مجموعه اسلاید مبانی علم اطلاعات و کتابداری دکتر اصنافی آموزشیار :دکتر پاکدامن دانشگاه شهید بهشتی

1. ‫کتابداری‬ ‫و‬ ‫اطالعات‬ ‫علم‬ ‫مبانی‬
‫دکتر‬:‫اصنافی‬
‫آموزشیار‬:‫پاکدامن‬ ‫دکتر‬
‫گرداورنده‬:‫جعفری‬ ‫طاهره‬
‫دی‬96
‫ج‬ ‫های‬ ‫محیط‬ ‫در‬ ‫اطالعاتی‬ ‫رفتار‬ ‫نظریه‬
‫جستجو‬ ‫جدید‬

2. ‫مقدمه‬
• ‫انسانها‬‫در‬‫دنیایی‬‫زندگی‬‫می‬‫كنند‬‫كه‬‫مملو‬‫ا‬‫ز‬‫پدیده‬‫های‬‫ناشناخته‬‫می‬‫باشد‬‫و‬‫به‬
‫منظور‬‫افزایش‬‫آگاهی‬‫خود‬‫نسبت‬‫به‬‫این‬‫پدیده‬‫ها‬‫و‬‫درك‬‫جهان‬‫پیرامونی‬‫نیازمند‬
‫اطالعات‬‫بوده‬‫و‬‫برای‬‫به‬‫دست‬‫آوردن‬‫اطالعات‬‫ناگزیر‬‫از‬‫اطالع‬‫یابی‬‫هستند‬.
‫اطالع‬‫یابی‬‫خود‬‫مستلزم‬‫فراگیری‬‫مهارتها‬‫و‬‫داشتن‬‫ابزارهای‬‫خاصی‬‫به‬‫منظور‬
‫جستجو‬‫و‬‫دسترسی‬‫به‬‫اطالعات‬‫مورد‬‫نظر‬‫است‬.‫بدین‬‫ترتیب‬،‫ابتدا‬‫نظامهای‬‫ذخیره‬
‫و‬‫بازیابی‬‫اطالعات‬‫نوشتاری‬‫مانند‬،‫كتابشناسیها‬‫نمایه‬‫نامه‬‫ها‬‫و‬‫چكیده‬‫نامه‬‫ها‬‫و‬
‫سپس‬‫نظامهای‬‫الكترونیكی‬‫نظیر‬‫پایگاههای‬‫اطالعاتی‬‫كتابشناختی‬‫و‬‫تمام‬‫متن‬‫به‬
‫منظور‬‫دسترسی‬‫هر‬‫چه‬‫موثرتر‬‫و‬‫سریعتر‬‫به‬‫اطالعات‬‫توسعه‬‫یافتند‬.‫با‬‫ظهور‬‫شبكه‬
‫های‬‫پیوسته‬‫و‬‫فناوری‬‫دیسكهای‬،‫فشرده‬‫ذخیره‬‫و‬‫بازیابی‬‫اطالعات‬‫و‬‫در‬‫گذشته‬‫ای‬
‫نه‬‫چندان‬‫دور‬‫كتابداران‬‫و‬‫متخصصان‬‫اطالع‬‫رسانی‬‫تنها‬‫قشری‬‫از‬‫جامعه‬‫بودند‬‫كه‬
‫دانش‬‫و‬‫مهارت‬‫الزم‬‫برای‬‫جستجو‬‫در‬‫این‬‫منابع‬‫را‬‫داشتند‬‫به‬‫این‬‫فرایند‬‫اطالع‬‫یابی‬
‫سنتی‬‫اطالق‬‫می‬‫شود‬‫ولی‬‫با‬‫ظهور‬‫اینترنت‬‫و‬‫گسترش‬‫شبكه‬‫جهانی‬،‫وب‬‫تعداد‬
‫بسیار‬‫زیادی‬‫از‬‫استفاده‬‫كنندگان‬‫از‬‫خانه‬‫و‬‫یا‬‫محل‬‫كار‬‫خود‬‫به‬‫تنهایی‬‫به‬‫جستجو‬‫و‬
‫بازیابی‬‫اطالعات‬‫پرداختند‬‫و‬‫ناگزیر‬‫از‬‫داشتن‬‫دانش‬‫درباره‬‫اصول‬‫و‬‫مهارتهای‬‫جستجو‬‫و‬
‫بازیابی‬‫اطالعات‬‫بودند‬..

