρούς. Οι Έλληνες ήταν αγκυροβολημένοι στο ακρωτήριο Αρτε­μίσιο της Εύβοιας και είχαν συνολικά διακόσιες ογδόντα τριήρεις. Από αυτά τα πλοία, αθηναϊκά ήταν εκατόν σα­ράντα και τα υπόλοιπα όλων των άλλων Ελλήνων. Ναύαρ­χος αυτών των πλοίων ήταν ο Ευρυβιάδης ο Σπαρτιάτης, ενώ ο Θεμιστοκλής ο Αθηναίος είχε τη γενική διοίκηση του στόλου. Διότι αυτός, λόγω της σύνεσης και της στρατηγι­κής του ικανότητας, ετύγχανε μεγάλης αποδοχής, όχι μόνο από τους Έλληνες ναυτικούς αλλά και από τον ίδιο τον Ευρυβιάδη, και όλοι σε τούτον στρέφονταν και τον υπά­κουαν πρόθυμα. Στο συμβούλιο των κυβερνητών που έγινε για την ναυμαχία, όλοι οι άλλοι ήταν υπέρ του να μείνουν ακίνητοι και να περιμένουν την έφοδο του εχθρού, και μόνο ο Θεμιστοκλής εξέφρασε την αντίθετη γνώμη, εξηγώντας τους ότι τους συνέφερε να πλεύσουν εναντίον των εχθρών με όλο τον στόλο συντεταγμένο. Γιατί με αυτό τον τρόπο θα πλεονεκτούσαν, καθώς θα έπλεαν με όλα μαζί τα πλοία εναντίον ενός εχθρού του οποίου ο σχηματισμός θα ήταν διασπασμένος λόγω της σύγχυσης η οποία θα υπήρχε, εφόσον θα απέπλεαν από πολλά και σε απόσταση μεταξύ τους λιμάνια. Τελικά, οι Έλληνες έπλευσαν εναντίον των εχθρών, σύμφωνα με τη γνώμη του Θεμιστοκλή, με ολό­κληρο τον στόλο. Επειδή οι βάρβαροι ξεκίνησαν από πολλά λιμάνια, στην αρχή οι άνδρες του Θεμιστοκλή συγκρούστη­καν με τους σκορπισμένους Πέρσες, βούλιαξαν πολλά πλοία και αφού ανάγκασαν ουκ ολίγα να τραπούν σε φυ­γή, τα καταδίωξαν μέχρι την ξηρά. Στη συνέχεια όμως, όταν συγκεντρώθηκε ολόκληρος ο στόλος και έγινε ισχυρή ναυμαχία, η κάθε πλευρά υπερτερούσε της άλλης εν μέρει και κάνεις δεν πλεονέκτησε με ολοσχερή νίκη, έτσι, όταν τους έπιασε η νύχτα, σταμάτησαν τις εχθροπραξίες. 63
  42. 42. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 64
  43. 43. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ 13. Μετά τη ναυμαχία, ξέσπασε ισχυρή καταιγίδα και κατέστρεψε πολλά πλοία που ήταν αγκυροβολημένα έξω από το λιμάνι, έτσι ώστε φάνηκε ωσάν το θείο να έπαιρνε το μέρος των Ελλήνων, προκειμένου να μειωθεί το πλήθος των βαρβαρικών πλοίων και να γίνει ισόπαλη η δύναμη των Ελλήνων και ισάξια για τη ναυμαχία. Σαν αποτέλε­σμα, οι Έλληνες έπαιρναν όλο και περισσότερο θάρρος, ενώ οι βάρβαροι γίνονταν όλο και δειλότεροι έναντι των κινδύ­νων. Ωστόσο, όταν συνήλθαν από το ναυάγιο, ανοίχτηκαν με όλα'τους τα πλοία εναντίον των εχθρών. Όσο για τους Έλληνες, αφού στη δύναμη τους προστέθηκαν πενήντα αττικές τριήρεις, αντιπαρατάχθηκαν στους βαρβάρους. Η ναυμαχία τους έμοιαζε με τις μάχες που δόθηκαν στις Θερμοπύλες, γιατί οι Πέρσες ήταν αποφασισμένοι να πιέ­σουν τους Έλληνες και να περάσουν διά της βίας μέσα από τον Εύριπο, ενώ οι Έλληνες, αφού έφραξαν τα στενά, μάχονταν υπέρ των συμμάχων που ήταν στην Εύβοια16. Μετά από ισχυρή ναυμαχία, καταστράφηκαν πολλά πλοία και των δύο πλευρών και, όταν έπεσε η νύχτα, αναγκάστη­καν να επιστρέψουν στα λιμάνια τους ο καθένας. Λένε πως και στις δυο ναυμαχίες, από τους Έλληνες αρίστευσαν οι Αθηναίοι ενώ από τους βαρβάρους οι Σιδώνιοι. Στη συνέ­χεια, οι Έλληνες, έχοντας μάθει τα όσα έγιναν στις Θερμο­πύλες και πληροφορούμενοι ότι οι Πέρσες προχωρούσαν πεζή εναντίον των Αθηνών, λιγοψύχησαν. Έτσι, απέπλευ­σαν για τη Σαλαμίνα και παρέμεναν εκεί. Οι Αθηναίοι, βλέποντας ότι κινδύνευαν όλοι όσοι /.