Downloaded 20 times
Uploaded bysomporn Isvilanonda
ทิศทางการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร ฯ
ความเป็นมาของการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตรในอดีต การเปลี่ยนแปลงบริบทของโลก การเปลี่ยนแปลงบริบทในประเทศ ทิสทางและความท้าทาย
ทิศทางการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร ฯ
- 1. ทิศทางการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร เศรษฐศาสตร์อาหาร ธุรกิจการเกษตร และเศรษฐศาสตร์ทรัพยากร ในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 รศ.สมพรอิศวิลานนท์ สถาบันคลังสมองของชาติ การอภิปรายในงานประชุมเชิงปฎิบัติการ เรื่อง ทิศทางการพัฒนาการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์ เกษตร เศรษฐศาสตร์อาหาร ธุรกิจการเกษตรและเศรษฐศาสตร์ทรัพยากรในประเทศไทย ณ โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนเวนชั่น วันที่ 21 กรกฎาคม 2560 เวลา 10-11.30 น. สถาบันคลังสมองของชาติ
- 2. 1. ความเป็ นมาของวิชาการด้านเศรษฐศาสตร์ เกษตรในศตวรรษที่20 ทิศทางการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร เศรษฐศาสตร์อาหาร ธุรกิจการเกษตร และเศรษฐศาสตร์ทรัพยากร ในช่วงต้นศตวรรษที่ 21
- 3. 1.1 ความเป็ นมาของสาขาวิชาเศรษฐศ่าสตร์เกษตรใน USA จากการประชุมของ American Economic Association ในปี 1892 ซึ่งได ้มีการ อภิปรายถึงปัญหาความตกตํ่าของราคาสินค ้าเกษตรและหาทางแก ้ไข เพื่อให ้ เกษตรกรในอเมริกามีสวัสดิภาพและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ได ้นําไปสู่การหารือกันถึง การเรียน การสอน และการวิจัยทางด ้านเศรษฐศาสตร์เกษตร ในปี 1909 University of Wisconsin ได ้จัดตั้ง Dept. of Agr. Economics ในขณะที่ Iowa Sate U. ได ้เปิดการสอนในวิชา Economics Aspects of Agriculture ใหักับนักศึกษาปริญญาโท ในปี 1910 ได ้มีการรวมตัวกันจัดตั้งเป็น American Farm Management Association และได ้เปลี่ยนชื่อเป็น American Farm Economic Association ในปี 1919 (Talor and Talor, 1952) ในช่วงต ้นศตวรรษที่ 20 u. of Illinois ได ้เริ่มต ้นการสอนวิชาการตลาดสินค ้า เกษตร และในปี 1911 U. of Minnesota และ U. of Wisconsin ได ้จัดตั้งสํานักวิจัย ทางเศรษฐศาสตร์เกษตรขึ้น รวมถึงการวิจัยทางการตลาด การจัดตั้งสาขาธุรกิจ การเกษตรขึ้นที่ Cornel U. และ Pen. State U. เป็นต ้น รวมถึงการจัดตั้งภาควิชา เศรษฐศาสตร์เกษตรและอาหารขึ้นที่ Michigan State U. และ Food and Resource Economics ขึ้นที่ U of Florida เป็นต ้น ส่วนการศึกษาในเรื่องทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล ้อมจะมีขึ้นทั้งในสาขาเศรษฐศาสตร์ และเศรษฐศาสตร์เกษตร 3
- 4. 1.2 การก้าวไปของ FieldArea และการแตกตัวของ Subject 4 ทั้งนี้ในช่วงต ้นศตวรรษที่ 20 การเรียนการสอนด ้านเศรษฐศาสตร์เกษตรใน USA ได ้มุ่งเน้นกับประเด็นปัญหาของฟาร์มและการจัดการฟาร์ม เช่น หลักการตัดสินใจ การคัดเลือกฟาร์ม การตีมูลค่า การเช่าฟาร์ม การวัดประสิทธิภาพการผลิตของฟาร์ม ในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 การศึกษาด ้านเศรษฐศาสต์เกษตรได ้เชื่อมโยง ประเด็นด ้านอาหาร ธุรกิจการเกษตร และการจัดการทรัพยากร เข ้ามาในสาขา ตลอดจนมีการแตกตัวของสาขาวิชาเพื่อให ้ครอบคลุมในโซ่อุปทานสินค ้าเกษตร และการจัดการมากขึ้น ความสนใจนักเศรษฐศาสต์ในบทบาทของ technology เช่น การวัด TFP Growth