Түлэгдэлт осголт хөлдөлт

1. Түлэгдэлт
Г.Золзаяа АУС 524

2. Тодорхойлолт
 Түлэгдэлт гэдэг нь халууны эсвэл бусад
хурц туяанаас үүдэлтэй арьс эсвэл бусад
эд эрхтний эд анхдагчаар гэмтэхийг хэлнэ.
2

3. Шалтгаан
 Гал (50%)
 Халуун ус, уур (25-30%)
 Дэлбэрэлт (10%)
 Цахилгаан (8-12%)
 Химийн (2-5%)

4. Түлэгдлтийн анхны тусламж
Хэрэв галд бол:
зогсоох-хэвтүүл-өнхрүүл
 Хувцасны галыг дарж унтраах өөрөөр хэлбэл зузаан
ноосон хөнжил мэтээр
 Гал дээшээ ноцдог гэдгийг байнга санах.
 Галыг цохиж унтрааж болохгүй энэ сэвэлт үүсгэж гал
үргэлжлэхэд хүргэнэ.
Хэрэв цахилгаанд:
Гүйдлийг таслах
Химийн бол:
Түлж буй бодисыг салгаж усаар шавших

5. Түлэгдлтийн анхны тусламж
Бүх түлэгдэл болон зумлалтын үед:
Хувцсыг бүрэн тайлж түлэгдсэн талбайтай
хүрэлцүүлэхгүй болгох
 Хувцастай байлгах нь халууныг хадгалж хүндийн
зэргийг нэмэгдүүлнэ.
 Хувцастай байлгах нь химийн бодисыг хадгалж
түлэгдэлтийг үргэлжлүүлнэ
Хордлогыг санах
 Халуун хуримтлагдаж халуун хадгалагдаж болно
Зүүлт цаг зэргийг бүгдийг авах
 Эдгээр нь халууныг хадгалж чангалуур үүсгэж болно

6. Түлэгдэлтийг хөргөх
 20 минут хүйтэн усны урсгалаар
шавших
 Түлэгдсэнээс хойш 3 цагийн дотор үр
дүнтэй.
 Гипотерми үүсгэж болохгүй
 Мөс хэрэглэж болохгүй.
 Хэрэв биеийн их хэмжээний талбай
хамрагдсан бол өвчтөнийг бүлээн
усанд дүрнэ.
Өвчтөнг хяналтгүй бүү орхи
Вананд хэдэн минутаас илүү бүү байлга.

7. Түлэгдэлтийг бүрэх
 Боломжтой бол шарх цэвэрлэх уян наалт
хийх(Gladwrap, etc).
 Цэвэрхэн орны даавуу болон бусад материалыг
шарх бүрэхэд ажиглаж болно.
 Түлэгдээгүй талбайг хөнжлөөр хучиж дулаан
байлгана.
 Хүүхэд гипотермид орох нь маш хурдан.

8. Цахилгаанд түлэгдэх
 Өвчтөнг цахилгаанаас салгах.
 Өвчтөний амьсгалын зам, амьсгал, цус эргэлтийг хянах.
 Цахилгаанаас гэмтэлт, ялангуяа өндөр хүчдэл, дотоод эрхтэнийг
гэмтээдэг тул эхлээд шууд харагдахгүй:
Гүйдэл орсон гарсан чиглэлийг тодорхойлох .
Нэмэлтээр арьсан доогуур их хэмжээний эд эрхтэн гэмтсэн байдаг.
Зүрхний булчин гэмтэснээр хэм алдагдаж болно, хожуу болон эрт
илэрч болно, гэмтлийн дараа 24 цаг ЗЦБ-ээр хянах хэрэгтэй

9. Химийн түлэгдэл
 Химийн бодис хэр удаан арьстай хүрэлцэнэ төдий
хугацаанд эдийн гэмтэл үргэлжилнэ.
 Түлэгдэл урьдчилан хэлэхийн аргагүй гүн байж болно.
Химийн түлэгдлийн үеийн эдийн гэмтэл доорх зүйлүүдээс
хамаарна:
Бодисын хүч, өтгөрөл
Хүрэлцсэн талбай(нүд, арьс, салст)
Залгисан, амьсгалсаны аль нь болох
Хэдий их хэмжээний бодистой өвчтөн хүрэлцсэн
Хэдий хугацаанд өртсөн
Бодис яаж үйлчилдэг.