ατοικούσαν στην Α­θήνα, αφού έβαλαν μέσα στα πλοία τα παιδιά και τις γυ­ναίκες τους και ό,τι άλλο χρήσιμο μπορούσαν, τους μετέ­φεραν στη Σαλαμίνα. Ο ναύαρχος των Περσών, μαθαίνο­ντας τον απόπλου των εχθρών, κατέπλευσε στην Εύβοια με όλο τον στόλο και, αφού υπέταξε διά της βίας την πόλη των Ιστιαίων, λεηλάτησε και ερήμωσε την περιοχή τους. 65
  44. 44. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 66
  45. 45. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ 14. Ενώ συνέβαιναν αυτά, ο Ξέρξης, έχοντας πάρει τον στρατό από τις Θερμοπύλες, προχώρησε μέσα από την περιοχή των Φωκέων, κατακτώντας τις πόλεις και κατα­στρέφοντας τις περιουσίες στην ύπαιθρο. Οι Φωκείς, που είχαν επιλέξει την πλευρά των Ελλήνων, βλέποντας ότι οι ίδιοι δεν ήταν αξιόμαχοι, εγκατέλειψαν όλες τους τις πόλεις πανδημεί και κατέφυγαν στις δύσβατες περιοχές του Παρ­νασσού. Στη συνέχεια, ο βασιλιάς πέρασε μέσα από την περιοχή των Δωριέων χωρίς να πειράξει κανένα, γιατί οι Δωριείς είχαν συμμαχήσει με τους Πέρσες. Εκεί, άφησε μέρος της δύναμης του, το οποίο πρόσταξε να πάει στους Δελφούς, να κάψει το τέμενος του Απόλλωνα και να συλή­σει τα αναθήματα, ενώ ο ίδιος μαζί με τους υπόλοιπους βαρβάρους προχώρησε μέχρι τη Βοιωτία όπου και στρα­τοπέδευσε. Εκείνοι που είχαν σταλεί να συλήσουν το μα­ντείο, προχώρησαν μεν μέχρι τον ναό της Προναίας Αθηνάς17, αλλά εκεί, κατά παράδοξο τρόπο, άρχισε να πέφτει δυνατή βροχή και πολλοί κεραυνοί από τον ουρανό και, επιπλέον, ή καταιγίδα ξεκόλλησε και έριξε στο στρα­τόπεδο των βαρβάρων μεγάλα βράχια, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί μεγάλος αριθμός Περσών, οπότε όλοι, κατατρο­μαγμένοι από την ενέργεια των θεών, έφυγαν άρον άρον από την περιοχή. Έτσι, το μαντείο των Δελφών, με τη φροντίδα κάποιας θεϊκής δύναμης, διέφυγε τη σύληση. Οι Δελφοί, θέλοντας να αφήσουν στους μεταγενέστερους αθά­νατη υπόμνηση της εμφάνισης των θεών, έστησαν τρόπαιο πλάι στο ιερό της Προναίας Αθηνάς, στο οποίο χάραξαν το ακόλουθο ελεγειακό ποίημα, Μνήμη του πολέμου που προφυλάσσει τους άντρες και μάρτυρα της νίκης, οι Δελφοί με έστησαν, ευχαριστώντας τον Δία και τον Φοίβο που απώθησαν τις γραμμές των Μήδων και προφύλαξαν το χαλκοστεφανωμένο τέμενος. 67
  46. 46. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 68
