SlideShare a Scribd company logo
1 of 8
Оқушы: Иманбай Бакытжан Махамбетұлы
Жетекші оқытушысы: Айтқұл Мейіржан Сметұлы
Шымкент аграрлық колледжі, Шымкент қаласы
Шығармашылық жұмыстың тақырыбы: Тракторлар мен автомобильдердің
қозғалтқыштарының түрлері
Тракторлар мен автомобильдердің қозғалтқыштарының түрлері
Қозғалтқыш бірқалыпты жұмыс істеуі үшін цилиндрлерге жанғыш қоспа белгілі
пропорцияда (карбюраторлы двигательде) немесе отынның белгілі бір мөлшері нақты бір
кезенде жоғары қысыммен (дизельді двигательде) берілуі тиіс. Үйкелісті, отын жіберуді,
сызылып мұқалуды және тез тозуды болдырмау және жұмыс шығынын азайту үшін
үйкелетін детальдар майланады. Цилиндрлерде қалыпты жылу режимін жасау мақсатында
қозғалтқыш салқындатылады. Жоғары сығылу дәрежесі кезінде дизельді двигательді
қолмен оталдыруға болмайды. Оны іске қосқыш құрылғымен жабдықтайды.
Тракторларға, комбайндарға және автомобильдерге орнатылатын барлық двигательдердің
конструкциялык схемасы бір типтес және де белгілі бір функцияны атқаратын
механизмдер мен жүйелерден тұрады.
Тракторға немесе өздігінен жүретін комбайнға орнатылатын дизельді қозғалтқыш
мынадай механизмдер мен жүйелерден тұрады.
Кривошипты-шатунды механизм поршеньдердің тура сызықты козғалысын иінді біліктін
айнымалы қозғалысына келтіреді, мұның өзі механикалық энергияның берілісі үшін,
трактордың жетекші доңғалақтарын, комбайндар мен ауыл шаруашылық машиналарының
жұмысшы органдарын қозғалысқа келтіруде өте қолайлы болып саналады.
Газ таратқыш механизмі клапандар жұмысын басқарады, мұның өзі поршеньдердің
белгілі бір қалпында қозғалтқыш цилиндрлеріне ауа жіберуіне, оны белгілі бір қысымда
сығып тұруға және цилиндрлердегі пайдаланылған газды шығаруға мүмкіндік береді.
Қоректендіру жүйесі отынның белгілі бір мөлшерін нақты бір кезеңде тозаңдатылған
күйінде қозғалтқыш цилиндрлеріне беріп тұруды камтамасыз етеді.
Майлау жүйесі үйкелетін детальдарға майды үнемі беріп тұруды және ондағы қызуды
қайтаруды камтамасыз етеді.
Салқындату жүйесі жану камерасының кенересін катты қызудан корғайды және
цилиндрлерде қалыпты жылу режимін сақтайды,
Іске қосу жүйесі дизельді двигательді жүргізген кезде иінді білікті айналдыру үшін қажет.
Трактордың дизельді двигателіндегі әр түрлі жүйесінің құрамдас бөлшектерінің
орналасуы 12-суретте көрсетілген.
Двигательдердін комбайндық езгертілген түрі трактордың қуаты осындай базалық
двигательдерінен үйлестіріліп жасалған.
Өздігінен жүретін астык комбайндарының трактор двигательдерінің# айырмашылығы оған
қуат алу шкивтері жабдықталған. Иінді біліктің алдыңғы шетіне комбайнның жетекші
доңғалағы белдігін жетекке қосатын шкив орнатылған. Бұл шкив генераторды, су
насосын, желдеткішті және гидравликалық насосты жетекке косу үшін де пайдаланылады.
Иінді біліктің артқы шеті ілініс арқылы білікпен қосылған, оған комбайнның жұмыс
органдарының жетек шкиві орнатылған. Жұмысшы органдардың жетегін қосатын рычаг
комбайн кабинасында орналасқан.
Барлық астық жинайтын комбайндар түтікпен үрлеп толтырылатын дизельді
двигательмен жабдыкталған.
Двигательді электр стартерімен немесе іске қосқыш двигательмен оталдырады.
Комбайн двигателі рамаға орнатылған, ал ол молотилка корпусына бекітілген. Молотилка
корпусын қозғалтқыш дірілінен қорғайтын амортизаторларды молотилка рамасы мен
корпусы аралығына («Колос») немесе қозғалтқыш тірегі мен рама аралығына («Нива»)
орнатады.
Автомобильдің карбюраторлы двигателінің механизмдері мен жүйелері трактордың
дизельді двигателіндей, тек оның мынадай айырмашылығы бар:
автомобиль двигателінің қоректендіру жүйесі арнайы прибор — карбюраторда жанғыш
қоспа әзірлеуге және осы цилиндрлерге беруге арналған:
карбюраторлы двигательдің цилиндрлеріндегі жұмысшы қоспаны оталдыру үшін
оталдыру жүйесі орнатылған.
Автомобиль двигателінің құрамдас бөлшектерінің орналасуы 13суретте көрсетілген.
Іштен жанатын қозғалтқыштарды:
а) пайдалану мақсаты бойынша — көлік, стационарлы, арнайы болып бөлінеді.
б) пайдаланған отын түріне байланысты — жеңіл отын (бензин, газ), ауыр сұйық отын
(дизель, мазут).
в) Іштен жанатын қозғалтқыштар жанушы қоспаның пайда болу тәсілі бойынша:
қозғалтқыштағы сыртқы қоспаның пайда болатын, процесс цилиндірінің сыртында өтеді.
Оларға жататындары: карбюраторлы және газды қозғалтқыштар;
қозғалтқыштардағы ішкі қоспаның пайда болатын, процесс цилиндірде пайда болады.
г) Жанғыш қоспаның тұтандыру тәсілі бойынша, былай ажыратады:
сығылудан (дизельдер) қозғалтқыштағы тұтануы. Бұл қозғалтқыштарда отын жоғарғы
температурасы әсерінен, өздігінен тұтанады;
қозғалтқышты электр ұшқынымен ықтиярсыз тұтандыру (бензинді және газды);