โดย Solow (1957) มีแนวคิดในการใช ้เทคโนโลยีในการปรับระดับ production frontier Schultz(1964) ประเด็นเรื่อง technology และ R&D ต่อมา ได ้นําไปสู่การประยุกต์ใช ้เพื่อตอบคําถามในประเด็นต่างๆในด ้านการผลิต เช่น ได ้ ขยายความถึงบทบาทขององค์กรในการลงทุนค ้นคว ้าเทคโนโลยี การ แพร่กระจายของเทคโนโลยี (Hayami and Ruttan, 1971) การนําไปประยุกต์ใช ้ กับการวัด biased technological change (Binswanger, 1974) ตลอดจน การศึกษาประเด็นทางด ้านเทคโนโลยีต่อการลงทุนวิจัยด ้านการเกษตร (Evanson (1975); Evanson and Pray (1991) เป็นต ้น
- 5. ความพยายามของนักเศรษฐศาสตร์ในการอธิบายของปรากฎการณ์ในเรื่องความ เสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล ้อมผู้มีบทบามสําคัญเช่น Gordon (1954)ได ้อธิบายถึงปรากฎการณ์ที่นําไปสู่ over exploitation ใน Nat. resource use ประเด็นเรื่อง externality external cost ได ้อธิบายโดย Turvey (1960) ทําให ้private cost แตกต่างไปจาก social cost นอกจากนี้ Coase (1960) ได ้นําเสนอแนวคิดการใช ้กลไกตลาดในการเจรจาต่อรองหากเกิดผล กระทบภายนอก เป็นต ้น จากองค์ความรู้ดังกล่าวเป็นที่มาของการขยายตัวของ สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล ้อม ทิศทางขององค์ ความรู้เกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล ้อม ตลอดจนการแสวงหามาตรการ ในการจัดการ 1.2 (ต่อ) 5 การใช ้หลักเศรษฐศาสตร์เพื่ออธิบายถึงนโยบายราคา ความมั่นคงอาหาร นโยบายอาหาร และพฤติกรรมผู้บริโภคอาหาร ผู้เป็นกําลังหลักสําคัญในการสร ้าง องค์ความรุ้ในด ้านนี้ เช่น Timmer (1983); Deaton (1980) นอกจากนี้ความก ้าวหน้าของการเจรจา GATT และการปฏิรูปสู่องค์ WTO ได ้เปิด ประเด็นการเปิดเสรีทางหการค ้า และการการขยายตัวของการเรียนการสอนในด ้าน เศรษฐศาสตร์การค ้าระหว่างประเทศ พร ้อมๆกับงานศึกษาวิจัยในด ้านดังกล่าว ตามมา
- 6. 1.2 (ต่อ) แต่นับจากทศวรรษ1950 เป็นต ้นมา เมื่อคอมพิวเตอร์เทคโนโลยีได ้พัฒนา ก ้าวหน้าไปอย่างรวดเร็ว การผสมผสานเทคนิคและเครื่องมือการวิเคราะห์ทั้งทาง คณิตศาสตร์และสถิติต่อประเด็นปัญหาการวิจัยทางด ้านเศรษฐศาสตร์เกษตรมีมากขึ้น Quantitative approach ได ้เข ้ามามีบทบาทเสริมทั้งในด ้านการวิเคราะห์และการ ทดสอบ และเกิดวิชา math. economic , Econometric , statistic for economist ตามมา 6 การวิเคราะห์ในเชิง optimization model; linear and non-linear programming models; simulation model; dynamic programming model รวมถึงการวิเคราะห์ในลักษณะของ stochastic model นอกจากนี้หลักของ duality theory ซึ่งเกี่ยวข ้องกับ profit function; cost function ทั้งในรูปของ tran-slog function และในรูปอื่นๆ ซึ่งได ้นํามาใช ้ในการแสดงความสัมพันธ์ของการผลิต/ กิจกรรมการผลิตหรือการค ้า ในลักษณะต่างๆ เช่น auto-regressive technique, co-integration และ choice modeling รวมถึง experimental economics การพัฒนา Smart phone ในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ได ้เกิด evolution ของ รูปแบบการตลาดสินค ้าเกษตรและอาหาร และพฤติกรรมการบริโภคอาหาร รวมถึงด ้าน Agribusiness อย่างมากส่งผ่านไปสู่ศตวรรษที่ 21 ตามมา
- 7. 2. การเปลี่ยนแปลงของบริบทโลก 7 สถาบันคลังสมองของชาติ สถาบันคลังสมองของชาติ ทิศทางการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร เศรษฐศาสตร์อาหารธุรกิจการเกษตร และเศรษฐศาสตร์ทรัพยากร ในช่วงต้นศตวรรษที่ 21