  47. 47. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ Στο μ ε τ α ξ ύ , ο Ξέρξης π ε ρ ν ώ ν τ α ς μέσα από τη Β ο ι ω τ ί α κ α τ έ σ τ ρ ε ψ ε εντελώς την περιοχή των Θεσπιέων και τις Πλαταιές, που ήταν έρημες, τ ι ς πυρπόλησε. Γ ι α τ ί οι κά­τοικοι εκείνων τ ω ν πόλων είχαν φ ύ γ ε ι όλοι γ ι α τ η ν Πελο­πόννησο. Μετά από αυτά, εισέβαλαν στην Α τ τ ι κ ή , όπου ερήμωσαν τ η ν ύπαιθρο, ενώ τ η ν Α θ ή ν α τ η ν ισοπέδωσαν κ α ι πυρπόλησαν τους ναούς τ ω ν θεών. Ενώ ο β α σ ι λ ι ά ς ήταν απασχολημένος με αυτά, κ α τ έ π λ ε υ σ ε ο στόλος από την Εύβοια στην Α τ τ ι κ ή , έχοντας λ ε η λ α τ ή σ ε ι τόσο την Εύ­βοια όσο και τα π α ρ ά λ ι α της Α τ τ ι κ ή ς . 15. Την ίδια εποχή, οι Κερκυραίοι, αφού επάνδρωσαν ε ξ ή ν τ α τριήρεις, παρέμεναν στην Πελοπόννησο, μη μπο­ρώντας, όπως λένε οι ίδιοι, να π α ρ α κ ά μ ψ ο υ ν το ακρωτήριο Μαλέας, αλλά, όπως ιστορούν μερικοί σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς , στην π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α καραδοκώντας την έκβαση του πολέ­μου, ώ σ τ ε , αν μεν επικρατούσαν οι Πέρσες, να δώσουν σ' αυτούς γη και ύδωρ, ενώ αν ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν οι Έ λ λ η ­νες, να φανούν ότι είχαν έρθει γ ι α να τους βοηθήσουν1 8 . Όσο γ ι α τους Αθηναίους που βρίσκονταν στη Σ α λ α μ ί ν α , βλέποντας τ η ν Α τ τ ι κ ή να κ α ί γ ε τ α ι και μαθαίνοντας ότι το τέμενος της Α θ η ν ά ς 1 9 είχε ισοπεδωθεί, αποθαρρύνθηκαν εντελώς. Κ α τ ά τον ίδιο τρόπο και οι υπόλοιποι Έλληνες, που είχαν σ υ γ κ ε ν τ ρ ω θ ε ί από κάθε γ ω ν ι ά μόνο στην Πελο­πόννησο, είχαν κ α τ α λ η φ θ ε ί από μεγάλο φοβο. Θεώρησαν λοιπόν καλό να συνεδριάσουν όλοι όσοι ή τ α ν ε π ι φ ο ρ τ ι σ μ έ ­νοι με τη διοίκηση και να α π ο φ α σ ί σ ο υ ν σε ποιους τόπους συνέφερε να κάνουν τη ν α υ μ α χ ί α . Ειπώθηκαν πολλές και ποικίλες ιδέες, και οι Πελοποννήσιοι, φροντίζοντας γ ι α τη δική τους μόνο α σ φ ά λ ε ι α , ι σ χ υ ρ ί ζ ο ν τ α ν ότι ο α γ ώ ν α ς έπρε­πε να δοθεί σ τ η ν περιοχή του Ισθμού, γ ι α τ ί , επειδή είχε ισχυρό τείχος , αν κ ά τ ι δεν π ή γ α ι ν ε κ α λ ά στη ν α υ μ α χ ί α , οι η τ τ η μ έ ν ο ι θα μπορούσαν να κ α τ α φ ύ γ ο υ ν αμέσως σε α σ φ α - 69
  48. 48. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 70
  49. 49. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ λες μέρος σ τ η ν Πελοπόννησο, ενώ αν κ λ ε ί ν ο ν τ α ν όλοι μ α ζ ί στο μικρό νησί της Σαλαμίνας, θα π ε ρ ι έ π ι π τ α ν σε δεινά από τα οποία δύσκολα θα γ λ ί τ ω ν α ν . Ο Θεμιστοκλής όμως συμβούλεψε να δοθεί στη Σ α λ α μ ί ν α η μάχη τ ω ν πλοίων, γ ι α τ ί θα είχαν μεγάλο π λ ε ο ν έ κ τ η μ α εκείνοι που θα α γ ω ν ί ­ζονταν με λ ί γ α πλοία εναντίον πολύ περισσότερων στα σ τ ε ν ά . Γενικά, απέδειξε ότι η περιοχή του Ισθμού ήταν εντελώς α κ α τ ά λ λ η λ η γ ι α τη ν α υ μ α χ ί α , γ ι α τ ί ο α γ ώ ν α ς θα δινόταν σε ανοιχτό πέλαγος και οι Πέρσες, λόγω της ευ­ρυχωρίας, θα καταπονούσαν εύκολα τα λ ί γ α πλοία με τα πολύ περισσότερα δικά τους. Με πολλά άλλα παρόμοια ε π ι χ ε ι ρ ή μ α τ α που τ α ί ρ ι α ζ α ν στην π ε ρ ί σ τ α σ η , τους έπεισε όλους να ψ η φ ί σ ο υ ν υπέρ του δικού του σχεδίου. 