10. Химийн түлэгдэл
Алкалууд
Шохой, гипохлоридын давс
Ахуйн цэвэрлэгээний бодисонд
агуулагдана(ариутгагч, цайруулагч),
цемент
Хүчил
Гидрофлюрийн хүчил, хүхрийн
хүчил(машины батарей, бохирын
цэвэрлэгээний бодис) гидрохлорын хүчил
Фосфорууд
Гал унтраагч, цэрэг армийн хэрэглээнд
байдаг

11. Химийн түлэгдэл
 Хэрэв түлэгдэл гадна гадаргуугийн бол 10-30 минут
хүйтэн усаар угаана
Ингэж арьсан дээрх бодисын өтгөрлийг бууруулна
 Хэрэв нүдрүү орсон бол эмнэлгийн тусламж иртэл усаар
шавшина.
 Хэрэв уусан бол уруул амны салстын түлэгдэл илэрнэ
Бодисын хайрцган дээрх зааврыг мөрдөх
Амьсгалын замыг байнга шалгах

12. 12

13. Эмнэлгийн өмнөх тусламж
1. Түлэгдэх явцыг зогсоох
2. Амьсгалын замыг шалгах
3. Хүчилтөрөгч эмчилгээ
4. Бусад гэмтлийг шалгах
5. Гемодинамикийг хянах, тогтворжуулах,
шингэн сэлбэлт
6. Түлэгдлийн гүн, хэмжээг тодорхойлох

14. Түлэгдлийн зэрэглэл
 Түлэгдлийн гүн.
 Түлэгдлийн хэмжээ.
 Түлэгдлийн байрлал.

15. Түлэгдэлийн гүн
Эпидермийн
Арьсны өнгөц
Арьсны гүн
Бүх эдийн

16. 16

17.  I зэрэг
 II зэрэг
Өнгөц
Гүн
 III зэрэг
Мэс засал
Эмийн

18. I зэрэг
 Улаан
 Зөөлөн
 Өвдөлт ихтэй
 Шархгүй
 Цэврүүгүй
 7 хоногийн дотор
эмчлэгдэнэ
 Сорвигүй

19. Эпидермийн, нарны түлэгдэл

21. II зэрэг өнгөц
 Улаан
 Цэврүү
 Зөөлөн
 Өвдөлт ихтэй
 Шархгүй
 Хялгасан судасны эргэн
дүүрэлттэй
 Эмчилгээ удаашралтай
хэдэн 7 хоног
үргэлжилнэ
 Сорвижилттэй

22. 22

24. Эмийн эмчилгээ
 Ариутгах, цэврүүг нээх; тосон ба зөөлөн боолт
(битүү, шингээх боолт, өдөр бүр солих)
 Нүүр, хярзангийн байрлалтай тохиолдолд
антибиотиктой тос өдөрт хэд хэдэн удаа
хэрэглэх
 Арьс нөхөгч хэрэглэх нь өвдөлтийг багасгах,
шархыг тусгаарлах чухал ач холбогдолтой.
 Профилактик антибиотик шаардлагагүй !

25. II зэрэг гүн
 Улаан/цагаан толбо
 Цэврүү (хуурай)
 Өвдөлттэй/Өвдөлтгүй
 Шарх
 Хялгасан судасны эргэн
дүүрэлтгүй
 Эмчилгээний үр дүн муу
эргэн төлжихгүй
 Сорвижилттэй

26. Эмийн эмчилгээ
 Хэрэв 2% дээш эрт нөхөлт шаардлагатай
бол эмнэлэгт хэвтүүлэх
 Антибактери савангаар угаах
 Silver sulfadiazine-тай битүү боолт
 Эсвэл мөнгөний уусмалаар бүрхсэн боолт
 Өвдөлт багассан, түлэгдэлт зогссон
тохиолдолд хүйтэн жин ач холбогдол
багатай

27. III зэрэг Бүхэлд нь хамарсан
 Цагаан, лааны тос шиг, үнсэн
 Хуурай
 Хатуу
 Мэдрэлгүй, Өвдөлтгүй
 Шарх
 Цэврүүгүй
 Хялгасан судасны дүүрэлтгүй
 Эдгэрэлтгүй

29. Цахилгаанд түлэгдэх
Ихэвчлэн орсон гарсан чиглэлтэй байдаг
Хатуу эд(арьс, яс) өндөр халуун ялгаруулдаг
 Ястай залгаа гүний булчин, мэдрэл түлэгдэнэ
 Булчингийн түлэгдэл нь Parkland томъёоноос илүү
хэмжээний шингэн сэлбэх шаардлагатай
 Миоглобин шээсээр ялгарч бөөрний дутагдалд орох
эрсдэлтэй

