канспект па гісторыі Беларусі да цт

1. ББССССРР
уу ггааддыы
ВВяяллііккаайй
ААййччыыннннаайй
ввааййнныы
((11994411--11994455 гггг..))

2. ППаачч ааттаакк ВВяяллііккаайй ААййччыыннннаайй ввааййнныы
Напярэдадні вайны Беларусь прадстаўляла сабой рэспубліку плошчай
225,7 тыс км2 з насельніцтвам каля 10,5 млн чалавек. 22 чэрвеня 1940
г. Гітлер аддае прыказ аб распрацоўцы плана вайны супраць СССР. План
“Барбаросса” быў зацверджаны 18 снежня 1940 г. У маі 1941 г. быў
зацверджаны план каланізацыі Усходняй Еўропы “Ост”.
У 1939-1941 гг. на тэрыторыі Беларусі быў праведзены шэраг
мерапрыемстваў па ўмацаванню:
1) Будаўніцтва авіяцыйных заводаў у Мінску і Магілёве,
танкарамонтных – у Віцебску і Баранавічах;
2) Дакамплектаванне вайсковых фарміраванняў;
3) Утварэнне ЗахАВА (кам. – Д.Р.Паўлаў) – ліпень 1940 г.;
4) Пачатак умацавання новай граніцы. На тэрыторыі БССР уздоўж
заходняй граніцы былі пабудаваны 193 баявыя ўмацаванні – “лінія
Молатава” (“лінія Сталіна” страціла значэнне).
Тэрмін “ВАВ савецкага народа” быў вызначаны І.Сталіным у
прамове ад 3 ліпеня 1941 г., калі адбылося першае яго выступленне па
радыё.
22 чэрвеня 1941 г. фашысцкая Германія без аб’яўлення вайны
напала на СССР, што было прамым парушэннем пакта аб ненападзенні і
дагавора аб сяброўстве і граніцах. У час вядзення абарончых баёў на
тэрыторыі Беларусі нямецкай групіроўцы “Цэнтр” (кам. – Ф.Бок)
супрацьстаяў Заходні фронт на чале з Д.Р.Паўлавым. Паўлаў пасля
разгрому часцей Чырвонай Арміі ў Навагрудскім катле быў ілжыва
абвінавачаны і расстраляны 27 ліпеня 1941 г. разам з ім расстраляны
ваеначальнікі Грыгор’еў, Карабкоў, Клімаўскіх. Пасля адхілення Паўлава
ад камандвання Заходнім фронітам 1ліпеня 1941 г. камандуючым быў
прызначаны С.Цімашэнка.
Мабілізацыйныя мерапрыемствы пасля пачатку вайны:
1) Дадатковая мабілізацыя ў Чырвоную Армію;
2) Стварэнне знішчальных атрадаў;
3) Фарміраванне часцей народнага апалчэння;
4) Вытворчасць боепрыпасаў, рамонт узбраення;
5) Эвакуацыя насельніцтва, абсталявання, с/г тэхнікі, устаноў навукі і
культуры (пад Масквой на станцыі Сходня дзейнічаў БДУ).
Дзякуючы падрабязнай інфармацыі, вораг наносіў дакладныя ўдары
па аэрадромам, ваеннай тэхніцы, чыгуначным вузлам. За першы
тыдзень вайны было знішчана 30% баепрыпасаў і 50% топліва.
Прычын няўдач Чырвонай Арміі ў пачатку вайны:
 Непадрыхтаванасць Ч.Арміі да абарончых дзеянняў ва ўмовах
панавання наступальнай ваеннай дактрыны;
 Перавага Германіі ў вопыце вядзення вайны;
 Рэпрэссіі каманднага сасатава Ч.Арміі;
 Тэхнічнае адставанне;
 Атмасфера падазронасці, страха і шпіёнаманіі;
 Не ўдзялялася ўвага данясенням разведкі.