16. Όταν τ ε λ ι κ ά λήφθηκε η κοινή απόφαση να γίνει η ν α υ μ α χ ί α σ τ η Σ α λ α μ ί ν α , οι Έλληνες άρχισαν τ ι ς προετοι­μασίες γ ι α τ η ν α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η τ ω ν Περσών και τ ω ν κινδύ­νων. Ο Ευρυβιάδης, λοιπόν, συνοδευόμενος από τον Θεμι­στοκλή, ανέλαβε να παρακινήσει τα π λ η ρ ώ μ α τ α και ν α τ α προτρέψει να α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ ο υ ν τον επερχόμενο κίνδυνο. Ωστόσο, οι άντρες δεν υπάκουγαν και, επειδή ήταν όλοι κ α τ α τ ρ ο μ α γ μ έ ν ο ι από το μέγεθος τ ω ν Περσικών δυνάμε­ων, δεν έδιναν σ η μ α σ ί α στους αρχηγούς, αλλά καθένας έσπευδε να αποπλεύσει από τη Σ α λ α μ ί ν α γ ι α την Πελο­πόννησο. Α λ λ ά και το πεζικό τ ω ν Ελλήνων δεν φοβόταν λιγότερο τ ι ς δυνάμεις τ ω ν εχθρών, κ α θ ώ ς τους τρόμαζε η α π ώ λ ε ι α τ ω ν πιο αξιόλογων ανδρών σ τ ι ς Θερμοπύλες, και ταυτόχρονα οι κ α τ α σ τ ρ ο φ έ ς στην Α τ τ ι κ ή που βρίσκονταν μπροστά σ τ α μ ά τ ι α τους προκαλούσαν μεγάλη λ ι π ο ψ υ χ ί α στους Έλληνες. Τα μέλη του συνεδρίου τ ω ν Ελλήνων, βλέ­ποντας την τ α ρ α χ ή τ ω ν μ α ζ ώ ν και τον γενικό φόβο, ψή­φ ι σ α ν να χ τ ι σ τ ε ί τείχος κ α τ ά μήκος του Ισθμού. Τα έργα σ υ ν τ ε λ έ σ τ η κ α ν με τ α χ ύ τ η τ α λόγω του ζήλου και του π λ ή - 71
  50. 50. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 72
  51. 51. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ θους τ ω ν εργαζομένων. Οι Πελοποννήσιοι ισχυροποιούσαν τ ο τείχος, που εκτεινόταν επί σαράντα στάδια, απο το Λέχαιο μέχρι τ ι ς Κεγχρέες, ενώ εκείνοι που βρίσκονταν σ τ η Σ α λ α μ ί ν α , μαζί με όλο τον στόλο, ήταν τόσο φ ο β ι σ μ έ ­νοι που δεν πειθαρχούσαν π ι α στους αρχηγούς τους. 17. Ο Θεμιστοκλής, βλέποντας τον ναύαρχο Ευρυβιάδη ν α μη μπορεί να κ α τ α β ά λ ε ι την ορμή του πλήθους αλλά βλέποντας επίσης ότι τα στενά της Σ α λ α μ ί ν α ς μπορούσαν ν α συμβάλουν κ α τ ά πολύ στη ν ί κ η , μ η χ α ν ε ύ τ η κ ε το εξής. Έ π ε ι σ ε κάποιον να αυτομολήσει προς τον Ξέρξη και να τον δ ι α β ε β α ι ώ σ ε ι ότι τ α πλοία επρόκειτο να φύγουν κ ρ υ φ ά από εκείνη την περιοχή και να συγκεντρωθούν στον Ισθμό. Έ τ σ ι ο β α σ ι λ ι ά ς , που π ί σ τ ε ψ ε α υ τ ά που του α ν α κ ο ι ν ώ θ η ­καν, επειδή έμοιαζαν πιθανά, β ι ά σ τ η κ ε να εμποδίσει τις ν α υ τ ι κ έ ς δυνάμεις των Ελλήνων να π λ η σ ι ά σ ο υ ν τ ι ς δυνά­μεις του π ε ζ ι κ ο ύ . Έ σ τ ε ι λ ε λοιπόν α μ έ σ ω ς το ν α υ τ ι κ ό τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν , προστάζοντας τους να φράξουν το πέρασμα ανάμεσα σ τ η Σ α λ α μ ί ν α και στην περιοχή της Μεγαρίδας. Το υπόλοιπο πλήθος τ ω ν π λ ο ί ω ν τ ο έ σ τ ε ι λ ε σ τ η Σ α λ α μ ί ν α , δίνοντας εντολή να προκαλέσουν τους εχθρούς και να κριθεί ο αγώνας με ν α υ μ α χ ί α . Οι τριήρεις ήταν δ ι α τ ε τ α γ μ έ ν ε ς κ α τ ά σειρά εθνών, ώ σ τ ε λ ό γ ω της ίδιας γ λ ώ σ σ α ς και τ η ς γ ν ω ρ ι μ ί α ς μ ε τ α ξ ύ τους να βοηθούν με προθυμία ο ένας τον άλλον. Ό τ α ν ο στόλος π α ρ α τ ά χ θ η κ ε με