30. Түлэгдэлийн анатоми
Түлэгдсэн шархны сонгомол загвар нь анхны түлэгдсэн эдээс
ойролцоох эдрүү спираль маягийн зон үүсгэж тардаг
 Түлэгдлийн бүс- түлэгдлийн төвийн үхэжсэн талбай
 Цусан хангамж дутагдал зогсонгшилын бүс-түлэгдсэн
бүсийг хүрээлсэн эд(захын болон гүний) энэ нь хялгасан
судасны бөглөрөлөөс үүдсэн бөгөөд хэрэв нөхөн сэргээх
эмчилгээ хангалтгүй бол үхжил үүсч болно.
 Улайлтын бүс- энэ нь зэргэлдээх эдээс ялгарсан үрэвслийн
медиатрын нөлөөгөөр судас тэлэгдсэнтэй холбоотой гэхдээ
гэмтээгүй учраас сэргэнэ.

31. Насанд хүрэгсдийн есийн дүрэм
Насанд хүрэгсдэд түлэгдлийн талбайг дараах
байдлаар тооцно:
толгой (нүүр хуйх) = 9%
цээж(урд) = 9%
хэвлий (урд) = 9%
дээд/дунд/доод ард өгзөг =18%
гар тус бүр = 9%
алга тус бүр = 1%
цавь = 1%
хөл= 18% нийтдээ (урд = 9%, ард= 9%)

32. Есийн дүрэм – насанд хүрэгсэд

33. Хүүхдэд түлэгдлийн талбайг
үнэлэх
 Есийн дүрэм хүүхдэд зохицохгүй.
 Lund & Browder схем
толгой, ташаа, хөлийн харьцуулсан
хэмжээ янз бүрийн насны бүлэгт өөр
байна

35. Ямар өвчтөнг түлэнхийн тасагт авах вэ?
Түлэнхийн эмчилгээнд зориулсан тусгай
шалгуур(ANZBA 2004)
Биеийн нийт гадаргуугийн (БНГ) 10% -с дээш талбайг
хамарсан
Хэсэг талбайг хамарсан түлэгдэлт—нүүр, гар, хөл,
салтаа, томоохон үе.
Арьсны нэвт түлэгдэлт БНТ 5% түүнээс дээш
Цахилгааны болон химийн түлэгдэл;
Амьсгалын замын гэмтэлтэй хавсарсан түлэгдэл;
Мөчдийн болон цээжний ороосон түлэгдэл;
Бага насны хүүхэд болон өндөр настай хүний түлэгдэл;
Урьд нь өвчтэй байсан бол эмчилгээний явцад хүндрэх,
эдгэрэлт удаашрах, үхлийг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй тул
Гэмтэлтэй хавсарсан түлэгдэл.

36. Өвчтөнийг эмнэлэгрүү тээвэрлэх
 Өөр төрлийн гэмтэл байгаа эсэхийг шалга.
 Өвчтөнийг дулаан байлга.
 Амьдралын чухал үйл ажиллагааг хянах.
 Өвчин намдаалт хийх.
 Өөдөөс нь харж суух/амьсгалын замын түлэгдэлтэй бол
босоо суулгаад боломжтой бол O2 өгнө
 Хэрэв 10% дээш хэмжээний түлэгдэлтэй бол судсаар
шингэн сэлбэж эхэлсэн байна.
 Таталт өгч болохыг анхаар

37. Шингэн сэлбэлт
 Шингэн сэлбэлт нь амин чухал бөгөөд түлэгдэлийн
хэмжээ болон гэмтээлт газар авахыг хязгаарлана.
 Түлэгдлээс нас баралт нь гиповолеми болон бөөрний
дутагдалтай холбоотой байдаг.
Шингэн сэлбэлтэд хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг удирдамж нь
Parkland томъёо юм.
Насанд хүрэгсдэд бол БНГ-ийн 20%, хүүхдэд 10 %
дээш хэмжээний
Өнгөц түлэгдэл хамаарахгүй
Hartmann’ болон рингер лактатын уусмал

38. Parkland томъёоBaxter (1971)
24 цагт сэлбэх нийт шингэн
4 ml x (түлэгдсэн гадаргуугийн хэмжээ(%)) x (биеийн жин(kг))
50% -ийг эхний 8 цагт
50%-ийг дараагийн 16 цагт
Хүүхэд бол үндсэн хэрэглээний шингэнийг цагаар нэмж сэлбэнэ
 4 мл/кг/цаг биеийн жингийн эхний 10 кг-д нэмж
 2 мл/кг/цаг биеийн жингийн дараагийн 10 кг-д нэмж
1мл/кг/цаг биеийн жингийн дараагийн 1кг тутам нэмж

