Unibertsoaren sorrera- Eredu planetarioak. Eguzki-sistema

1. UNIBERTSOA

2. Unibertsoaren sorrera
Big Banga Unibertsoaren sorrera
azaltzeko teoriarik zabalduena da.
Duela 15.000 miloi urte materia eta
energia masa erraldoi batean
zeuden konprimituta. Masa hori lehertu
egin zen eta zati horietatik galaxiak sortu
ziren.

3. Eredu planetario geozentrikoa:
Aristotelesek proposatu eta
Klaudio Ptolomeok garatu zuen
II mendean.
Lurra unibertsoaren
erdigunean geldirik
zegoela zioten, izarrak,
Eguzkia, planetak eta
Ilargia inguruan biraka
zebiltzala.

4. Eredu planetario heliozentrikoa:
Nikolas
Kopernikok proposatu zuen
XVI. mendearen erdialdean
Teoria honen
arabera, Lurrak eta
gainontzeko planetek geldi
dagoen Eguzkiaren
inguruan biratzen dute.

5. Esne Bidea.
Esne-Bidea da gure Lur planeta kokatuta
dagoen galaxia; kiribil formakoa da.
200.000-400.000 milioi izarrek osatzen
dutela kalkulatzen da.
Esne-Bidearen erdigunea aztertzea zaila den
arren, jakin badakigu zulo beltz bat dagoela
bertan eta bertatik lau beso ateratzen
direla. Eguzki-sistema Esne-Bidearen beso
horietako batean dago.

6. Eguzkia
Oso urruti dago Esne-Bidearen zentrotik. Horri esker garatu da
bizia Lurrean, eguzki-sistemak ez baitu erradiazio kosmiko
askorik jasotzen.

7. Gure izarra duela 5.000 milioi urte sortu zen,
eta bere bizialdiaren erdian dago.

8. Merkurio
Oso planeta beroa da eta
gainazala kraterrez betea du.
Egunetik gauera tenperatura
-183 °C eta 427 °C bitartean
mugitzen da.
Merkurioren iparpoloaren
hainbat gune beti ilunpetan
daude eta bertan izotza dago.
Oso atmosfera xumea du.

9. Artizarra
Aspaldi, Artizarrean
ur likidozko itsasoak zeuden
baina negutegi efektuagatik
ura lurrintzen hasi zen
berotegi efektua areagotuz.
Berotegi efektu handi horren
ondorioz benetako infernua
bihurtu da. Oso atmosfera
dentsoa du.
Tenperatura 400 ºC baino
altuagoa da egunez zein
gauez.

10. Lurra
Lurra Eguzki Sistemako
planetarik dentsoena
da eta bizia
duen bakarra.
Ur likidoa du, atmosfera
babesgarria , eta bere
batazbesteko
tenperatua 15 ºC-koa
da.

11. Marte
Planeta gorriak nahiko atmosfera
xumea du. Funtsean karbono
dioxidoz eratua dago (% 95,3).
Ozono-geruza bat dauka, baina
ozono gutxi duenez, ezin ditu izpi
ultramoreak oztopatu.
Bere Hego poloa izoztuta dago,
eta baliteke momenturen batean,
hango izotz zati bat urtzea eta ur
likido bihurtzea[

12. Asteroide gerrikoa
Asteroide gerrikoa Marte eta
Jupiterren artean dauden milaka
asteroideek osatzen duten gunea da.
Asteroide gerrikoa, seguruenik, Jupiterren
gabitatearen indarrarengatik sortu ez
zen planeta baten arrastoak dira.
Harriz eta metalez eginda daude .

13. Jupiter
Gure Eguzki Sistemako planetarik
handiena da.
Oso elementu arinez dago eratua,
hidrogenoz eta helioz batez ere.
Oso atmosfera bizia dauka,
140 m/s-ko (500 km/h) abiaduran
dabiltzan haizeekin eta oso
bereizgarria den ekaitz
batekin, Orban Gorri
Handia deiturikoa.
Bere atmosferan ura du.

14. Saturno
Izotzez eta hautsez osatutako
eraztun ikusgarriak ditu.
Planetaren nukleoa metal moduan
portatzen den hidrogeno likidoz
osatuta dagoela uste da.
Gutxienez 62 satelite natural ditu.
Saturnoko atmosferan ageri diren
haizeak Eguzki-Sistemako
planetetan dauden bortitzenak
dira.

15. Urano
Urano izotzezko erraldoia
denez, dentsitate baxuko
materialekin osatuta dago.
Nukleoa harrizkoa da (eta
batzuen ustez, izotzezkoa), azala
ura, metanoz eta amoniakoz
izozturik osatuta dago eta
atmosfera hidrogenozkoa,
metanozkoa eta heliozkoa da.
Eguzki sistemako planetarik
hotzena da.

16. Neptuno
Egitura gaseosoa
eta izoztua du.
Hidrogenoz eta
helioz osatuta
dago.
Oso atmosfera
dentsoa du eta
bere azalean oso
haize bortitzak
egon ohi dira.

17. Bestelako astroak. Asteroideak
Espazioan
zehar dauden
gorputz solido
eta forma
irregularrekoak
dira.

18. Bestelako
astroak.
Kometak
Eguzkiaren
inguruan orbitatzen
duten izotzezko,
harrizko eta
gasezko gorputzak
dira

19. Bestelako astroak. Planeta nanoak.
Zeres Pluton Eris
Makemake Haumea

20. IES BEURKO BHI
Maite Remírez
(Anaya-Haritza argitaletxearen liburuan
oinarriturik)