αυτό τον τρόπο, το δεξιό κέρας το κ α τ ε ί χ α ν οι Φοίνικες ενώ το αριστερό οι Έλληνες που ή τ α ν με το μέρος τ ω ν Περσών. Οι αρχηγοί τ ω ν Ιώνων έ σ τ ε ι λ α ν ένα άντρα από τη Σάμο στους Έ λ λ η ­νες γ ι α να τους πληροφορήσει λ ε π τ ο μ ε ρ ώ ς γ ι α τα όσα είχε α π ο φ α σ ί σ ε ι να κάνει ο βασιλιάς και γ ι α τη δ ι ά τ α ξ η τ ω ν δυνάμεων, καθώς επίσης και γ ι α το ότι κ α τ ά τη διάρκεια τ η ς μάχης θα α π ο σ τ α τ ο ύ σ α ν από τους βαρβάρους. Όταν ο Σάμιος, αφού ήρθε κρυφά κ ο λ υ μ π ώ ν τ α ς , πληροφόρησε τον 73
  52. 52. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 74
  53. 53. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ Ευρυβιάδη σ χ ε τ ι κ ά με τούτο, ο Θεμιστοκλής, δ ι α π ι σ τ ώ ­νοντας ότι τ ο σ τ ρ α τ ή γ η μ α του ε ξ ε λ ι σ σ ό τ α ν όπως ειχε κ α τ ά νου, ήταν περιχαρής και π α ρ α κ ι ν ο ύ σ ε τα π λ η ρ ώ μ α τ α στον α γ ώ ν α . Ο Έλληνες, παίρνοντας θάρρος από την υπόσχεση τ ω ν Ιώνων, καθόσον και η π ε ρ ί σ τ α σ η τους α ν ά γ κ α ζ ε να ναυμαχήσουν έ σ τ ω και παρά τη δική τους θέληση, κατέ­βηκαν όλοι μαζί με προθυμία από τη Σαλαμίνα για τη ν α υ μ α χ ί α . 18. Τέλος, όταν οι άνδρες του Ευρυβιάδη και του Θε­μ ι σ τ ο κ λ ή π α ρ έ τ α ξ α ν τις δυνάμεις τους, το αριστερό μέρος κ α τ ε ί χ α ν Αθηναίοι και Λ α κ ε δ α ι μ ό ν ι ο ι , απέναντι από τα π λ ο ί α τ ω ν Φοινίκων, γ ι α τ ί οι Φοίνικες είχαν μεγάλη υπε­ροχή τόσο από τον μεγάλο αριθμό π λ ο ί ω ν όσο και από τ η ν πείρα που είχαν από τους προγόνους τους στα ν α υ τ ι κ ά έργα. Οι Α ι γ ι ν ή τ ε ς και οι Μεγαρείς κ α τ α λ ά μ β α ν α ν το δεξιό κέρας, γ ι α τ ί αυτοί θεωρούνταν οι καλύτεροι ν α υ τ ι κ ο ί μ ε τ ά τους Α θ η ν α ί ο υ ς και ότι θα φ ι λ ο τ ι μ ο ύ ν τ α ν π ε ρ ι σ σ ό τ ε ­ρο από όλους, επειδή ή τ α ν οι μόνοι από τους Έλληνες που δεν θα είχαν κανένα κ α τ α φ ύ γ ι ο αν κάτι πήγαινε σ τ ρ α β ά σ τ η ναυμαχία. Το μέσον το κ α τ α λ ά μ β α ν ε το υπόλοιπο πλήθος τ ω ν Ελλήνων. Μ' α υ τ ή τ η σ ύ ν τ α ξ η λοιπόν σ ά λ π α ­ραν και κ α τ έ λ α β α ν το στενό π έ ρ α σ μ α ανάμεσα σ τ η Σαλα­μίνα και το Ηράκλειο2 0 . Ο β α σ ι λ ι ά ς π ρ ό σ τ α ξ ε τον ναύαρχο να πλεύσει εναντίον των εχθρών, ενώ ο ίδιος πέρασε απέ­ν α ν τ ι από τη Σ α λ α μ ί ν α , σ' ένα σημείο από όπου θα μπο­ρούσε να παρακολουθεί την πορεία της ναυμαχίας. Οι Πέρσες, στην αρχή της πλεύσης τους, διατηρούσαν τον σ χ η μ α τ ι σ μ ό τους, καθώς είχαν πολλή ευρυχωρία. Μόλις όμως έ φ τ α σ α ν στο στενό, α ν α γ κ ά σ τ η κ α ν να αποσπάσουν μερικά πλοία από τον σ χ η μ α τ ι σ μ ό , κάνοντας μεγάλη φα­σαρία. Ο ναύαρχος, που προηγούνταν του σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ και ή τ α ν ο πρώτος που συνήψε μάχη, σκοτώθηκε έχοντας 75
  54. 54. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 76
