SlideShare a Scribd company logo
Монгол орны тусгай
хамгаалалттай газар нутаг
МУИС-ХШУИС-КС2
П.Тэмүүжин
Т.Ганзориг
Богд хан уул
 Энэхүү уул нь Хэнтийн уулархаг нутгийн салбар бөгөөд ноён
оргил цэцээ гүн 2257 метрт оршино. Богд уул 34 амтай. Дархан
цаазат талбай нь 40-өөд мянган га бөгөөд ар өвөргүй модтой,
энгэрээрээ хар ногоон гацуур бүрхсэн байдаг нь сонирхолтой.
Нагалхан уул
 Төв аймгийн нутагт орших энэ уулын эзлэх талбай 36 км
квадрат, уулын оргил 1970 метр өндөр , араараа 400 га орчим
шинэсэн ойтой, сүрлэг цохио, гол горхи олонтой. Зүйл бүрийн
эмийн ургамал элбэг болор, гантиг, ховор металын ашигт
малтмалтай, түүхийн дурсгал хиргисүүр, булш олонтой, буга,
бор, гөрөөс, тарвага, зурам, үнэг, хярс зэрэг ан амьтантай.
Уран уул
 Уран уул нь дөрөвдөгч галвын сүүлчээр унтарсан галт уул юм.
1688 метр өндөр энэ уулын дархалсан талбай нь хоёр км
квадрат орчим. Орой дээрээ 500-600 метр өргөн, 50-60 метр
гүн тогоотой аж. Тогоондоо 20 метр орчим голчтой, 1.5
метрийн гүн нууртай бөгөөд нуурын эргэн тойронд ой мод
хүрээлсэн байдаг.
Тулга Тогоо Жалавч
 3.6 км квадрат дархалсан талбай бүхий эдгээр уулс нь унтарсан
эртний уулс. Тулга уул нь далайн төвшнөөс дээш 1540 метр.
Тогоо уулын өндөр нь 1620 метр, өрхний амсар нь сэтрээгүй
бүтэн бөгөөд хөндлөнгөөрөө 400 метр орчим, гүн нь 100 метр
бөгөөд том хонин тогоо шиг хэлбэртэй. Жалавч уул далайн
төвшнөөс дээш 1560 метр.
Булган уул
 Цэцэрлэг хотын архан талд сундлаа гурван оройтой, хажуу
сугаар нь ухаа цайвар боржин хад, цохио суваргалсан энэ
уулын ар шилээр саглагар хуш, боргоцойгоо дааж ядан найгаж,
зүр гур зөрөлдөн, ганга жалгаар нь амтат жимстэй. Үнэмлэхүй
өндөр нь 1980 метр, дархалсан талбай нь 48 км квадрат ажээ.
Хорго
 Архангай аймгийн Тариалан сумын нутагт Тэрхийн цагаан
нуурын хөвөөнөө оршдог хожуу унтарсан энэ галт уулын
дархалсан талбай 50 км квадрат, 2210 метр өндөр, Хоргын
тогооны өрх өргөнөөрөө 200 метр, гүн нь 70-80 метр, 30-36
градусын налуутай.
Хасагт хайрхан
 Уулын дархалсан талбайн нь 330 км квадрат юм. Уулын ноён
оргилын өндөр нь 3578 метр. Буга, аргаль янгир, хойлог,
суусар, ёл, тас зэрэг дархан цаазтай ховор амьтад олон байдаг.
Булган гол
 Ховд аймгийн Булган сумын нутгаар урсах энэхүү голын 75 км
квадрат талбайг дархалсан байдаг. Мөнх цаст Алтайгаас эх
авсан гол.
Ёлын ам
 Ёлын ам нь Ханхонгор сумын нутагт оршдог. 64 км квадрат
дархалсан талбайтай. Аргаль, янгир, ирвэс шивээлж, ёл, тас
шувууд байдаг ба ам хавцлаар нь хүйтэн тунгалаг горхитой.
Говийн их дархан газар.
 Дэлхийд гуравдугаарт орох, 4.8 сая кв.км талбай говь цөл.
Заган ой, торой, сухай, торлог, харгана, тэсэг, шар мод, агь