39. Parkland томъёо Baxter (1971)
Сэлбэлтийг зөвхөн удирдамжаар титрлэж хийнэ
Насанд хүрэгсдэд шээсний гарцыг 0.5-1.0 млкгцаг,
хүүхдэд 1.0-1.5 млкгцаг байлгахыг зорино
Хэрэв БНГ 15-20%< гэмтсэн бол байнгын катетр тавина
0.4 млкг% БНГ сийвэн 24-32 цагт
Зарим өвчтөнгүүдэд илүү сэлбэх шаардлага ч гарч
болно
 Сэлбэлт оройтсон бол
 Цахилгааны түлэгдэл(БНГ-ийн бага % эзлэх боловч гүн
байдаг)
 Амьсгалын замын түлэгдэл

40. Цочмог болон амьсгалын
замын түлэгдэл
 Амьсгалын замын эмчилгээ маш хүнд эрт эхлэх
шаардлагатай.
 Амьсгалын зам гэмтсэн байж болох магадлал өндөр гэж
сэжиглэх :
Ам хамрын орчим хуйхлагдсан үс байх
Цэрний өнгө хар
Хаалттай орчинд түлэгдэлт болсон
Өндөр температуртай орчинд амьсгалсан нь ер нь
болзошгүй
 Анхны тусламж үзүүлэхдээ л амьсгалын замыг шууд харж
шалгах нь ашигтай.
 Цусны хийжилт, цэээжний рентген хийх

41. 41

42. Цочмог түлэгдэл болон
амьсгалын зам
Интубаци шаардлагатай
Амьсгалын замын түлэгдэл
Түлэгдлийн хэмжээ
Шингэн сэлбэлтийн хэмжээхаван үүсэлт
Тээвэрлэх шаардлагатээвэрлэх хугацаа
Хэрэв эргэлзээтэй эрт интубаци хийх
o Яаралтай нөхцөлд суксаметониум аюулгүй
o Цагаан мөгөөрсөн хоолойн бага размерийн гуурс

43. 43

44. 44

45. Түлэгдлийн мэс засал
Эрт үед хийгдэх мэс засал
 Тав авах
 Үхэжсэн эд авахарьс шилжүүлэн
талбай бүрэх
Хожуу хийгдэх мэс засал
 Косметик, сорви, контракт

46. Тав авах
Түлэгдсэн дермис хатуу тав үүсгэнэ
Ороосон түлэгдэлийн тав эдийн хавантай
бол даралт үүсгэнэ
 Мөчид ороож гэмтсэн
 Хэвлий-хэвлийн дотоод даралт ихдэх хам
шинж
 Цээж- амьсгалын дутагдлал

47. Тав авах
Амьд эдийн наагуур огтлох
Гэмтсэн эдийн доогуур
Косметик биш дефект үүссэн бол хуулаад нөхөх
хэрэгтэй болно
Түлэгдээгүй эдийг доош нь болон дээш нь ахиулж
зүсэх
Тав нь үхэжсэн эд
Хэсгийн мэдээ алдуулалтыг доош болон дээш нь
нэвчүүлж хийнэ, тайвшруулалт хийж болно эсвэл үгүй
Цус алдалтыг багасгах зорилгоор OT хийхдээ
халаалт ашиглах нь дээр

49. Шарх цэгцлэлт, арьс бүрэх
Үхэжсэн эдийг цусан хангамжтай хэсгийн наагуур авах
 Цус алдалтад хүргэж болно
Түлэгдлийг өвчтөний өөрийн арьсаар бүрэх
Арьсан нөхөөсийг торлох, меш хэрэглэх
Арьс авсан газраас цус алдахаас болгоомжлох
Гадны биетийн гаралтай нөхөөс муу наалдахаас болгоомжлох

73. Escharotomy

74. Түлэгдэлийн мэдээгүйжүүлгийн
асуудлууд
Судас хатгах болон хянахад хүндрэлтэй
Амьсгалын зам төвөгтэй
Нүүрний түлэгдэл, амьсгалын замын хаван, сорвины
контрактур, суксаметони хэрэлэх эсрэг заалттай
Их хэмжээний цус богино хугацаанд алдах
Дулааныг хянах
Өвчин намдаалт

75. Амьсгалуулах
Амьсгалын доод замын гэмтэл
Ховор
Амьсгалын дээд замаар хамгаалагдсан
Дулаан өөрчлөгдөнө
Хүнд түлэгдэлтэй хавсарсан
Эксудат үүснэ, салст хууларч гуужина

