LITERATURA J. Bartkowski, Tradycja i polityka. Wpływ tradycji historycznych polskich regionów na współczesne zachowania społeczne i polityczne , Warszawa 2003; W. Dziemianowicz , Konkurencyjność gmin w kontekście relacji władze lokalne – inwestorzy zagraniczni , Warszawa 2008; M. Kłodziński, Aktywizacja społeczno-gospodarcza gmin wiejskich i małych miast , Warszawa 2006; J. Telep, B. Ćwik, Lokalny rynek pracy w Polsce w latach 2001-2005 , Warszawa 2008; Tuziak i B. Tuziak (red.), Regionalny wymiar procesów transformacyjnych. Zróżnicowania i podziały, Warszawa 2009; K. Leśniak-Moczuk, Przemiany wiejskich społeczności lokalnych w odniesieniu do miasta. Studium zmiany systemowej, Rzeszów 2008. P. Swianiewicz (red.), Szafarze darów europejskich: kapitał społeczny a realizacji polityki regionalnej w polskich województwach , Warszawa 2008; G. Gorzelak (red.), Polska lokalna 2007 , Warszawa 2008.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Metodologia rankingów Wskaźnikiuwzględniające liczbę ludności oraz kilkuletnią perspektywę w działach: dynamika wzrostu nakładów majątkowych; wartość środków unijnych; zadłużenie w stosunku do dochodów; nadwyżka operacyjna w stosunku do dochodów; dynamika wzrostu dochodów własnych; relacja nakładów inwestycyjnych do przyrostu zadłużenia; dynamika wzrostu wydatków w wybranych działach (transport i łączność, ochrona środowiska). Najlepiej oceniane samorządy odpowiadały też na ankietę dotyczącą: udziału wydatków na realizację kontraktów z organizacjami pozarządowymi; liczby złożonych wniosków o dofinansowanie organizacji pozarządowych; wydatków mieszkaniowych; wyników testu szóstoklasistów oraz gimnazjalistów; liczby nowych podmiotów gospodarczych działających na terenie gminy; czy (i od kiedy) urząd funkcjonuje w oparciu o normę ISO; udziału wydatków na promocję gminy; czy statut zawiera zapisy dotyczące zasad przekazywania środków finansowych oraz składników majątkowych przekazanych jednostkom pomocniczym
Gminy pasywne iproblemowe Do grupy pasywnych gmin zaliczono 22 gminy, które do 2005 r. nie składały wniosków o środki z UE oraz 120 jednostek, które złożyły najwyżej dwa wnioski w latach 1994-1998. Najwięcej takich gmin jest w woj. mazowieckim (35% ankietowanych), łódzkim (26%), warmińsko-mazurskim (20%) Analiza budżetów gmin z lat 2005-2007 wskazuje na gminy, które w tym okresie miały więcej niż w jednym roku dług powyżej 50%. Były to: Parzęczew, Sokolniki (łódzkie), Przemków i Żarów (dolnośląskie), Pniewy (wielkopolskie), Ostrowice i Stepnica oraz Choszczno (zachodniopomorskie), Jodłownik (małopolskie), Osiek (świętokrzyskie), Lubicz i Wąbrzeźno (kujawsko-pomorskie), Ośno Lubuskie. W grupie miast powiatowych najniższe dochody (w przeliczeniu na jednego mieszkańca) miały: Kazimierza Wielka, Pabianice, Jędrzejów, Opatów, Myszków. Wśród mniejszych miast do grupy tej zaliczano: Pieszyce (dolnośląskie), Porębę (śląskie), Zawadzkie (opolskie), a spośród gmin wiejskich wg. tych samych kryteriów najbiedniejsze były: Gorzków (lubelskie), Biejsce (świętokrzyskie), Cisek (opolskie), Godów (śląskie).
Dysproporcje lokalne Gminy postpegeerowskie: Biały Bór, Rąbino, Resko (zach.), Miłakowo, Sępopol (war-m.), Człuchów (pom.), Ulinówek (lubel.), Wąsosz (dl.) Gminy przygraniczne. Sukcesy gmin: Kostrzyn, Zgorzelec; w mniejszym stopniu: Głuchołazy - opolskie, Lubawka – dolnośląskie). W najgorszej sytuacji są gminy: Dukla – podkarp., Terespol – lubelskie, Gołdap – w-m. Gminy ze restrukturyzowanym przemysłem i konsumpcją: Piła, Mielec i Nowa Sól, Ostrowca Świętokrzyskiego, Starachowice, Sieradz, Ozorków, Jastrzębie Zdrój, Brzozów – podkarp., Zambrów – podl. Pionki (maz.) Gminy sukcesu: Jarosław, Biłgoraj, Wysokie Mazowieckie, Polanica Zdrój, Żary, Rybnik, Iława, Ustka; miejsko-wiejskie: Siemiatycze (podlaskie), Dzierzgoń (pomor.), Zelów (łódz.); wiejskie: Tarnowo Podgórne (wlkp). Gminy zacofane: Sochocin (mazow.), Ciechanowiec (podl.), Kock (lubel.), Pielgrzymka (dol.), Zbójno (kujawsko-pomorskie), Zębowice (opolskie), Kije (świętokrzyskie), Ryglice (mał.), Chorzele (maz.).
18.
Gminy miejskie iwiejskie o najwyższych oraz najniższych dochodach
19.
Podsumowanie Transformacja przyniosłanowe procesy polaryzacji nie zmniejszając przy tym zróżnicowania międzyregionalnego Polski. Najszybciej rozwijają się duże aglomeracje i gminy położone wzdłuż głównych szlaków komunikacyjnych, zwłaszcza w zachodniej części kraju. Najwolniej regiony, w których kumulują się problemy gospodarcze i społeczne, szczególnie na wschodzie kraju. Z czynników zewnętrznych, niezależnych od wspólnot lokalnych, a wpływających na ich rozwój, liczą się też inne aspekty geograficzne: bliskość metropolii, granicy państwa, atrakcyjność turystyczna. Istotne jest również zlokalizowanie na danym obszarze dużych przedsiębiorstw dających zatrudnienie i płacących podatki (odszkodowania). Jednakże ważne są też czynniki wewnętrzne. Aktywność gminy zależy od pozycji politycznej i kwalifikacji lidera oraz jego najbliższego otoczenia. Dobrze rozwijająca się gmina ma najczęściej gospodarza, posiadającego jasną strategię, który potrafi zmobilizować do jej realizacji współpracowników i jest popularny w społeczności lokalnej.
