ერთი დღე განჯაში
(აზერბაიჯანი)
2017 წ. აპრილი
მ. პიტიურიშვილი
განჯა
საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვარი
წითელი ხიდი ქართული ხუროთმოძღვრების
მნიშვნელოვანი ძეგლია მდინრე ხრამზე. აშენებულია
ქართლის მეფის,როსტომის მიერ XVII საუკუნის შუა
წლებში..
ხიდის ბურჯებში არის სხვადასხვა სახის
სათავსოები, რომლებიც შესაძლოა გამოყენებული
ყოფილიყო საბაჟოდ, სადარაჯოდ ან ქარავნების
დასასვენებლად.
ხიდზე გადიოდა თბილისიდან წინა აზიის
ქვეყნებისკენ მიმავალი საქარავნე გზა, საიდანაც
შემდეგ აზიის და ევროპის ქვეყნებში შეიძლებოდა
გასვლა. ხიდს საქართველოს ეკონომიკური და
პოლიტიკური მდგომარეობისათვის დიდი
მნიშვნელობა ჰქონდა.წითელი ხიდი
წითელი ხიდი
• ხიდი არასოდეს დანგრეულა და არც ჩატეხილა,
თუმცა მას მაინც ეძახიან „გატეხილ ხიდს“ რადგან
მასთან ახლოს მდებარეობს ძველი ხიდის ნაშთები,
რომლისაგან მხოლოდ ბურჯებიღაა შემორჩენილი.
• დღეს წითელი ხიდი ასე გამოიყურება და
აზერბაიჯანელმა მესაზღვრეებმა ახლოსაც არ
მიგვიშვეს სურათის გადასაღებად.
შამქორის
ციხე
1195 წელს გაიმართა შამქორის ბრძოლა:
ადარბადაგანის მმართველმა აბუ-ბექრმა საქართველოს ყმადნაფიცი შირვანის შაჰი დაამარცხა
და შეავიწროვა. შირვან-შაჰმა საქართველოს შეაფარა თავი და დახმარება ითხოვა.
თამარ მეფის ბრძანებით ქართული ლაშქარი შეიკრიბა, რომელსაც დავით სოსლანი
მეთაურობდა. ბრძოლა ქართველთ ძლევამოსილი გამარჯვებით დამთავრდა. ქართველებს
დიდძალი ნადავლი დარჩათ: 12000 ტყვე, 40 ავაზა, 20000 ცხენი, 7 000 ჯორი, 15 000 აქლემი და
სხვა აურაცხელი ნადავლი. შალვა ახალციხელმა ხელში ჩაიგდო ბაღდადის ხალიფას მიერ აბუ-
ბექრისადმი გაგზავნილი დროშა, რომელიც მეფე თამარმა ხახულის მონასტერს შესწირა.
შორიდან ასეთი ჩანს შამქორის ციხე...
ამჟამად არქეოლოგიური სამუშაოები მიმდინარეობს და
ვიზიტორებს არ უშვებენ...
სხვათა შორის, აქ ეახლა გიორგი VII თემურლენგს ზავისთვის 1401
წელს...
განჯა
ქალაქის ლოგომ გამაკვირვა,
გამამხიარულა და ცოტა არ იყოს...
შემაშფოთა 
• ქალაქი მდებარეობს განჯა-ყაზახის
დაბლობზე მდინარე განჯაჩაიზე,
რომელიც მტკვარს უერთდება.
• ამბობენ, რომ იგი იყო ისტორიული
რანის ცენტრი (?).
განჯა ქალაქის სახელი სიმდიდრეს
უკავშირდება - განძი! რაც
იმით აიხსნება, რომ
აბრეშუმის გზაზე
მდებარეობა ხელს უწყობდა
მას გამდიდრებულიყო და
სამხრეთ კავკასიის
უძლიერესი ქალაქი
ყოფილიყო
• თურქმენ-ჩაის ხელშეკრულება რუსეთსა და ირანს შორის 1828
წლის 10 (22) თებერვალს.
• რუსეთის მხრიდან ინფანტერიის გენერალი პასკევიჩი, ირანის
მხრიდან პრინცი აბას მირზა. (რუსული მხრიდან
ხელშეკრულების პირობები შეიმუშავა ალ. გრიბოედოვმა).