3. 29 чэрвеня 1941 г. – дырэктыва СНК СССР і ЦК ВКП(б) аб формах і
метадах дзеянняў на захопленай ворагам тэрыторыі і прыфрантавых
абласцях.
А.Кіжаватаў – начальнік 9-й пагранзаставы. І.Зубачоў, Я.Фамін –
кіраўнікі штаба абароны Брэсцкай крэпасці, створанага 24 чэрвеня 1941
г.
В.Талаліхін – лётчык, беларус, адзін з 1-х ажыццявіў начны
паветраны таран. Гудзімаў, Данілаў, Кокараў, Рабцаў – лётчыкі,
здзейсніўшыя ў 1-ы дзень ВАв паветраныя тараны. А.Катрыч – 1-ы
вышынны паветраны таран. В.Коўзан – лётчык, які 1-н у свеце
здзейсніў 4 паветраныя тараны і застаўся ў жывых (1-ы пры абароне
Гомеля). М.Гастэла, Калінін, Скарабагаты, Бурдзянюк – экіпаж,
здейсніўшы таран у р-не Радашковіч.
28 чэрвеня 1941 г. быў захоплены Мінск. У час абароны Мінска
байцы 100-й дывізіі генерал-маёра І.М.Руссіянава упершыню
выкарысталі “шкляную артылерыю” – “кактэйль Молатава”. На
захад ад беларускай сталіцы, у трохвугольніку Брэст – Мінск – Беласток ў
акружэнне трапілі злучэнні 3, 4, 10 і 13-й савецкіх армій – “навагрудскі
кацёл”.
6 ліпеня 1941 г. – у напрамку Сянно-Лепель адбыўся контрудар 20-й
арміі генерала Курачкіна – буйнейшы танкавы бой у пачатку ВАВ.
20-й арміяй камандваў П.Курачкін. 14 ліпеня 1941 г. - пад Оршай пад
камандваннем Флёрава ўпершыню была выкарыстана батарэя
эксперыментальных рэактыўных установак – “Кацюшы”.
4-27 ліпеня 1941 г. – абарона Магілёва (“беларускі Мадрыд”) 61-м
стралковым корпусам пад кам. генерал-маёра Ф.Бакуніна. падзеі апісаў
у рамане “Жывыя і мёртвыя” К.Сіманаў. Прататып героя Сярпіліна–
С.Куцепаў. 5-11ліпеня–абарона Віцебска. 12-19 жніўня–абарона Гомеля
У ходзе абарончых баёў савецкіх войск летам 1941 г. быў
сарваны план “маланкавай вайны”. Тэрыторыя Беларусі была
акупіравана да пачатку верасня 1941 г.
ААккууппааццыыййнныы ррээжжыымм
Акупацыйны рэжым – гэта рэжым тэрору на тэрыторыі, захопленай
праціўнікам. Мэта – татальная эканамічная эксплуатацыя Беларусі дзеля
патрэб Германіі, каланізацыя і германізацыя тэрыторыі Беларусі.
Акупацыйны адміністрацыйна-тэрытарыяльны раздзел БССР:
 Усходняя Прусія – далучаны паўночна-заходнія раёны Брэсцкай
вобласці і Беластоцкая вобл. з гарадамі Гродна і Ваўкавыск.
 Рэйхскамісарыят “Україна”–паўднёвыя раёны Брэсцкай, Пінскай
Палескай і Гомельскай вобл.
 Генеральная акруга “Літва”– паўночна-заходнія раёны Вілейскай
вобл.
 Тыл групы армій “Цэнтр”–Віцебская і Магілёўская вобл., ч-ка
Гомельскай і усходнія р-ны Мінскай вобл.