д) Жұмысшы цилиндірін жаңа зарядпен толтыру тәсілі бойынша:
үрлеусіз қозғалтқыштар, оларға, ауаны кіргізу немесе жанғыш қоспаларды (жаңа зарядты)
кіргізу, піспек жүрісінің copy кезінде, цилиндірдегі сиретілу есебінен іске асырылады;
қозғалтқышты үрлеумен ауа кіргізіп немесе жұмысшы цилиндірге жанғыш қоспаны
кіргізіп - жаңа зарядты енгізеді.
е) Құрылмалық (конструктивті) нышаны бойынша:
цилиндірлерінің орналасуы бойынша: тік, горизонталды; V-түріндегісі; жұлдызша
түріндегі және т.б болып бөлінеді;
цилиндірлер саны бойынша - бір цилиндірлі және көп цилиндірлі;
піспек қозғалысын беру тәсілі бойынша - біліксіз, онда, піспектің қайтымды, үдемелі
қозғалысы, айналушыға түрленбейді, тікелей ауаны сығуға беріледі (біліксіз дизель -
сығымдағыш) немесе турбинаның газды жетегі (газдың біліксіз генераторы) және білікті,
ондағы піспек қозғалысы, бұлғақ пен айқалшық көмегімен, білікті айналдыру қозғалысы
түрленеді;
айналу жиілігі бойынша: баяу жүрісті, артық айналу жиілікті, тез жүргізгішті.
2 тактілі цикл
4 тактілі цикл
Цилиндрді жаңа жанғыш қоспамен толтыру тәсіліне орай Іштен жану қозғалтқышы
4-тактілі және
2-тактілі болып бөлінеді.
ж) Жанғыш қоспаны (отын мен ауадан құралатын) дайындау түріне қарай
сырттай және
іштей қоспа түзетін болып ажыратылады.
Сырттай қоспа түзетін Іштен жану қозғалтқышына
карбюраторлы (яғни сұйық отын мен ауа қоспасы карбюраторда түзілетін) және
газ араластырғыш (газ бен ауадан құралатын жанғыш қоспа араластырғышта түзіледі)
қозғалтқыштар жатады. Сырттай қоспа түзетін Іштен жану қозғалтқышының
цилиндріндегі жұмыстық қоспасы электр ұшқыны арқылы тұтанады.
Іштей қоспа түзетін қозғалтқыштарда (дизельде) алдын ала сығылу нәтижесінде қызған
ауаға бүркілген отын өздігінен тұтанады.
4 тактілі Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі енді білік 2 рет
айналып, поршень 4 рет әрлі-берлі жүру кезінде атқарылады. 1-тактіні жанғыш қоспаның
цилиндрге ену тактісі деп атайды. Бұл тактіде поршень жоғары өлі нүктеге жылжиды, сол
кезде ену клапаны ашылып, жанғыш қоспа карбюратордан цилиндрге келеді. 2-такт
кезінде поршень төмен өлі нүктеден жоғары өлі нүктеге жылжиды. Бұл кезде сыртқа
шығару және ену клапандары жабылады да, жанғыш қоспа 0,8 – 2 Мн/м2 қысымға дейін
сығылады. Сығылу соңында қос-па температурасы 200 – 400° С-қа дейін жетеді. Осы
мезетте электр ұшқыны беріліп, қоспа тұтанады. Жану нәтижесінде цилиндрдегі қысым 3
– 6 Мн/м2, температура 1600 – 2200°С-қа жетеді. Циклдің 3-тактісі – ұлғаю, яғни
жұмыстық жүріс деп аталады. Бұл тактінің барысында отынның жануы кезінде пайда
болған жылу механика жұмысқа түрленеді. 4-такт сыртқа газ шығару тактісі деп аталады.
Мұнда поршень төменгі өлі нүктеден жоғарғы өлі нүктеге келеді де, пайдаланылған газ
сыртқа айдап шығарылады.
2 тактілі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі поршеньнің 2
жүрісі кезінде, яғни иінді біліктің 1 айналысында орындалады. Мұндай қозғалтқыштағы
сығылу, жану және ұлғаю процестері іс жүзінде 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен
ұқсас. 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен салыстырғанда 2 тактілі қозғалтқыштың
қуаты аз болады.
Іштен жанатын қозғалтқыштардың негізгі элементтері[өңдеу]
Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышы білігінің айналу шапшаңдығы әдетте 3000 – 7000
айн/мин-қа тең. Жарыс автомобилі мен мотоциклқозғалтқыштарының жиілігі 15000
айн/мин, кейде одан да жоғары болады. Массасы бойынша жанғыш қоспадағы ауаның
бензин буымен арақатынасы – 15:1 шамасында. Қозғалтқыш жанғыш қоспадағы ауаның
бензин буымен салыстырғандағы үлесі 18:1-ден төмен және 12:1-ден жоғары болса ғана
жұмыс істейді. Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының қуатын цилиндрге берілетін
қоспа мөлшерін өзгерту арқылы реттеуге болады. Айналу жиілігінің жоғары болуы,
қоспадағы отын мен ауаның тиімді қатынасы қозғалтқыш қуатын арттыруға әсерін
тигізеді. Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышы цилиндрінің диаметрін үлкейтсе,
қозғалтқыш детонацияға бейім келеді. Сондықтан қозғалтқыш цилиндрінің диаметрін
үлкен етіп жасамайды. Ең қуатты 4 тактілі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының
қуаты 600 квт (800 а. к.). Мотоцикл карбюраторының 2 және 4 тактілі Іштен жану
қозғалтқышытарының қуаты 3,5 – 45 квт-қа (5 – 60 а.к.) тең. Авиациялықпоршеньді
қозғалтқыштардың қуаты 1100 квт-қа (1500 а. к.) жетеді. Карбюраторлы Іштен жану
қозғалтқышы – әр түрлі тораптар мен жүйелерден құралған күрделі агрегат.
Қозғалтқыш қаңқасы – механизмдер мен жүйелерге тиянақ (база) болатын қозғалмайтын
бөлшектер тобы. Оған картер блогы,цилиндрлер, иінді
білік подшипниктерінің қақпақтары, картер блогының алдыңғы және артқы беттері,
