Chàm là một bệnh viêm da phức tạp, với các triệu chứng như ngứa, khô da, và mụn nước, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau từ dị ứng đến yếu tố nội sinh. Có các loại chàm khác nhau như chàm thể tạng, viêm da tiếp xúc và chàm tay, mỗi loại có đặc điểm và nguyên nhân riêng. Điều trị bao gồm tìm kiếm nguyên nhân, sử dụng thuốc chống viêm và bảo vệ da, cũng như các biện pháp chăm sóc tại chỗ để cải thiện tình trạng bệnh.

1. BỆNH CHÀM
1

2. ĐỊNH NGHĨA
 Là một hiện tượng viêm bì thượng bì nguyên
nhân phức tạp, thường phát sinh do một quá
trình phản ứng của da trên một cơ địa đặc biệt
dễ phản ứng với dị ứng nguyên ở trong hay
ngoài cơ thể.
 Về lâm sàng: đặc trưng bởi ngứa, khô da, hồng
ban, trầy sước, xuất tiết, nứt da, tăng sừng, liken
hóa, tróc vảy, mụn nước.
 Về mô học: xốp bào, tăng gai, tăng sừng ở
thượng bì và tẩm nhuận lympho, mô bào ở bì.
2

3. NGUYÊN NHÂN
Cô ñòa
• Cô ñòa dò öùng nhö Suyeãn, Vieâm muõi dò öùng, Maøy ñay…
• Chöùc naêng gan ruoät keùm.
• Roái loaïn tieâu hoùa nhö taùo boùn, vieâm ñaïi traøng maïn tính…
• Suy thaän.
• Noäi tieát: Nhieàu tröôøng hôïp bò Chaøm trong thai kyø hay haønh kinh.
• Chöùc naêng thaàn kinh bò xaùo troän.
• Thieáu acid beùo khoâng no, thieáu sinh toá PP, B6, B12…
Dò öùng nguyeân
• Beân ngoaøi: Caùc yeáu toá hoùa hoïc, vaät lyù, vi khuaån, kyù sinh truøng, thaûo
moäc.
• Beân trong: Nhö thuoác men, thöùc aên, noäi tieát toá.
3

4. 4

5. 5

6. LÂM SÀNG
 Giai đoạn hồng ban: ngứa và nổi hồng ban hơi phù nề
 Giai đoạn mụn nước: trên nền hồng ban
 Giai đoạn đóng mài: mụn nước vỡ rỉ dịch vàng, khô đóng
mài
 Giai đoạn thượng bì láng nhẵn: tái tạo mỏng như vỏ hành
 Giai đoạn tróc vảy
 Giai đoạn dày da trong trường hợp mạn tính: hiện tượng
lichen hoá
6

7. CHẨN ĐOÁN
Chaån ñoaùn xaùc ñònh: Thöôøng laø
- Muïn nöôùc treân neàn hoàng ban, giôùi haïn coù theå roõ
hay khoâng roõ, ngöùa.
- Hoaëc maûng da daøy, lichen hoùa, giôùi haïn khoâng roõ.
- Thöông toån thöôøng coù tính ñoái xöùng.
Chaån ñoaùn nguyeân nhaân: Raát khoù tìm dò öùng
nguyeân
7

8. DẠNG LÂM SÀNG THEO TIẾN TRIỂN
 Chàm cấp tính: hồng ban, sẩn, phù, xuất tiết,
mụn nước bóng nước (nhất là ở bàn tay, bàn
chân).
 Chàm bán cấp: rịn nước, vết tích mụn nước,
da bắt đầu tróc vảy
 Chàm mạn tính: khô da, tăng sừng, liken hóa.
8