таана, хялгана, бударгана, зээргэнэ, цагаан өвс ихтэй. Энд хар
сүүлт, суусар, аргаль, янгир зэрэг долоон баг, 17 овог, 33
төрөлд хамаарах 48 зүйлийн хөхтөн амьтад бий. Манай орны
бусад газар байдаггүй голын минж, сухайн чичүүл, ойн
унтаахай, зэрлэг гахай, дорго зэрэг долоон баг, 15 овог, гурван
төрөлд хамаарах 51 зүйлийн хөхтөн амьтад бий.
Хөх Сэрхийн нуруу.
 Ховд аймгийн Ховд сумын нутгийн Тэрэгтийн даваанаас зүүн
хойш хүлэмж их нутаг, Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын
нутгийн зарим хэсгийг хамарсан дархан газар юм. Энд дархан
цаазтай аргаль, янгир, ирвэс, ёл, хойлог олонтой.
Тэрэлж
 Улаанбаатараас зүүн тийш 50-76 км газарт байрладаг. Хамгийн
өндөр цэг нь далайн төвшнөөс дээш 2664 метр өндөр Авхаан
уул юм. Хотгор гүдгэрийн хувьд ихэвчлэн бөмбөгөр оройтой,
нилээд хэсэгчлэгдсэн эрсдүү хажуу бүхий уулс, тэдгээрээс эх
авсан голуудын хөндий хосолсон уулархаг нутаг юм.
Хан хөхийн нуруу
 Хан Хөхийн нуруу нь ландшафтын хувьд ихээхэн өвөрмөц
бөгөөд газарзүйн байршил, гадаргын тогтоц, өндрийн байдал,
уур амьсгал, хөрс, ургамалжилтын онцлогтой уялдаад уулын
ар, өвөр хажууд хоорондоо эрс тэс уур ялгааатай ландшафтын
хэв шинжүүд тархсан байдаг. Хан Хөхий нурууны байгалийн
цогцолборт газрын нийт талбай 220550 га бөгөөд Увс аймгийн
Зүүнхангай, Өндөрхангай, Цагаанхайрхан сумуудын зарим
нутаг дэвсгэрүүдийг хамардаг. Хамгийн өндөр нь Дуулга уул
2728.0 м орчим.
Манзушир
 Далайн төвшнөөс дээш 1800 метр өндөрт шинэсэн ойн дунд
байдаг. Манзушир хийдийн анхны сүмийг Манзушир ламтны
анхдугаар дүрийн хувилгаан Лувсанжамбалданзан удирдан
1733 онд Богдхан уулын энгэрт бариулснаар Манзуширын
хийдийн суурь тавигджээ. XYIII зууны сүүлчээр цогчин
дуганыг байгуулж, өмнө талд нь Богд уулнаас ус татаж, хиймэл
нуур үүсгэжээ.
Бурхан буудай уул
 1996 оны УИХ-ын 43 дугаар тогтоолоор улсын тусгай
хамгаалалтанд авсан байна. Бурхан буудай уулын ноён оргил
нь 3765 метр өндөр, мөнх цастай. Уулын их бие, ам хөндийд
эртний мөстлөгийн ул мөр болох хотгор гүдгэрийн тавцан
дэнж, хунх нилээд их байхын зэрэгцээ асга нуранги ихтэй.
Бурхан буудай уулнаас Урд гол, Дунд гол, Хойд гол, Уст чацран
голууд эх авч урсдаг.
Алтай таван богд
 Өндөр уулын мөнх цас, мөсөн гол, ян сарьдаг, уулын нуга,
хээрийн экосистемийн онцлогийг төлөөлсөн үзэсгэлэнт
байгальтай, аргаль янгир, марал буга зэрэг хөхтөн хойлог, тас,
ёл зэрэг жигүүртний байршил нутаг тул 1996 онд УИХ-ын 43
дугаар тогтоолоор улсын тусгай хамгаалалтанд авсан.
Дэвшүүлэх асуудал
 Тусгай хамгаалалттай газар нутагуудын одоо байгаа
хараа, хяналт нь хангалттай гэж үзэж байнуу хэрвээ үгүй
бол хэрхэн нэмэгдүүлж сайжруулах вэ?

