لامية الأفعال

1. ‫م‬ُ ‫ظـ‬ْ ‫نـ‬َ‫ة‬ِ ‫يـ‬ّ ‫م‬ِ ‫ل‬َ‫ل‬ِ ‫عـا‬َ ‫فـ‬ْ ‫ل‬َ ‫ا‬
‫للعلمة‬‫جمال‬‫الدين‬‫ابـن‬‫مـالك‬
‫كتبها‬‫وضبطها‬‫وراجعها‬
‫أبـو‬‫مـالـك‬‫الـعـوضـي‬
‫عفا‬‫ا‬‫عنه‬
‫مـقـدمـة‬
‫د‬ُ ‫مــ‬ْ ‫حـ‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬َ‫ه‬ِ ‫لـ‬ّ ‫لـ‬ِ‫ل‬َ‫ـي‬‫ـ‬‫غــ‬ِ ‫بـ‬ْ ‫أ‬َ‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫ب‬ِ‫ل‬َ ‫د‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬َ‫دا‬ً‫ا‬ ‫مـ‬ْ ‫ح‬َ‫غ‬ُ ‫لـ‬ِّ ‫بـ‬َ ‫ي‬ُ‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬ِ‫ه‬ِ ‫ن‬ِ ‫وا‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ضـ‬ْ ‫ر‬ِ‫ل‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ ‫ل‬َ ‫ا‬
‫م‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُ‫ة‬ُ ‫ل‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ّ ‫ال‬‫ل ى‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ر‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫خـ‬َ‫ر ى‬َ ‫و‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬ْ ‫ا‬
‫ل ى‬َ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ ‫و‬َ
‫نـا‬َ ‫تـ‬ِ ‫دا‬َ ‫سـا‬َ‫ه‬ِ ‫لـ‬ِ ‫آ‬‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ِ ‫حـ‬ْ ‫صـ‬َ ‫و‬َ‫ل‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ضـ‬َ ‫فـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫د‬ُ ‫عـــ‬ْ ‫ب‬َ ‫و‬َ‫ل‬ُ ‫عــــ‬ْ ‫فـ‬ِ ‫ل‬ْ ‫فا‬َ‫ن‬ْ ‫مــــ‬َ‫م‬ْ ‫كــــ‬ِ ‫حـ‬ْ ‫ي‬ُ
‫ه‬ُ ‫فــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫ر‬ُّ ‫صـ‬َ ‫ت‬َ
‫ز‬ْ ‫حـ‬ُ ‫يـ‬َ‫ن‬َ ‫مـ‬ِ‫ة‬ِ ‫غـ‬َ ‫ل‬ُّ ‫ال‬‫ب‬َ ‫وا‬َ ‫بـ‬ْ ‫ل‬َ ‫ا‬‫ل‬َ ‫بـ‬ُ ‫سـ‬ُّ ‫وال‬َ
‫ك‬َ ‫هـــا‬َ ‫ف‬َ‫ما‬ً‫ا‬ ‫ظـــ‬ْ ‫نـ‬َ‫طا‬ً‫ا‬ ‫حيـــ‬ِ ‫م‬ُ‫م‬ِّ ‫هـــ‬ِ ‫مـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫با‬ِ
‫د‬ْ ‫قـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫و‬َ
‫و ي‬ِ ‫حـ‬ْ ‫ي‬َ‫ل‬َ ‫صي‬ِ ‫ـا‬‫ـ‬‫فـ‬َ ‫ت‬ّ ‫ال‬‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬َ‫ر‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫ضـ‬ِ ‫حـ‬ْ ‫ت‬َ ‫س‬ْ ‫ي‬َ
‫ل‬َ ‫م‬َ ‫ج‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫باب‬‫أبنية‬‫الفعل‬‫المجرد‬‫وتصاريفه‬
‫ل‬ُ ‫عــ‬ْ ‫ف‬ِ ‫ل‬ْ ‫ا‬ ( ‫ل‬َ ‫ل‬َ ‫عـــ‬ْ ‫ف‬َ )‫بـــ‬ِ‫ذو‬ُ‫د‬ِ ‫ري‬ِ ‫جـــ‬ْ ‫ت‬ّ ‫ال‬‫و‬ْ ‫أ‬َ
( ‫ل‬َ ‫عــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫ف‬َ )
‫تي‬ِ ‫أ‬ْ ‫يــ‬َ‫ر‬َ ‫ســـو‬ُ ‫ك‬ْ ‫م‬َ ‫و‬َ‫ن‬ٍ ‫يـــ‬ْ ‫عـ‬َ‫و‬ْ ‫أ‬َ‫ل ى‬َ ‫عـــ‬َ
( ‫ل‬َ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫فـ‬َ )
‫م‬ّ ‫ــ‬‫ـ‬‫ض‬ّ ‫وال‬َ‫ن‬ْ ‫ــ‬‫ـ‬‫م‬ِ‫م‬ْ ‫ز‬ِ ‫ــ‬‫ـ‬‫ل‬ْ ‫ا‬ ( ‫ل‬َ ‫ــ‬‫ـ‬‫ع‬ُ ‫ف‬َ )‫ــي‬‫ـ‬‫ف‬ِ
‫ع‬ِ ‫ر‬ِ ‫ــــــــــــــا‬‫ـ‬‫ض‬َ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ــــــــــــــ‬‫ـ‬‫فـ‬ْ ‫وا‬َ
‫ح‬ْ ‫ت‬َ ‫ـ‬‫ع‬َ ‫ضـ‬ِ ‫و‬ْ ‫م‬َ‫ر‬ِ ‫س‬ْ ‫ك‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫في‬ِ‫ي‬ِّ ‫ن‬ِ ‫بـ‬ْ ‫م‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ن‬ْ ‫م‬ِ
‫ل‬َ ‫ع‬ِ ‫ف‬َ
‫ن‬ِ ‫هــا‬َ ‫ج‬ْ ‫و‬َ‫ه‬ِ ‫فيــ‬ِ‫ن‬ِ ‫مــ‬ِ‫ع‬ْ ‫مــ‬َ ( ‫ب‬ْ ‫ســ‬ِ ‫ح‬ْ ‫)ا‬
‫ر‬ْ ‫حــــــــــــــ‬ِ )‫و‬َ ( ‫ت‬َ ‫ر‬ْ ‫غــــــــــــــ‬ِ ‫و‬َ )
( ‫ه‬ْ ‫لــ‬َ ‫و‬ْ ‫)ا‬ ( ‫ت‬َ ‫ســ‬ْ ‫ئ‬ِ ‫ي‬َ ) ( ‫ت‬َ ‫ســ‬ْ ‫ئ‬ِ ‫ب‬َ ) ( ‫م‬ْ ‫عــ‬ِ ‫ن‬ْ ‫)ا‬
( ‫ل‬َ ‫ه‬ِ ‫و‬َ ) ( ‫س‬ْ ‫ـــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ب‬ِ ‫ي‬َ )
‫د‬ِ ‫ر‬ِ ‫ــ‬‫ـ‬‫ف‬ْ ‫أ‬َ ‫و‬َ‫ر‬َ ‫ــ‬‫ـ‬‫س‬ْ ‫ك‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ــا‬‫ـ‬‫م‬َ ‫في‬ِ‫ن‬ْ ‫ــ‬‫ـ‬‫م‬ِ( ‫ث‬ْ ‫ر‬ِ ‫و‬َ )‫ع‬ْ ‫م‬َ ( ‫ت‬َ ‫ق‬ْ ‫م‬ِ ‫و‬َ ) ( ‫ت‬َ ‫ع‬ْ ‫ر‬ِ ‫و‬َ ) ( ‫م‬ْ ‫ر‬ِ ‫و‬َ )‫ت‬َ ‫ق‬ْ ‫ف‬ِ ‫و‬َ )

2. ( ‫ي‬ْ ‫لــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫و‬َ )‫و‬َ( ‫ل‬َ ‫ح‬ُ
‫ع‬ْ ‫مــ‬َ ( ‫ت‬َ ‫قــ‬ْ ‫ث‬ِ ‫و‬َ )‫خ‬ُّ ‫مــ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬ ( ‫ ي‬َ ‫ر‬ِ ‫و‬َ )‫هــا‬َ ‫و‬ِ ‫ح‬ْ ‫ا‬
‫م‬ْ ‫د‬ِ ‫أ‬َ ‫و‬َ
‫را‬ً‫ا‬ ‫سـ‬ْ ‫كـ‬َ‫ن‬ٍ ‫يـ‬ْ ‫عـ‬َ ‫ل‬ِ‫ع‬ٍ ‫ضـار‬َ ‫م‬ُ‫لـي‬ِ ‫يـ‬َ‫ل‬َ ‫عـ‬َ ‫ف‬َ
‫ذا‬َ‫و‬ِ ‫وا‬َ ‫لـــ‬ْ ‫ا‬‫ء‬ً‫ا‬ ‫فـــا‬َ‫و‬ِ ‫أ‬َ‫يــــا‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫نــــا‬ً‫ا‬ ‫يـ‬ْ ‫ع‬َ‫و‬ْ ‫ا‬
( ‫تــــــــــــــــــ ى‬َ ‫أ‬َ )‫كـــــــــــــــــــ‬َ
‫ذا‬َ ‫ك‬َ‫ف‬ُ ‫ع‬َ ‫ضـا‬َ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ما‬ً‫ا‬ ‫ز‬ِ ‫ل‬َ‫ن‬ّ ‫حـ‬َ )‫كـ‬َ( ‫ل‬َ ‫طـ‬َ
‫م‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ضـ‬ُ ‫و‬َ‫ن‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫عـ‬َ‫ه‬ُ ‫دا‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫عــ‬َ ‫مـ‬ُ‫ر‬ُ ‫د‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫نـ‬ْ ‫يـ‬َ ‫و‬َ‫ذا‬َ‫ر‬ٍ ‫سـ‬ْ ‫كـ‬َ‫مـا‬َ ‫كـ‬َ‫م‬ٌ ‫ذ‬ ‫ز‬ِ ‫ل‬َ‫ذا‬َ‫م‬ّ ‫ا‬ ‫ضـ‬َ‫ل‬َ ‫مـــ‬َ ‫تـ‬َ ‫ح‬ْ ‫ا‬
‫ذو‬ُ ‫ف‬َ‫د ي‬ِّ ‫عـ‬َ ‫ت‬ّ ‫ال‬‫ر‬ٍ ‫ـ‬‫ـ‬‫سـ‬ْ ‫ك‬َ ‫ب‬ِ‫ع‬ِ ‫و‬َ ( ‫ه‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ّ ‫حـ‬َ )‫ذا‬َ‫ن‬ِ ‫ي‬ْ ‫ه‬َ ‫ج‬ْ ‫و‬َ‫له‬ّ ‫عـ‬َ ) ( ‫د‬ّ ‫شـ‬َ )‫و‬َ ( ‫ر‬ّ ‫هـ‬َ )( ‫ل‬َ ‫لـــ‬َ ‫ع‬َ
‫عا‬ً‫ا‬ ‫ط‬ْ ‫ق‬َ ( ‫ت‬ّ ‫ب‬َ )‫و‬َ‫ن‬ّ ‫م‬َ ‫م‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫ض‬ْ ‫وا‬َ ( ‫م‬ّ ‫ن‬َ )‫و‬َ‫ع‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ
‫لــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ا‬
‫م‬ِ ‫زو‬ُ ‫ل‬ُ ‫ـ‬‫في‬ِ‫ر‬ْ ‫ر‬ُ ‫م‬ْ ‫)ا‬‫ل‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫ث‬ْ ‫م‬ِ ( ‫ل‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫جـ‬َ )‫و‬َ ( ‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫ب‬ِ
‫ل‬َ ‫جـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ
( ‫م‬ّ ‫هـ‬َ ) ( ‫ر‬ّ ‫كـ‬َ ) ( ‫ج‬ّ ‫أ‬َ )‫و‬َ ( ‫ت‬ْ ‫ر‬ّ ‫ذ‬َ )‫و‬َ ( ‫ت‬ْ ‫بـ‬ّ ‫ه‬َ )
‫ه‬ِ ‫بـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ
‫ ي‬ْ ‫أ‬َ ( ‫ل‬ّ ‫مـــ‬َ ) ( ‫ح‬ّ ‫ســـ‬َ )‫و‬َ ( ‫م‬ّ ‫ز‬َ ) ( ‫م‬ّ ‫عـــ‬َ )‫و‬َ
‫ل‬َ ‫مــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫ذ‬َ
‫عا‬ً‫ا‬ ‫مـ‬ْ ‫ل‬َ ( ‫ل‬ّ ‫أ‬َ )‫و‬َ‫خا‬ً‫ا‬ ‫ر‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬َ ‫و‬َ( ‫ب‬ّ ‫أ‬َ ) ( ‫ك‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫شـ‬َ )
‫د‬ْ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ش‬َ ‫و‬َ )
‫ ي‬ْ ‫أ‬َ ( ‫د‬َ‫دا‬َ ‫ع‬َ‫ ي‬ْ ‫أ‬ ( ‫ل‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫غ‬َ ) ( ‫ش‬ّ ‫خ‬َ ) ( ‫ق‬ّ ‫ش‬َ )
‫ل‬َ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫خـ‬َ ‫د‬َ
، ‫م‬ٌ ‫ذ‬ ‫و‬ْ ‫قـ‬َ ( ‫ش‬ّ ‫ق‬َ )‫و‬َ‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫ل‬َ ‫ع‬َ‫ل‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫ي‬ْ ‫ل‬ّ ‫ال‬( ‫ن‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫جـ‬َ )
‫ش‬ْ ‫ر‬َ )‫و‬َ
‫ن‬ُ ‫ز‬ْ ‫مـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬ ( ‫ش‬َ‫ه‬ُ ‫ل‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ْ ‫أ‬َ ( ‫ل‬ّ ‫ثـ‬َ )‫و‬َ ( ‫ش‬ّ ‫طـ‬َ )
‫ل‬َ ‫ل‬َ ‫ث‬َ
‫ ي‬ْ ‫أ‬َ، ‫ث‬َ ‫را‬َ‫م‬ٌ ‫ذ‬ ‫د‬َ ( ‫ل‬ّ ‫ط‬َ )‫ن‬ُ ‫صــا‬َ ‫ح‬ِ ‫ل‬ْ ‫ا‬ ( ‫ب‬ّ ‫خ‬َ )
‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫بـ‬ْ ‫ن‬َ ‫و‬َ