9. TIẾN TRIỂN
Thuaän lôïi
Khoûi hoaøn toaøn trong vaøi ngaøy hay vaøi tuaàn. Thöôøng gaëp
trong tröôøng hôïp Chaøm tieáp xuùc
Khoâng thuaän lôïi
Taùi phaùt: Coù theå taùi phaùt taïi choã hay phaân taùn nhieàu nôi
Nhieãm khuaån: Beà maët thöông toån bò traày söôùt do gaõi daãn
ñeán boäi nhieãm, luùc naøy thöông toån seõ coù muû. Beänh nhaân
noùng soát vaø thöôøng coù haïch lieân heä.
Vieâm vi caàu thaän caáp: Laø bieán chöùng cuûa nhieãm khuaån
9

10. ĐIỀU TRỊ
Nguyeân taéc:
- Tìm dò öùng nguyeân gaây beänh.
- Traùnh boâi nhieàu loaïi thuoác vì coù theå laø dò öùng
nguyeân.
- Chaøm cuõng laø moät phaûn öùng vieâm neân coù theå duøng
thuoác khaùng vieâm thoa tröïc tieáp leân thöông toån, ñoù
laø corticoid duøng taïi choã. Nhöng caàn löu yù ñeán vò trí,
theå beänh vaø nguyeân nhaân cuûa beänh Chaøm ñeå löïa
choïn thuoác boâi thích hôïp
- Döôõng aåm phuïc hoài haøng raøo baûo veä da sẽ hạn chế
10

11. 11

12. ĐIỀU TRỊ
Ñieàu trò toaøn thaân
- Thuoác khaùng histamine ñeå choáng ngöùa
- Khaùng sinh: Duøng khi coù boäi nhieãm, thöôøng laø nhieãm khuaån do
Staphylococcus aureus .
- Corticoid toaøn thaân: Neân caân nhaéc ñieàu trò vì thuoác coù theå gaây
bieán chöùng naëng neà
- Thuoác öùc cheá mieãn dòch: Maëc daàu coù theå hieäu quaû treân moät vaøi
ca chaøm maïn lan toûa, nhöng vì caùc bieán chöùng naëng neà cuûa
noù khieán ngöôøi ta khoâng theå chaáp nhaän ñöa vaøo phaùc ñoà ñieàu
trò.
12

13. ĐIỀU TRỊ
Ñieàu trò tại chỗ
- Giai ñoaïn caáp: Duøng dung dòch saùt khuaån nheï nhö
hexamidine, chlorhexidine, thuoác tím 1/20.000 ñeå röûa thöông
toån. Sau khi röûa saïch thöông toån, coù theå thoa: hoà nöôùc hay
nitrate baïc 1–5% ñeå laøm khoâ dòch tieát.
- Giai ñoaïn baùn caáp: Coù theå thoa dung dòch Eosin 2%, Milian.
- Giai ñoaïn maïn: Giai ñoaïn naøy thöông toån thöôøng daøy söøng
da vaø khoâ, neân coù theå duøng corticoid taïi choã daïng môõ, hay
daïng kem hay daïng phoái hôïp vôùi acid salicylic ñeå tieâu söøng
nhieàu hôn.
- Duy trì dưỡng ẩm để chống mất nước và phục hồi hàng rào bảo
vệ da 13

14. ĐIỀU TRỊ
Điều trị nguyên nhân kết hợp:
- Vi khuaån: Duøng khaùng sinh.
- Naám: Duøng Griseofulvin, Ketoconazole, Itraconazole…
14

15. CÁC DẠNG BỆNH CHÀM THƯỜNG
GẶP TRÊN LÂM SÀNG
15

16. CHÀM THỂ TẠNG
(atopic dermatitis, atopic eczema)
16

17. ĐỊNH NGHĨA
Chàm thể tạng là một tình trạng da viêm mạn
tính gây ngứa, hay tái phát. Thương tổn đặc
trưng là các sẩn ngứa, sau đó trầy sước và
liken hóa, phân bố ở mặt gấp chi. Bệnh nhân
hoặc các thành viên trong gia đình thường có
các tình trạng cơ địa dị ứng khác.
17