More Related Content

What's hot

hun amiin too osolt
hun amiin too osolthun amiin too osolt
hun amiin too osolt
Miigaa Mj
 
популяци
популяципопуляци
популяци
davaa627
 
Агаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцоо
Агаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцооАгаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцоо
Агаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцоо
Nael Narantsengel
 
Ресторан, лаунж төсөл
Ресторан, лаунж төсөлРесторан, лаунж төсөл
Ресторан, лаунж төсөл
Khuslen Amgalan
 
химийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техникхимийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техник
chemistry teacher
 
Эрэлтийн шинжилгээ
Эрэлтийн шинжилгээЭрэлтийн шинжилгээ
Эрэлтийн шинжилгээ
Гончигжавын Болдбаатар
 
101 13-metall bishuud
101 13-metall bishuud101 13-metall bishuud
101 13-metall bishuud
Xaz Bit
 
түлэгдэлт
түлэгдэлттүлэгдэлт
түлэгдэлт
khashkhorol mashbat
 
Soko ppt-3
Soko ppt-3Soko ppt-3
Soko ppt-3
Soko_92
 
Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/
Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/
Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/
Adilbishiin Gelegjamts
 
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
Delger Nasan
 
Мал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол арга
Мал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол аргаМал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол арга
Мал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол арга
GreengoldMongolia
 
өмч ба өмчийн харилцаа
өмч ба өмчийн харилцааөмч ба өмчийн харилцаа
өмч ба өмчийн харилцаа
Khongor Bukhtsooj
 

What's hot (20)

hun amiin too osolt
hun amiin too osolthun amiin too osolt
hun amiin too osolt
 
Lecture 1
Lecture 1Lecture 1
Lecture 1
 
популяци
популяципопуляци
популяци
 
Sem2
Sem2Sem2
Sem2
 
Агаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцоо
Агаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцооАгаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцоо
Агаарын бохирдлын бууруулахад бидний оролцоо
 
Ресторан, лаунж төсөл
Ресторан, лаунж төсөлРесторан, лаунж төсөл
Ресторан, лаунж төсөл
 
химийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техникхимийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техник
 
Lects2
Lects2Lects2
Lects2
 
Cem6
Cem6Cem6
Cem6
 
Эрэлтийн шинжилгээ
Эрэлтийн шинжилгээЭрэлтийн шинжилгээ
Эрэлтийн шинжилгээ
 
101 13-metall bishuud
101 13-metall bishuud101 13-metall bishuud
101 13-metall bishuud
 
түлэгдэлт
түлэгдэлттүлэгдэлт
түлэгдэлт
 
Soko ppt-3
Soko ppt-3Soko ppt-3
Soko ppt-3
 
Cem3
Cem3Cem3
Cem3
 
Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/
Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/
Үйлдвэрлэлийн функц /Хураангуй/
 
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
 
Lecture15
Lecture15Lecture15
Lecture15
 
Biochemistry l 3
Biochemistry l 3Biochemistry l 3
Biochemistry l 3
 
Мал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол арга
Мал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол аргаМал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол арга
Мал сонгон үржүүлэх уламжлалт Монгол арга
 
өмч ба өмчийн харилцаа
өмч ба өмчийн харилцааөмч ба өмчийн харилцаа
өмч ба өмчийн харилцаа
 

Viewers also liked

Сүлжээ
СүлжээСүлжээ
Сүлжээ
Lhagvaa Byamba
 
Stp топологи
Stp топологиStp топологи
Stp топологи
Ochiroo Dorj
 
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГAМОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
Env. Engineers
 
урнаа цахим хэрэглэгдэхүүн
урнаа цахим хэрэглэгдэхүүнурнаа цахим хэрэглэгдэхүүн
урнаа цахим хэрэглэгдэхүүн
urnaa_1222
 