‫ت‬ٌ ‫ذ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬ٌ ‫ذ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫خـ‬ْ ‫ن‬َ ( ‫م‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫كـ‬َ )‫ة‬ٌ ‫ذ‬ ‫ق‬َ ‫ـا‬‫ـ‬‫نـ‬َ ( ‫ت‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫س‬ّ ‫ع‬َ )‫و‬َ
‫ل‬َ ‫خــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫ب‬ِ
، ‫ت‬ْ ‫س‬ّ ‫ق‬َ‫ذا‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ك‬َ‫ع‬ِ ‫و‬َ‫ي‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫ه‬َ ‫ج‬ْ ‫و‬َ( ‫ت‬ّ ‫أ‬َ ) ( ‫د‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ص‬َ )
‫ر‬ْ ‫خـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ )‫و‬َ
‫د‬ُ ‫ل‬ْ ‫ص‬ّ ‫ال‬ ( ‫ر‬َ‫ن‬ْ ‫مــ‬َ ( ‫د‬ّ ‫ج‬َ ) ( ‫ت‬ْ ‫ر‬ّ ‫ث‬َ )‫و‬َ ( ‫ت‬ْ ‫د‬ّ ‫ح‬َ )
‫ل‬َ ‫م‬ِ ‫ع‬َ
( ‫م‬ّ ‫ــ‬‫ـ‬‫ج‬َ ) ( ‫ت‬ْ ‫ر‬ّ ‫د‬َ )‫و‬َ ( ‫ت‬ْ ‫ر‬ّ ‫ــ‬‫ـ‬‫ط‬َ )‫و‬َ ( ‫ت‬ْ ‫ر‬ّ ‫ــ‬‫ـ‬‫ت‬َ )
‫ـــــــــــــــا‬‫ـ‬‫ص‬َ ‫ح‬ِ ( ‫ب‬ّ ‫ـــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ش‬َ )
‫ن‬ٌ ‫ذ‬( ‫ح‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫شـ‬َ ) ( ‫ذ‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫شـ‬َ )‫و‬َ ( ‫ت‬ْ ‫ح‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫فـ‬َ ) ( ‫ن‬ّ ‫ع‬َ )
‫ ي‬ْ ‫أ‬َ‫ل‬َ ‫خ‬ِ ‫ب‬َ
‫ر‬ُ ‫دا‬ّ ‫الــ‬ ( ‫ت‬ِ ‫ط‬ّ ‫شــ‬َ )‫و‬َ‫ء‬ُ ‫ي‬ْ ‫شــ‬ّ ‫ال‬ ( ‫س‬ّ ‫نــ‬َ )، ‫ر‬ٌ ‫ذ‬‫ع‬ُ ‫ر‬ِ ‫ضــــا‬َ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫وا‬َ‫ن‬ْ ‫مــــ‬ِ‫ت‬َ ‫ل‬ْ ‫عــــ‬َ ‫ف‬َ‫ن‬ْ ‫إ‬ِ

3. ‫هــــــــــــــــــا‬َ ‫ن‬َ ( ‫ر‬ّ ‫حــــــــــــــــــ‬َ ):‫ل‬َ ‫ع‬ِ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫جـ‬ُ
‫نا‬ً‫ا‬ ‫يـ‬ْ ‫ع‬َ‫ه‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َ‫و‬ُ ‫وا‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬ْ ‫ا‬‫و‬ْ ‫أ‬َ‫ـا‬‫ـ‬‫مـ‬ً‫ا‬ ‫ل‬َ‫ء‬ُ ‫ـا‬‫ـ‬‫جـ‬َ ‫ي‬ُ‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ِ‫م‬َ ‫مـو‬ُ ‫ضـ‬ْ ‫م‬َ‫ن‬ٍ ‫ي‬ْ ‫ع‬َ‫ذا‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ه‬َ ‫و‬َ‫م‬ُ ‫ك‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫حـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫د‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬َ
:‫ل‬َ ‫ذ‬ِ ‫بــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ُ
‫مـا‬َ ‫ل‬ِ‫ذ‬ِّ ‫بـ‬َ ‫لـ‬ِ‫ر‬ٍ ‫ـ‬‫ـ‬‫خـ‬ِ ‫فـا‬َ ‫مـ‬َ
)1(
‫س‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫لـ‬َ ‫و‬َ‫ه‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َ‫عـي‬ِ ‫دا‬َ‫م‬ِ ‫زو‬ُ ‫لـ‬ُ‫ر‬ِ ‫سا‬َ ‫كـ‬ِ ‫ن‬ْ ‫ا‬‫ن‬ِ ‫يـ‬ْ ‫ع‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫و‬ُ ‫حـــ‬ْ ‫ن‬َ
( ‫ل‬َ ‫ق‬َ )
‫ح‬ُ ‫تـ‬ْ ‫فـ‬َ ‫و‬َ‫ما‬َ‫ف‬ُ ‫ر‬ْ ‫حـ‬َ‫ق‬ٍ ‫ل‬ْ ‫حـ‬َ‫ر‬ُ ‫يـ‬ْ ‫غـ‬َ‫ه‬ِ ‫لـــ‬ِ ‫و‬ّ ‫أ‬َ‫ن‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫ع‬َ‫ي‬ِّ ‫ئ‬ِ ‫ســا‬َ ‫كـ‬ِ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫فـي‬ِ‫ذا‬َ‫ع‬ِ ‫و‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫نـ‬ّ ‫ال‬‫د‬ْ ‫قـ‬َ
‫ل‬َ ‫صـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫حـ‬َ
‫ـي‬‫ـ‬‫ف‬ِ‫ر‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫ي‬ْ ‫غ‬َ‫ذا‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫هـ‬َ‫ذ ي‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ِ
)2(
‫ي‬ِّ ‫ق‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ْ ‫ح‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫حا‬ً‫ا‬ ‫ــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫تـ‬ْ ‫ف‬َ‫ع‬ْ ‫ــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ش‬ِ ‫ا‬
‫ق‬ِ ‫فـا‬َ ‫تـ‬ِّ ‫ل‬ِ ‫با‬ِ‫ت‬ٍ ‫كـآ‬َ‫غ‬َ ‫صـيـ‬ِ‫ن‬ْ ‫مـ‬ِ( ‫ل‬َ ‫أ‬َ ‫سـ‬َ )
‫ن‬ْ ‫إ‬ِ‫م‬ْ ‫ل‬َ‫ف‬ْ ‫ع‬َ ‫ضا‬َ ‫ي‬ُ‫م‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬َ ‫و‬َ‫ر‬ْ ‫ه‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ش‬ْ ‫ي‬ُ‫ة‬ٍ ‫ر‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫س‬ْ ‫ك‬َ ‫ب‬ِ
‫و‬ْ ‫ا‬
‫م‬ّ ‫ا‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ض‬َ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬َ ‫و‬َ ( ‫غـي‬ِ ‫ب‬ْ ‫ي‬َ )‫ـ‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫ت‬َ ‫ف‬ْ ‫ر‬ّ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬َ‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ِ
( ‫ل‬َ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫خـ‬َ ‫د‬َ )
‫ن‬َ ‫ي‬ْ ‫ع‬َ‫ع‬ِ ‫ر‬ِ ‫ضـا‬َ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ِ‫ت‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ْ ‫عـ‬َ ‫ف‬َ‫ث‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫ح‬َ
‫ل‬َ ‫خـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ
‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ِ‫ب‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ِ ‫جـا‬َ‫ح‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬ْ ‫ف‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ي‬ِّ ‫ن‬ِ ‫ب‬ْ ‫م‬َ ‫ل‬ْ ‫ـا‬‫ـ‬‫ك‬َ‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬ِ
:‫ل‬َ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫ع‬َ
‫ر‬ْ ‫ـــ‬‫ـ‬‫سـ‬ِ ‫ك‬ْ ‫فا‬َ‫و‬ِ ‫أ‬َ‫م‬ْ ‫ـــ‬‫ـ‬‫مـ‬ُ ‫ض‬ْ ‫ا‬‫ذا‬َ ‫إ‬ِ‫ن‬ُ ‫ـــي‬‫ـ‬‫يـ‬ِ ‫ع‬ْ ‫ت‬َ
‫ما‬َ ‫ه‬ِ ‫ضـــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫ع‬ْ ‫ب‬َ
‫د‬ِ ‫ق‬ْ ‫فـ‬َ ‫ل‬ِ‫ة‬ٍ ‫ر‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫هـ‬ْ ‫شـ‬ُ‫و‬ْ ‫ا‬‫ع‬ٍ ‫دا‬َ‫د‬ِ ‫قــ‬َ‫ل‬َ ‫ز‬َ ‫تــ‬َ ‫عـ‬ْ ‫ا‬
‫فصل‬‫في‬‫اتصال‬‫تاء‬‫الضمير‬‫أو‬‫نونه‬‫بالفعل‬
‫ل‬ْ ‫قـ‬ُ ‫ن‬ْ ‫وا‬َ‫ء‬ِ ‫فـا‬َ ‫ل‬ِ‫ي‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫ث‬ِ ‫ل‬َ ‫ث‬ُّ ‫ال‬‫ل‬َ ‫ك‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫شـ‬َ‫ن‬ٍ ‫ي‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َ
‫ذا‬َ ‫ا‬‫عـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ا‬
‫ت‬ْ ‫ل‬ّ ‫ت‬َ ‫ـ‬‫ن‬َ ‫كـا‬َ ‫و‬َ‫تـا‬َ ‫بـ‬ِ‫ر‬ِ ‫ـا‬‫ـ‬‫مـ‬َ ‫ض‬ْ ‫ل‬ِ ‫ا‬‫ل‬َ ‫ص‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬ّ ‫مـ‬ُ
‫و‬ْ ‫أ‬َ‫ه‬ِ ‫ن‬ِ ‫نـو‬ُ‫ذا‬َ ‫إ‬ِ ‫و‬َ‫حا‬ً‫ا‬ ‫تـ‬ْ ‫فـ‬َ‫ن‬ُ ‫ـو‬‫ـ‬‫كـ‬ُ ‫ي‬َ‫ـ‬‫ـ‬‫نــ‬ْ ‫عـ‬َ ‫فـ‬َ‫ه‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫ـ‬‫ض‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬َ ‫عـ‬ْ ‫ا‬‫س‬َ ‫ن‬ِ ‫ـا‬‫ـ‬‫جـ‬َ ‫م‬ُ‫ك‬َ ‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬ْ ‫ت‬ِ‫ن‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫ي‬ْ ‫ع‬َ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫ل‬َ ‫ق‬ِ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ ‫ن‬ْ ‫م‬ُ
1
)‫في‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬‫)لما‬‫يدل‬‫عل ى‬‫وفي‬ ( ‫فخر‬‫بعضها‬‫)لما‬‫يدل‬( ‫را‬ً‫ا‬ ‫مفاخ‬
2
)‫في‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬( ‫د ى‬َ ‫ل‬َ )

4. ‫من‬‫أبنية‬‫الفعل‬‫المزيد‬‫فيه‬
‫ل‬ُ ‫علـ‬ْ‫ـ‬ ‫فلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬ ( ‫م‬َ( ‫للـ‬َ( ‫علـ‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( )‫كلـ‬َ(‫ت ي‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ي‬َ(‫ة‬ِ‫عـ‬ ‫د‬َ( ‫لـا‬‫لـ‬‫يلـ‬َ( ‫ز‬ِّ ‫بال‬ِ‫عـ‬
‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫ملـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬َ(
( ‫م‬َ( ‫قا‬َ( ‫ت‬َ( ‫لـلـلـلـ‬‫لـ‬‫س‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫لـلـلـلـ (ى‬‫لـ‬‫ل‬َّ‫ى‬ ‫و‬َ( )‫و‬َ( ( ‫لـلـلـلـ (ى‬‫لـ‬‫ل‬َ( ‫وا‬َ( )
( ‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ص‬َ( ‫ف‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫م‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ج‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫ر‬َ( ‫ح‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
‫ذا‬َ( ( ‫ل‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫علـ‬َ( ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫و)ا‬َ(‫ف‬ٍ ‫لـ‬‫لـ‬‫للـ‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬َ(‫لـ ي‬‫لـ‬‫ف‬ِ‫عـ‬‫و‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫شلـ‬ْ‫ـ‬ ‫حلـ‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
‫ة‬ٍ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫علـ‬َ( ‫بلـ‬ِ‫عـ‬ ‫را‬َ(
‫يا‬ً‫ ا‬ ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـلـا‬‫لـ‬‫علـ‬َ( ‫و‬َ(‫ك‬َ( ‫ذا‬َ( ‫لـلـلـ‬‫لـ‬‫كلـلـ‬َ( ‫و‬َ(( ‫خ‬َ( ‫لـلـلـ‬‫لـ‬‫يلـ‬َّ‫ى‬ ‫بلـ‬َ( ‫هلـ‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
( ‫ال‬َ( ‫د‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫تلـ‬َ( ‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
( ‫ل (ى‬َ( ‫و‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ل‬َ( ‫ح‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫ط‬َ( ‫ي‬َ( ‫ذ‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ع‬َ( ) ( ‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫ج‬َ( ‫ر‬َ( ‫ح‬ْ‫ـ‬ ‫د‬َ( ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ت‬َ( )
‫وا‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ت‬َ( ) ( ‫ر‬َّ‫ى‬ ‫ط‬َ( ‫ب‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫س‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ( ‫ل (ى‬َ(( ‫س‬َ( ‫ب‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫س‬َ( ) ( ‫س‬ْ‫ـ‬ ‫ب‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫خ‬َ( )‫و‬َ( ( ‫ل (ى‬َّ‫ى‬ ‫و‬َ( ‫ت‬َ( )
‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ص‬َ( ‫ت‬َّ‫ى‬ ‫ا‬
( ‫أ‬َ( ‫طلـلـ‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫ب‬َ( ‫ح‬ْ‫ـ‬ ‫و)ا‬َ(( ‫ل‬َ( ‫صلـلـ‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ‫ح‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬( ‫ق (ى‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫ل‬َ( ‫سلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫للـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫س‬َ( ) ( ‫ن‬َ( ‫ك‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫سلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ‫ت‬َ( )
( ‫ت‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫ه‬َ( ) ( ‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫ب‬َ( ‫ر‬َ( ‫و‬ْ‫ـ‬ ‫ج‬َ( ) ( ‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫س‬َ( ‫ن‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ق‬َ( ) ( ‫ق (ى‬َ( ‫لـ‬
‫ال‬َ( ‫ح‬ِ‫عـ‬ ‫ت‬َ( ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫م‬ُ
( ‫ت‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫ق‬ْ‫ـ‬ ‫ز‬َ( ‫ه‬ْ‫ـ‬ ‫ز‬َ( )( ‫ت‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫س‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ‫ه‬ْ‫ـ‬ ‫ر‬َ( ) ( ‫ت‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫م‬ْ‫ـ‬ ‫ق‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ه‬َ( )
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫هلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ر‬َ( ‫ت‬َ( ) ( ‫ل‬َّ‫ى‬ ‫أ‬َ( ‫و‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ك‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
( ‫ن‬َ( ‫ر‬َ( ‫ط‬ْ‫ـ‬ ‫ق‬َ( ) ( ‫م‬َّ‫ى‬ ‫ه‬َ( ‫ل‬َ( ‫س‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫ظ‬َّ‫ى‬ ‫أ‬َ( ‫ف‬َ( ‫ج‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫ت‬ُ ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫ش‬َ( ‫لـ‬
‫ال‬َ( ‫م‬َ( ‫ج‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
( ‫ت‬ُ ‫طلـلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ج‬َ( ) ( ‫ت‬ُ ‫بلـلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ت‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ك‬َ( ) ( ‫ت‬ُ ‫سلـلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫ت‬َ( )
‫م‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ث‬ُ ( ‫م‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ص‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫غ‬َ( )‫و‬َ(
‫م‬َ(( ‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ع‬َ( ‫م‬َّ‫ى‬ ‫ر‬َ( ‫ه‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫س‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫م‬َّ‫ى‬ ‫ل‬َ( ‫و‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
‫ال‬َ( ‫خ‬ِ‫عـ‬ ‫ت‬ُ ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬ ( ‫س‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ك‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫ل‬َ( ‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫و)ا‬َ(
)1(
( ‫ت‬ُ ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ط‬َ( ‫ي‬ْ‫ـ‬ ‫ب‬َ( ) ( ‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫ج‬َ( ‫ج‬َ( ‫و‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ث‬َ( ‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬ ( ‫ط‬َ( ‫و‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ل‬َ( ‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫و)ا‬َ(
‫ملـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ز‬َ( ) ( ‫ل‬َ( ‫ب‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫سلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬َ( )
‫ن‬َّ‫ى‬ ‫م‬َ( ‫ملـ‬ُ ‫ض‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬ ( ‫ق‬َ( ‫ل‬َ( ‫لـ‬‫ب‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫تلـ‬َ( ‫ج‬ْ‫ـ‬ ‫وا‬َ( ( ‫ق (ى‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫سلـ‬َ( ‫ت‬َ( )
‫ال‬َ( ‫ل‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫خلـ‬َ(
‫فصل‬‫ف ي‬‫المضارع‬
‫ض‬ِ‫عـ‬ ‫علـ‬ْ‫ـ‬ ‫ب‬َ( ‫ب‬ِ‫عـ‬‫ع‬َ( ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫لـ‬‫ضلـ‬َ( ‫ملـ‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬ ( ‫ت ي‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬َ( )‫ح‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫تلـ‬ِ‫عـ‬ ‫تلـ‬َ( ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
‫ه‬ُ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫للـ‬َ( ‫و‬َ(
‫م‬ٌّ ‫ضلـلـلـلـ‬َ(‫ذا‬َ( ‫إ‬ِ‫عـ‬‫علـلـلـلـ ي‬ِ‫عـ‬ ‫بلـا‬َ( ‫ر‬ُّ ‫بال‬ِ‫عـ‬‫قا‬ً‫ ا‬ ‫للـلـلـلـ‬َ( ‫طلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ملـ‬ُ
‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫صلـ‬ِ‫عـ‬ ‫و‬ُ
‫ه‬ُ ‫حلـ‬ْ‫ـ‬ ‫تلـ‬َ( ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫وا‬َ(‫ال‬ً‫ ا‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫صلـ‬ِ‫عـ‬ ‫تلـ‬َّ‫ى‬ ‫م‬ُ ‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫يلـ‬ْ‫ـ‬ ‫غلـ‬َ( ‫ب‬ِ‫عـ‬‫لـ‬‫لـ‬‫يلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫غلـ‬َ( ‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫ء‬ِ‫عـ‬ ‫يلـا‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫را‬ً‫ ا‬ ‫س‬ْ‫ـ‬ ‫ك‬َ(‫ز‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ج‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬َ(‫لـ ي‬‫لـ‬‫ف‬ِ‫عـ‬‫ت‬ِ‫عـ‬ ‫ال‬‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ِ‫عـ‬
1
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬.‫بالحاء‬ ( ‫)انتحال‬

5. ‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫علـ‬ِ‫عـ‬ ‫فلـ‬َ(
‫و‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ(‫ما‬َ(‫ر‬َ( ‫د‬َّ‫ى‬ ‫صلـ‬َ( ‫ت‬َ(
)1(
‫ز‬ُ ‫ملـ‬ْ‫ـ‬ ‫ه‬َ(‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ص‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫فيلـ‬ِ‫عـ‬
‫و‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬َ(‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫تلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ال‬
‫تا‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫دا‬ً‫ ا‬ ‫ئلـ‬ِ‫عـ‬ ‫زا‬َ(‫و‬َ( ‫هلـ‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ( ‫ك (ى‬َّ‫ى‬ ‫ز‬َ( ‫تلـ‬َ( )‫كلـ‬َ(‫د‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫قلـ‬َ(‫ال‬َ( ‫ق‬ِ‫عـ‬ ‫ن‬ُ
‫لـ ي‬‫لـ‬‫ف‬ِ‫عـ‬‫لـا‬‫لـ‬‫ي‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫لـ ي‬‫لـ‬‫ف‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(‫لـا‬‫لـ‬‫ه‬َ( ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫ي‬ْ‫ـ‬ ‫غ‬َ(‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫إ‬ِ‫عـ‬‫لـا‬‫لـ‬‫ق‬َ( ‫ح‬ِ‫عـ‬ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬ُ
( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ (ى‬‫لـ‬‫ب‬َ( ‫أ‬َ( )‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫بلـ‬َ(
‫و‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ(‫ملـا‬َ(‫ه‬ُ ‫للـ‬َ(‫و‬ُ ‫وا‬َ( ‫لـ‬‫لـ‬‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ء‬ٌ ‫لـا‬‫لـ‬‫فلـ‬َ(
)
2
(
‫و‬َ( ‫لـ‬‫لـ‬‫حلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬َ(‫د‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫قلـ‬َ(
‫ال‬َ( ‫ج‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(
‫ر‬ُ ‫سلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ك‬َ( ‫و‬َ(‫لـا‬‫ملـ‬َ(‫ل‬َ( ‫لـ‬‫بلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫قلـ‬َ(‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫خلـلـ‬ِ‫عـ‬ ‫آ‬‫ع‬ِ‫عـ‬ ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫ضلـلـ‬َ( ‫ملـ‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫م‬ِ‫عـ‬
‫ذا‬َ(‫ب‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـا‬‫لـ‬‫بلـ‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫م‬ُ ‫ز‬َ( ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ي‬َ(‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫إ‬ِ‫عـ‬‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ضلـيلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ما‬َ(‫د‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ق‬َ(
:‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ظلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ح‬ُ
‫ة‬ُ ‫د‬َ( ‫لـا‬‫لـ‬‫يلـ‬َ( ‫ز‬ِ‫عـ‬‫ء‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫لـ‬‫تلـ‬َّ‫ى‬ ‫ال‬‫ال‬ً‫ ا‬ ‫و‬َّ‫ى‬ ‫أ‬َ(‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫إ‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫للـ‬َ( ‫صلـ‬َ( ‫حلـ‬َ(‫ه‬ُ ‫للـ‬َ(‫ملـا‬َ( ‫ف‬َ(‫ل‬َ( ‫بلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ق‬َ(‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫خلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ال‬َ( ‫ا‬‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫حلـ‬َ( ‫تلـ‬َ( ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ال‬َ( ‫و‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫بلـ‬ِ‫عـ‬
‫فصل‬‫ف ي‬‫فعل‬‫ما‬‫لم‬‫يسم‬‫فاعله‬
‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫إ‬ِ‫عـ‬‫د‬ِ‫عـ‬ ‫نلـ‬ِ‫عـ‬ ‫سلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ت‬ُ ‫ل‬َ( ‫علـ‬ْ‫ـ‬ ‫ف‬ِ‫عـ‬ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫لـو‬‫لـ‬‫علـ‬ُ ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ل‬ِ‫عـ‬‫ت‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫فلـ‬َ(
‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫بلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬ِ‫عـ‬
‫م‬َ( ‫لـلـلـلـو‬‫لـ‬‫ملـ‬ُ ‫ض‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ(‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َّ‫ى‬ ‫ال‬َ( ‫ا‬‫ه‬ُ ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـ‬‫لـ‬‫سلـ‬ِ‫عـ‬ ‫كلـ‬ْ‫ـ‬ ‫وا‬َ(‫ذا‬َ( ‫إ‬ِ‫عـ‬
:‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫صلـ‬َ( ‫تلـ‬َّ‫ى‬ ‫ا‬
‫ن‬ٍ ‫ي‬ْ‫ـ‬ ‫ع‬َ( ‫ب‬ِ‫عـ‬‫ل‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫تلـلـ‬َ( ‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫علـلـ‬َ( ‫ج‬ْ‫ـ‬ ‫وا‬َ(‫ل‬َ( ‫لـ‬‫بلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ق‬َ(‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫خلـلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ال‬َ( ‫ا‬
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ ي‬‫لـ‬‫ف‬ِ‫عـ‬‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫للـ‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
‫ ي‬ِّ ‫ضلـ‬ِ‫عـ‬ ‫م‬ُ ‫لـ‬‫را‬ً‫ ا‬ ‫سلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ك‬َ(‫حلـا‬ً‫ ا‬ ‫تلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ف‬َ( ‫و‬َ(‫لـ ي‬‫فلـ‬ِ‫عـ‬‫ه‬ُ ‫وا‬َ( ‫لـ‬‫سلـلـ‬ِ‫عـ‬
‫ال‬َ( ‫تلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬َ(
‫ث‬َ( ‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫ثا‬َ(‫ذ ي‬ِ‫عـ‬‫ز‬ِ‫عـ‬ ‫ملـ‬ْ‫ـ‬ ‫ه‬َ(‫ل‬ٍ ‫لـ‬‫صلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ(‫م‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫ضلـلـ‬ُ ‫ه‬ُ ‫لـ‬‫علـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ(
‫ع‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ملـ‬َ( ‫و‬َ(
‫ء‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫لـ‬‫تلـ‬َ(‫ة‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫علـ‬َ( ‫و‬َ( ‫طلـا‬َ( ‫م‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫م‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ُ ‫ض‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫لـا‬‫لـ‬‫هلـ‬َ( ‫و‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫تلـ‬ِ‫عـ‬
‫ال‬َ( ‫و‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫بلـ‬ِ‫عـ‬