сондай-ақ май құйылатын астау мен бірқатар ұсақ бөлшектер жатады. Қозғалыс
механизміне цилиндрдегі газ қысымын қабылдайтын және сол қысымды қозғалтқыштың
иінді білігінің айналдырушы моментіне түрлендіретін қозғалмалы бөлшектер жатады.
Оның құрамына поршень,шатун, иінді білік пен маховик кіреді. Газ тарату механизмі
жанғыш қоспаны тиісті цилиндрге дер кезінде беру және пайдаланылған газды сыртқа
шығару қызметін атқарады. Бұл механизм құрамына жұдырықшалы
білік, итергіш, штанга, клапанды ашатын күйенте мен оны жабатын серіппелер жатады.
Майлау жүйесі үйкеліске түсетін беттерге жағар май жеткізетін агрегат пен арналар
жүйесінен тұрады. Суыту жүйесі сұйықты немесе ауалы болуы мүмкін. Сұйық арқылы
суытқыш сұйықпен (су, антифриз) толтырылған цилиндрастарларынан, сорғыдан,
радиатордан (сұйық желдеткіш тудыратын ауа ағынымен суытылып отырады) және су
температурасын реттеп отыратын құрылғыдан құралады. Ауамен суыту цилиндрлерді
желдеткішпен не ауа ағынымен (мотоциклде) үрлеуге негізделген. Қоректендіру жүйесі
қозғалтқыштың жұмыс режиміне сәйкес белгілі пропорцияда әрі қозғалтқыштың қуатына
сәйкес қажетті мөлшерде отын мен ауадан жанғыш қоспа дайындау қызметін атқарады.
Бұл жүйе отын багынан, айдамалау сорғысынан, сүзгіден, түтіктер мен карбюратордан
құралады. Тұтандыру жүйесі жану камерасындағы жанғыш қоспаны тұтандыратын ұшқын
тудыру үшін қажет. Бұл жүйенің құрамына ток көздері – аккумулятор мен генератор,
үзгіш енеді. Оталдыру жүйесі электрлік стартерден, беріліс шестерняларынан, ток көзі
мен дистанциялықбасқару элементтерінен құралады. Жанғыш қоспаны ендіру және қайта
шығару жүйесіне түтіктер, ауа сүзгі және бәсеңдеткіш жатады. Газды Іштен жану
қозғалтқышы көбінесе табиғи немесе сұйық отынның жануы кезінде пайда болатын газбен
жұмыс істейді. Ол сонымен қатар қатты отынның шала жануы кезінде бөлінетін газбен,
металлургия және канализация газбен де жұмыс істейді. Газды Іштен жану
қозғалтқышының 4 тактілі және не 2 тактілі түрі бар. Қоспаның түзілуі және тұтану тәсілі
бойынша газды Іштен жану қозғалтқышы, сырттай қоспа түзіп ұшқыннан от алатын Іштен
жану қозғалтқышы, сырттай қоспа түзіп сығылу нәтижесінде тұтанатын Іштен жану
қозғалтқышы және іштей қоспа түзіп ұшқынмен от алатын Іштен жану қозғалтқышы
болып ажыратылады. Табиғи газбен жұмыс істейтін газды Іштен жану
қозғалтқышы стационар электр станциясында, компрессорлы газ айдайтын
қондырғыларда, т.б. пайдаланылады. Іштен жану қозғалтқышы жұмысының тиімділігі,
оның п.ә. коэффициентімен сипатталады. Кемелдендірілген Іштен жану қозғалтқышының
ең үлкен п.э.коэффициенті 44%. Іштен жану қозғалтқышытар және басқа да жылу
қозғалтқыштары гидравлика және электрлік қозғалтқыштар сияқты тұрақты энергия
көзіне (мысалы, су қоры, электр станциясы, т.б.) тәуелді емес. Іштен жану қозғалтқышы
қондырғылары кез келген жерде жұмыс істей алатындықтан, олар көлікте (автомобильде,
а. ш. және жол құрылыс машиналарында, өздігінен жүретін әскери техникада) кеңінен
пайдаланылады. Қазіргі кезде Іштен жану қозғалтқышының қуатын, сенімділігі мен ұзақ
мерзімге шыдамдылығын арттыру, массасы мен габаритін кішірейту, олардың жаңа
құралымдарын жасау (мысалы, Ванкель қозғалтқышы) жұмыстары жүргізілуде. Сонымен
бірге автомобиль көліктеріндегі карбюраторлы Іштен жану
қозғалтқышын дизельмен алмастыру, көп отынды қозғалтқышты пайдалану, айналу
жиілігін арттыру мүмкіндіктері қарастырылуда.[2]
Қозғалтқыш, мына негізгі бөліктерден тұрады: айналшық - бұлғақ механизмдерден
(піспектен, бұлғақ, иілмелі біліктен және сермерден); қозғалтқыш корпусынан (ірге тас
рамасы подшипнигімен, картерден, цилиндірлі блок толкесімен және цилиндірлік
қақпақпен); газ бөліп таратушы механизмнен (бөліп таратқыш біліктен, шестернадан,
қақпақшадан, көлдектен, итерушіден және басқалары); қоректендіруші жүйелерден, (отын
бактарынан, сүзгіштерден, отын сұйық сорғыштарынан, бүріккіштерінен, карбюратордан,
отын жүргізгіштерден және басқаларынан); майлаушы жүйелерден және салқындатқыш
және қосымша құрылғылардан.
Піспек - қозғалтқыштың, ең жауапты торабы. Ол, едәуір механикалық және жылулық
жүктемеге ұшырайды, сондықтан, жанушы камераны мұқият нығыздауы тиіс және оның
табанынан жылуды алып кетуін қамтамасыз етуі керек. Піспекке, газ күшінің әрекеті,
бұлғақ мен иілмелі білікке беріледі.
Піспектің жылуы кезінде, маймен, цилиндр қабырғасын майлайды да, сұйық сорғыш
шығыршығы әрекеті эсерінен, үмты- луынан - қанаумен, олар жылжып жэне майды
төменнен жоғары қотарылғаннан кейін - жағушы камераға түседі. Осыны болдырмау
үшін, май жинап алушы шығыршықты қолданады, оның орналасуы, не тікелей