  55. 55. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ α γ ω ν ι σ τ ε ί λαμπρά. Όταν β υ θ ί σ τ η κ ε το πλοίο του, το ν α υ ­τ ι κ ό των βαρβάρων κ α τ α λ ή φ θ η κ ε από σ ύ γ χ υ σ η , γ ι α τ ί οι προστάζοντες ήταν τώρα πολλοί και δεν έδιναν όλοι τις ίδιες διαταγές. Γι αυτό σ τ α μ ά τ η σ α ν την προς τα μπρος πορεία κι έκοψαν τ α χ ύ τ η τ α γ ι α να επιστρέψουν στην ευ­ρυχωρία. Οι Α θ η ν α ί ο ι , βλέποντας τ η σ ύ γ χ υ σ η τ ω ν βαρβά­ρων, τους ακολουθούσαν κι άλλα π λ ο ί α τ α χ τ υ π ο ύ σ α ν με τ α έμβολα ενώ από άλλα παρέσυραν τ ι ς σειρές τ ω ν κ ο υ π ι ώ ν . Κ α θ ώς οι κ ω π η λ ά τ ε ς δεν μπορούσαν να κάνουν τη δουλειά τους, πολλές από τις τριήρεις των Περσών γύρισαν στο πλάι και ε μ β ο λ ί ζ ο ν τ α ν α π α ν ω τ ά . Γι' αυτό έπαψαν να οπι­σθοχωρούν απλώς και, κάνοντας στροφή, τράπηκαν σε φ υ γ ή πλέοντας μ' όλη τους τ η ν τ α χ ύ τ η τ α . 19. Όταν τα Φοινικικά και Κ υ π ρ ι α κ ά πλοία νικήθηκαν από τους Αθηναίους, τ α πλοία τ ω ν Κ ι λ ί κ ω ν και τ ω ν Παμ­φ ύ λ ω ν , καθώς επίσης και των Λ υ κ ί ω ν , που βρίσκονταν α μ έ σ ω ς μετά από τα π ρ ώ τ α στη σειρά, αρχικά α ν τ ι σ τ έ ­κονταν ρωμαλέα, αλλά μόλις είδαν τα πιο ισχυρά πλοία να έχουν τραπεί σε φ υ γ ή , ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ α ν κι α υ τ ά τ η μάχη. Στο άλλο κέρας, δόθηκε ισχυρή ν α υ μ α χ ί α και γ ι α κάποιο χρο­νικό δ ι ά σ τ η μ α η μάχη ήταν ισόρροπη. Μόλις όμως οι Α θ η ν α ί ο ι , αφού είχαν κ α τ α δ ι ώ ξ ε ι τους Φοίνικες και τους Κύπριους μέχρι την ξηρά, επέστρεψαν, οι βάρβαροι εξα­ν α γ κ ά σ τ η κ α ν από αυτούς να κάνουν στροφή και έχασαν πολλά πλοία. Μ' αυτό λοιπόν τον τρόπο ε π ι κ ρ ά τ η σ α ν οι Έλληνες ν ι κ ώ ν τ α ς τους βαρβάρους σε περίλαμπρη ναυμα­χ ί α . Κατά τη μάχη, κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ α ν σαράντα πλοία των Ελλήνων, ενώ των Περσών περισσότερα από διακόσια, χωρίς να υπολογίσουμε εκείνα που α ι χ μ α λ ω τ ί σ τ η κ α ν αύ- τανδρα. Ο β α σ ι λ ι ά ς , που είχε α ν α π ά ν τ ε χ α η τ τ η θ ε ί , εκτέ­λεσε τους Φοίνικες, όσους ήταν οι κυρίως υπεύθυνοι γ ι α την αρχή της φ υ γ ή ς , και απείλησε να επιβάλει και στους 77
  56. 56. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 78
  57. 57. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ υπόλοιπους την προσήκουσα τ ι μ ω ρ ί α . Οι Φοίνικες, φοβι­σμένοι από τ ι ς απειλές, αρχικά κ α τ έ π λ ε υ σ α ν στην Α τ τ ι κ ή κ α ι , όταν ν ύ χ τ ω σ ε , άνοιξαν π α ν ι ά γ ι α την Α σ ί α . Ο Θεμι­στοκλής τ ώ ρ α , που θεωρήθηκε ο α ί τ ι ο ς τ η ς νίκης, επινόησε άλλο, όχι κ α τ ώ τ ε ρ ο σ τ ρ α τ ή γ η μ α από αυτό που περιγρά­ψαμε. Γ ι α τ ί , επειδή οι Έλληνες φοβούνταν να α γ ω ν ι σ τ ο ύ ν σ τ η ν ξηρά εναντίον τόσων πολλών μυριάδων, μείωσε δρα­σ τ ι κ ά τις χερσαίες δυνάμεις των Περσών με τον εξής τρόπο: έστειλε τον π α ι δ α γ ω γ ό των ίδιων του των γ ι ω ν στον Ξέρξη γ ι α να τον πληροφορήσει ότι οι Έλληνες σκο­πεύουν να π λ ε ύ σ ο υ ν στο ζ ε ύ γ μ α που είχε σ χ η μ α τ ί σ ε ι με τ α π λ ο ί α 2 1 και να το κ α τ α σ τ ρ έ ψ ο υ ν . Γι αυτό τον λόγο ο β α σ ι ­λ ι ά ς , που π ί σ τ ε ψ ε τα λόγια του επειδή του φάνηκαν π ι θ α ­νά, τρόμαξε μήπως στερηθεί τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α επανόδου στην Α σ ί α , αφού οι Έλληνες ήλεγχαν τη θ ά λ α σ σ α , και αποφά­σ ι σ ε να περάσει όσο πιο γρήγορα γ ι ν ό τ α ν από την Ευρώπη σ τ η ν Α σ ί α , αφήνοντας τον Μαρδόνιο στην Ελλάδα μ α ζ ί με τους άριστους ι π π ε ί ς και πεζούς, τ ω ν οποίων ο συνολικός αριθμός δεν ή τ α ν μικρότερος από τ ε τ ρ α κ ό σ ι ε ς χ ι λ ι ά δ ε ς 2 2 . Ο Θεμιστοκλής, λοιπόν, με δυο σ τ ρ α τ η γ ή μ α τ α έγινε α ί τ ι ο ς μ ε γ ά λ ω ν π λ ε ο ν ε κ τ η μ ά τ ω ν γ ι α τους Έλληνες. Α υ τ ά ήταν, λοιπόν, τα όσα έγιναν στην Ελλάδα. 20. Α ρ κ ε τ ά π ε ρ ι γ ρ ά ψ α μ ε τα όσα έγιναν στην Ευρώπη, τ ώ ρ α ας μεταφέρουμε τη διήγηση μας στις πράξεις τ ω ν άλλων λ α ώ ν . Οι Καρχηδόνιοι, έχοντας σ υ μ φ ω ν ή σ ε ι με τ ο υ ς Πέρσες να προσπαθήσουν την ίδια εποχή να κ α τ α β ά λ ο υ ν τους Έλληνες τ η ς Σ ι κ ε λ ί α ς , έκαναν μεγάλες προπαρασκευ­έ ς ως προς τα χρειώδη του πολέμου. Όταν ε τ ο ι μ ά σ τ η κ α ν τ α π ά ν τ α όπως έπρεπε, εξέλεξαν σ τ ρ α τ η γ ό τον Α μ ί λ κ α , π ρ ο τ ι μ ώ ν τ α ς τον άνθρωπο που ε κ τ ι μ ο ύ σ α ν περισσότερο. Α υ τ ό ς , αφού παρέλαβε μεγάλες δυνάμεις πεζικού και ναυ­τ ι κ ο ύ , απέπλευσε από την Καρχηδόνα, έχοντας δύναμη 79
  58. 58. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 80
  59. 59. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ π ε ζ ι κ ο ύ όχι μικρότερη από τ ρ ι α κ ό σ ι ε ς χιλιάδες άντρες και περισσότερα από διακόσια π ο λ ε μ ι κ ά πλοία, χ ώ ρ ι α το πλή­θος των φορτηγών πλοίων που μετέφεραν τα εφόδια, τα οποία ήταν π ά ν ω από τρεις χιλιάδες. Α υ τ ό ς λοιπόν, αφού διέσχισε το Λ ι β υ κ ό πέλαγος, έπεσε σε τ ρ ι κ υ μ ί α και έχασε τ α πλοία που μετέφεραν τους ι π π ε ί ς και τ α άρματα. Όταν κ α τ έ π λ ε υ σ ε σ τ η Σ ι κ ε λ ί α , στο λ ι μ ά ν ι του Πανόρμου2 3 , είπε ότι είχε τ ε λ ε ι ώ σ ε ι με τον πόλεμο, γ ι α τ ί είχε φοβηθεί π ω ς η θ ά λ α σ σ α θα έ σ ω ζ ε τους Σ ι κ ε λ ι ώ τ ε ς από τους κινδύνους τ η ς μάχης. Αφού ξεκούρασε γ ι α τρεις μέρες τους σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς και διόρθωσε τις ζημιές που είχαν προκληθεί από την τ ρ ι κ υ μ ί α , προχώρησε με τη δύναμη του προς την Ιμέρα, με το ν α υ τ ι κ ό να πλέει παράλληλα. Μόλις έ φ τ α σ ε κοντά στην πόλη που προαναφέραμε, έ σ τ η σ ε δυο στρατόπεδα, το ένα γ ι α το π ε ζ ι κ ό και τ ο άλλο γ ι α το ν α υ τ ι κ ό . Τράβηξε όλα τ α πολεμικά π λ ο ί α στην ξηρά και τα περιέβαλε με βαθιά τάφρο και ξύλινο τείχος, ενώ το στρατόπεδο του π ε ζ ι κ ο ύ τ ο οχύρωσε στήνοντας το απέναντι από την πόλη και ε κ τ ε ί ν ο ν τ α ς το από το π ε ρ ι τ ε ί χ ι σ μ α του στρατοπέδου του ν α υ τ ι κ ο ύ μέχρι τους λόφους που βρίσκονταν από πάνω. Έχοντας κ α τ α λ ά β ε ι όλη γενικά τη δυτική πλευρά, έβγα­λ ε τ α εφόδια από τα