- 8. 8 ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี เป็ นปัจจัยสําคัญในการสร้างขีด ความสามารถการขยายโอกาสด้านการแข่งขัน รวมถึงการสร้างคุณค่าและ มูลค่าในตัวของสินค้า Knowledge Technology/ innovation Competitive advantage Competitiveness Information Technology NanotechnologyBiotechnology ทําให้โลกได้ก้าวจาก Factor Driven Economy ของระบบเศรษฐกิจแบบเดิม ไปสู่ Innovation Driven Economy หรือที่เราเรียกว่า “Knowledge-based Economy” หรือ New Economy ในประเทศที่มีการเกษตรเป็ นองค์ประกอบที่สําคัญจะปรับตัวจาก Agr. Base Economy ไปสู่ Bio-base Economy 2.1 ความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีที่เติบโตและขยายตัว
- 9. 2.2 ความก้าวหน้าในเทคโนโลยี่ด้านข้อมูลข่าวสารและ การเข้าสู่ยุค digitaleconomy การขยายตัวของการยอมรับในนวัตกรรมดังกล่าว • นําไปสู่กิจกรรมการผลิตและการบริโภคที่ประหยัดต ้นทุน • ก่อให ้เกิดการการขยายตัวของตลาดการค ้าและรูปแบบของ การค ้า รูปแบบของการบริโภค ที่กว ้างขวางขึ้น และเป็นพลวัต มากขึ้น • การเข ้าสู่แง่มุมต่างๆของโลกเป็นไปอย่างสะดวกและรวดเร็ว 9 ด้าน production ด้าน ตลาดและการเข้าถึงผู้บริโภค
- 10. 10 ความมั่นคงทางอาหาร นํ้า และพลังงานจะมีความสําคัญกับความเป็ นอยู่ ของประชากรโลก ไปพร้อมๆกับแนวคิดสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนการเป็ นมิตรกับ สิ่งแวดล้อม รวมถึงทิศทางของการพัฒนาสู่ SDG ของ เกิดกระบวนการบรูณาการของสาขาวิชาเพื่อพัฒนาแนวคิดในการใช้และ การจัดการทรัพยากรอย่างเห็นคุณค่า การเพิ่มมูลค่า รวมถึงแนวคิดของ การใช้ทรัพยากรแบบไม่มีของเหลือทิ้ง(Zero-waste) หรือการนํามาใช้ ใหม่ หรือใช้แล้วไม่หมดไป การมุ่งสู่เศรษฐกิจสีเขียวหรือ green economy จะทําให้เกิดการปรับเปลี่ยน การศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร เศรษฐศาสตร์ เศรษฐศาสตร์อาหาร ธุรกิจ การเกษตร และรวมถึงการจัดการทรัพยากร ต้องปรับตัวโดยและจะต้องผูกโยง ด้านวิทยาศาสต์ชีวภาพมากขึ้นในหลายมหาวิทยาลัยจึงสร้างพันธกิจร่วม โดยรวมการศึกษาด้านเศรษฐศาสต์เกษตร เศรษฐศาสตร์อาหารและ เศรษฐศาสตร์ทรัพยากรเข้ากับ Bio-science 2.3 ความก้าวหน้าสู่ยุคพลังงานสะอาดและการเป็ น bio- base economy
- 11. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลกนําไปสู่ความแปรปรวนของปริมาณ นํ้าฝนและอุณหภูมินํามาซึ่งความเสี่ยงต่อการผลิตทางการเกษตรเพิ่มมาก ขึ้นเป็ นทวีคูณ 11 ข้อกังวลในเรื่องดังกล่าวนําไปสู่การทบทวนในเรื่องการใช ้ทรัพยากรและ สิ่งแวดล ้อมของโลก และรวมถึงการนําประเด็นไปผูกเชื่อมโยงกับกฎกติกาทาง การค ้า โดยเฉพาะในประเด็นเกี่ยวกับ green house gas ; carbon footprint; carbon credit เป็นต ้น การเชื่อมโยงของภาวะโลกร้อนสู่ประเด็นทางการค้า 2.4 การขยายตัวของความรุนแรงการเปลี่ยนแปลงด้าน ภูมิอากาศโลกและการเกิดผลกระทบในวงกว้าง
- 12. 2.5 การก้าวไปของนโยบายการค้าเสรีและการขยายตัว ของกลุ่มเศรษฐกิจการค้าและกฎกติกาใหม่ๆ สถาบันคลังสมองของชาติ การค้า มีแนวโน้มของความ ร่วมมือในแต่ละภูมิภาคเพิ่มมาก ขึ้นตลาดการค ้าโลกขยายตัว แต่ จะตามาด ้วยความต ้องการใน สินค ้าที่มีคุณภาพและมาตรฐาน มีกฎกติกาการค้าใหม่ๆ พัฒนาไปสู่มาตรการการกีดกัน ทางการค ้าที่ไม่ใช่ภาษี (NTB) ความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจ และการค ้าระหว่างประเทศมีมาก ขึ้น