18. 18

19. 19

20. TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN HANIFIN & RAJKA
20
TIEÂU CHUAÅN CHÍNH
1. Ngöùa
2. Tính chaát thöông toån ñieån hình:
– Thöông toån chaøm ôû maët vaø maët duoãi chi ôû treû em
– Liken hoùa neáp gaáp ôû ngöôøi lôùn
3. Beänh hay taùi phaùt vaø tieán trieån maïn tính
4. Tieàn söû caù nhaân hay gia ñình beänh cô ñòa: hen, vieâm
muõi dò öùng, chaøm theå taïng

21. TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN HANIFIN & RAJKA
21
Ñuïc thuyû tinh theå Neáp da döôùi mi maét (Dennie – Morgan)
Vieâm moâi Ngöùa khi tieát moà hoâi
Vieâm keát maïc – taùi phaùt Taêng söøng giaùc maïc
Chaøm – chuû yeáu ôû quanh nang loâng Daøy söøng nang loâng
Veû maët xanh xao/hoàng ban ôû maët Chaøm vuù
Khoâng dung naïp vôùi thöùc aên Xaïm da quanh maét
Chaøm baøn tay Nhieàu raõnh ngang doïc loøng baøn tay
Da vaûy caù Vaåy phaán traéng
Taêng IgE Da veõ noåi traéng
Phaûn öùng test da type 1 Khoâng dung naïp vôùi len
Nhieãm truøng da: S.aureus, Herpes simplex Da khoâ
TIEÂU CHUAÅN PHUÏ

22. TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN HANIFIN & RAJKA
22
Chẩn đoán chàm thể tạng khi có:
≥ 3 tiêu chuẩn chính + ≥ 3 tiêu chuẩn phụ

23. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
Giai đoạn nhũ nhi:
 Thương tổn thường khởi phát ở mặt. Vùng tã lót tương đối lành
lặn. Khi trẻ bắt đầu bò, những vùng da tiếp xúc, nhất là đầu gối,
sẽ bị ảnh hưởng.
 Thương tổn gồm hồng ban và sẩn phù rải rác hoặc hợp lại với
nhau. Sẩn ngứa nhiều và có thể xuất tiết đóng mài do gãi.
 Bội nhiễm và hạch to thường gặp.
 Bệnh diễn tiến mạn tính, thay đổi theo các yếu tố như mọc răng,
nhiễm trùng hô hấp, thay đổi thời tiết.
23

24. Chàm sữa
24Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

25. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
Giai đoạn 18 – 24 tháng:
 Vị trí thương tổn: mặt gấp cùi chỏ, đầu gối, hai bên cổ, cổ tay,
mắt cá.
 Có hiện tượng liken hóa
 Ảnh hưởng đến bàn tay, thường là xuất tiết, đôi khi biến đổi
móng
25

26. Chàm ở cổ tay
26

27. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
Giai đoạn trưởng thành:
 Lâm sàng tương tự trẻ lớn với liken hóa, nhất là ở nếp gấp và
bàn tay.
 Có thể xuất hiện ở núm vú, viền môi, mặt, cánh tay, lưng
 Có hiện tượng nhạy cảm ánh sáng.
27

28. Chàm ở nếp
gấp
28

29. CÁC BIẾN CHỨNG
 Về khía cạnh tâm lý: khó ngủ, rối loạn cảm xúc, ảnh
hưởng chất lượng cuộc sống.
 Chậm phát triển: do bản thân bệnh chàm hoặc do sử
dụng corticosteroids lâu dài
 Nhiễm trùng, nhiễm virus
 Bất thường về mắt: hội chứng kích ứng kết mạc, đục thủy
tinh thể, bong võng mạc…
29

30. Đục thủy tinh
thể trên bệnh
nhân AD
30Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