ариунболд 14
ариунболд 14ариунболд 14
ариунболд 14
school14
 
миний эх орон фото
миний эх орон фото миний эх орон фото
миний эх орон фото
Элбэгзаяа Есүй
 
VLAN
VLANVLAN

Viewers also liked (8)

Сүлжээ
СүлжээСүлжээ
Сүлжээ
 
Stp топологи
Stp топологиStp топологи
Stp топологи
 
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГAМОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
 
урнаа цахим хэрэглэгдэхүүн
урнаа цахим хэрэглэгдэхүүнурнаа цахим хэрэглэгдэхүүн
урнаа цахим хэрэглэгдэхүүн
 
ариунболд 14
ариунболд 14ариунболд 14
ариунболд 14
 
миний эх орон фото
миний эх орон фото миний эх орон фото
миний эх орон фото
 
VLAN
VLANVLAN
VLAN
 
мөстлөг 8
мөстлөг 8мөстлөг 8
мөстлөг 8
 

Similar to Тусгай хамгаалалTusgai hamgaalalltai gazar nutag final

монгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшигмонгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшиг
Tsekeel Tsekee
 
Baigali orchin
Baigali orchinBaigali orchin
Baigali orchin
barhas
 
Baigali orchin
Baigali orchinBaigali orchin
Baigali orchin
barhas
 
Baigali orchin
Baigali orchinBaigali orchin
Baigali orchin
barhas
 
монгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшигмонгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшиг
Manlaibayar Manlai
 
монголын байгаль
монголын байгальмонголын байгаль
монголын байгаль
naraa_92
 
булган саруул 1
булган саруул 1булган саруул 1
булган саруул 1
Yumi Yunji
 
хүнорчин
хүнорчинхүнорчин
хүнорчин
aajuu79
 
хүнорчин
хүнорчинхүнорчин
хүнорчин
aajuu79
 
Tsedensodnom
TsedensodnomTsedensodnom
Tsedensodnom
Baagii3
 
отгон тэнгэр уул
отгон тэнгэр уулотгон тэнгэр уул
отгон тэнгэр уул
Jargalsaihan Buyandelger
 
төв аймаг
төв аймагтөв аймаг
төв аймаг
Yumi Yunji
 
Тарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docx
Тарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docxТарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docx
Тарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docx
amarbayar2017
 
хэнтий аймаг
хэнтий аймагхэнтий аймаг
хэнтий аймаг
Элбэгзаяа Есүй
 
монголын гайхамшиг
монголын гайхамшигмонголын гайхамшиг
монголын гайхамшиг
enkhee lkhagwae
 
монголын гайхамшиг
монголын гайхамшигмонголын гайхамшиг
монголын гайхамшиг
enkhee lkhagwae
 
Mongol buhungiin biology
Mongol buhungiin biologyMongol buhungiin biology
Mongol buhungiin biology
tulgaa14
 
монгол орны хамгийн хамгийн
монгол орны хамгийн хамгийнмонгол орны хамгийн хамгийн
монгол орны хамгийн хамгийн
neegii
 

Similar to Тусгай хамгаалалTusgai hamgaalalltai gazar nutag final (20)

монгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшигмонгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшиг
 
Baigali orchin
Baigali orchinBaigali orchin
Baigali orchin
 
Baigali orchin
Baigali orchinBaigali orchin
Baigali orchin
 
Baigali orchin
Baigali orchinBaigali orchin
Baigali orchin
 
монгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшигмонгол орны гайхамшиг
монгол орны гайхамшиг
 
монголын байгаль
монголын байгальмонголын байгаль
монголын байгаль
 
булган саруул 1
булган саруул 1булган саруул 1
булган саруул 1
 
Lecture16
Lecture16Lecture16
Lecture16
 
хүнорчин
хүнорчинхүнорчин
хүнорчин
 
хүнорчин
хүнорчинхүнорчин
хүнорчин
 
Tsedensodnom
TsedensodnomTsedensodnom
Tsedensodnom
 
отгон тэнгэр уул
отгон тэнгэр уулотгон тэнгэр уул
отгон тэнгэр уул
 
төв аймаг
төв аймагтөв аймаг
төв аймаг
 
Тарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docx
Тарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docxТарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docx
Тарвагатайн нурууны БЦГ-ын танилцуулга.docx
 
