SEL102

1. THE PRESENT SIMPLE ЖИРИЙН ОДОО ЦАГ Javzandulam TENSE

2. Жирийн одоо цагийн өгүүлбэр нь эзэн бие ба нэг үйл үгээс үүсдэг. Жишээ: She read s a book . Тэр ном уншдаг.

3. Жирийн одоо цаг нь доорх тохиолдолд хэрэглэдэг. Байнгын шинжийг илэрхийлнэ. Жишээ: The bird fli e s . - Шувуу нисдэг. The dog bark s . - Нохой хуцдаг.

4. 2. Одоо цагт байнга давтагдаж байдаг үйл явдлыг илэрхийлнэ. Монгол хэлэнд гол төлөв -даг, -дэг, -дог, -дөг байнга үйлдэх хэвийн нөхцлөөр орчуулдаг.

5. Жишээ: I go to school by bus. Би сургууль руугаа автобусаар явдаг. Sh e play s a golf. Тэр гольф тоглодог.

6. Батлах хэлбэр / Positive Form / I r ead You We They He r ead s She It

7. Үгүйсгэх хэлбэр /Negative Form/ I d on’t read You We They He d o e s n’t read She It

8. Жишээ: She do e s n’t mistake everyday. T эр өдөр бүр алдаа гаргадаггүй. I don’t сook every week. Би 7 хоног бүр хоол хийдэггүй.

9. Асуух хэлбэр /questionForm/ DO I r ead? You We They DO E S He r ead? She It

10. Жишээ: Do you read a book? Чи ном уншдаг уу? Do e s she write a program? Тэр програм бичдэг үү?

11. Санамж: He, she, it –гурван биеэс жирийн одоо цаг үүсгэхэд доорх зөв бичгийн дүрмийг баримтлана. Жишээ нь: Take-take s , live-live s , lie-lie s , say-say s ,

12. - Хэрэв “ y ”-ийн өмнө гийгүүлэгч бол “ y ” нь “ i ” болж хувирах ба – e s төгсгөл залгана. Жишээ нь: Stu d y -st u d i e s , car r y -carr i e s .

13. - Гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд бол шууд залгана. Жишээ нь: work-work s , read-read s .

14. - e s төгсгөлийг дараах төгсгөлтэй үгэнд залгана. -ss: dress-dress e s , pass-pass e s -ch: teach-teach e s , reach-reach e s - o: do - do e s

15. -sh: wash-wash e s , rush-rush e s -tch: watch-watch e s , catch-catch e s -x: tax-tax e s , mix-mix e s

16. Жишээ: She studi e s at the University of Science and Technology. Тэр Шинжлэх Ухаан Технологийн сургуульд сурдаг. She teach e s French. Тэр Франц хэл заадаг.

17. 1.Зан заншил , тогтсон хэвшил журмын тухай ярихад жирийн одоо цагийг хэрэглэнэ. / Use the simple present to talk about habits and routines./ Хэрэглээ:

18. Жишээ: He wake s up early in the morning. Тэр өглөө эрт сэрдэг.

19. 2. Гол төлөв үнэн зөв байдаг зүйлийн тухай мэдээлэл өгөхөд жирийн одоо цагийг хэрэглэнэ. /Use the simple present to make the statements about things those are true in general./

20. Жишээ: The sun rise s in the East and set s in the west . Нар зүүнээс мандаж, баруун зүгт жаргадаг.

21. Давтамж заасан дайвар үгс / Adverbs of frequency / Батлах утгатай Үгүйсгэх утгатай Positive meaning Negative meaning Always -дандаа seldom -хааяа нэг, цөөхөн Usually -ихэвчлэн rarely- ховор Often -голдуу never- огт үгүй Frequently -үе, үе occasionally -хааяа заримдаа Sometimes -заримдаа *Хамт хэрэглэгдэнэ:

22. 3.Ямар нэгэн хөтөлбөр, цагийн хуваарийн тухай өгүүлэхэд ирээдүй цагийн утгаар хэрэглэгдэнэ. / Talking about some program and timetable expresses future ‘tense’s meaning in present simple tense. /

23. Жишээ: What time do e s the concert begin? Концерт хэдэн цагт эхлэх вэ? The train leave s Ulaanbaatar at 7 p.m and ariives in Erdenet at 12 p.m. Галт тэрэг Улаанбаатараас 7 цагт хөдөлж, Эрдэнэтэд 12 цагт ирнэ.

24. 4.Уран зохиол ( ялангуяа жүжгийн зохиолд ) болж өнгөрч буй үйл явдлыг тайлбарлан өгүүлэхэд / Use the simple present to explain or talk abour the action is finished in literature (especially in Drama) /

25. Жишээ: -S: Wait for me here until I come back. ( He go e s away and soon return s ) - С: Намайг эргээд иртэл эндээ хүлээж байгаарай. ( цаад хүн нь удахгүй яваад эргэж ирнэ. )

26. 5.Сэтгэхүйн үйл ажиллагаа, мэдрэмж , сэтгэлийн хөдөлгөөнийг илэрхийлнэ. / It expresses action of thinking, feeling and emotion. /

27. Жишээ: -She thinks she mustn’t live worse than the other people. - Тэр эмэгтэй өөрийгөө бусдаас дор амьдрах учиргүй гэж боддог.

28. 6. Эзэмшил , хувийн холбоо, хамаарал, харилцааг илэрхийлнэ. / It expresses ownership and own relationship. /

29. Жишээ: Erdene has a sister and two brothers. Эрдэнэ нэг эгч, хоёр ахтай.

30. 7.Үйл явдлыг илэрхийлэхдээ өгүүлэгчийн ярих үе болон цаг хугацааны хүрээг заана. / When it expresses action, it shows talking time and time line. /

31. Жишээ: The police report s that two prioners escaped from the prison. Хоёр хоригдол шоронгоос орголоо хэмээн цагдаагийн газар мэдээлж байна.

32. 8. Нөхцөл заасан байц гишүүн өгүүлбэрт хэрэглэнэ./ Present simple tense is used in object sentence with situation. /

33. Жишээ: If he lend s me some money, I will buy this CD player. Хэрэв тэр надад мөнгө зээлүүлбэл би энэ С D тоглуулагчийг худалдаж авна.