31. DIỄN TIẾN VÀ TIÊN LƯỢNG
 Trẻ em khởi phát bệnh sớm, nặng, kèm theo hen, viêm
mũi dị ứng, có tiền sử gia đình bệnh cơ địa  bệnh sẽ
diễn tiến lâu dài.
 Trẻ em có tăng kháng thể IgE với thức ăn, dị nguyên hô
hấp trong khoảng 2 tuổi  tiên lượng xấu.
 Ở người lớn, bệnh ảnh hưởng vùng đầu, cổ  bệnh sẽ
diễn tiến lâu dài.
31

32. VIÊM DA TIẾP XÚC
32

33. ĐỊNH NGHĨA VIÊM DA TIẾP XÚC
 Viêm da tiếp xúc gây ra do tiếp xúc với các chất kích ứng
hoặc dị ứng
 Viêm da tiếp xúc kích ứng là phản ứng không dị ứng, xảy ra
khi tiếp xúc với chất kích ứng như hóa học, sinh học (nhiễm
trùng)
 Viêm da tiếp xúc dị ứng là phản ứng quá mẫn muộn type IV
trên những người nhạy cảm tiếp xúc với dị nguyên.
 Các yếu tố phát triển viêm da tiếp xúc: cơ địa di truyền,
nồng độ kháng nguyên tại chỗ, thời gian tiếp xúc, tính thấm
của da theo vị trí, mức độ dung nạp miễn dịch.
33

34. MỘT SỐ LOẠI VIÊM DA TIẾP XÚC
 Quá mẫn với latex và cao su
 Kem chống nắng: viêm da tiếp xúc kích ứng hoặc dị ứng hoặc dị ứng
nhạy cảm ánh sáng
 Chàm mi
 Chất bảo quản trong mỹ phẩm và thuốc bôi: Formaldehyde, Quaternium,
Imidiazolidynil urea, Methylchloroisothiazolinone/methylisothiazolinone, 2-
Bromo-2-nitropropane-1,3-diol, Parabens, Thimerosal,
Methyldibromoglutaronitrile /Phenoxyethanol .
 Bệnh da nghề nghiệp: thợ làm tóc, nha sĩ, người làm hoa, thợ và khách
làm móng…
 Viêm da tiếp xúc nhạy cảm ánh sáng (do thực vật, nước hoa…): cần có tia
cực tím để tạo thành phản ứng với psoralens
 Viêm da tiếp xúc toàn thân do thuốc hoặc thức ăn
34

35. Viêm da tiếp xúc kích ứng
do chất tẩy trắng
35Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

36. Viêm da tiếp
xúc dị ứng do
acrylates có
trong công
nghiệp in
36Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

37. Viêm da tiếp xúc
dị ứng ánh sáng
do dầu bergamot
(có trong một số
nước hoa) chứa
psoralens + tiếp
xúc ánh sáng 
phản ứng viêm da
37

38. 38

39. VIÊM DA THỰC VẬT (PHYTOPHOTODERMATITIS)
 Do tiếp xúc với thực vật chứa các chất nhạy cảm ánh
sáng như furanocoumarins (psoralens) gây phản ứng tại
chỗ
 Vd. tiếp xúc cần tây ở người làm salad , cây củ cần
(parsnip) ở đồng cỏ, lá và quả xanh của cây sung, vỏ cây
và trái của cây chanh
39

40. Viêm da dị
ứng do
tiếp xúc
cần tây
40

41. Viêm da dị
ứng do
tiếp xúc
côn trùng
41

42. CHẨN ĐOÁN VIÊM DA TIẾP XÚC
 Khai thác bệnh sử về: nhà cửa, công việc, sở thích, thuốc
đã sử dụng, quần áo, mỹ phẩm và các chất tiếp xúc khác.
 Patch test
42