нығыздаушысының астына (компрессионды) шығыршықпен немесе піспектің төменгі
бөлігіне орналастырады. Піспектің, шығыршықтан төмен өткен кезінде, өзінің төменгі
жақтауымен, цилиндр қабырғасынан майды түсіреді де, ол қанау бойынша, ағып жэне
тесік, арқылы піспек ішіне және картерге ағады. Жоғарғы жүріс кезінде, шығыршық май
сынасына қалқып шығады. Піспекті саусақтың атқарар қызметі - қозғалтқышты піспек-
пен шарнирлі қосылыс жасауға арналған. Піспекті саусақ, қал- қымалы жэне бекітілген
түрде болады. Қазіргі кездегі қозғалт- қыштарда, негізінен қалқымалы саусақты
қолданады.
Олардың, өсті жылжуын, серіппелі шығыршық шектейд немесе алюминийлі бүқтырманы
қолданады. Булгақ жоғарғы піспекті жэне төменгі айналшықты бүркеншіктен және
стерденьнен тұрады. Ол піспектен иілмелі бөлікке күш береді. Піспекті саусақ үшін,
жоғарғы бүркен- шікке қола төлкені орналастырады. Бүлғақтың жоғарғы бүркеншігіне
ажырамайтын қылып, төменгісін - ажырайтын қылып жасайды. Бүлғақтың, төменгі
бүркеншегінің жартысын иілмелі білікпен жалғастырып, антифрикциялы металмен қабат-
қабат төсенішпен орап орнатады. Бүлғақ өзегі дөңгелек немесе қоставрлы қима түрінде
болады.
Қозгалтцыштың иілмелі білігі іргелі жэне бұлғақты мойынмен жэне ұртынан, тұрады.
Қозғалтқышты жүмысы кезінде, иілмелі газ күшінің қысымымен, инерция күшімен және
айналу бүрышы моментпен жүктемеленеді. Біліктегі инерциялы күштің әрекетін азайту
үшін қарсь: салмақты орнатуы мүмкін. Иілмелі білікпен түтынушыға жүктемен: беруінен
басқа, реттеушінің бөліп таратушы бөлігін айналдыруын. Сұйық сорғыштарды жэне басқа
да қосымша механизмдерді жүмьк істеуін жүргізеді.
Көп цилиндірлі қозғалтқыштардың білік индерінің аралык бүрышын, жеке
цилиндірлердің үшқындарының кезектілігін, есепке ала отыра орындайды, жүріс, бір
қалыптылығын жэне ең жақсы түріндегі инерциялы күштердің теңгерілгіштігімен
жасалынады.
Төрт тактылы қозғалтқыштардың корпусы, цилиндір блоктарынан, олар анкерлі
байланыстың көмегі арқылы, картермен, қосылысқан жэне шпилькамен қүрастырылған,
картер, ірге тасты рамамен бірге қүрайтын жэне түғырық - май жинаушымен бірге
орналастырылады. Блокқа, цилиндірлі гильза пресстенген. Гильза мен цилиндір
қабырғасының аралық кеңістігін, сулы салқындатқыш көйлек (сулы гильза) атқарады.
Іргелі подшипник, картердің көлденең бөлігіне орналасқан, цилиндірлі блоктың, сол
жағында бөліп таратушы бөлігі және сыртқа шығарушы және кіргізуші клапандар
жетегінің механизмдері орналасқан. Цилиндір қорабының қақпағын бекіту үшін шпилька
орналасқан.
Газды, бөліп таратушы механизм, қозғалтқыштағы эрбір, жүмысшы циклындағы,
клапанның ашылуын жэне жабылу уақы- тын қамтамасыздандырады. Газды бөліп
таратушы механизм- дердің, екі типін ажыратады: клапанның жоғарғы жағында
орналасуы - цилиндр қақпағы қақпақшада орналасқан жэне қақпақшаның төменгі
жағында орналасқанында, қақпақшалар, цилиндр блогында орналасқан жағдайында.
Дизельдің қоректендіруші жүйелеріне, отынды айдамалаушы сұйық сорғыш жеткізеді,
қатқыл жэне жүқа сүзгімен отын тазалау. циркуляциялау жүйесіндегі қысым реттеуші,
отын сұйық сорғы- шының, жоғарғы қысымдысы және олардың атқарар қызметі төмен-
дегідей: белгіленген моменттегі, отынды цилиндірге дозалап беруге арналған жэне
бүріккіштің тозаңдатуын жэне сығушы калоранын көлемі бойынша, отынды бір қалыпты
бөліп тарату жүргізеді.
Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдері[өңдеу]
Іштен жанатын қозғалтқыштардың газ түріндегі отынмен жұмыс атқаруы келесі реттікте
болады. Ондағы жанғыш газ (генератордың, сұйытылған және басқа), белгілі
пропорциялы ауамен араластырады және осындай жанғыш қоспа, қозғалтқышқа кіреді де,
отын тұтанады, жанғыш өнім кеңейеді де, жұмыс атқарылады. Сұйық отын -
бензин, спирт, керосин, дизельді отындар (газды және солярлы май), мұнай - белгілі
мөлшердегі ауамен тозаңды түрінде қозғалтқышқа енгізіледі де, осылардың
нәтижелерінде жанғыш қоспа пайда болады.
Қатты отынды Іштен жанатын қозғалтқышта, тікелей тозаң түрінде жұмысшы кеңістікте
пайдалану, әзірше қанағаттанарлық нәтиже берген жоқ, себебі, жанғыш заттарды ауамен
жақсы араластыру мүмкіндігі жоқ және қозғалтқыштан, оның күлін алып кету де
нәтижесіз болып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Родичев В.А. «Тракторлар мен автомобилдер». М.Агропромиздат, 1987ж.
2. Тельман Б.М. , Москвич М.В. «Ауылшаруашылық тракторлары мен автомобилдері»,
М.Агропромиздат, 1987ж.
3. Ксенович И.П., Кустович С.Л., Степанюк П.Н., «МТЗ-80 және МТЗ-82 тракторлары»,
М.Колос, 1984ж.
4. Ксенович И.П., Степанюк П.Н. «МТЗ-102 және МТЗ-100 тракторлары»
М.Агропромиздат, 1986ж.
5. Богатырев А.В. «Шынжыр табанды тракторлар», М.Колос, 1984ж.