φορτηγά πλοία και έ ξ α π έ σ τ ε ι λ ε αμέ­σως όλα τ α π λ ο ί α , με τ η ν εντολή να φέρουν σ ι τ ά ρ ι κ α ι άλλα εφόδια από τη Λ ι β ύ η και τη Σαρδηνία. Ο ίδιος, π α ί ρ ν ο ν τ α ς μ α ζ ί του τους άριστους από τους σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς , βάδισε σ τ η ν πόλη, όπου τρέποντας σε φ υ γ ή εκείνους που βγήκαν ενα­ντίον του και σκοτώνοντας πολλούς, τρομοκράτησε τους κατοίκους της πόλης. Έ τ σ ι , ο Θήρων, ο ηγεμόνας τ ω ν Α κ ρ α γ α ν τ ί ν ω ν , που με αρκετή δύναμη φρουρούσε απο κοντά την Ιμέρα, φοβήθηκε κι έ σ τ ε ι λ ε μήνυμα σ τ ι ς Συρα­κούσες, ζ η τ ώ ν τ α ς από τον Γέλωνα να έρθει τ ά χ ι σ τ α σε βοήθεια. 81
  60. 60. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 82
  61. 61. ΒΙΒΛΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗ 21. 0 Γέλων, που είχε επίσης ε τ ο ι μ ά σ ε ι τον σ τ ρ α τ ό του, μόλις πληροφορήθηκε τους φόβους τ ω ν κ α τ ο ί κ ω ν της Ιμέ­ρας, πήρε γρήγορα τον στρατό του από τις Συρακούσες, έχοντας όχι λιγότερους από πενήντα χιλιάδες πεζούς και π ά ν ω από πέντε χιλιάδες ιππείς. Έχοντας καλύψει με τ α χ ύ τ η τ α την απόσταση, όταν π λ η σ ί α σ ε την πόλη των Ιμεραίων, έκανε αυτούς που προηγουμένως είχαν τρομο­κρατηθεί από τις δυνάμεις τ ω ν Καρχηδονίων να πάρουν θάρρος. Διότι έστησε στρατόπεδο κατάλληλο γ ι α τους τόπους που περιέβαλαν την πόλη, το οχύρωσε με βαθιά τάφρο και το περιέβαλε με χ α ρ ά κ ω μ α , και έστειλε όλους τους ιππείς εναντίον των εχθρών που τριγυρνούσαν στην περιοχή και επιδίδονταν σε λεηλασίες. Οι ιππείς, που ε μ φ α ν ί σ τ η κ α ν αναπάντεχα σ' όσους ήταν διεσπαρμένοι στην ύπαιθρο, έ π ι α σ α ν τόσους α ι χ μ α λ ώ τ ο υ ς όσους μπορού­σε να πάρει ο καθένας. Όταν οδηγήθηκαν μέσα σ τ η ν πόλη περισσότεροι από δέκα χιλιάδες α ι χ μ ά λ ω τ ο ι , ο Γέλων έ τ υ ­χε μεγάλης αποδοχής και οι κ ά τ ο ι κ ο ι τ η ς Ιμέρας άρχισαν να μην υπολογίζουν τους εχθρούς. Στη συνέχεια, όλες τ ι ς πύλες που οι άντρες του Θήρωνα είχαν προηγουμένως χ τ ί σ ε ι λόγω φόβου, ο Γέλων α ν τ ί θ ε τ α τ ι ς άνοιξε, περιφρο­ν ώ ν τ α ς τους αντιπάλους, και κ α τ α σ κ ε ύ α σ ε μ ά λ ι σ τ α και άλλες, εκτός από τις υπάρχουσες, οι οποίες μπορεί να του ήταν χρήσιμες σε κ α τ ε π ε ί γ ο υ σ α ανάγκη. Γενικά, ο Γέλων, που υπερείχε σε σ τ ρ α τ η γ ι κ ή ικανότητα και οξύ- νοια, άρχισε α μ έ σ ω ς να α ν α ζ η τ ά ε ι με ποιο τρόπο θα μπο­ρούσε, ακίνδυνα, να νικήσει με πολεμικό τ έ χ ν α σ μ α τους βαρβάρους και να κ α τ α σ τ ρ έ ψ ε ι εντελώς τη δύναμη τους. Στην ε φ ε υ ρ ε τ ι κ ό τ η τ α του συνέβαλε πολύ και η τ ύ χ η , ένεκα τ η ς π α ρ α κ ά τ ω π ε ρ ί σ τ α σ η ς . Ο Γέλων είχε α π ο φ α σ ί σ ε ι να κάψει τ α π λ ο ί α τ ω ν εχθρών, ενώ λοιπόν ο Α μ ί λ κ α ς βρισκό­τ α ν στο ναυτικό στρατόπεδο, ε τ ο ι μ ά ζ ο ν τ α ς μεγαλόπρεπη θ υ σ ί α στον Ποσειδώνα2 4 , έ φ τ α σ α ν ιππείς από την ύπαιθρο S3
  62. 62. ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 84

×