хэнтий аймаг
хэнтий аймагхэнтий аймаг
хэнтий аймаг
 
монголын гайхамшиг
монголын гайхамшигмонголын гайхамшиг
монголын гайхамшиг
 
монголын гайхамшиг
монголын гайхамшигмонголын гайхамшиг
монголын гайхамшиг
 
Mongol buhungiin biology
Mongol buhungiin biologyMongol buhungiin biology
Mongol buhungiin biology
 
Mongol buhungiin biology
Mongol buhungiin biologyMongol buhungiin biology
Mongol buhungiin biology
 
монгол орны хамгийн хамгийн
монгол орны хамгийн хамгийнмонгол орны хамгийн хамгийн
монгол орны хамгийн хамгийн
 

More from Temka Temuujin

VPN сүлжээ түүний аюулгүй байдал
VPN сүлжээ түүний аюулгүй байдалVPN сүлжээ түүний аюулгүй байдал
VPN сүлжээ түүний аюулгүй байдал
Temka Temuujin
 
тайлан лаб 3_me[1]
тайлан лаб 3_me[1]тайлан лаб 3_me[1]
тайлан лаб 3_me[1]
Temka Temuujin
 
тайлан лаб 3
тайлан лаб 3тайлан лаб 3
тайлан лаб 3
Temka Temuujin
 
тайлан зассан 2
тайлан зассан 2тайлан зассан 2
тайлан зассан 2
Temka Temuujin
 
төлөвлөлт
төлөвлөлттөлөвлөлт
төлөвлөлт
Temka Temuujin
 
бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%
бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%
бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%
Temka Temuujin
 
TCP/IP protocol
TCP/IP protocolTCP/IP protocol
TCP/IP protocol
Temka Temuujin
 
авто тээврийн газрын түүхэн замнал
авто тээврийн газрын түүхэн замналавто тээврийн газрын түүхэн замнал
авто тээврийн газрын түүхэн замнал
Temka Temuujin
 
монголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүхмонголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүх
Temka Temuujin
 
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүхмонголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
Temka Temuujin
 

More from Temka Temuujin (10)

VPN сүлжээ түүний аюулгүй байдал
VPN сүлжээ түүний аюулгүй байдалVPN сүлжээ түүний аюулгүй байдал
VPN сүлжээ түүний аюулгүй байдал
 
тайлан лаб 3_me[1]
тайлан лаб 3_me[1]тайлан лаб 3_me[1]
тайлан лаб 3_me[1]
 
тайлан лаб 3
тайлан лаб 3тайлан лаб 3
тайлан лаб 3
 
тайлан зассан 2
тайлан зассан 2тайлан зассан 2
тайлан зассан 2
 
төлөвлөлт
төлөвлөлттөлөвлөлт
төлөвлөлт
 
бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%
бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%
бүх ертөнцийн таталцалын хууль,энэхүү орон дахь ажил,сансрын хурднууд 100%
 
TCP/IP protocol
TCP/IP protocolTCP/IP protocol
TCP/IP protocol
 
авто тээврийн газрын түүхэн замнал
авто тээврийн газрын түүхэн замналавто тээврийн газрын түүхэн замнал
авто тээврийн газрын түүхэн замнал
 
монголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүхмонголын газар тариалангийн товч түүх
монголын газар тариалангийн товч түүх
 
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүхмонголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
 