76. Амьсгалуулах
Амьсгалын дутагдал
Биеийн шархны тав цээжний хөдөлгөөнийг
хязгаарлана
Хүчилтөрөгч шилжилтийн дутагдал
Химийн хатгаа
 Аммони, HCL, H2SO4, фосфоген
Хүчилтөрөгч тээвэрлэлтийн дутагдал
Карбон монооксид, цианидын хордлого

77. Цус алдалтад нөлөөлөх хүчин
зүйлс
Түлэгдлийн хэмжээ(донор талбайн хэмжээ)
Баримжаа багатай дүрэм баримтлах-УБЦ 1 нэгж БНГ-ийн
3%-д
Түлэгдэлийн гүн
Бүхэлд нь нэвтэрсэн-огтолж авагдсан-ихээхэн цус алдах
Түлэгдэлийн дараах хугацаа
хожуу (> 3-4 өдөр)
 Илүү эргэн судасжилт шаардлагатай
 Илүү цус алдах
Түлэгдсэн газар
Чангалуур тавьж болох эсэх
Толгой, хүзүү, их бие- илүү цус алдамхай

78. Цус алдалтыг эмчлэх
Их хэмжээгээр сэлбэх стандарт баримтлал:
ШХС, криопреципитат, ялтсыг ахиухан
Эрдсийг бага сэлбэх
Шингэн бүлээсгэгч, түргэн дусаагч
Дусал шахагч /түргэн дусаах гуурс
Гуяны вен/ мэс заслын аргаар судасны хүрц
Цусны төвтэй сайн холбоотой байх
Гипотерми
Мэс заслын төгсгөлрүү хэрэглэвэл цус алдалтыг
хязгаарлах хүчин зүйл болно

79. Суксаметониум болон түлэгдэл
Амь насанд осолтой гиперкалеми
Холбоосноос гадна байгаа ацетилхолин рецептороос
хамаарна
Илэртлээ 7-10 хононо
Ихэнх зогсолтууд 10 хоногийн дараа тохиолдсон байдаг.
Энэ нь үл туйлшруулагч булчин сулруулагчид тэсвэртэй байх
шалтгаан болохуу?
Суксаметониумыг хэдий хугацааны дараа хэрэглэхэд аюулгүй байх
талаар олон зөвлөмж байдаг:
Түлэгдэл эдгэрч байгаа бол нэг удаа?
6 сар?
 Сүүлийн арьс нөхөлт эдгэртэл хүлээх

80. Температурыг хянах
Гипотермигээс сэргийлэхэд хэцүү/каогулопати
Өвчтөнийг хучих боломж хязгаарлагдмал
Хийн хөнжлийг нэмүү халаах боломж хязгаарлагдмал
Их хэмжээний шингэн сэлбэгдсэн
Орчны дулааныг барих (> 28o C) мөн биеийн дулааныг
хадгалахын тулд чийгшүүлэгч хэрэглэх
Шингэн бүлээсгэгч хэрэглэх, бололцоотой бол бүлээн шингэн
сэлббэх
Мэс заслыг богино хугацаанд хийх
Мэс заслын цус тогтоолт их чухал

81. Өвчин намдаалт
Хэцүү
Шарх нөхөх болон цэгцлэх мэс заслын дараах дахисан болон
цочмог өвдөлт намдаалт
Опиойдын хэрэгцээ нэмэгдэж толеранс үүсэх
Гарын түлэгдэлтэй бол өөрөө хяналттай өвчин намдаалт хийх
боломжгүй
Олон эмийн оролцоотой өвчин намдаалт боломжтой:
парацетамол, кокс-2 саатуулагч (тромбоцитыг бага
дарангуйлна)
трамадол
Опиоид
Кетамин
Клонидин

82. Өвчин намдаалт
өвдөлт ихтэй хэсгүүд :
Донор хэсэгт
Гарнууд
Хэсгийн мэдээ алдуулагчаар хориг хийх нь ашигтай:
Сарвууны хориг
Арьсны гадна мэдрэлийн хоригийг ташаанд хийх
Ташааны хальс /гуяны мэдрэлийн хориг
Донор хэсгийн нөгөө талаас хэсэг газар нэвчүүлж тарих