43. CHÀM BÀN TAY
43

44. Chàm bàn tay (Hand eczema)
 Định nghĩa: chàm chủ yếu trên bàn tay, các vùng khác
chỉ bị ảnh hưởng nhẹ.
 Phân loại theo nguyên nhân: ngoại sinh và nội sinh.
 Nội sinh:
 Vô căn (vd. dạng đĩa, tăng sừng lòng bàn tay)
 Khiếm khuyết về miễn dịch và chuyển hóa
 Stress, rối loạn tiết mồ hôi làm nặng bệnh chứ không
phải là nguyên nhân 44

45. Chàm bàn tay (Hand eczema)
Nguyên nhân ngoại sinh:
 Yếu tố gây kích ứng: hóa học (xà phòng, chất tẩy,
rửa), vật lý (chà xát, chấn thương nhẹ, không khí lạnh
khô)
 Yếu tố gây dị ứng: quá mẫn muộn type IV (chrom, cao
su), quá mẫn trung gian type I (đồ biển)
 Ăn, uống phải dị nguyên (thuốc, nikel, chrom)
 Nhiễm trùng (sau bàn tay bị chấn thương) 45

46. Chàm tăng sừng lòng bàn tay
Hyperkeratotic palmar eczema
46Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

47. 47Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

48. Chàm đầu ngón tay
Fingertip eczema
48Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

49. Tổ đỉa (Pompholyx, Vesicular eczema of
palms and soles, Dyshidrotic eczema)
 Định nghĩa: là một dạng chàm lòng bàn tay và lòng bàn chân,
trong đó dịch phù tích tụ tạo thành mụn nước, bóng nước có thể
nhìn thấy được.
 Nguyên nhân: chưa rõ
 Yếu tố di truyền, cơ địa
 Chất gây kích ứng (vd. primin, isopropyl paraphenylenediamine,
benzoisothiazolones, dichromates, thành phần trong nước hoa…)
 Nhiễm trùng, nhiễm nấm ở những vị trí khác
 Stress
 Sau phát ban do thuốc
49

50. Tổ đỉa
Pompholyx
(Dyshidrotic eczema)
50Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

51. 51

52. 52

53. SẨN NGỨA
53

54. Sẩn ngứa (Prurigo nodularis)
 Định nghĩa: đặc trưng lâm sàng bởi các nốt rất ngứa và mô học
có hiện tượng tăng sừng, tăng gai đáng kể, kéo dài các mào
thượng bì. Trong nhiều trường hợp có tiền sử chàm thể tạng hay
các dạng chàm khác.
 Nguyên nhân: chưa rõ, có một số yếu tố liên quan
 Stress cảm xúc
 Cơ địa dị ứng 65 – 80%
 Sau côn trùng cắn 20%
54

55. Sẩn ngứa
55Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

56. CHÀM Ứ ĐỌNG
56

57. Chàm ứ đọng (venous eczema)
 Tên khác: Gravitational eczema, stasis eczema, varicose
eczema
 Định nghĩa: chàm thứ phát sau tăng áp lực tĩnh mạch.
 Tuổi trung niên hoặc già, phụ nữ nhiều hơn.
 Lâm sàng: hồng ban tróc vảy xuất tiết thường gặp quanh
mắt cá và cẳng chân.
 Kèm theo các triệu chứng của tăng áp lực tĩnh mạch:
dãn tĩnh mạch nông, phù, chấm xuất huyết, loét da…
57

58. Chàm ứ đọng (venous eczema)
58Nguồn: Rook’s Textbook of Dermatology 8th Edition

59. KẾT LUẬN
 Chàm là bệnh mạn tính, tái phát dai dẳng
 Có rất nhiều dạng bệnh chàm trên lâm sàng, gây
phức tạp trong chẩn đoán.
 Corticosteroids bôi vẫn là lựa chọn hàng đầu.
Trường hợp phải sử dụng dài ngày và những vị
trí da mỏng, trẻ em >2T có thể dùng chất ức chế
calcineurin như Pimecrolimus và Tacrolimus
 Dưỡng ẩm để phục hồi hàng rào bảo vệ da sẽ
hạn chế tái phát
59