ეს ნაჯახები
ალბათ რუსული
ძალის სიმბოლოა.
სკამის თაღსაც
რუსულად
აწერია:
"Тише едешь
дальше будешь".
კიდევ ერთი მაგალითი, რა თავგანწირვით ცდილობენ
საკუთარი ისტორიის შექმნას:
ეს ბაბექია, რომელიც იმ დროს ცხოვრობდა, როცა
დღევანდელ აზერთა წინაპარი შუა აზიის
ტრამალებიდან ჯერ არ იყო გამოსული, მაგრამ დღეს
დაბეჯითებით ამბობენ და სჯერათ, რომ ბაბექი მათი
წინაპარია, ხოლო თვითონ ალბანელთა კულტურის
მემკვიდრეები არიან!
ბაბექი - IX საუკუნე
ქვის ხანა - ნადირობა დათვზე
განჯა - მაკეტი
ასე გამოიყურებოდა
განჯა
XIX საუკენეში
ჯავად ხანი
ჯავად
ხანი
1805 წელს პავლე ციციანოვის
სარდლობით რუსეთის ჯარმა
იერიშით აიღო განჯის ციხე.
ჯავად-ხანი ბრძოლაში დაიღუპა.
განჯის სახანო გაუქმდა და მისი
ტერიტორია რუსეთმა მიიერთა.
რუსებთან ბრძოლაში ციხის
დაცვისას დაიღუპა განჯის
უკანასკნელი ხანი, მისი ვაჟი
და მეუღლე
ჯავად ხანის საფლავის ქვა
რუსეთი ამიერკავკასიაში თურქმანჩაის
ზავი
1813 წლის გულისტანის ზავით
ირანმა სხვა ტერირორიებთან ერთად
რუსეთს დაუთმო განჯა.
1828 წელს თურქმანჩაიში
დადებულმა ზავმა ეს პირობებიც
განამტკიცა რუსეთი სრულად
დაეუფლა აღმოსავლეთ
ამიერკავკასიას.
ახალი დროის ტრაგედია
1990 წლის 21 იანვარი -
რუსული ტანკები
ბაქოში
1990 წლის 21
იანვარი...
აზერბაიჯანი
არასოდეს
დაივიწყებს ამ დღეს
მუზეუმი კი არა, კაფეც არ
არსებობს ამისი ძეგლის
გარეშე!
(ამათი სტალინი ესაა!)
ნიზამი განჯელის მუზეუმი
უძვირფასესი აბრეშუმის ფარდაგები ნიზანის პოემის
„ლეილმეჯნუნიანის“ ეპიზოდების შინაარსით
ნიზამის აკლდამა
• როგორ აკოწიწებენ, ქმნიან და
უფრთხილდებიან საკუთარ
კულტურას!
• ნიზამის ნეშტი ან არის, ან - არა...
• მაგრამ ხსოვნა და პატივი ხომ არის
შთამომავლობის მხრიდან?!
ესეც ნიზამის აკლდამა
?
განჯის კარი
გუშინ და დღეს
შაჰ აბასის აბანო
განჯაში ბევრი სკვერი და ბაღია, ყველა
სუფთა და მოვლილი!
ამ პატარა ძეგლებმა ძალიან გაგვამხიარულა...
ჰეიდარ ალიევის პარკი
ტრიუმფალური
თაღია
1:1
აქ წვიმა დიდი იშვიათობაა,
მაგრამ ყოველი
შემთხვევისთვის ურნა
მაინც დაცულია
ნალექისაგან!
განჯის ყველა ნაგებობის ფასადი აგურითაა მოპირკეთებული.
მე ამ ქალაქს აგურის ჰარმონია ვუწოდე
ეს სასახლე საქართველოს პარლამენტის შენობის ტყუპისცალია, ესეც
გერმანელ ტყვეებს აუშენებიათ 40-იან წლებში
ქალის ძეგლი განჯაში!
ვერ დავადგინე ვინაა...
ყველაფერს მათი კულტურული ნიშანი აქვს:
თანამედროვე ავტობუსის მოსაცდელი თუ ლამპიონები!
ბოთლებით აგებული სახლი
ქარიანი და შთაბეჭდილებებიანი დღის ბოლოს
ხომ არ დაგღალეთ?

შამქორი&განჯა