‫ما‬َ( ‫و‬َ(‫فا‬َ( ‫ل‬ِ‫عـ‬‫و‬ِ‫عـ‬ ‫حلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬َ(‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫علـلـ‬َ( ‫ج‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬ ( ‫ع‬َ( ‫لـا‬‫بلـلـ‬َ( )‫ث‬ِ‫عـ‬ ‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫ثلـلـ‬َ( ‫ل‬ِ‫عـ‬
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫حلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬َ(
‫و‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫ر‬َ( ‫لـي‬‫لـ‬‫تلـ‬ِ‫عـ‬ ‫خ‬ْ‫ـ‬ ‫كا‬َ( ( ‫د‬َ( ‫قلـا‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫و)ا‬َ( ( ‫ر‬َ( ‫تلـا‬َ( ‫خ‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬‫ذ ي‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ل‬َّ‫ى‬ ‫ا‬
‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ض‬َ( ‫ف‬َ(
‫فصل‬‫ف ي‬‫فعل‬‫المر‬
‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫م‬ِ‫عـ‬‫ر‬ُ ‫م‬ْ‫ـ‬ ‫ل‬َ( ‫ا‬ ( ‫ل‬َ( ‫علـ‬َ( ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( )‫ه‬ُ ‫ز‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫علـ‬ْ‫ـ‬ ‫وا‬َ( ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫علـ‬ِ‫عـ‬ ‫ف‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( )‫ه‬ُ ‫ع‬ِ‫عـ‬ ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـا‬‫لـ‬‫ضلـ‬َ( ‫م‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫كا‬َ(‫ ي‬ْ‫ـ‬ ‫ذ‬ِ‫عـ‬‫م‬ِ‫عـ‬ ‫ز‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫جلـ‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ذ ي‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫ل‬َّ‫ى‬ ‫ا‬
1
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬( ‫ر‬ُ ‫و‬َّ‫ى‬ ‫ص‬َ( ‫ت‬ُ )
2
)‫ضبط‬ ( ‫ف ي‬‫بعض‬‫النسخ‬‫و‬ُ ‫)الوا‬‫ولعل‬ ( ‫ء‬ً‫ ا‬ ‫فا‬‫الصواب‬‫ما‬‫ت‬ُّ ‫أثب‬

6. ‫وا‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫سلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ل‬ِ‫عـ‬:‫ال‬َ( ‫ز‬ِ‫عـ‬ ‫تلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬ُ ‫خلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
، ‫ه‬ُ ‫للـ‬ُ ‫و‬َّ‫ى‬ ‫أ‬َ(‫ز‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫ملـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫هلـ‬َ( ‫ب‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(‫ل‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫صلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫را‬ً‫ ا‬ ‫لـ‬‫سلـلـ‬ِ‫عـ‬ ‫كلـ‬َ( ‫نلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫صلـ‬ِ‫عـ‬‫نا‬ً‫ ا‬ ‫ك‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫لـ‬‫سلـ‬َ(‫ن‬َ( ‫لـا‬‫لـ‬‫كلـ‬َ(‫ف‬ِ‫عـ‬ ‫ذو‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫حلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫با‬ِ‫عـ‬
‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫صلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ت‬َّ‫ى‬ ‫م‬ُ
‫ز‬َ( ‫ملـ‬ْ‫ـ‬ ‫ه‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫وا‬َ(‫ل‬َ( ‫بلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ق‬َ(‫م‬ِ‫عـ‬ ‫زو‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫للـ‬ُ ‫م‬ِّ ‫لـ‬‫لـ‬‫ضلـ‬َّ‫ى‬ ‫ال‬، ‫م‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ضلـ‬ُ
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫حلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬َ( ‫و‬َ(
‫و‬ُ ‫لـ‬‫ز ي‬ِ‫عـ‬ ‫غلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬‫ر‬ٍ ‫سلـ‬ْ‫ـ‬ ‫كلـ‬َ( ‫ب‬ِ‫عـ‬‫م‬َّ‫ى‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ش‬َ( ‫م‬ُ ‫م‬ِّ ‫لـ‬‫لـ‬‫ض‬َّ‫ى‬ ‫ال‬‫د‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ق‬َ(
‫ال‬َ( ‫ب‬ِ‫عـ‬ ‫ق‬ُ
‫ذ‬َّ‫ى‬ ‫ش‬َ( ‫و‬َ(‫ف‬ِ‫عـ‬ ‫ذ‬ْ‫ـ‬ ‫ح‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫با‬ِ‫عـ‬( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ك‬ُ )‫و‬َ( ( ‫ذ‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫خ‬ُ )‫و‬َ( ( ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫م‬ُ )
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـا‬‫لـ‬‫ش‬َ( ‫ف‬َ( ‫و‬َ(
‫ر‬ٌ ‫د‬َ( ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫تلـ‬َ( ‫س‬ْ‫ـ‬ ‫م‬ُ ‫و‬َ( ( ‫ر‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ُ ‫أ‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( )‫م‬ُ ‫مي‬ِ‫عـ‬ ‫ت‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫تلـ‬َ(( ‫ذ‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫خلـ‬ُ )
( ‫ال‬َ( ‫ك‬ُ )‫و‬َ(
‫باب‬‫أبنية‬‫أسماء‬‫الفاعلين‬‫والمفعولين‬
‫ن‬ِ‫عـ‬ ‫ز‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ‫كلـلـلـ‬َ(‫م‬ُ ‫سلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬ ( ‫ل‬ٍ ‫علـلـلـ‬ِ‫عـ‬ ‫فلـا‬َ( )‫ل‬ٍ ‫علـلـلـ‬ِ‫عـ‬ ‫فلـا‬َ(
‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫علـ‬ِ‫عـ‬ ‫جلـ‬ُ
‫ن‬َ( ‫لـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ِ‫عـ‬‫لـ ي‬‫لـ‬‫ثلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ال‬َ( ‫ثلـ‬ُّ ‫ال‬‫ذ ي‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫للـ‬َّ‫ى‬ ‫ا‬‫لـا‬‫لـ‬‫ملـ‬َ(‫ه‬ُ ‫لـ‬‫لـ‬‫نلـ‬ُ ‫ز‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ(
‫ال‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫علـ‬َ( ‫فلـ‬َ(
‫ه‬ُ ‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫م‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(‫غ‬َ( ‫صي‬ِ‫عـ‬( ‫ف‬ِ‫عـ‬ ‫ري‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ظلـ‬َّ‫ى‬ ‫و)ال‬َ( ( ‫ل‬ٍ ‫ه‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫س‬َ( )‫لـ‬‫لـ‬‫كلـ‬َ(
‫د‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫قلـ‬َ( ‫و‬َ(
‫ن‬ُ ‫لـلـو‬‫كلـلـ‬ُ ‫ي‬َ(‫و‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( ( ‫ل‬َ( ‫لـلـ‬‫علـلـ‬َ( ‫فلـ‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( )‫و‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( ( ‫ال‬ً‫ ا‬ ‫لـلـا‬‫علـلـ‬َ( ‫فلـ‬َ( )
( ‫ال‬َ( ‫ع‬َ( ‫ف‬َ( )
( ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫لـو‬‫صلـلـ‬ُ ‫ح‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫و)ا‬َ( ( ‫ر‬ٍ ‫لـ‬‫فلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ع‬ِ‫عـ‬ )‫و‬َ( ( ‫ت‬ِ‫عـ‬ ‫را‬َ( ‫لـ‬‫فلـ‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫كلـ)ا‬َ( ‫و‬َ(
‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ْ‫ـ‬ ‫غ‬ُ )‫و‬َ(
‫ها‬ً‫ ا‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫بلـ‬ِ‫عـ‬ ‫شلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬ُ ‫و‬َ( ( ‫ب‬ٍ ‫لـ‬‫لـ‬‫نلـ‬ُ ‫جلـ‬ُ ) ( ‫ر‬ٍ ‫ق‬ِ‫عـ‬ ‫لـا‬‫لـ‬‫علـ‬َ( ) ( ‫ر‬ٍ ‫لـ‬‫لـ‬‫لـ‬
( ‫ال‬َ( ‫م‬ِ‫عـ‬ ‫ث‬َ( )
‫غ‬َ( ‫صلـيلـ‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ(‫ن‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ِ‫عـ‬‫م‬ٍ ‫ز‬ِ‫عـ‬ ‫ال‬َ(‫ن‬ٍ ‫ز‬ِ‫عـ‬ ‫وا‬َ( ‫لـ‬‫لـ‬‫ملـ‬ُ ‫ال‬ً‫ ا‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫علـ‬ِ‫عـ‬ ‫فلـ‬َ(‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫نلـ‬ِ‫عـ‬ ‫ز‬ْ‫ـ‬ ‫و‬َ( ‫بلـ‬ِ‫عـ‬( ‫ج‬ٍ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫شلـ‬َ( )‫لـلـ‬‫لـ‬‫كلـ‬َ(