- 13. 13สถาบันคลังสมองของชาติ การเพิ่มขึ้นของประชากรโลกกับแรง กดดันเรื่องความไม่มั่นคงทางอาหาร การเพิ่มขึ้นของประชากรโลกกับ การเป็นสังคมของผู้สูงวัย สังคมผู้สูงวัยกับการบริโภคอาหาร 2.6 การเพิ่มขึ้นของประชากรโลกกับแรงกดดันด้าน อาหาร มิติด้านความเหลื่อมลํ้า ความยากจน และการก้าว สู่สังคมของผู้สูงวัย
- 14. 3.การเปลี่ยนแปลงบริบทภายในประเทศ 14 สถาบันคลังสมองของชาติ สถาบันคลังสมองของชาติ ทิศทางการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร เศรษฐศาสตร์อาหาร ธุรกิจการเกษตรและเศรษฐศาสตร์ทรัพยากร ในช่วงต้นศตวรรษที่ 21
- 15. 3.1 ยุทธศาสตร์ชาติ 20ปี Thailand 4.0 และการปฎิรูปการเกษตร ที่มา:ปรับปรุงจาก Suvit Maesincee “Thailand 4.0” ใน http://www.ait.ac.th/news-and-events/2016/news/1thailand-4.0-english-dr.- ยุทธศาสตร์ ชาติ 20 ปี ประเทศ ไทย 4.0 Food, ag. and bio tech. ปรับโครงสร้างการเกษตรให้ทันกับ การ เปลี่ยนแปลง ทางการค้า ความก้าวหน้า เทคโนโลยีและ นวัตกรรม การเปลี่ยนแปลง พฤติกรรมของผู้บริโภคสู่ อาหารปลอดภัย ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี เป้ าหมายสู่ความมั่นคง มั่ง คั่ง และยั่งยืน Food tech. as one of new growth engines Model ประเทศไทย 4.0
- 16. 3.2 การเปลี่ยนแปลงโครงสร้าง Infrastructureของ ประเทศและNew Economic Corridor การพัฒนาในโครงสร้างด้านการคมนาคมขนส่ง การลงทุนวิจัยในเชิง Area Base ได้นําไปสู่การเปลี่ยนแปลง rural economic activities และเกิดขึ้น ของเศรษฐกิจชุมชนรูปแบบใหม่ การผลิตและการค้าของชุมชนสามารถเชื่อมต่อกับตลาดสมัยใหม่ และ ตลาดระหว่างประเทศ มีการผลิตสินค้าที่มีลักษณะจําเพาะ มีคุณภาพ ได้ มาตรฐาน นําไปสู่การเปลี่ยนแปลงในการใช้ทรัพยากร สิ่งแวดล้อม และการ ลงทุน ของชุมชน ทิศทางของการทําการเกษตรจะมีรูปแบบของการเป็ น ธุรกิจ ฟาร์มมากขึ้น มีการนํานวัตกรรมมาสร้างคุณค่าและมูลค่า ให้กับตัวสินค้า ไปพร้อมๆกับการหดตัวลงของครัวเรือนเกษตร
- 17. 3.3 การก้าวไปของประเทศจาก Agricultural-Base Economyสู่ Bio-Base Economy การพัฒนาการในรูปแบบของอุตสาหกรรม อาหาร (food Industry) และอุตสาหกรรม การเกษตรที่เป็น non-food ขยายตัว มีการปรับเปลี่ยนภาคการเกษตรสู่การ เป็นฐานการผลิตและการสร ้างความสมดุล ด ้านพลังงานสะอาด
- 18. Citric acid industry Feedmill industry Ethanol industry Mono sodium glutamate industry Paper industry Glue industry Textile industry Food industry Domestic Domestic Domestic 3.3 (ต่อ) Pellet mills Cassava chip exporters Down stream production Middle stream production Up stream production Middlemen/ Assemblers Local central markets Cassava flour mills Flour exporters Export Export Farmers produced cassava roots
- 19. Cassava roots Cassava pellets Cassava Chips Cassava flour Paper Animal Feeds Ethanol Organic acid Modified starch Flouras a raw materials TextilePlywood Physical process Polyols;Sobitol;mannitol Dextrinized starch Bio- technology process Chemical process Pregelatinized starch Modified starch with heat Tapioca starch Acid thinned starch Starch ether Hydroxy-propyl starch Acetylated starch Oxidized starch Glucose; fructose;sweetener Amino acid; glutamat;lysine Organic acid;lactic acid;citric acid Alcohol;Ethanol Down stream production Middle stream production Up stream production
