a

1. UUNNIIBBEERRTTSSOOAA

2. ZER DA UNIBERTSOA?ZER DA UNIBERTSOA?
 Unibertsoa materia eta energia duen guztiaUnibertsoa materia eta energia duen guztia
da.da.
 Adibidez:Koadernoak,planetak,Adibidez:Koadernoak,planetak,
 ordenagailuak…ordenagailuak…

3. Gure eguzki sistemak bederatzi planeta ditu, bainaGure eguzki sistemak bederatzi planeta ditu, baina
badago bat ez dela planeta bat bezala hartzen,badago bat ez dela planeta bat bezala hartzen,
Pluton duen izena. Orduan, zortzi planeta daudePluton duen izena. Orduan, zortzi planeta daude
gure eguzki sisteman.gure eguzki sisteman.
Zenbat planeta daukaZenbat planeta dauka
gure eguzki sistemak?gure eguzki sistemak?

4. Lurra handia da beste planeteeiLurra handia da beste planeteei
begiratuta?begiratuta?
 Lurra beste eguzki sistemaren planetenLurra beste eguzki sistemaren planeten
konparatuz, oso txikia da, eta gure planetenkonparatuz, oso txikia da, eta gure planeten
artean da ia txikiena. Gure planetak ez diraartean da ia txikiena. Gure planetak ez dira
hain handiak.hain handiak.
 Handienetik txikienera:Handienetik txikienera:
 Handiena, Jupiter da, segituan, Saturno,Handiena, Jupiter da, segituan, Saturno,
gero, Urano, geroago, Lurra, ondoren,gero, Urano, geroago, Lurra, ondoren,
Artizarra, ostean, Marte, eta txikiena,Artizarra, ostean, Marte, eta txikiena,
Merkurio.Merkurio.

5. Eta eguzkia?Eta eguzkia?
 Eguzkia ere ez da handia beste eguzkiekinEguzkia ere ez da handia beste eguzkiekin
konparatuz, besteak, mila aldiz handiagoakkonparatuz, besteak, mila aldiz handiagoak
dira.dira.
 Hemen dago oso ondo azaltzen duen bideoHemen dago oso ondo azaltzen duen bideo
bat :bat :

6. Bakarrik dago bizitza lurran?Bakarrik dago bizitza lurran?
 Ia jende guztiek esaten dute ez dagoelaIa jende guztiek esaten dute ez dagoela
bizitza beste planetetan, baina nire iritzia dabizitza beste planetetan, baina nire iritzia da
bai dagoela, ez gurea bezalakoa, baina nirebai dagoela, ez gurea bezalakoa, baina nire
teoria da milaka planeta daudenez,teoria da milaka planeta daudenez,
gutxienez batean egon behar dela bizitza.gutxienez batean egon behar dela bizitza.

7. Ilargiaren ezaugarriakIlargiaren ezaugarriak
 Lurrak ez ditu kraterrak, baina ilargiak bai.Lurrak ez ditu kraterrak, baina ilargiak bai.
Hori gertatzen da zeren lurran euria etaHori gertatzen da zeren lurran euria eta
haizea dago, baina ilargian atmosfera ezhaizea dago, baina ilargian atmosfera ez
dagoenez, ez dago haizea ezta euria eredagoenez, ez dago haizea ezta euria ere
ez, horregatik, ez dira desagertzenez, horregatik, ez dira desagertzen
kraterrak.kraterrak.

8. Planetetan bizitza egotekoPlanetetan bizitza egoteko
baldintzakbaldintzak
-Ur likidoa egotea (ez elurra).-Ur likidoa egotea (ez elurra).
-Atmosfera egotea.-Atmosfera egotea.
-Eguzkitik distantzia egoki batean egotea.-Eguzkitik distantzia egoki batean egotea.