)
1
(
‫ه‬ٍ ‫لـلـ‬‫لـ‬‫بلـ‬ِ‫عـ‬ ‫شلـ‬ْ‫ـ‬ ‫م‬ُ ‫و‬َ(
( ‫ال‬َ( ‫ج‬ِ‫عـ‬ ‫ع‬َ( )
( ‫ب‬ِ‫عـ‬ ‫ن‬َ( ‫لـ‬‫شلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ل‬َ( ‫و)ا‬َ( ( ‫ز‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫شلـ‬َّ‫ى‬ ‫و)ال‬َ(
)
2
(
( ‫ن‬ِ‫عـ‬ ‫ال‬َ( ‫ز‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫جلـ‬َ( ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫)ا‬
‫ت‬َ( ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫م‬َّ‫ى‬ ‫ث‬ُ ‫د‬ْ‫ـ‬ ‫لـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬‫لـ‬‫ق‬َ(
‫ت ي‬ِ‫عـ‬ ‫أ‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫ي‬َ(‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫بلـ‬ْ‫ـ‬ ‫شلـ‬ِ‫عـ‬ ‫و‬َ( ( ‫ن‬ٍ ‫لـا‬‫لـ‬‫فلـ‬َ( )‫لـ‬‫لـ‬‫كلـ‬َ(‫د‬ِ‫عـ‬ ‫لـ‬‫لـ‬‫حلـ‬ِ‫عـ‬ ‫وا‬َ(
‫ال‬َ( ‫خلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـلـ‬َ( ‫بلـ‬ُ ‫ل‬ْ‫ـ‬ ‫ا‬
‫ال‬ً‫ ا‬ ‫ملـلـلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ح‬َ(‫ل (ى‬َ( ‫علـلـلـلـ‬َ(‫ه‬ِ‫عـ‬ ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫يلـلـلـلـ‬ْ‫ـ‬ ‫غ‬َ(‫ة‬ٍ ‫بلـلـلـلـ‬َ( ‫سلـ‬ْ‫ـ‬ ‫ن‬ِ‫عـ‬ ‫ل‬ِ‫عـ‬‫لـ ي‬‫فلـ‬ِ‫عـ‬ ( ‫ب‬ٍ ‫ي‬َ( ‫لـ‬‫شلـ‬ْ‫ـ‬ ‫أ‬َ( ) ( ‫ب‬ٍ ‫لـ‬‫يلـ‬ِّ ‫ط‬َ( ) ( ‫ف‬ٍ ‫لـ‬‫غ‬ِ‫عـ‬ ‫و‬ْ‫ـ‬ ‫لـ‬‫صلـ‬َّ‫ى‬ ‫ال‬
1
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬‫بدل‬ ( ‫ح‬ٍ ‫ر‬ِ‫عـ‬ ‫ف‬َ( )( ‫ج‬ٍ ‫ش‬َ( ‫ك‬َ( )
2
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬‫ه‬ُ ‫ب‬ِ‫عـ‬ ‫ش‬ْ‫ـ‬ ‫)والم‬( ‫ب‬ِ‫عـ‬ ‫ن‬َ( ‫ش‬ْ‫ـ‬ ‫ال‬

7. ‫فـيـــــــــــــــــــ‬ِ‫ي‬ ‫خـ‬َ‫ـ‬ )‫كـــــــــــــــــــ‬َ‫ـ‬‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫م‬ِ‫ي‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ع‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬
‫ح‬ٌ ‫ف‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫صـــا‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫عــ‬ِ‫ي‬ ‫فا‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬‫فــ ي‬ِ‫ي‬‫ل‬ّ ) ‫كـــ‬ُ
)
1
(
‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
‫د‬َ‫ـ‬ ‫ص‬ِ‫ي‬ ‫ـــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫قـ‬ُ‫ـــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫لـ‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
‫ث‬ُ ‫دو‬ُ ‫حـ‬ُ ‫ـ‬‫و‬َ‫ـ‬ ‫حـ‬ْ ‫ف‬ ‫ن‬َ‫ـ‬‫دا‬ً‫ ا‬ ‫غ‬َ‫ـ‬ )‫ذا‬َ‫ـ‬‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫ذ‬ِ‫ي‬ ‫جـا‬َ‫ـ‬( ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ذ‬َ‫ـ‬ ‫جـ‬َ‫ـ‬
‫م‬ِ‫ي‬ ‫ســ‬ْ ‫ف‬ ‫با‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ل‬ِ‫ي‬ ‫عـــ‬ِ‫ي‬ ‫فا‬َ‫ـ‬‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ـيـــ‬ْ ‫ف‬ ‫غ‬َ‫ـ‬‫ذ ي‬ِ‫ي‬‫ة‬ِ‫ي‬ ‫ث‬ِ‫ي‬ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ثـــ‬َّ ‫الـ‬
‫جــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ي‬ِ‫ي‬
)
2
(
‫ن‬ُ ‫ز‬ْ ‫ف‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ع‬ِ‫ي‬ ‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ضــا‬َ‫ـ‬ ‫مـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫كـ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫و‬َّ ‫أ‬َ‫ـ‬:)‫ال‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬ِ‫ي‬ ‫جـ‬ُ
‫م‬ٌ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـيـ‬ِ‫ي‬‫م‬ُّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ض‬َ‫ـ‬ ‫ت‬ُ‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫إ‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ـا‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫ـ‬‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ْ ‫ف‬ ‫ق‬َ‫ـ‬‫ه‬ِ‫ي‬ ‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫خـ‬ِ‫ي‬ ‫آ‬‫ت‬َ‫ـ‬ ‫حــ‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬‫ر‬َ‫ـ‬ ‫صــا‬َ‫ـ‬‫م‬َ‫ـ‬ ‫ســ‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬‫ل‬ٍ ‫عــو‬ُ ‫ف‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬‫د‬ْ ‫ف‬ ‫قــ‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬
:)‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ص‬َ‫ـ‬ ‫ح‬َ‫ـ‬
‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫م‬ِ‫ي‬‫ذ ي‬ِ‫ي‬‫ة‬ِ‫ي‬ ‫ث‬َ‫ـ‬ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ثـ‬َّ ‫ال‬‫ل‬ِ‫ي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫فـ‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫با‬ِ‫ي‬‫نا‬ً‫ ا‬ ‫ز‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬َّ ‫مـ‬ُ‫ما‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ت ى‬َ‫ـ‬ ‫أ‬َ‫ـ‬‫و‬َ‫ـ‬ ‫هـ‬ْ ‫ف‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٍ ‫عــيـ‬ِ‫ي‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫كـ‬َ‫ـ‬‫د‬ْ ‫ف‬ ‫ق‬َ‫ـ‬:)‫ال‬َ‫ـ‬ ‫د‬ِ‫ي‬ ‫عـ‬ُ
‫ه‬ِ‫ي‬ ‫ب‬ِ‫ي‬‫ن‬ِ‫ي‬ ‫عـ‬َ‫ـ‬‫ل‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ْ ‫ف‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ا‬‫وا‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫نـ‬َ‫ـ‬ ‫غـ‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫وا‬َ‫ـ‬‫و‬ِ‫ي‬ ‫ح‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫نـ‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬
( ‫جـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــا‬ً‫ ا‬ ‫ن‬َ‫ـ‬ )
‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫ع‬َ‫ـ‬ ( ‫ ي‬ِ‫ي‬ ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫ن‬ّ‫ْس‬ ‫و)ال‬‫ن‬ِ‫ي‬ ‫ز‬ْ ‫ف‬ ‫و‬َ‫ـ‬، ‫ل‬ٍ ‫ـو‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫فـ‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬‫ـا‬‫ـ‬‫م‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫مــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ‫ي‬ ‫ع‬َ‫ـ‬
)
3
(
‫باب‬‫أبنـية‬‫المصادر‬
‫ر‬ِ‫ي‬ ‫د‬ِ‫ي‬ ‫صــــــا‬َ‫ـ‬ ‫مـ‬َ‫ـ‬ ‫لـ‬ْ ‫ف‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ن‬ٌ ‫ف‬ ‫زا‬َ‫ـ‬ ‫و‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬َ‫ـ‬‫هـــــا‬َ‫ـ‬ ‫نــ‬ُ ‫ـيــ‬ّ‫ْس‬ ‫بـ‬َ‫ـ‬ ‫أ‬ُ‫ ي‬ّ‫ْس‬ ‫ث‬ِ‫ي‬ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُّ ‫للـ‬ِ‫ي‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬‫ـا‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫ـ‬‫ه‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫دـيـ‬ِ‫ي‬ ‫بـ‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬ُ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫خـ‬َ‫ـ‬ ‫تـ‬َ‫ـ‬ ‫نـ‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬ُ
‫و‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ُ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫ء‬ِ‫ي‬ ‫تـــا‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬
‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫نـ‬ْ ‫ف‬ ‫ؤ‬َ‫ـ‬ ‫مـ‬ُ
‫ث‬ٍ ‫نـ‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫و‬ِ‫ي‬ ‫أ‬َ‫ـ‬‫ف‬ِ‫ي‬ ‫لـ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ا‬‫ر‬ِ‫ي‬ ‫صـو‬ُ ‫قـ‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫صـــ‬ِ‫ي‬ ‫ت‬َّ ‫م‬ُ