3. ‫جستجو‬ ‫جدید‬ ‫های‬ ‫محیط‬ ‫در‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬ ‫رفتار‬
‫جستجو‬ ‫جدید‬ ‫های‬ ‫محیط‬ ‫با‬ ‫مردم‬ ‫سازگاری‬ ‫مورد‬ ‫در‬ ‫همكارانش‬ ‫و‬ ‫كول‬ ‫كولین‬
‫این‬ ‫در‬ ‫مطالعه‬ ‫این‬ ‫نتایج‬ ‫بررسی‬ ‫و‬ ‫جزئیات‬ ‫شرح‬ ‫كه‬ ‫اند‬ ‫داده‬ ‫انجام‬ ‫ای‬ ‫مطالعه‬
‫است‬ ‫شده‬ ‫آورده‬ ‫جا‬.
‫درجات‬ ‫با‬ ‫اشخاص‬ ‫تعامل‬ ‫و‬ ‫سازگاری‬ ‫چگونگی‬ ‫بررسی‬ ‫تحقیق‬ ‫این‬ ‫از‬ ‫هدف‬
‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫تعامل‬ ‫و‬ ‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫با‬ ‫آشنایی‬ ‫مختلف‬
‫باشد‬ ‫می‬ ‫یافته‬ ‫نظام‬ ‫سئواالت‬ ‫با‬ ‫اطالعات‬.

4. ‫هایی‬ ‫نظام‬ ،‫جدید‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫از‬ ‫منظور‬ ‫جا‬ ‫این‬ ‫در‬
‫باشند‬ ‫زیر‬ ‫خصوصیات‬ ‫دارای‬ ‫كه‬ ‫است‬:
۱)‫نظام‬ ‫در‬ ‫طبیعی‬ ‫زبان‬ ‫به‬ ‫سئواالت‬ ‫كردن‬ ‫وارد‬ ‫امكان‬
۲)‫میزان‬ ‫اساس‬ ‫بر‬ ‫شده‬ ‫بازیابی‬ ‫پاسخهای‬ ‫كردن‬ ‫بندی‬ ‫رتبه‬
‫سئوال‬ ‫با‬ ‫ارتباط‬
۳)‫یا‬ ‫و‬ ‫اتوماتیك‬ ‫صورت‬ ‫به‬ ‫سئواالت‬ ‫شدن‬ ‫بندی‬ ‫فرمول‬
‫مرتبط‬ ‫بازخوردهای‬ ‫طریق‬ ‫از‬ ‫اتوماتیك‬ ‫نیمه‬
۴)‫نشده‬ ‫كنترل‬ ‫سازی‬ ‫نمایه‬ ‫از‬ ‫استفاده‬ ‫امكان‬
۵)‫كامل‬ ‫متن‬ ‫نمایش‬ ‫امكان‬

5. ‫سال‬ ‫در‬ ‫من‬ ‫برگ‬۱۹۸۶‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫ذهنی‬ ‫مدل‬ ‫كه‬ ‫است‬ ‫نموده‬ ‫بیان‬
‫موثر‬ ‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫با‬ ‫تعامل‬ ‫در‬ ‫رفتارشان‬ ‫و‬ ‫عملكرد‬ ‫بر‬ ‫اشخاص‬
‫باشد‬ ‫می‬.‫از‬ ‫هدف‬ ‫كه‬ ‫پرداختند‬ ‫ای‬ ‫مطالعه‬ ‫به‬ ‫همكارانش‬ ‫و‬ ‫كول‬ ،‫نتیجه‬ ‫بنابراین‬
‫در‬ ،‫جستجو‬ ‫ذهنی‬ ‫مدل‬ ‫با‬ ‫تجربه‬ ‫با‬ ‫كاوشگران‬ ‫رفتار‬ ‫چگونگی‬ ‫شدن‬ ‫مشخص‬ ‫آن‬
‫باشد‬ ‫می‬ ‫جستجو‬ ‫جدید‬ ‫های‬ ‫محیط‬.

