МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA

5,231 views

Published on

МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA

FUTURE TREND OF PERMAFROST - MONGOLIA

Published in: Education
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
5,231
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
789
Actions
Shares
0
Downloads
119
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA

  1. 1. МОНГОЛ ОРНЫ М Ө НХ ЦЭВД Э Г ТАРХАЛТЫН ИРЭ Э ДҮЙН ХАНДЛАГ A Future Trend of Mongolian Permafrost Distribution V.Ulziisaikhan, University of Science and Technology, [email_address] R.Mijiddorj, University of Science and Technology, [email_address] Ulaanbaatar, Mongolia, 29 -Jun-2009
  2. 2. ОРШИЛ <ul><li>Олон жилийн мө нх цэвдэг ( МЦ ) гэж 2 жил буюу түүнээс дээш хугацаанд орчны температур нь хасах байдаг х ө рс , хурдас , хад чулуу г хэлдэг (Permafrost Subcommittee, 1988). </li></ul><ul><li>Мө нх цэвдэг нь ерөнхийдөө эх газрын өндөр өргөрөгүүдэд ажиглагдахаас гадна , хойд м ө с ө н тивийн задгай тэнгисийн доорхи хад чулуун х ө рс ө нд ч тохиолддог </li></ul><ul><li>Дэлхийн б ө мб ө рцгийн хойд хагас дахь газар нутгийн 24%- ийг эзэлдэг байна (Circumpolar Active-Layer Permafrost System, June, 1998). </li></ul><ul><li>МЦ- ийн зузаан нь тухайн газар орны байгаль, цаг уурын байдлаас хамаарч 1 метрээс хэдэн мянган метр х ү ртэл үргэлжилдэг. </li></ul>
  3. 3. ОРШИЛ <ul><li>1967-1971 онуудад хийсэн Орос Монголын хамтарсан экспедиц ийн судалгааны үр дүн дээр үндэслэж Г.Ф.Гравис болон бусад судлаачид Монгол орны геокриологийн зураглалыг хийсэн байна. </li></ul><ul><li>Монгол оронд тархсан олон жилийн цэвдэг нь үргэлжилсэн тархалттай , алаг цоог тархалттай , тохиолдлын тархалттай , улирлын чанартай цэвдэг хөрс гэж 4 мужид ангилагддаг байна ( Г.Ф.Гравис, 1967-1971 ). </li></ul>Зураг 1. Монгол орны олон жилийн цэвдэг тархалтын мужлалууд. 1-үргэлжилсэн ба тасалданги, 2-алаг цоог ба ховор алаг цоог, 3- тохиолдлын, 4-улирлын чанартай
  4. 4. ОРШИЛ <ul><li>Хүний хүчин зүйлүүдийн нөлөөнөөс үүдэлтэй дэлхий нийтийг хамарсан дулаар а лтай холбогдуулан Монгол орны хэмжээнд хийсэн судалгааны үр дүнгээс харвал Монгол орны агаарын дундаж температур сүүлийн 60 гаруй жилд 1.5 0 C -аар дулаарчээ ( Р.Мижиддорж , 1998) . </li></ul><ul><li>Энэхүү дулааралтын улмаас Монгол орны МЦ, цасан бүрхүүлийн үргэлжлэх хугацаа, байгал ий н бүс бүслүүр ий н өөрчлөлт, хөрсний усны нөөц ий н горимд хүчтэй өөрчлөлт орж байгааг олон судлаачид судалж тогтоосон байдаг. </li></ul>
  5. 5. СУДАЛГААНЫ ЗОРИЛГО <ul><li>Монгол орны олон жилийн МЦ-ийн одоогийн болоод ирээдүйн тархалтыг ложистик регрессын аргаар прогнозлох тооцоог хийлээ. </li></ul><ul><li>Судалгаа гаар дараахь гурван зорилтыг тавьж тооцооны үр дүнгүүдийг гарган авлаа . </li></ul><ul><li>Үүнд : </li></ul><ul><li>Агаарын температур, мөнх цэвдэг хоёр хамааралтай эсэх </li></ul><ul><li>Ложистик регрессын тэгшитгэлээр математик загварчлал байгуулах </li></ul><ul><li>Дэлхийн дулааралтын явцад Монгол орны МЦ тархалтын хил хязгаар яаж өөрчлөгдөхийг магадлалаар прогнозлох </li></ul>
  6. 6. А рга з ү й <ul><li>Ложистик регресс. Статистик судалгааны салбарт сүүлийн үед хөгжүүлсэн олон аргуудын нэг бол ложистик регресс загвар юм. Энэхүү арг а нь тоон утгаар ч юмуу эсвэл категори ангиллын мэдээллээр илэрхийлэгддэг байгаль дээр болж буй үзэгдлүүдийг үзэгдэл ажиглагдах уу эсвэл үгүй юу гэдгийг магадлал хэлбэрээр илэрхийлж болдог байна. </li></ul>
  7. 7. А рга з ү й Ложистик регрессын тэгшитгэл болон түүний графикийн ерөнхий хэлбэр дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ. Энд : P- тухайн үзэгдлүүдийн урьдчилан таамаглал магадлал хэлбэрээр a0, a1, an - ш угаман регресын коэфицентүүд X1, X2, Xn т ухайн үзэгд э лтэй хамааралтай хувьсагчууд