More Related Content

More from Вспомогательный образовательный сайт

More from Вспомогательный образовательный сайт (20)

стасенко о.а.
стасенко о.а.стасенко о.а.
стасенко о.а.
 
откр.урок состав слова
откр.урок состав словаоткр.урок состав слова
откр.урок состав слова
 
менің педагогикалық жетістігім
менің педагогикалық жетістігімменің педагогикалық жетістігім
менің педагогикалық жетістігім
 
ашық сабақ т дыбысы
ашық сабақ т дыбысыашық сабақ т дыбысы
ашық сабақ т дыбысы
 
открытый урок по обучению грамоте
открытый урок по обучению грамотеоткрытый урок по обучению грамоте
открытый урок по обучению грамоте
 
2 мәуе презента бағдарла
2 мәуе презента бағдарла2 мәуе презента бағдарла
2 мәуе презента бағдарла
 
джунелбаева
джунелбаеваджунелбаева
джунелбаева
 
методическое пособие от филатовой а. н.
методическое пособие от филатовой а. н.методическое пособие от филатовой а. н.
методическое пособие от филатовой а. н.
 
пед.чтение ижанара
пед.чтение ижанарапед.чтение ижанара
пед.чтение ижанара
 
фото с урока
фото с урокафото с урока
фото с урока
 
урок кошанова г.б.
урок кошанова г.б.урок кошанова г.б.
урок кошанова г.б.
 
этноград работа
этноград   работаэтноград   работа
этноград работа
 
оразбай сабина 1г
оразбай сабина 1горазбай сабина 1г
оразбай сабина 1г
 
тельмарова айзере 1 в
тельмарова айзере 1 втельмарова айзере 1 в
тельмарова айзере 1 в
 
алиева жамиля 1в
алиева жамиля 1валиева жамиля 1в
алиева жамиля 1в
 
малдагар али 1 в
малдагар али 1 вмалдагар али 1 в
малдагар али 1 в
 
самопознание
самопознаниесамопознание
самопознание
 
джандаралова гк портфолиоPpt
джандаралова гк портфолиоPptджандаралова гк портфолиоPpt
джандаралова гк портфолиоPpt
 
4 д баспаға
4 д баспаға4 д баспаға
4 д баспаға
 
статья торгаева м.м.
статья торгаева м.м.статья торгаева м.м.
статья торгаева м.м.
 

студент шығарма иманбай б..