4.  Генеральная акруга “Беларусь”–Баранавіцкая,Вілейская,Мінская
вобл., паўночн.раёны Брэсцкай, Пінскай, Палескай вобл.
Ген.акруга “Беларусь” складала 1/3тэрыторыі БССР і знаходзілася ў
складзе рэйхс-та “Остланд” з цэнтрам у Рызе. На чале яго–В.Кубэ, пасля
яго забойства– К.фон Готберг.
Акупацыйныя органы ўлады:
Генеральны камісарыят – генральны камісар
Акругі (гебіты) – гебіткамісар
Управы – бургамістр
Валасныя ўправы – валасны старшыня
Вёска – стараста, солтыс, войт
Карныя аперацыі супраць партызан і мясцовага Н: Прыпяцкія
балоты(1-я), Герман, Горнунг, Котбус, Нюрнберг. Праведзена
140аперацый.
Арганізацыі калабарацыяністаў: Беларуская краявая абарона
(БКА), Беларуская народная самапомач (БНС), Беларуская Цэнтральная
Рада (БЦР), Саюз Беларускай Моладзі (СБМ).
Дзеячы калабарацыі: Р.Астроўскі, І.Ермачэнка, В.Іваноўскі.
Трасцянец – канцэнтрацыйны лагер, стаіць на 4-м месцы па
колькасці знішчаных.
Дразды – 1-ы лагер смерці на тэрыторыі акупіраванай Беларусі,
створаны 1 ліпеня 1941 г.
Остарбайтэры – вывезенае на катржныя работы ў Германію і
краіны германскага блоку Н Беларусі.
Гета – асаблівыя кварталы, за межамі якіх забаранялася
пражыванне пэўным этнічным, рэлігійным ці канфесійным групам
насельніцтва. Створана было 110 (самае вялікае – Мінскае – знішчана
каля 100тыс.чал.).
Канцэнтрацыйны лагер – месца масавага зняволення і фізічнага
знішчэння праціўнікаў. Дзейнічала каля 260 лагераў.
Эвакуацыя – вываз Н, матэрыяльных і культурных каштоўнасцей ва
ўмовах ваеннай пагрозы.
Азарычы – агульная назва групы канцэнтрацыйных лагераў на
Палессі.
Генацыд – дзеянні з мэтай поўнага ці частковага знішчэння той ці
іншай нацыі (народа).
Халакост – знішчэнне фашыстамі яўрэяў.
Калабарацыянізм–супрацоўніцтва пэўных асоб з германскімі
захопнікамі ў краінах, якія былі акупіраваны ў гады 2-й сусветнай
вайны.
“Новы парадак” – дзяржаўная сістэма палітычных, ідэалагічных,
эканамічных і ваенных мер, накіраваных на ліквідацыю савецкага ладу,
эксплуатацыю багаццяў і рэсурсаў і г.д. (каланізацыя, вываз на
катаржныя работы ў Германію, вываз культурнага багацця).
Айнзацгрупа – мабільная аператыўная група, спецыяльнае карнае
вайсковае падраздзяленне для масавага знішчэння людзей.

5. 22 сакавіка 1943 г. – знішчэнне Хатыні. (мемарыял адкрыты ў 1969
г.)
“Праведнік народаў света” – ганаровае званее грамадзян,
ратаваўшых у часы 2-й сусветнай вайны яўрэяў.
Мэты плана “Ост”(зацверджаны ў маі 1941 г.):
 Высяленне ў Сібір ці знішчэнне 65 % насельніцтва Зах.Украіны і 75% -
Беларусі.
 Знішчэнне ярэяў, цыган.
 Зняцце адказнасці з нямецкіх салдат за ўчынкі.
ББааррааццььббаа ббеелл..ннааррооддаа ссууппррааццьь нняяммееццккаа--ффаашшыыссццккііхх
ааккууппааннттааўў

9. 1-я партызанскія зоны былі утвораны восенню 1941 г. – Акцябрска-
Любанская і Клічаўская. Асаблівасці партызанскага руху: савецкае
камандванне да 1943 г. не фарсіравала развіццё партызан.руху у
Зах.Беларусі, дзе разгортваўся польскі вызваленчы рух.
“Асобы беларускі збор”- спец.курсы для падрыхтоўкі арганізатараў
партызан.руху. “Страляючы горад” – так немцы называлі мінск.
Удзельнікі антыфашысцкага падпольнага і партызанскага руху на
Беларусі, інтэрнацыяналісты: Ян Налепка, Фрыц Шменкель, Лілія
Карастаянава. Аперацыя па выратаванню дзяцей з Полацкага дзіцячага
дома – “Зорачка”.
ВВыыззввааллееннннее ББееллааррууссіі

12. Самы малады з камандуючых франтамі – Чарняхоўскі.
Сільніцкі – 1-ы камсамолец Бнеларусі, якому прысвоена званне
Героя Савецкага Саюза.
Пятніцкі – воін-беларус, які 1-м уварваўся ў рэйхстаг.
Акцябрская – беларуска, якая на свае грошы набыла танк і на ім
змагалася.
Н.Купрыянава – маці 5 сыноў, загінуўшых у час вайны. Мемарыял у
Жодзіна.