Тусгай хамгаалалTusgai hamgaalalltai gazar nutag final

  • 1. Монгол орны тусгай хамгаалалттай газар нутаг МУИС-ХШУИС-КС2 П.Тэмүүжин Т.Ганзориг
  • 2. Богд хан уул  Энэхүү уул нь Хэнтийн уулархаг нутгийн салбар бөгөөд ноён оргил цэцээ гүн 2257 метрт оршино. Богд уул 34 амтай. Дархан цаазат талбай нь 40-өөд мянган га бөгөөд ар өвөргүй модтой, энгэрээрээ хар ногоон гацуур бүрхсэн байдаг нь сонирхолтой.
  • 3. Нагалхан уул  Төв аймгийн нутагт орших энэ уулын эзлэх талбай 36 км квадрат, уулын оргил 1970 метр өндөр , араараа 400 га орчим шинэсэн ойтой, сүрлэг цохио, гол горхи олонтой. Зүйл бүрийн эмийн ургамал элбэг болор, гантиг, ховор металын ашигт малтмалтай, түүхийн дурсгал хиргисүүр, булш олонтой, буга, бор, гөрөөс, тарвага, зурам, үнэг, хярс зэрэг ан амьтантай.
  • 4. Уран уул  Уран уул нь дөрөвдөгч галвын сүүлчээр унтарсан галт уул юм. 1688 метр өндөр энэ уулын дархалсан талбай нь хоёр км квадрат орчим. Орой дээрээ 500-600 метр өргөн, 50-60 метр гүн тогоотой аж. Тогоондоо 20 метр орчим голчтой, 1.5 метрийн гүн нууртай бөгөөд нуурын эргэн тойронд ой мод хүрээлсэн байдаг.
  • 5. Тулга Тогоо Жалавч  3.6 км квадрат дархалсан талбай бүхий эдгээр уулс нь унтарсан эртний уулс. Тулга уул нь далайн төвшнөөс дээш 1540 метр. Тогоо уулын өндөр нь 1620 метр, өрхний амсар нь сэтрээгүй бүтэн бөгөөд хөндлөнгөөрөө 400 метр орчим, гүн нь 100 метр бөгөөд том хонин тогоо шиг хэлбэртэй. Жалавч уул далайн төвшнөөс дээш 1560 метр.
  • 6. Булган уул  Цэцэрлэг хотын архан талд сундлаа гурван оройтой, хажуу сугаар нь ухаа цайвар боржин хад, цохио суваргалсан энэ уулын ар шилээр саглагар хуш, боргоцойгоо дааж ядан найгаж, зүр гур зөрөлдөн, ганга жалгаар нь амтат жимстэй. Үнэмлэхүй өндөр нь 1980 метр, дархалсан талбай нь 48 км квадрат ажээ.
  • 7. Хорго  Архангай аймгийн Тариалан сумын нутагт Тэрхийн цагаан нуурын хөвөөнөө оршдог хожуу унтарсан энэ галт уулын дархалсан талбай 50 км квадрат, 2210 метр өндөр, Хоргын тогооны өрх өргөнөөрөө 200 метр, гүн нь 70-80 метр, 30-36 градусын налуутай.
  • 8. Хасагт хайрхан  Уулын дархалсан талбайн нь 330 км квадрат юм. Уулын ноён оргилын өндөр нь 3578 метр. Буга, аргаль янгир, хойлог, суусар, ёл, тас зэрэг дархан цаазтай ховор амьтад олон байдаг.
  • 9. Булган гол  Ховд аймгийн Булган сумын нутгаар урсах энэхүү голын 75 км квадрат талбайг дархалсан байдаг. Мөнх цаст Алтайгаас эх авсан гол.
  • 10. Ёлын ам  Ёлын ам нь Ханхонгор сумын нутагт оршдог. 64 км квадрат дархалсан талбайтай. Аргаль, янгир, ирвэс шивээлж, ёл, тас шувууд байдаг ба ам хавцлаар нь хүйтэн тунгалаг горхитой.