- 20. กิจกรรมทางการเกษตรจะมีการผสมผสานการท่องเที่ยวเชิงเกษตรสู่พื้นที่ การเกษตรของชุมชน เพื่อให ้เกิดมูลค่าเพิ่มจากกิจกรรมการทําฟาร์ม เกิดพัฒนาการในรูปแบบสินค้าและการขายสินค ้าที่เป็นสิ่งแวดล ้อม ได ้แก่ green environment อากาศบริสุทธิ์ และวิถีชีวิตชนบท รูปแบบของสินค ้า Niche ขายตัวไปพร ้อมๆกับการเติบโตของ ตลาดทางเลือก วิสาหกิจชุมชน การขายผลผลิตการเกษตรใน แหล่งที่ตั้งแทนที่การนําไปขายสู่ตลาดในเมือง 3.4 การใช้นวัตกรรมเชื่อมต่อการเกษตรสู่การเป็ นแหล่ง ท่องเที่ยวเชิงเกษตรนิเวศ
- 21. 21 3.5 Transforming AgricultureAs a Regional and Global Food Hub Responding to the need and interest of consumers in domestic and global markets Developing food technology and quality in comply with international food and safety standards Adopting WTO agreements on SPS measures for food quality and safety standards and other related agreements on trade. Investing in innovation for agro-industry food processing. Certifications, Inspection, Testing, Health-related labeling Environmental protection,.
- 22. 22 ที่มา: ดัดแปลงจากมนตรี คงตระกูลเทียน2554 3.5(ต่อ) สถาบันคลังสมองของชาติ การผลิตจะให้ความสําคัญกับ มาตรฐานในระบบการผลิต รูปแบบการบริโภคที่กําลัง เปลี่ยนแปลงทําให้เกิดทางเลือก ในระบบการผลิต
- 23.
- 24. Source: Excerpt fromStef de Haan referred by J. Qi Nature System Economic System Political System Environ. System Food Systems Social System Production System Thinking of new agriculture and food security 4.1 ทิศทางและความ ท้าทายที่ 1
- 25. + New Technology Knowledge Management New Demand Existing Resource Endowment People Natural resources Cultural values Indigenous Knowledge “Thainess” Repackaging/Branding RealProducts & Services Value Creation Balancing Economic & Social investment การเชื่อมต่อ New Innovative Products with New Demand Using new innovation and knowledge management in creating new products and matching them with new market demand. Source: Modified from NESDB 4.2 ทิศทางและความท้าทายที่ 2
- 26. ที่มา: อาคม เต็มพิทยาไพสิฐมสศช, 2554 4.3 ทิศทางและความท้าทายที่ 3 เกิดกรอบแนวคิดในการใช ้พื้นที่และทรัพยากรเท่าเดิมแต่ทําอย่างไรจะสร ้าง สินค ้าที่มีทั้งคุณค่าและมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น มีการนําเอาทุนทางสังคมและทุนทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล ้อมมา สร ้างการขับเคลื่อนและเป็นจุดขายทางการตลาด สถาบันคลังสมองของชาติ การใช้นวัตกรรมและความคิดสร้างสรรค์ในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและ การค้า
- 27. 4.4 ทิศทางและความท้าทายที่ 4 การใช้หลักเศรษฐศาสตร์เพื่อการวิเคราะห์และ อธิบายปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้นภายใต้ระบบเศรษฐกิจ กระแสใหม่ ที่มา:คณะกรรมการขับเคลื่อนเศรษฐกิจกระแสใหม่ อ ้างในhttps://www.nstda.or.th/th/news/5049-bio-economy เป็นระบบเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด ้วยนวัตกรรม เทคโนโลยี และความคิดสร ้างสรรค์ เป็นระบบเศรษฐกิจที่ผสมผสาน วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี นวัตกรรม และภูมิปัญญา
- 28.