9. Izarren ezaugarriakIzarren ezaugarriak
 Izarrak gasez osatutako esferak dira.Izarrak gasez osatutako esferak dira.
 Zati handiena helioz osatuta dago.Zati handiena helioz osatuta dago.
 Izar batzuk oso handiak izan ahal dira,Izar batzuk oso handiak izan ahal dira,
adibidez, eguzkia.Baina izarrak ere izanadibidez, eguzkia.Baina izarrak ere izan
ahal dira eguzkia baino askoz handiagoak.ahal dira eguzkia baino askoz handiagoak.

10. Zer dira zulo beltzak?Zer dira zulo beltzak?
 Zulo beltza dentsitate handizko espaziokoZulo beltza dentsitate handizko espazioko
elementu bat da. Zulo beltzak grabitateelementu bat da. Zulo beltzak grabitate
indar asko du.indar asko du.

11. Nola sortu zen lurra?Nola sortu zen lurra?
 Zientifikoek pentsatzen dute big bang-ekZientifikoek pentsatzen dute big bang-ek
sortu zuela lurra, baina oraindik ez dasortu zuela lurra, baina oraindik ez da
zuzena, zeren ez dago konfirmatuta.zuzena, zeren ez dago konfirmatuta.
 Big Bang izan zen leherketa handi bat, etaBig Bang izan zen leherketa handi bat, eta
hortik uste dute etorri zela lurra.hortik uste dute etorri zela lurra.

12. Nola sortu ziren beste planetak?Nola sortu ziren beste planetak?
 Planetak harri handi batzuk dira, denakPlanetak harri handi batzuk dira, denak
batera elkartuta eta horrekin sortzen dabatera elkartuta eta horrekin sortzen da
planeta bat, baina denbora asko behar da,planeta bat, baina denbora asko behar da,
eta Saturnoko eraztuna gasez sortzen da.eta Saturnoko eraztuna gasez sortzen da.

13. Plutonen ezaugarriakPlutonen ezaugarriak
 Esan dudan bezala, pluton ez da hartzenEsan dudan bezala, pluton ez da hartzen
planeta bat bezala, baina bost satelite ditu:planeta bat bezala, baina bost satelite ditu:
 Caronte, Nix, Hidra, Cerbero eta Estigia.Caronte, Nix, Hidra, Cerbero eta Estigia.

14. Hidraren ezaugarriakHidraren ezaugarriak
 Plutonen satelite bat Hidra da, eta 2005.Plutonen satelite bat Hidra da, eta 2005.
urtean aurkitu zen Hidra, Hubbleurtean aurkitu zen Hidra, Hubble
teleskopioarekin, bestela, ezineskoa dateleskopioarekin, bestela, ezineskoa da
Lurratik Hidra ikustea, oso urrun dagoelako.Lurratik Hidra ikustea, oso urrun dagoelako.

15. MeteoritoakMeteoritoak
 Meteoritoak harrizko zatiak dira, etaMeteoritoak harrizko zatiak dira, eta
atmosferan sartzen direnean, izugarrizkoatmosferan sartzen direnean, izugarrizko
indarra daukate. Lurran erori dira batzuk,indarra daukate. Lurran erori dira batzuk,
baina ez oso handiak.baina ez oso handiak.

16. KometakKometak
 Kometak meteorito bezalakoak dira, bainaKometak meteorito bezalakoak dira, baina
hauek izotzez, hautsez, eta harriz daudehauek izotzez, hautsez, eta harriz daude
osatuta. Adibidez, Halley, 76 urtez behinosatuta. Adibidez, Halley, 76 urtez behin
ikusten da lurran.ikusten da lurran.

17. Hubble teleskopioaHubble teleskopioa
 Hubble teleskopio izugarria da. HubbleHubble teleskopio izugarria da. Hubble
lurratik 593 kilometrotara dago ipinita.lurratik 593 kilometrotara dago ipinita.
Espazioan 1990ko apiliran, 14-an jarriEspazioan 1990ko apiliran, 14-an jarri
zuten.zuten.