6. ‫از‬ ‫مطالعه؛‬ ‫این‬ ‫منظور‬ ‫به‬۵۰‫یك‬ ‫هر‬ ‫شد‬ ‫خواسته‬ ‫متفاوت‬ ‫تجارب‬ ‫با‬ ،‫كاوشگر‬
‫دهند‬ ‫انجام‬ ‫یافته‬ ‫تخصیص‬ ‫موضوع‬ ‫در‬ ‫جستجو‬ ‫دو‬.‫زیر‬ ‫شرح‬ ‫به‬ ‫كار‬ ‫مراحل‬
‫بود‬:
۱)‫كاوشگران‬ ‫توسط‬ ‫پرسشنامه‬ ‫كردن‬ ‫پر‬
۲)‫پرسشنامه‬ ‫طریق‬ ‫از‬ ‫جستجو‬ ‫گذشته‬ ‫تجارب‬ ‫مورد‬ ‫در‬ ‫اطالعات‬ ‫استخراج‬
۳)‫در‬ ‫اطالعاتی‬ ‫آوردن‬ ‫دست‬ ‫به‬ ‫برای‬ ‫كاوشگران‬ ‫با‬ ‫جستجو‬ ‫از‬ ‫قبل‬ ‫مصاحبه‬
‫ها‬ ‫آن‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬ ‫رفتار‬ ‫مورد‬
۴)‫جدید‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫كاربرد‬ ‫مورد‬ ‫در‬ ‫فشرده‬ ‫كالس‬ ‫برگزاری‬
۵)‫آزمایشی‬ ‫جستجوی‬ ‫انجام‬
۶)‫جستجو‬ ‫ارزشیابی‬

7. ‫و‬ ‫ها‬ ‫پرسشنامه‬ ‫بررسی‬ ‫اساس‬ ‫بر‬
‫ای‬ ‫جستجو‬ ‫استراتژیهای‬ ،‫ها‬ ‫مصاحبه‬
‫طبق‬ ‫گرفتند‬ ‫می‬ ‫كار‬ ‫به‬ ‫كاوشگران‬ ‫كه‬‫ه‬
‫شد‬ ‫بندی‬:
▪‫ها‬ ‫كلیدواژه‬ ‫استراتژی‬:‫كلید‬ ‫تعیین‬
‫كلمات‬ ‫تعیین‬ ،‫مترادفات‬ ‫تعیین‬ ،‫واژه‬
‫جستجو‬ ‫عبارات‬ ‫تعیین‬ ،‫شده‬ ‫كنترل‬
▪‫اطالعاتی‬ ‫پایگاه‬ ‫استراتژی‬:‫و‬ ‫فهم‬
‫اطالعاتی‬ ‫پایگاه‬ ‫شناخت‬
▪‫تعاملی‬ ‫های‬ ‫استراتژی‬:‫با‬ ‫تعامل‬
‫میزان‬ ،‫تزاروسها‬ ‫با‬ ‫تعامل‬ ،‫مدارك‬
‫بازخورد‬
▪‫جستجو‬ ‫های‬ ‫استراتژی‬:‫جستجوی‬
،‫ها‬ ‫جنبه‬ ‫تحلیل‬ ،‫یابی‬ ‫محدود‬ ،‫بولی‬
،‫خاص‬ ‫جستجوی‬ ،‫اخص‬ ‫به‬ ‫اعم‬
‫تعاملی‬ ‫جستجوی‬ ،‫سئوال‬ ‫بندی‬ ‫فرمول‬
‫مكرر‬

8. ‫به‬ ‫جدید‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫خصوصیات‬ ‫با‬ ‫سازگاری‬ ‫مدل‬ ‫سه‬ ،‫كاوشگران‬ ‫جستجوی‬ ‫اتمام‬ ‫از‬ ‫پس‬
‫آمد‬ ‫دست‬:
▪‫قدیمی‬ ‫های‬ ‫روش‬ ‫در‬ ‫جدید‬ ‫ابزارهای‬ ‫كردن‬ ‫سازگار‬:‫كمترین‬ ‫كاوشگران‬ ‫از‬ ‫گروه‬ ‫این‬
‫محیط‬ ‫در‬ ‫را‬ ‫عادی‬ ‫جستجوی‬ ‫رفتارهای‬ ‫و‬ ‫نموده‬ ‫جدید‬ ‫محیط‬ ‫خصوصیات‬ ‫از‬ ‫را‬ ‫استفاده‬
‫ساختار‬ ،‫سئواالت‬ ‫بندی‬ ‫فرمول‬ ‫استراتژی‬ ‫از‬ ‫استفاده‬ ‫در‬ ‫سعی‬ ‫و‬ ‫گرفتند‬ ‫پیش‬ ‫جدید‬ ‫های‬
‫پرداختند‬ ‫نتایج‬ ‫شخصی‬ ‫ارزیابی‬ ‫و‬ ‫بولی‬ ‫جستجوی‬ ‫بندی‬.
▪‫قدیم‬ ‫و‬ ‫جدید‬ ‫جستجوی‬ ‫های‬ ‫استراتژی‬ ‫و‬ ‫ها‬ ‫نظام‬ ‫مدل‬ ‫تركیب‬:‫حدود‬ ‫تا‬ ‫هم‬ ‫گروه‬ ‫این‬
‫های‬ ‫استراتژی‬ ‫تركیب‬ ‫در‬ ‫سعی‬ ‫و‬ ‫نمودند‬ ‫استفاده‬ ‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫از‬ ‫كمی‬
‫داشتند‬ ‫نظام‬ ‫دو‬ ‫جستجوی‬.‫بندی‬ ‫فرمول‬ ‫های‬ ‫استراتژی‬ ‫از‬ ‫استفاده‬ ‫با‬ ‫كاوشگران‬ ‫این‬
‫پرداختند‬ ‫مرتبط‬ ‫بروندادهای‬ ‫طریق‬ ‫از‬ ‫سئوال‬ ‫اتوماتیك‬ ‫گسترش‬ ‫فنون‬ ‫همراه‬ ‫به‬ ‫قدیمی‬.
▪‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫از‬ ‫كارآمد‬ ‫استفاده‬:‫با‬ ‫تعامل‬ ‫توانایی‬ ‫كاوشگران‬ ‫از‬ ‫گروه‬ ‫این‬
‫محیط‬ ‫با‬ ‫مطابق‬ ‫را‬ ‫خود‬ ‫قدیمی‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬ ‫رفتارهای‬ ‫توانستند‬ ‫و‬ ‫داشتند‬ ‫را‬ ‫جدید‬ ‫نظام‬
‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫از‬ ‫موثر‬ ‫شكل‬ ‫به‬ ‫و‬ ‫دهند‬ ‫تغییر‬ ‫جدید‬‫كنند‬ ‫استفاده‬ ‫جدید‬.