  8. 8. А шигласан мэдээ лэл <ul><li>O лон жилийн МЦ тархалтын зураглал </li></ul><ul><li>Aгаарын температур 1961-1990 он ы 30 жилийн дундаж </li></ul><ul><li>20 20, 2050, 2080 онуудаар бодуулсан ерөнхий орчил урсгалын HADLEY болон ECHAM загваруудын үр дүн </li></ul>
  9. 9. T ООЦОО <ul><li>Тооцоог хялбарчлахын тулд МЦ-ийн үргэлжилсэн, алаг цоог, тохиолдлын тархалттай мужуудыг ерөнхийд нь МЦ- тэй муж гэж үзэж “ БАЙНА ” , үлдсэн мужыг “ БАЙХГҮЙ ” гэж ангилж зураг 2-т үзүүлэв. </li></ul><ul><li>Дээрхи байна, байхгүй гэсэн ангиллыг математик тооцоонд ашиглах нь тохиромжгүй тул тоон хэлбэрт оруулахын тулд БАЙНА = 1 ба БАЙХГҮЙ = 0 гэсэн тоон утгыг олгосон. </li></ul>Зураг 2. Монгол орны олон жилийн МЦ-ийн одоогийн тархалтын зураглал мөнх цэвдэг БАЙНА , БАЙХГҮЙ гэсэн ангиллаар.
  10. 10. T ООЦОО <ul><li>K орреляци –0.8 </li></ul>Энэхүү судалгааны эхний зорилго болох агаарын температур, МЦ-ийн хооронд хамаарал байгаа эсэхийг тогтоохдоо бид ArcInfo GRID программаар авто корряляц бодуулсан. Тооцооны үр дүнгээс харвал бидний сонирхож буй 2 хувьсагч ийн хоорондын хамаарал нь –0.8 байв.
  11. 11. T ООЦОО <ul><ul><li>Хүснэгт 1 . Регресийн коэффициент </li></ul></ul>2 дахь зорилго болох ложистик регрессын аргаар математик загвар байгуулж, энэхүү загвар маань одоогийн МЦ-ийн хилийг хир зэрэг илэрхийлэх вэ гэдгийг үзүүлэхийн тулд ArcINFO GRID програмаар регрес c бодуулж загварт хэрэглэх коэффициент ийг гарган авлаа ( Хүснэгт 1) . Коэффициент A0 0,892 A1 -0,745 RMS Error 0,319 Chi square 270743,115
  12. 12. T ООЦОО <ul><li>Прогноз = 1 / (1 + Exp( - (0.892 - 0.745 * [ агаарын температур ]))) </li></ul>Эдгээр гаргаж авсан регресийн коэф ф иц и ентүүд болон Монгол орны 1961-1990 оны агаарын жилийн дундаж температурын мэдээллээр МЦ-ийн одоогийн тархалтын хилийг дараахь тэгшитгэлээр бодуулж Зураг 3-т үзүүлэв Зураг 3. Мөнх цэвдгийн тархалтын хил загварчлалын үр дүнгээр. Зураг 3. Мөнх цэвдгийн тархалтын одоо байгаа хил.
  13. 13. <ul><li>Зургаас харвал бидний сонгож авсан загвар маань МЦ-ийн хилийг ерөнхийд нь сайн илэрхийлж байна. </li></ul><ul><li>Иймд Монгол орны МЦ-ийн ирээдүйн хандлаг ийг үзүүлэхийн тулд бид Ерөнхий Орчил Урсгалын загваруудын үр дүнгээс гаргаж авсан 2020, 2050, 2080 онуудын агаарын температурын жилийн дундаж утгуудаар тооцоо хийж Зураг 3 a, 3 b, 3c -д үзүүлэв. </li></ul>
  14. 14. Y Р Д Y Н 2020 он 2050 он 2080 он ECHAM загвар HADLEY загвар
  15. 15. Y Р Д Y Н <ul><li>МЦ-ийн тархалтын одоо байгаа хил хязгаар ECHAM болон HADLEY загварын аль алинд нь хүчтэй агших хандлагатай байна. </li></ul><ul><li>МЦ-ийн одоогийн тархалтын хэмжээг 100 % - тай тэнцүү гэж үзээд хичнээн хувь нь одоогийн байгаа хэмжээнээс үлдэж болохыг хувиар илэрхиийлж Хүснэгт 2-т үзүүлэв. </li></ul>Хүснэгт 2 . Ерөнхий орчил урсгалын загваруудын үр дүнгээр бодуулсан МЦ тархалтын хэмжээ ECHAM загвараар HADLEY загвараар 2020 он 50 % 70% 2050 он 30% 47% 2080 он 6% 23%
  16. 16. Y Р Д Y Н Д Y ГНЭЛТ <ul><li>МЦ-ын одоо байгаа хэмжээ 50 % -70 %, 30 % -47 % , 6 % -23 % болтлоо тус тус буурахаар байна. </li></ul><ul><li>Хэдийгээр дээрхи ECHAM , HADLEY загваруудын хувьд МЦ-ийн хилийн агшилтын талбай харилцан өөр байгаа боловч ерөнхий хандлага он тус бүр дээр ижил байна . </li></ul><ul><li>Агаарын температур, МЦ-ын хооронд корелляцын коэфицнт –0.8 байгаа нь орон зайн хүчтэй урвуу хамаарал байна. </li></ul><ul><li>Мөн ложистик загварын тооцооны үр дүн МЦ-ын тархалтын одоогийн хил хязгаар 2020, 2050, 2080 онуудын үед өөрчлөгдөж эзлэх талбай нь буурах магадлалтайг үзүүлж байна. </li></ul>
  17. 17. QUESTION ? THANK YOU FOR ATTENTION

×