83. Түлэгдэл бүрсний дараа өөрөө хянах
аргаар кетамин-мидазолам хэрэглэх
Түлэгдэл бүрэх нь өвдөлттэй өвчтөнд таагүй,
айдастай байдаг
Мидазоламкетамин өөрөө хяналттай өвчин
намдаалт
0.5 mg мидазолам + 10 mg кетамин болюсаар 3
минутын цоожтой
+/- энтонокс (N2O & O2)
+/- оксидоне премед

84. Нэмэлт мэдээлэл
www.anzba.org.au
www.burnsurgery.com

85. Осголт ба Хөлдөлт
85

87.  Нам температурын
үйлчлэлийн үед хүний
биеийн дасан зохицох
чадварын нөлөөгөөр
цусны судсууд агшиж
дулаан ялгаралтыг
хэсэг хугацаанд
багасгана
 удаан үргэлжилбэл
хүний эд эрхтэнд
эргэшгүй өөрчлөлт
гаран улмаар үхэх
аюултай.

88. Ангилал
Нам
температурын
нөлөөгөөр үүсэх
эмгэг
Хөлдөлт
Осголт

89. Хөлдөлт (Frostbite)
 Тодорхойлолт:
Хөлдөлт гэдэг нь нам температурын улмаас хэсэг
газрын арьс, улмаар эрхтнүүдийн цусан хангамж алдагдаж
хүйтэнд хайрагдсанаас арьсны бүтэц өөрчлөгдөхийг
хэлнэ.
 -15 хэм ба түүнээс доош хэмд цусны судсууд агшиж биеийн
дотоод дулааныг барьдаг.

90. Ангилал
Хөлдөлтийг үе
шатаар нь:
Судас нарийсч
цайрах үе
/ишемия/
Судас өргөсч
улайрах үе
/гиперемия/
Улайралтын
дараах үе
/постгиперемия/
Явцаар нь :
Цэврүүтэж үхжил
өгөх үе
Сорогдон
шимэгдэж, үхжил
эд нь цэвэрших
үе
Шарх нь
хөрсжиж
сорвижих
Эмгэг
физиологи
Үрэвслийн өмнөх
үе
Үрэвслийн
дараах үе

91. Хөлдөлтийн
зэрэг
I зэрэг II зэрэг III зэрэг IV зэрэг
Арьсыг
гэмтээсэн
байдал
Арьсны өнгөц
Давхарга
гэмтэнэ
Арьсны өнгөц
Болон жинхэнэ
Арьс гэмтэнэ
Арьсны бүх
Давхарга
гэмтэнэ
Булчин ясандаа
хүртэл гүн
хөлдөнө
Илрэх шинж
тэмдэг
Арьсны өнгө
цайж,
Хөхөлбөр
туяатай
болсон
Тэр хэсэг
бадайрна
Цэврүүгүй
хэлбэр
Арьсны өнгө
цайж
Хөхөлбөр туяатай
болсон
Хавдана
Тунгалаг
шингэнтэй
цэврүүт хэлбэр
Цэврүүний ёроол
нь спиртийн
сорилд мэдрэг
байна.
Арьсны өнгө
цайж,
Хөхөлбөр
туяатай
болсон
Чинэрч
мэдээгүй
болно
Цусархаг
шүүдэс бүхий
том
цэврүүнүүд
үүсэх бөгөөд
цэврүүний
ёроол нь
спиртийн
сорилд
Арьсны өнгө
цайж, хөхөлбөр
туяатай болсон.
Цэврүү үүснэ.
Чинэрч
мэдээгүй болно
Яс, үеэнд
хүртэл үхжил
үүсэх хүнд
хэлбэр.

92. Спиртний сорил гэдэг нь цэврүүг хагалж, ёроолд нь спирт дусаахад
хорсож өвдөж байвал эерэг /+/, хэрэв мэдрэхгүй байвал сөрөг /-/ гэж үзнэ.

93. Ерөнхий шинж тэмдгүүд:
1. Даарч, чичирсэн.
2. Бүх биеийн болон мөчдийн арьс биржийсэн
/галууны арьс шиг/
3. Судасны цохилт олширсон /1 минутанд 80- аас дээш/
4. Хөлдсөн хэсгийн арьсыг тэмтрэхэд хүйтэн, хатуурч
зузаарсан мэт байна.
5. Мөчид хөлдвөл хөдөлгөөн нь хязгаарлагдана.