  • 1. Оқушы: Иманбай Бакытжан Махамбетұлы Жетекші оқытушысы: Айтқұл Мейіржан Сметұлы Шымкент аграрлық колледжі, Шымкент қаласы Шығармашылық жұмыстың тақырыбы: Тракторлар мен автомобильдердің қозғалтқыштарының түрлері Тракторлар мен автомобильдердің қозғалтқыштарының түрлері Қозғалтқыш бірқалыпты жұмыс істеуі үшін цилиндрлерге жанғыш қоспа белгілі пропорцияда (карбюраторлы двигательде) немесе отынның белгілі бір мөлшері нақты бір кезенде жоғары қысыммен (дизельді двигательде) берілуі тиіс. Үйкелісті, отын жіберуді, сызылып мұқалуды және тез тозуды болдырмау және жұмыс шығынын азайту үшін үйкелетін детальдар майланады. Цилиндрлерде қалыпты жылу режимін жасау мақсатында қозғалтқыш салқындатылады. Жоғары сығылу дәрежесі кезінде дизельді двигательді қолмен оталдыруға болмайды. Оны іске қосқыш құрылғымен жабдықтайды. Тракторларға, комбайндарға және автомобильдерге орнатылатын барлық двигательдердің конструкциялык схемасы бір типтес және де белгілі бір функцияны атқаратын механизмдер мен жүйелерден тұрады. Тракторға немесе өздігінен жүретін комбайнға орнатылатын дизельді қозғалтқыш мынадай механизмдер мен жүйелерден тұрады. Кривошипты-шатунды механизм поршеньдердің тура сызықты козғалысын иінді біліктін айнымалы қозғалысына келтіреді, мұның өзі механикалық энергияның берілісі үшін, трактордың жетекші доңғалақтарын, комбайндар мен ауыл шаруашылық машиналарының жұмысшы органдарын қозғалысқа келтіруде өте қолайлы болып саналады. Газ таратқыш механизмі клапандар жұмысын басқарады, мұның өзі поршеньдердің белгілі бір қалпында қозғалтқыш цилиндрлеріне ауа жіберуіне, оны белгілі бір қысымда сығып тұруға және цилиндрлердегі пайдаланылған газды шығаруға мүмкіндік береді. Қоректендіру жүйесі отынның белгілі бір мөлшерін нақты бір кезеңде тозаңдатылған күйінде қозғалтқыш цилиндрлеріне беріп тұруды камтамасыз етеді. Майлау жүйесі үйкелетін детальдарға майды үнемі беріп тұруды және ондағы қызуды қайтаруды камтамасыз етеді. Салқындату жүйесі жану камерасының кенересін катты қызудан корғайды және цилиндрлерде қалыпты жылу режимін сақтайды, Іске қосу жүйесі дизельді двигательді жүргізген кезде иінді білікті айналдыру үшін қажет. Трактордың дизельді двигателіндегі әр түрлі жүйесінің құрамдас бөлшектерінің орналасуы 12-суретте көрсетілген.
  • 2. Двигательдердін комбайндық езгертілген түрі трактордың қуаты осындай базалық двигательдерінен үйлестіріліп жасалған. Өздігінен жүретін астык комбайндарының трактор двигательдерінің# айырмашылығы оған қуат алу шкивтері жабдықталған. Иінді біліктің алдыңғы шетіне комбайнның жетекші доңғалағы белдігін жетекке қосатын шкив орнатылған. Бұл шкив генераторды, су насосын, желдеткішті және гидравликалық насосты жетекке косу үшін де пайдаланылады. Иінді біліктің артқы шеті ілініс арқылы білікпен қосылған, оған комбайнның жұмыс органдарының жетек шкиві орнатылған. Жұмысшы органдардың жетегін қосатын рычаг комбайн кабинасында орналасқан. Барлық астық жинайтын комбайндар түтікпен үрлеп толтырылатын дизельді двигательмен жабдыкталған. Двигательді электр стартерімен немесе іске қосқыш двигательмен оталдырады. Комбайн двигателі рамаға орнатылған, ал ол молотилка корпусына бекітілген. Молотилка корпусын қозғалтқыш дірілінен қорғайтын амортизаторларды молотилка рамасы мен корпусы аралығына («Колос») немесе қозғалтқыш тірегі мен рама аралығына («Нива») орнатады. Автомобильдің карбюраторлы двигателінің механизмдері мен жүйелері трактордың дизельді двигателіндей, тек оның мынадай айырмашылығы бар: автомобиль двигателінің қоректендіру жүйесі арнайы прибор — карбюраторда жанғыш қоспа әзірлеуге және осы цилиндрлерге беруге арналған: карбюраторлы двигательдің цилиндрлеріндегі жұмысшы қоспаны оталдыру үшін оталдыру жүйесі орнатылған. Автомобиль двигателінің құрамдас бөлшектерінің орналасуы 13суретте көрсетілген.
  • 3. Іштен жанатын қозғалтқыштарды: а) пайдалану мақсаты бойынша — көлік, стационарлы, арнайы болып бөлінеді. б) пайдаланған отын түріне байланысты — жеңіл отын (бензин, газ), ауыр сұйық отын (дизель, мазут). в) Іштен жанатын қозғалтқыштар жанушы қоспаның пайда болу тәсілі бойынша: қозғалтқыштағы сыртқы қоспаның пайда болатын, процесс цилиндірінің сыртында өтеді. Оларға жататындары: карбюраторлы және газды қозғалтқыштар; қозғалтқыштардағы ішкі қоспаның пайда болатын, процесс цилиндірде пайда болады. г) Жанғыш қоспаның тұтандыру тәсілі бойынша, былай ажыратады: сығылудан (дизельдер) қозғалтқыштағы тұтануы. Бұл қозғалтқыштарда отын жоғарғы температурасы әсерінен, өздігінен тұтанады; қозғалтқышты электр ұшқынымен ықтиярсыз тұтандыру (бензинді және газды); д) Жұмысшы цилиндірін жаңа зарядпен толтыру тәсілі бойынша: үрлеусіз қозғалтқыштар, оларға, ауаны кіргізу немесе жанғыш қоспаларды (жаңа зарядты) кіргізу, піспек жүрісінің copy кезінде, цилиндірдегі сиретілу есебінен іске асырылады; қозғалтқышты үрлеумен ауа кіргізіп немесе жұмысшы цилиндірге жанғыш қоспаны кіргізіп - жаңа зарядты енгізеді. е) Құрылмалық (конструктивті) нышаны бойынша: цилиндірлерінің орналасуы бойынша: тік, горизонталды; V-түріндегісі; жұлдызша түріндегі және т.б болып бөлінеді; цилиндірлер саны бойынша - бір цилиндірлі және көп цилиндірлі; піспек қозғалысын беру тәсілі бойынша - біліксіз, онда, піспектің қайтымды, үдемелі қозғалысы, айналушыға түрленбейді, тікелей ауаны сығуға беріледі (біліксіз дизель - сығымдағыш) немесе турбинаның газды жетегі (газдың біліксіз генераторы) және білікті, ондағы піспек қозғалысы, бұлғақ пен айқалшық көмегімен, білікті айналдыру қозғалысы түрленеді; айналу жиілігі бойынша: баяу жүрісті, артық айналу жиілікті, тез жүргізгішті. 2 тактілі цикл