  • 11. Говийн их дархан газар.  Дэлхийд гуравдугаарт орох, 4.8 сая кв.км талбай говь цөл. Заган ой, торой, сухай, торлог, харгана, тэсэг, шар мод, агь таана, хялгана, бударгана, зээргэнэ, цагаан өвс ихтэй. Энд хар сүүлт, суусар, аргаль, янгир зэрэг долоон баг, 17 овог, 33 төрөлд хамаарах 48 зүйлийн хөхтөн амьтад бий. Манай орны бусад газар байдаггүй голын минж, сухайн чичүүл, ойн унтаахай, зэрлэг гахай, дорго зэрэг долоон баг, 15 овог, гурван төрөлд хамаарах 51 зүйлийн хөхтөн амьтад бий.
  • 12. Хөх Сэрхийн нуруу.  Ховд аймгийн Ховд сумын нутгийн Тэрэгтийн даваанаас зүүн хойш хүлэмж их нутаг, Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын нутгийн зарим хэсгийг хамарсан дархан газар юм. Энд дархан цаазтай аргаль, янгир, ирвэс, ёл, хойлог олонтой.
  • 13. Тэрэлж  Улаанбаатараас зүүн тийш 50-76 км газарт байрладаг. Хамгийн өндөр цэг нь далайн төвшнөөс дээш 2664 метр өндөр Авхаан уул юм. Хотгор гүдгэрийн хувьд ихэвчлэн бөмбөгөр оройтой, нилээд хэсэгчлэгдсэн эрсдүү хажуу бүхий уулс, тэдгээрээс эх авсан голуудын хөндий хосолсон уулархаг нутаг юм.
  • 14. Хан хөхийн нуруу  Хан Хөхийн нуруу нь ландшафтын хувьд ихээхэн өвөрмөц бөгөөд газарзүйн байршил, гадаргын тогтоц, өндрийн байдал, уур амьсгал, хөрс, ургамалжилтын онцлогтой уялдаад уулын ар, өвөр хажууд хоорондоо эрс тэс уур ялгааатай ландшафтын хэв шинжүүд тархсан байдаг. Хан Хөхий нурууны байгалийн цогцолборт газрын нийт талбай 220550 га бөгөөд Увс аймгийн Зүүнхангай, Өндөрхангай, Цагаанхайрхан сумуудын зарим нутаг дэвсгэрүүдийг хамардаг. Хамгийн өндөр нь Дуулга уул 2728.0 м орчим.
  • 15. Манзушир  Далайн төвшнөөс дээш 1800 метр өндөрт шинэсэн ойн дунд байдаг. Манзушир хийдийн анхны сүмийг Манзушир ламтны анхдугаар дүрийн хувилгаан Лувсанжамбалданзан удирдан 1733 онд Богдхан уулын энгэрт бариулснаар Манзуширын хийдийн суурь тавигджээ. XYIII зууны сүүлчээр цогчин дуганыг байгуулж, өмнө талд нь Богд уулнаас ус татаж, хиймэл нуур үүсгэжээ.
  • 16. Бурхан буудай уул  1996 оны УИХ-ын 43 дугаар тогтоолоор улсын тусгай хамгаалалтанд авсан байна. Бурхан буудай уулын ноён оргил нь 3765 метр өндөр, мөнх цастай. Уулын их бие, ам хөндийд эртний мөстлөгийн ул мөр болох хотгор гүдгэрийн тавцан дэнж, хунх нилээд их байхын зэрэгцээ асга нуранги ихтэй. Бурхан буудай уулнаас Урд гол, Дунд гол, Хойд гол, Уст чацран голууд эх авч урсдаг.
  • 17. Алтай таван богд  Өндөр уулын мөнх цас, мөсөн гол, ян сарьдаг, уулын нуга, хээрийн экосистемийн онцлогийг төлөөлсөн үзэсгэлэнт байгальтай, аргаль янгир, марал буга зэрэг хөхтөн хойлог, тас, ёл зэрэг жигүүртний байршил нутаг тул 1996 онд УИХ-ын 43 дугаар тогтоолоор улсын тусгай хамгаалалтанд авсан.
  • 18. Дэвшүүлэх асуудал  Тусгай хамгаалалттай газар нутагуудын одоо байгаа хараа, хяналт нь хангалттай гэж үзэж байнуу хэрвээ үгүй бол хэрхэн нэмэгдүүлж сайжруулах вэ?