94. Эмнэл зүйн үе шат,
хугацаагаараа
1. Хөнөөлийн /дореактивная фаза/ буюу үрэвлийн өмнөх үе.
Хөлдсөн мөч нь маш хүйтэн, өнгө нь цайж, хатуурсан, ямар ч
мэдрэлгүй байдаг.
2. Үрэвслийн дараах үе. Энэ үед мөчний хөлдсөн хэсэг нь
гэссэний дараа улайж хавагнаж цэврүүтнэ.
3. Тогтворжих буюу гүн хөлдөлтийн дараах үе. Хөлдсөнөөс
хойш 14-21 дэх хоногт үхжилийн зааг тод илрэхийг зааглах
шугам /демаркационная линия/ үүсэх гэнэ.
4. Хөлдөлтийн хүндрэл, хожуу үеийн эмгэгт үр дагаврын үе нь
мөчний хөлдсөн хэсгийг тайрч эмчилснээс хожуу үед явагддаг.

95. Осголт (Hypothermia)
Тодорхойлолт :
Осголт гэдэг нь хүйтэн, нойтон, салхи, шуургатай газар
удаан хугацаагаар байснаас биеийн ерөнхий дулаан 32С-
ээс буурч, бүх эрхтэн тогтолцооны талаас өөрчлөлт
гарахыг хэлнэ.

96. Осголтыг хэрхэн таних вэ?
 Биеийн температур 320С хэмээс доош буурахыг ерөнхий
биеийн осголт гэнэ.
 Осголт нь хөлдөлттэй хавсарч тохиолдохоос гадна ихэнхдээ
дангаараа тохиолддог.
 Биеийн температур 33С хүртэл буурах :
 Маш их даарч, чичирсэн
 Арьсны өнгө нилэнхүйдээ цайж, хөхөлбөр туяатай болно
 Барихад маш хүйтэн байна
 Хөдөлгөөн хязгаарлагдаж, явах хөдлөхөд бэрхшээлтэй
болсон
 Нүд нь гөлөрсөн
 Судасны цохилт цөөрсөн / 1 минутанд 60- аас доош /
 Нойр их хүрч, нойрмоглоно
 Ухаан санаа өөрчлөгдөнө

98. Үе шат
Бие сулрах үе
• Нойрмоглож, ухаан нь
самуурах
• Үг яриа ойлгомж
муутай болох
• БТ 32-30С хэм хүртэл
буурах
Хөшилтийн
үе
• Өвчтөн унтаа
байдалтай,хурхирах
• Хэл яриа ойлгогдохгүй
болох
• БТ 32-29 хэм болно.
• Пульс 28-52 хүртэл
цөөрөх
• АД 90 мм.Муб-с доош
буурах
Таталтын үе
• Осголт даамжирснаас
өвчтөн ухаангүй,
хурхирсан байдалтай
• Биеийн ил хэсгүүд
цайрсан, хөх туяатай
• Бие нь нийтдээ хүйтэн
байна
• Биеийн булчингууд
чангарсан
• Амьсгалын жигд
хэмнэл алдагдах
• АД, пульс бараг
мэдрэгдэхгүй
• Нүдний алим хонхойж
• Хүүхэн хараа нарийсч
гэрлийн урвалгүй
• БТ30-25 хэм болж
буурсах

99. ХАРИН БИЕИЙН
ТЕМПЕРАТУР 30С
ХҮРЧ БУУРАХАД
УХААН АЛДАЖ ҮХЭЛД
ХҮРДЭГ!!!
ОСГОЛТЫН ҮЕД
ЯАРАЛТАЙ АРГА
ХЭМЖЭЭ АВАХГҮЙ
БОЛ ҮХЭЛД ХҮРЭХ
АЮУЛТАЙ!!!

100. АНХНЫ ТУСЛАМЖ (First Aid)
 Амьсгал, судасны цохилтыг шалгана
 Гэмтсэн хүнээ салхи, бороо, цасан шамарга чийгтэй
орчноос холдуулж хуурай, дулаан газар аваачина
 Хөлдөж осгосон хүнийг аль болох өөрөөр явуулахгүй,
хөдөлгөхгүй байхаар зөөвөрлөнө
 Хөлдөж осгосон хүнийг босоо байрлалд байлгана
 Хүйтэн, нойтон хувцсыг тайлна
 Дулаан хөнжилөөр хучиж хэвтүүлнэ
 Дулааныг барихын тулд толгойг хучина
 Хэрвээ ухаантай байвал халуун юм уулгана

101.  Дулаацуулна
 Шууд биеийн дулаан хэсгээр хүрэлцүүлж
 Жишээ нь: хөлдсөн гар, хөлийг анхны туслаж үзүүлэгч
та өөрийн биеийн дулаан хэсэгт наан дулаацуулах /суга,
хэвлий гэх мэт/,
 хамар, чих хөлдвөл дулаан гараар барьж дулаацуулах.
АНХНЫ ТУСЛАМЖ (First Aid)