  • 4. 4 тактілі цикл Цилиндрді жаңа жанғыш қоспамен толтыру тәсіліне орай Іштен жану қозғалтқышы 4-тактілі және 2-тактілі болып бөлінеді. ж) Жанғыш қоспаны (отын мен ауадан құралатын) дайындау түріне қарай сырттай және іштей қоспа түзетін болып ажыратылады. Сырттай қоспа түзетін Іштен жану қозғалтқышына карбюраторлы (яғни сұйық отын мен ауа қоспасы карбюраторда түзілетін) және газ араластырғыш (газ бен ауадан құралатын жанғыш қоспа араластырғышта түзіледі) қозғалтқыштар жатады. Сырттай қоспа түзетін Іштен жану қозғалтқышының цилиндріндегі жұмыстық қоспасы электр ұшқыны арқылы тұтанады. Іштей қоспа түзетін қозғалтқыштарда (дизельде) алдын ала сығылу нәтижесінде қызған ауаға бүркілген отын өздігінен тұтанады. 4 тактілі Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі енді білік 2 рет айналып, поршень 4 рет әрлі-берлі жүру кезінде атқарылады. 1-тактіні жанғыш қоспаның цилиндрге ену тактісі деп атайды. Бұл тактіде поршень жоғары өлі нүктеге жылжиды, сол кезде ену клапаны ашылып, жанғыш қоспа карбюратордан цилиндрге келеді. 2-такт кезінде поршень төмен өлі нүктеден жоғары өлі нүктеге жылжиды. Бұл кезде сыртқа шығару және ену клапандары жабылады да, жанғыш қоспа 0,8 – 2 Мн/м2 қысымға дейін сығылады. Сығылу соңында қос-па температурасы 200 – 400° С-қа дейін жетеді. Осы мезетте электр ұшқыны беріліп, қоспа тұтанады. Жану нәтижесінде цилиндрдегі қысым 3 – 6 Мн/м2, температура 1600 – 2200°С-қа жетеді. Циклдің 3-тактісі – ұлғаю, яғни жұмыстық жүріс деп аталады. Бұл тактінің барысында отынның жануы кезінде пайда болған жылу механика жұмысқа түрленеді. 4-такт сыртқа газ шығару тактісі деп аталады. Мұнда поршень төменгі өлі нүктеден жоғарғы өлі нүктеге келеді де, пайдаланылған газ сыртқа айдап шығарылады. 2 тактілі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі поршеньнің 2 жүрісі кезінде, яғни иінді біліктің 1 айналысында орындалады. Мұндай қозғалтқыштағы сығылу, жану және ұлғаю процестері іс жүзінде 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен ұқсас. 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен салыстырғанда 2 тактілі қозғалтқыштың қуаты аз болады. Іштен жанатын қозғалтқыштардың негізгі элементтері[өңдеу]
  • 5. Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышы білігінің айналу шапшаңдығы әдетте 3000 – 7000 айн/мин-қа тең. Жарыс автомобилі мен мотоциклқозғалтқыштарының жиілігі 15000 айн/мин, кейде одан да жоғары болады. Массасы бойынша жанғыш қоспадағы ауаның бензин буымен арақатынасы – 15:1 шамасында. Қозғалтқыш жанғыш қоспадағы ауаның бензин буымен салыстырғандағы үлесі 18:1-ден төмен және 12:1-ден жоғары болса ғана жұмыс істейді. Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының қуатын цилиндрге берілетін қоспа мөлшерін өзгерту арқылы реттеуге болады. Айналу жиілігінің жоғары болуы, қоспадағы отын мен ауаның тиімді қатынасы қозғалтқыш қуатын арттыруға әсерін тигізеді. Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышы цилиндрінің диаметрін үлкейтсе, қозғалтқыш детонацияға бейім келеді. Сондықтан қозғалтқыш цилиндрінің диаметрін үлкен етіп жасамайды. Ең қуатты 4 тактілі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының қуаты 600 квт (800 а. к.). Мотоцикл карбюраторының 2 және 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышытарының қуаты 3,5 – 45 квт-қа (5 – 60 а.к.) тең. Авиациялықпоршеньді қозғалтқыштардың қуаты 1100 квт-қа (1500 а. к.) жетеді. Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышы – әр түрлі тораптар мен жүйелерден құралған күрделі агрегат. Қозғалтқыш қаңқасы – механизмдер мен жүйелерге тиянақ (база) болатын қозғалмайтын бөлшектер тобы. Оған картер блогы,цилиндрлер, иінді білік подшипниктерінің қақпақтары, картер блогының алдыңғы және артқы беттері, сондай-ақ май құйылатын астау мен бірқатар ұсақ бөлшектер жатады. Қозғалыс механизміне цилиндрдегі газ қысымын қабылдайтын және сол қысымды қозғалтқыштың иінді білігінің айналдырушы моментіне түрлендіретін қозғалмалы бөлшектер жатады. Оның құрамына поршень,шатун, иінді білік пен маховик кіреді. Газ тарату механизмі жанғыш қоспаны тиісті цилиндрге дер кезінде беру және пайдаланылған газды сыртқа шығару қызметін атқарады. Бұл механизм құрамына жұдырықшалы білік, итергіш, штанга, клапанды ашатын күйенте мен оны жабатын серіппелер жатады. Майлау жүйесі үйкеліске түсетін беттерге жағар май жеткізетін агрегат пен арналар жүйесінен тұрады. Суыту жүйесі сұйықты немесе ауалы болуы мүмкін. Сұйық арқылы суытқыш сұйықпен (су, антифриз) толтырылған цилиндрастарларынан, сорғыдан, радиатордан (сұйық желдеткіш тудыратын ауа ағынымен суытылып отырады) және су температурасын реттеп отыратын құрылғыдан құралады. Ауамен суыту цилиндрлерді желдеткішпен не ауа ағынымен (мотоциклде) үрлеуге негізделген. Қоректендіру жүйесі қозғалтқыштың жұмыс режиміне сәйкес белгілі пропорцияда әрі қозғалтқыштың қуатына сәйкес қажетті мөлшерде отын мен ауадан жанғыш қоспа дайындау қызметін атқарады. Бұл жүйе отын багынан, айдамалау сорғысынан, сүзгіден, түтіктер мен карбюратордан құралады. Тұтандыру жүйесі жану камерасындағы жанғыш қоспаны тұтандыратын ұшқын тудыру үшін қажет. Бұл жүйенің құрамына ток көздері – аккумулятор мен генератор, үзгіш енеді. Оталдыру жүйесі электрлік стартерден, беріліс шестерняларынан, ток көзі мен дистанциялықбасқару элементтерінен құралады. Жанғыш қоспаны ендіру және қайта шығару жүйесіне түтіктер, ауа сүзгі және бәсеңдеткіш жатады. Газды Іштен жану қозғалтқышы көбінесе табиғи немесе сұйық отынның жануы кезінде пайда болатын газбен жұмыс істейді. Ол сонымен қатар қатты отынның шала жануы кезінде бөлінетін газбен, металлургия және канализация газбен де жұмыс істейді. Газды Іштен жану қозғалтқышының 4 тактілі және не 2 тактілі түрі бар. Қоспаның түзілуі және тұтану тәсілі бойынша газды Іштен жану қозғалтқышы, сырттай қоспа түзіп ұшқыннан от алатын Іштен
  • 6. жану қозғалтқышы, сырттай қоспа түзіп сығылу нәтижесінде тұтанатын Іштен жану қозғалтқышы және іштей қоспа түзіп ұшқынмен от алатын Іштен жану қозғалтқышы болып ажыратылады. Табиғи газбен жұмыс істейтін газды Іштен жану қозғалтқышы стационар электр станциясында, компрессорлы газ айдайтын қондырғыларда, т.б. пайдаланылады. Іштен жану қозғалтқышы жұмысының тиімділігі, оның п.ә. коэффициентімен сипатталады. Кемелдендірілген Іштен жану қозғалтқышының ең үлкен п.э.коэффициенті 44%. Іштен жану қозғалтқышытар және басқа да жылу қозғалтқыштары гидравлика және электрлік қозғалтқыштар сияқты тұрақты энергия көзіне (мысалы, су қоры, электр станциясы, т.