9. ‫استراتژی‬ ‫این‬ ‫كه‬ ‫زیرا‬ ‫باشد‬ ‫نمی‬ ‫آمیز‬ ‫موفقیت‬ ‫دوم‬ ‫و‬ ‫اول‬ ‫گروه‬ ‫های‬ ‫استراتژی‬
‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫چنین‬ ‫هم‬ ‫و‬ ‫گیرد‬ ‫نمی‬ ‫قرار‬ ‫تایید‬ ‫مورد‬ ‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫توسط‬ ‫ها‬
‫گیرد‬ ‫می‬ ‫قرار‬ ‫استفاده‬ ‫مورد‬ ‫كارآمد‬ ‫نا‬ ‫طور‬ ‫به‬ ‫جدید‬.
‫با‬ ‫كار‬ ‫تجربه‬ ‫كه‬ ‫كاوشگرانی‬ ‫بیشتر‬ ‫كه‬ ‫شد‬ ‫مشخص‬ ،‫مشاهدات‬ ‫اساس‬ ‫بر‬
‫تعامل‬ ‫های‬ ‫استراتژی‬ ‫با‬ ‫را‬ ‫استراتژی‬ ‫این‬ ،‫داشتند‬ ‫را‬ ‫بولی‬ ‫جستجوی‬ ‫استراتژی‬‫ی‬
‫كه‬ ‫شد‬ ‫مشاهده‬ ‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫از‬ ‫استفاده‬ ‫در‬ ‫و‬ ‫نمودند‬ ‫تركیب‬ ‫خوبی‬ ‫به‬
‫را‬ ‫شده‬ ‫بندی‬ ‫رتبه‬ ‫های‬ ‫برونداد‬ ‫و‬ ‫خودكار‬ ‫مرتبط‬ ‫بازخوردهای‬ ‫كاوشگران‬ ‫همه‬
‫دادند‬ ‫قرار‬ ‫استفاده‬ ‫مورد‬.