18. Kometa HalleyKometa Halley
 Halley kometa oso handia da, 76 urtetikHalley kometa oso handia da, 76 urtetik
behin ikusten da lurretik. Bakarrik kometabehin ikusten da lurretik. Bakarrik kometa
hau ikusi ahal da lurratik 2 aldiz bizitzahau ikusi ahal da lurratik 2 aldiz bizitza
batean.batean.

19. Nakhla meteoritoaNakhla meteoritoa
 Nakhla meteorito handi bat da, eta 1911-anNakhla meteorito handi bat da, eta 1911-an
erori zen lurrera, orandik ez dakigu gureerori zen lurrera, orandik ez dakigu gure
kutsaduragatik edo marteren zati batengatikkutsaduragatik edo marteren zati batengatik
etorri zen.etorri zen.

20. Meteoritoen hondamendiakMeteoritoen hondamendiak
 Ch'ing-yang-en, 1490. urtean, meteorito batCh'ing-yang-en, 1490. urtean, meteorito bat
erori zen,bakarrik 2 pertson bizi zirenerori zen,bakarrik 2 pertson bizi ziren
meteoritoa erori zenean, eta lehenengoakmeteoritoa erori zenean, eta lehenengoak
esan zuen 10000 pertson baino gehiago hilesan zuen 10000 pertson baino gehiago hil
zirela eta besteak ehunka mila pertson hilzirela eta besteak ehunka mila pertson hil
zirela esan zuen.zirela esan zuen.

21. Unibertsoko eguzki handienaUnibertsoko eguzki handiena
 Denok dakigu gure eguzkia oso handia dela,Denok dakigu gure eguzkia oso handia dela,
baina unibertsoko eguzkirik handiena gurebaina unibertsoko eguzkirik handiena gure
eguzkia baino milioika aldiz handiagoa da.eguzkia baino milioika aldiz handiagoa da.
Eguzki hori VY Canis Maioris da, eta berdinaEguzki hori VY Canis Maioris da, eta berdina
da konparatzea eguzki hori gure eguzkiarekinda konparatzea eguzki hori gure eguzkiarekin
eta globulo zuri bat gurekin.eta globulo zuri bat gurekin.

22. Unibertsoko sateliterik handienaUnibertsoko sateliterik handiena
 Unibertsoan satelite asko daude, bainaUnibertsoan satelite asko daude, baina
badaude batzuk handienak direla:badaude batzuk handienak direla:
Ganímedes, Calisto, Lo eta Europa, bainaGanímedes, Calisto, Lo eta Europa, baina
handiena Ganímedes da, eta dauzka 5262handiena Ganímedes da, eta dauzka 5262
kilometrozko diametroa.kilometrozko diametroa.

23. GanímedesGanímedes
 Ganímedes Jupiterren satelite bat da.Ganímedes Jupiterren satelite bat da.
Gainera, gure eguzki sistemaren sateliterikGainera, gure eguzki sistemaren sateliterik
handiena da, eta bere diametroa 5262handiena da, eta bere diametroa 5262
kilometrokoa da. Eremu magnetiko bat duenkilometrokoa da. Eremu magnetiko bat duen
satelite bakarra izateaz gain.satelite bakarra izateaz gain.

24. Zenbat satelite du planetaZenbat satelite du planeta
bakoitzak?bakoitzak?
 Martek eta Artizarrak ez dute sateliterik,Martek eta Artizarrak ez dute sateliterik,
baina Lurrak 1, Jupiterrek, berriz, 63 satelitebaina Lurrak 1, Jupiterrek, berriz, 63 satelite
dauzka Saturnok, ordez, 60 dauzka,dauzka Saturnok, ordez, 60 dauzka,
Uranok, 27, Neptunok, 13, eta Plutonek 5.Uranok, 27, Neptunok, 13, eta Plutonek 5.
satelite dauzka.satelite dauzka.

25. AGUR!!!!AGUR!!!!
Eskerrik asko ikusteagatik.Eskerrik asko ikusteagatik.