б.) тәуелді емес. Іштен жану қозғалтқышы қондырғылары кез келген жерде жұмыс істей алатындықтан, олар көлікте (автомобильде, а. ш. және жол құрылыс машиналарында, өздігінен жүретін әскери техникада) кеңінен пайдаланылады. Қазіргі кезде Іштен жану қозғалтқышының қуатын, сенімділігі мен ұзақ мерзімге шыдамдылығын арттыру, массасы мен габаритін кішірейту, олардың жаңа құралымдарын жасау (мысалы, Ванкель қозғалтқышы) жұмыстары жүргізілуде. Сонымен бірге автомобиль көліктеріндегі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышын дизельмен алмастыру, көп отынды қозғалтқышты пайдалану, айналу жиілігін арттыру мүмкіндіктері қарастырылуда.[2] Қозғалтқыш, мына негізгі бөліктерден тұрады: айналшық - бұлғақ механизмдерден (піспектен, бұлғақ, иілмелі біліктен және сермерден); қозғалтқыш корпусынан (ірге тас рамасы подшипнигімен, картерден, цилиндірлі блок толкесімен және цилиндірлік қақпақпен); газ бөліп таратушы механизмнен (бөліп таратқыш біліктен, шестернадан, қақпақшадан, көлдектен, итерушіден және басқалары); қоректендіруші жүйелерден, (отын бактарынан, сүзгіштерден, отын сұйық сорғыштарынан, бүріккіштерінен, карбюратордан, отын жүргізгіштерден және басқаларынан); майлаушы жүйелерден және салқындатқыш және қосымша құрылғылардан. Піспек - қозғалтқыштың, ең жауапты торабы. Ол, едәуір механикалық және жылулық жүктемеге ұшырайды, сондықтан, жанушы камераны мұқият нығыздауы тиіс және оның табанынан жылуды алып кетуін қамтамасыз етуі керек. Піспекке, газ күшінің әрекеті, бұлғақ мен иілмелі білікке беріледі. Піспектің жылуы кезінде, маймен, цилиндр қабырғасын майлайды да, сұйық сорғыш шығыршығы әрекеті эсерінен, үмты- луынан - қанаумен, олар жылжып жэне майды төменнен жоғары қотарылғаннан кейін - жағушы камераға түседі. Осыны болдырмау үшін, май жинап алушы шығыршықты қолданады, оның орналасуы, не тікелей нығыздаушысының астына (компрессионды) шығыршықпен немесе піспектің төменгі бөлігіне орналастырады. Піспектің, шығыршықтан төмен өткен кезінде, өзінің төменгі жақтауымен, цилиндр қабырғасынан майды түсіреді де, ол қанау бойынша, ағып жэне тесік, арқылы піспек ішіне және картерге ағады. Жоғарғы жүріс кезінде, шығыршық май сынасына қалқып шығады. Піспекті саусақтың атқарар қызметі - қозғалтқышты піспек- пен шарнирлі қосылыс жасауға арналған. Піспекті саусақ, қал- қымалы жэне бекітілген
  • 7. түрде болады. Қазіргі кездегі қозғалт- қыштарда, негізінен қалқымалы саусақты қолданады. Олардың, өсті жылжуын, серіппелі шығыршық шектейд немесе алюминийлі бүқтырманы қолданады. Булгақ жоғарғы піспекті жэне төменгі айналшықты бүркеншіктен және стерденьнен тұрады. Ол піспектен иілмелі бөлікке күш береді. Піспекті саусақ үшін, жоғарғы бүркен- шікке қола төлкені орналастырады. Бүлғақтың жоғарғы бүркеншігіне ажырамайтын қылып, төменгісін - ажырайтын қылып жасайды. Бүлғақтың, төменгі бүркеншегінің жартысын иілмелі білікпен жалғастырып, антифрикциялы металмен қабат- қабат төсенішпен орап орнатады. Бүлғақ өзегі дөңгелек немесе қоставрлы қима түрінде болады. Қозгалтцыштың иілмелі білігі іргелі жэне бұлғақты мойынмен жэне ұртынан, тұрады. Қозғалтқышты жүмысы кезінде, иілмелі газ күшінің қысымымен, инерция күшімен және айналу бүрышы моментпен жүктемеленеді. Біліктегі инерциялы күштің әрекетін азайту үшін қарсь: салмақты орнатуы мүмкін. Иілмелі білікпен түтынушыға жүктемен: беруінен басқа, реттеушінің бөліп таратушы бөлігін айналдыруын. Сұйық сорғыштарды жэне басқа да қосымша механизмдерді жүмьк істеуін жүргізеді. Көп цилиндірлі қозғалтқыштардың білік индерінің аралык бүрышын, жеке цилиндірлердің үшқындарының кезектілігін, есепке ала отыра орындайды, жүріс, бір қалыптылығын жэне ең жақсы түріндегі инерциялы күштердің теңгерілгіштігімен жасалынады. Төрт тактылы қозғалтқыштардың корпусы, цилиндір блоктарынан, олар анкерлі байланыстың көмегі арқылы, картермен, қосылысқан жэне шпилькамен қүрастырылған, картер, ірге тасты рамамен бірге қүрайтын жэне түғырық - май жинаушымен бірге орналастырылады. Блокқа, цилиндірлі гильза пресстенген. Гильза мен цилиндір қабырғасының аралық кеңістігін, сулы салқындатқыш көйлек (сулы гильза) атқарады. Іргелі подшипник, картердің көлденең бөлігіне орналасқан, цилиндірлі блоктың, сол жағында бөліп таратушы бөлігі және сыртқа шығарушы және кіргізуші клапандар жетегінің механизмдері орналасқан. Цилиндір қорабының қақпағын бекіту үшін шпилька орналасқан. Газды, бөліп таратушы механизм, қозғалтқыштағы эрбір, жүмысшы циклындағы, клапанның ашылуын жэне жабылу уақы- тын қамтамасыздандырады. Газды бөліп таратушы механизм- дердің, екі типін ажыратады: клапанның жоғарғы жағында орналасуы - цилиндр қақпағы қақпақшада орналасқан жэне қақпақшаның төменгі жағында орналасқанында, қақпақшалар, цилиндр блогында орналасқан жағдайында. Дизельдің қоректендіруші жүйелеріне, отынды айдамалаушы сұйық сорғыш жеткізеді, қатқыл жэне жүқа сүзгімен отын тазалау. циркуляциялау жүйесіндегі қысым реттеуші, отын сұйық сорғы- шының, жоғарғы қысымдысы және олардың атқарар қызметі төмен- дегідей: белгіленген моменттегі, отынды цилиндірге дозалап беруге арналған жэне бүріккіштің тозаңдатуын жэне сығушы калоранын көлемі бойынша, отынды бір қалыпты бөліп тарату жүргізеді. Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдері[өңдеу] Іштен жанатын қозғалтқыштардың газ түріндегі отынмен жұмыс атқаруы келесі реттікте болады. Ондағы жанғыш газ (генератордың, сұйытылған және басқа), белгілі пропорциялы ауамен араластырады және осындай жанғыш қоспа, қозғалтқышқа кіреді де, отын тұтанады, жанғыш өнім кеңейеді де, жұмыс атқарылады. Сұйық отын - бензин, спирт, керосин, дизельді отындар (газды және солярлы май), мұнай - белгілі мөлшердегі ауамен тозаңды түрінде қозғалтқышқа енгізіледі де, осылардың нәтижелерінде жанғыш қоспа пайда болады. Қатты отынды Іштен жанатын қозғалтқышта, тікелей тозаң түрінде жұмысшы кеңістікте пайдалану, әзірше қанағаттанарлық нәтиже берген жоқ, себебі, жанғыш заттарды ауамен жақсы араластыру мүмкіндігі жоқ және қозғалтқыштан, оның күлін алып кету де нәтижесіз болып отыр.
  • 8. Пайдаланылған әдебиеттер: 1. Родичев В.А. «Тракторлар мен автомобилдер». М.Агропромиздат, 1987ж. 2. Тельман Б.М. , Москвич М.В. «Ауылшаруашылық тракторлары мен автомобилдері», М.Агропромиздат, 1987ж. 3. Ксенович И.П., Кустович С.Л., Степанюк П.Н., «МТЗ-80 және МТЗ-82 тракторлары», М.Колос, 1984ж. 4. Ксенович И.П., Степанюк П.Н. «МТЗ-102 және МТЗ-100 тракторлары» М.Агропромиздат, 1986ж. 5. Богатырев А.В. «Шынжыр табанды тракторлар», М.Колос, 1984ж.