10. ●‫گیری‬ ‫نتیجه‬
‫استفاده‬ ‫در‬ ‫متفاوت‬ ‫های‬ ‫تجربه‬ ‫با‬ ‫اشخاص‬ ‫كه‬ ‫شد‬ ‫مشخص‬ ‫مطالعه‬ ‫این‬ ‫پایان‬ ‫در‬
‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫از‬-‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫از‬ ‫تجربه‬ ‫بدون‬-‫با‬ ،
‫كار‬ ‫به‬ ‫را‬ ‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ،‫كارآمد‬ ‫طور‬ ‫به‬ ‫قادرند‬ ‫آموزش‬ ‫كمترین‬
‫گیرند‬.
‫نسبتا‬ ‫جدید‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫در‬ ‫رفته‬ ‫كار‬ ‫به‬ ‫رفتارهای‬ ‫میزان‬ ‫و‬ ‫عملكرد‬ ‫دامنه‬ ‫چه‬ ‫اگر‬
‫ارزش‬ ‫و‬ ‫كارایی‬ ‫مورد‬ ‫در‬ ‫باالیی‬ ‫توافق‬ ‫كاوشگران‬ ‫ولی‬ ‫باشد‬ ‫می‬ ‫تر‬ ‫گسترده‬
‫داشتند‬ ‫جدید‬ ‫نظام‬ ‫های‬.‫حیاتی‬ ‫تنها‬ ‫نه‬ ‫اطالعاتی‬ ‫جدید‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫ظهور‬ ‫بنابراین‬
‫باشد‬ ‫می‬ ‫نیز‬ ‫مطلوب‬ ‫بلكه‬
‫نظام‬ ‫با‬ ‫خود‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬ ‫رفتار‬ ‫ساختن‬ ‫هماهنگ‬ ‫با‬ ‫رسانان‬ ‫اطالع‬ ‫و‬ ‫كتابداران‬
‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫این‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬ ‫از‬ ‫كارآمد‬ ‫استفاده‬ ‫با‬ ‫و‬ ‫جدید‬ ‫های‬
‫های‬ ‫روش‬ ‫از‬ ‫استفاده‬ ‫به‬ ‫چندانی‬ ‫تمایل‬ ‫كه‬ ‫كسانی‬ ‫به‬ ‫را‬ ‫بهره‬ ‫بیشترین‬ ‫توانند‬ ‫می‬
‫برسانند‬ ‫ندارند‬ ‫نیاز‬ ‫مورد‬ ‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫در‬ ‫مستقیم‬ ‫و‬ ‫فعال‬.

11. ‫منابع‬
۱.‫رضا‬ ‫محمد‬ ،‫داورپناه‬" .‫الكترونیكی‬ ‫و‬ ‫چاپی‬ ‫منابع‬ ‫در‬ ‫پژوهشی‬ ‫و‬ ‫علمی‬ ‫اطالعات‬ ‫جستجوی‬."‫تهران‬:،‫چاپار‬
،‫دبیزش‬۱۳۸۲.
۲.‫كیوان‬ ،‫كوشا‬" .‫اینترنت‬ ‫كاوش‬ ‫ابزارهای‬:‫وب‬ ‫در‬ ‫جستجو‬ ‫امكانات‬ ‫و‬ ‫مهارتها‬،‫اصول‬. "‫تهران‬:،‫كتابدار‬۱۳۸۱.
۳.‫برایان‬ ،‫ویكری‬" .‫عمل‬ ‫و‬ ‫نظر‬ ‫در‬ ‫رسانی‬ ‫اطالع‬ ‫علم‬."‫مشهد‬ ،‫پهلو‬ ‫فرج‬ ‫عبدالحسین‬ ‫ترجمه‬:‫فردوسی‬ ‫دانشگاه‬
،‫مشهد‬۱۳۸۰.
۴.‫علی‬ ،‫گزنی‬" .‫خودكار‬ ‫اطالعات‬ ‫بازیابی‬ ‫های‬ ‫نظام‬ ‫در‬ ‫كاربران‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬ ‫فرایند‬ ‫بررسی‬."‫و‬ ‫كتابداری‬ ‫فصلنامه‬
‫جلد‬ ،‫رسانی‬ ‫اطالع‬۵‫شماره‬ ،۴،۱۳۸۱.
۵.‫اعظم‬ ،‫ادهمی‬".‫چیست؟‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬ ‫رفتار‬ ‫و‬ ‫یابی‬ ‫اطالع‬."‫دوره‬ ،‫رسانی‬ ‫اطالع‬ ‫فصلنامه‬۱۹‫شماره‬ ،۳‫و‬۴،
۱۳۸۳.
۶.‫الهه‬ ،‫ملكی‬" .‫پیاپی‬ ‫كاوش‬ ‫و‬ ‫جویی‬ ‫اطالع‬ ‫فرایند‬:‫تعامل‬(‫مستقیم‬ ‫غیر‬ ‫پیاپی‬ ‫كاوش‬. ")‫پژوهشگا‬ ‫الكترونیكی‬ ‫مجله‬‫ه‬
‫دوره‬ ،‫ایران‬ ‫علمی‬ ‫مدارك‬ ‫و‬ ‫اطالعات‬۵‫شماره‬ ،۱،۱۳۸۴.
۷.“ Information seeking behavior in new searching environments”. Colleen cool , …[et
all] , ۲۰۰۲,[ on- line], available: www.Librarysupportstaff.Com.
۸. Bates, Marcia J. .“Toward am integrated model of information seeking an
searching”. Los Angeles: California university, ۲۰۰۲,[ on- line].
۹. http://www.Kent.K ۱۲. wa.us/library
۱۰. www.big ۶. com