102. Дулаацуулна
 Гадны зүйлээр буюу бүлээн жин,
шилтэй ус зэргийг том судасны цэгүүд
дээр тавих.
 Хөлдсөн гар хөлийг биеийн дулаантай
ойролцоо буюу 36,5-37С -ын
температуртай бүлээн усанд дүрнэ.
 Хөлдсөн хэсгийг аль болох дулаацаж
гэстэл дүрнэ.
АНХНЫ ТУСЛАМЖ (First Aid)

103.  Цэвэр боолт хийнэ.
 Хэрвээ хөл, гарын хуруунууд хөлдсөн бол
хуруунуудын хооронд ариун жийргэвч хавчуулж
бооно.
АНХНЫ ТУСЛАМЖ (First Aid)

104. АНХААР!
Хөлдсөн арьсыг үрж болохгүй, цахилгаан
халаагуур, ил гал, туяанд ээж болохгүй.
Архи уулгаж болохгүй.
 Халуун бүлээн жинг тавихдаа гадуур нь
даавуугаар жийрэглэн ороож тавина.

105. Хөнгөвтөр
 зүрх судас амьсгалыг дэмжих тариа,
бүлээсгэсэн дусал /Sol NaCl 0.9%-
400ml+Dexametazon 8mg/ судсаар
залгаад
 38-400С хэмийн халуунтай ваннад бүх
биеэр нь 20минутаас 1 цаг хүртэл оруулж
 Биед нь зөөлөн иллэгийг алчуур, пролон
зэргээр хийнэ.
 Уснаас гаргаж биеийг нь хатаасны дараа
халаасан хөнжил дэвсгэрт хэвтүүлнэ.
Энэ нь өвчтөнийг дулаацуулах идэвхтэй
арга юм.
Санамж:
Өвчтөний биеийн
халууныг 150-350С
заалттай тусгай
термометрээр үзнэ.
Биеийн халууныг
суганд үзээд
хамжигдэхгүй бол
шулуун гэдсээр /per
anus/ үзнэ.

106. хөнгөн
 Чичрүүлж байвал өөрийнх нь дулаан үүсэлтээр аажим
дулаацуулна.
 Ингэхдээ дулаалан хучиж халуун цай уулгана.
 Энэ үед 1 цагийн хугацаанд биеийн халуун 1-2 хэмээр нэмэгдэж
байвал хангалттай гэж үзнэ.
 Энэ хэмжээнд хүрэхгүй бол халуун ваннад оруулж идэвхтэй
аргаар дулаацуулна.

107. Дунд зэргийн болон хүнд осголттой
өвчтөнд
 Амьсгал зүрх судасны бэлдмэл тариад
 Судсаар нь 40% глюкозын уусмал 20-60мл-
ийг бүлээсгэж тариад
 Идэвхтэй аргаар дулаацуулна.
107

108. 108

109. Хүнд осголттой
 Сэхээн амьдруулах болон дулаацуулахад
дунджаар 7-8 цаг зарцуулагддаг байна.
 Цаашдын эмэн эмчилгээг шинж тэмдгийн
дагуу явуулна.
 Хэрэв өвчтөнд хөлдөлт, бусад хавсарсан
гэмтэл, хордлогын шинж илэрвэл холбогдох
шинжилгээг яаралтай хийж, нарийн
мэргэжлийн эмч нартай зөвлөлдөж зохих
эмчилгээг заалтын дагуу явуулна.
109

110.  Осголтын үеийн оношлогоо, эмчилгээг
эрүүл мэндийн тусламжийн аль ч
шатлалын эмнэлэгт яаралтай үзүүлнэ.
 Хэрэв уушги, дотор эрхтэний талаас
хүндрэл илэрвэл ЭМТ-ийн 2-р шатлалд
шилжүүлнэ.
110

112. Ашигласан материал
 Осол гэмтлийн үед үзүүлэх анхан шатны тусламж (өрх сумын
эмнэлэгийн эмч нар, мэргэжилтэн, ард ирэгэдэд зориулав)
ГССҮТ УБ 2007 он хуу 66-70
 https://www.google.com/search?q=frostbite
 https://www.google.com/search?q=hypothermia
 http://www.webmd.com/first-aid/hypothermia-treatment
 http://www.webmd.com/first-aid/frostbite-treatment
 http://www.mayoclinic.org/diseases-
conditions/frostbite/multimedia/img-20114490

113. Анхаарал
хандуулсанд
баярлалаа!!!