‫و‬ُ ‫حـ‬ْ ‫ف‬ ‫ن‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ن‬ٌ ‫ف‬ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬ ) ( ‫ن‬ُ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ُ ) ( ‫ن‬ُ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )
( ‫ال‬ً‫ ا‬ ‫ج‬َ‫ـ‬ )
‫م‬َّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ث‬ُ ( ‫ح‬ٍ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ص‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫د(ى‬ً‫ ا‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ه‬ُ ) ( ‫ـ ى‬‫ـ‬‫ض‬ً‫ ا‬ ‫ر‬ِ‫ي‬ )‫د‬ْ ‫ف‬ ‫ز‬ِ‫ي‬
( ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ع‬ِ‫ي‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )
‫دا‬ً‫ ا‬ ‫ر‬َّ ‫جـــ‬َ‫ـ‬ ‫م‬ُ‫تـــا‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ث‬ِ‫ي‬ ‫نـيـــ‬ِ‫ي‬ ‫أ‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َّ ‫ال‬‫م‬َّ ‫ثـــ‬ُ‫عـــا‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫ر‬ِ‫ي‬ ‫صـــ‬ْ ‫ف‬ ‫قـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫با‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ً‫ ا‬ ‫لـــ‬َ‫ـ‬‫د‬ْ ‫ف‬ ‫قـــ‬َ‫ـ‬ ( ‫ء‬ُ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫عـــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫و)ا‬َ‫ـ‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬ ‫ق‬ُ
1
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬‫وف ي‬ ( ‫)للكل‬‫بعضها‬‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫م‬ِ‫ي‬ )‫ل‬ّ ) ‫ك‬ُ( ‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
2
)‫أ ي‬ ( .( ‫ء‬َ‫ـ‬ ‫ج ي‬ِ‫ي‬ )
3
)، ‫نافـية‬ ( ‫)ما‬ ( ‫أ ي‬‫ال‬‫ـيعمل‬‫ش يء‬‫من‬‫هذه‬‫الوزان‬‫الت ي‬‫بمعن ى‬‫مفعول‬.‫عمله‬

8. ‫ئ‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫جـ‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬ُ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫لـ‬َ‫ـ‬ ‫عـا‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ِ‫ي‬ )‫ما‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫هـ‬ِ‫ي‬ ‫ب‬ِ‫ي‬‫ن‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ـيـ‬ْ ‫ف‬ ‫د‬َ‫ـ‬ ‫ر‬َّ ‫جـ‬َ‫ـ‬ ‫م‬ُ‫ن‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ِ‫ي‬‫ـا‬‫ـ‬‫تـ‬َّ ‫ال‬( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫فـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫و)ا‬َ‫ـ‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ص‬ِ‫ي‬
‫م‬َّ ‫ـــ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُ‫ـــا‬‫ـ‬‫ت‬َّ ‫بال‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫عــيـ‬ِ‫ي‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫)ا‬‫ن‬ِ‫ي‬ ‫ذا‬َ‫ـ‬
)
1
(
،
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫عــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫و)ا‬َ‫ـ‬
‫و‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬َ‫ـ‬ ( ‫ن‬ُ‫ه‬ٍ ‫بـ‬ِ‫ي‬ ‫شـ‬ْ ‫ف‬ ‫م‬ُ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ٍ ‫ن‬َ‫ـ‬ ‫نـو‬ُ ‫ـيـ‬ْ ‫ف‬ ‫بـ‬َ‫ـ‬ )‫كـ‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬
‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫مــــــ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٍ ‫عــــــو‬ُ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٍ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ُ )‫و‬َ‫ـ‬
( ‫ة‬ٍ ‫ـي‬َ‫ـ‬ ‫لـــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ‫ي‬ ‫عـا‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬ )
‫ذا‬َ‫ـ‬ ‫كـ‬َ‫ـ‬( ‫ل ى‬َ‫ـ‬ ‫عـــ‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬ ) ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫ل‬َّ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫فـ‬ُ ) ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫ـي‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫ـيـ‬ْ ‫ف‬ ‫ع‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬ُ )
‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫مـــ‬َ‫ـ‬‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫مـــ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل ى‬َّ ‫ـــ‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫ف‬ُ ) ( ‫ت‬ٍ ‫لو‬ُ ‫عــــ‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )
( ‫ة‬ٍ ‫ـي‬َ‫ـ‬ ‫ن‬ِ‫ي‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫لـ‬ْ ‫ف‬ ‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ُ )
‫ذا‬َ‫ـ‬ ‫ك‬َ‫ـ‬‫ح‬ُ ‫تـ‬ْ ‫ف‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫وا‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫ـي‬َّ ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫عـو‬ُ ‫فـ‬ُ )‫د‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬ِ‫ي‬ ‫نـ‬ُ
‫تـــا‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫عــ‬ُ ‫ف‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫ع‬ِ‫ي‬ ‫ف‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬ ) ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫ع‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬
‫تـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ال‬
‫ث‬ِ‫ي‬ ‫نـيـ‬ِ‫ي‬ ‫أ‬ْ ‫ف‬ ‫تـ‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ها‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫فــيـ‬ِ‫ي‬‫م‬ٌّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ضـ‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ما‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َّ ‫قـ‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫م‬ِ‫ي‬ ‫ح‬ُ
‫س‬ُ ‫قـيــــــ‬ِ‫ي‬ ‫م‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٌ ‫ف‬ ‫عــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫د(ى‬َّ ‫عـــــ‬َ‫ـ‬ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
‫ـيـــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫غ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ( ‫ل‬ُ ‫عـــــــــــــو‬ُ ‫ف‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫و)ا‬َ‫ـ‬
‫ه‬ِ‫ي‬ ‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫و(ى‬َ‫ـ‬ ‫سـ‬ِ‫ي‬‫ل‬ِ‫ي‬ ‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬‫ت‬ٍ ‫و‬ْ ‫ف‬ ‫ص‬َ‫ـ‬‫ذا‬َ‫ـ‬( ‫ل‬ُ ‫عـا‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫)ا‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ج‬َ‫ـ‬
‫مــــا‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ل ى‬َ‫ـ‬ ‫عــــ‬َ‫ـ‬‫ق‬َّ ‫حــــ‬َ‫ـ‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عــــ‬ِ‫ي‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )
‫ه‬ُ ‫ر‬ُ ‫د‬َ‫ـ‬ ‫صــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬
‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫إ‬ِ‫ي‬‫م‬ْ ‫ف‬ ‫لـ‬َ‫ـ‬‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫كـ‬ُ ‫ـي‬َ‫ـ‬‫ذا‬َ‫ـ‬‫د‬ّ ) ‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫ت‬َ‫ـ‬‫ه‬ُ ‫ن‬َ‫ـ‬ ‫و‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬
‫س‬ْ ‫ف‬ ‫قــــ‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫و‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬ ( ‫ة‬ً‫ ا‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عــــا‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )( ‫ة‬ً‫ ا‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عــــو‬ُ ‫فـ‬ُ )
‫لـــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫عـ‬ُ ‫فـ‬َ‫ـ‬ )‫لـــــــــــــــــــ‬ِ‫ي‬
‫ة‬ِ‫ي‬ ‫ع‬َ‫ـ‬ ‫جـــا‬َ‫ـ‬ ‫شـ‬َّ ‫كال‬َ‫ـ‬ ( ‫ت‬ُ ‫ـــ‬‫ر ي‬ِ‫ي‬ ‫جــا‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫وا‬َ‫ـ‬‫لــ ى‬َ‫ـ‬ ‫ع‬َ‫ـ‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫هــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ُ ‫سـ‬َ‫ـ‬
‫ما‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫و(ى‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫س‬ِ‫ي‬‫ك‬َ‫ـ‬ ‫ذا‬َ‫ـ‬‫ع‬ٌ ‫ف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫مـ‬ُ ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬‫د‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ق‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ر‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ث‬ُ ‫ك‬َ‫ـ‬
‫لـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫)ا‬
‫فـــ ي‬ِ‫ي‬ ( ‫ل‬ُ ‫عـي‬ِ‫ي‬ ‫فــــ‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬، ‫ت‬ِ‫ي‬ ‫و‬ْ ‫ف‬ ‫صـــ‬َّ ‫ال‬‫ء‬ُ ‫دا‬َّ ‫والـــ‬َ‫ـ‬
‫ض‬ُّ ‫مــــــــــــــ‬ِ‫ي‬ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬:)‫ال‬َ‫ـ‬ ‫جـــــــــــــــ‬َ‫ـ‬
‫ه‬ُ ‫نــا‬َ‫ـ‬ ‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬‫ن‬ُ ‫ز‬ْ ‫ف‬ ‫و‬َ‫ـ‬، ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫قـــ‬َ‫ـ‬ ‫ـيـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬ٍ ‫عـــا‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬ُ )
‫ذ ي‬ِ‫ي‬ ‫لـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬
‫ر‬ٍ ‫را‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ِ‫ي‬‫و‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬‫ر‬ٍ ‫را‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬ِ‫ي‬ ‫كـ‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫جــ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عـا‬َ‫ـ‬ ‫فــ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫بـ)ا‬ِ‫ي‬
1
)‫إشارة‬ ( ‫)ذان‬ ( ‫إل ى‬.( ‫و)الفعـيل‬ ( ‫)الفعول‬

9. ، ‫ل‬ٍ ‫ـا‬‫ـ‬‫صـ‬َ‫ـ‬ ‫خـ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )( ‫ة‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َ‫ـ‬ ‫عـا‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫و)ا‬َ‫ـ‬
‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫د‬َ‫ـ‬
‫ة‬ٍ ‫فــــ‬َ‫ـ‬ ‫ر‬ْ ‫ف‬ ‫حـ‬ِ‫ي‬ ‫لـ‬ِ‫ي‬‫و‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬َ‫ـ‬‫ة‬ٍ ‫ـيــــ‬َ‫ـ‬ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫و‬ِ‫ي‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫هــــ‬ِ‫ي‬ ‫تــ‬َ‫ـ‬
‫ة‬ٍ ‫ر‬َّ ‫مـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ِ‫ي‬‫ـوا‬‫ـ‬‫عـ‬ُ ‫ضـ‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ً‫ ا‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫فـ‬ِ‫ي‬ )‫و‬َ‫ـ‬ ( ‫ة‬ٌ ‫ف‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫فـ‬َ‫ـ‬ )
)
1
(
‫ة‬ٍ ‫ئـــ‬َ‫ـ‬ ‫ـيـ‬ْ ‫ف‬ ‫هـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ِ‫ي‬‫بـــا‬ً‫ ا‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫غـا‬َ‫ـ‬‫ة‬ِ‫ي‬ ‫ـيـــ‬َ‫ـ‬ ‫شـ‬ْ ‫ف‬ ‫م‬ِ‫ي‬ ‫ك‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـيـــ‬َ‫ـ‬ ‫خـ‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
‫فصل‬‫ف ي‬‫مصادر‬‫ما‬‫زاد‬‫عل ى‬‫الثالث ي‬
‫ر‬ِ‫ي‬ ‫سـ‬ْ ‫ف‬ ‫ك‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬‫ث‬ِ‫ي‬ ‫لـ‬ِ‫ي‬ ‫ثا‬َ‫ـ‬‫ز‬ِ‫ي‬ ‫مـ‬ْ ‫ف‬ ‫ه‬َ‫ـ‬‫ل‬ِ‫ي‬ ‫صـ‬ْ ‫ف‬ ‫و‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬‫ر‬ُ ‫د‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ْ ‫ف‬ ‫م‬َ‫ـ‬
‫عــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬
‫ل‬ٍ ‫ـ‬‫ه‬ُ ‫ز‬َ‫ـ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حـ‬َ‫ـ‬
)
2
(
‫ع‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫ـ‬‫د‬ّ‫ْس‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫ـ‬‫ـا‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫ـ‬‫ر‬ُ ‫ــي‬‫ـ‬‫خـ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ا‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫ـ‬
‫ه‬ُ ‫م‬ْ ‫ف‬ ‫م‬ُ ‫ض‬ْ ‫ف‬ ‫وا‬َ‫ـ‬‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬ِ‫ي‬‫ل‬ٍ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬‫ـا‬‫ـ‬‫ت‬َّ ‫ال‬‫د‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫زـي‬ِ‫ي‬‫ه‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬َ‫ـ‬ ‫و‬َّ ‫أ‬َ‫ـ‬‫ه‬ُ ‫ر‬ْ ‫ف‬ ‫ســـ‬ِ‫ي‬ ‫ك‬ْ ‫ف‬ ‫وا‬َ‫ـ‬‫ق‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬ ‫ســـا‬َ‫ـ‬‫ف‬ٍ ‫ر‬ْ ‫ف‬ ‫حـــ‬َ‫ـ‬‫ل‬ُ ‫بـــ‬َ‫ـ‬ ‫قـ‬ْ ‫ف‬ ‫ـي‬َ‫ـ‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬ِ‫ي‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
‫ت‬ِ‫ي‬ ‫ئـــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫لـــ‬َ‫ـ‬ ‫ع‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫لــــ‬ِ‫ي‬( ‫ل‬ٍ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫عــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬ )‫بــــ‬ِ‫ي‬
( ‫ة‬ٍ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عـــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬
‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ع‬َ‫ـ‬ ‫ج‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ع‬َّ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫و‬َ‫ـ‬‫ه‬ُ ‫لـ‬َ‫ـ‬‫ث‬ُ ‫ـيـ‬ْ ‫ف‬ ‫ح‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عـيـ‬ِ‫ي‬ ‫ف‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َّ ‫)ال‬
:)‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫خـ‬َ‫ـ‬
‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬ِ‫ي‬‫م‬ٍ ‫ال‬َ‫ـ‬‫ل‬َّ ‫تـ‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬‫ه‬ِ‫ي‬ ‫وـيــ‬ِ‫ي‬ ‫حا‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ل‬ِ‫ي‬( ‫ة‬ً‫ ا‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عــ‬ِ‫ي‬ ‫فـ‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ )‫م‬ْ ‫ف‬ ‫ز‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬َ‫ـ‬‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ه‬ُ ‫ـ‬‫ـ‬‫نــ‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬ِ‫ي‬‫ـا‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫ـ‬ ‫بـ‬َّ ‫ر‬ُ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ذ‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ُ
‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ِ‫ي‬ ‫ـي‬َ‫ـ‬( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ع‬َّ ‫ف‬َ‫ـ‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ ) ( ‫ل‬ٍ ‫ـا‬‫ـ‬‫عـ‬َّ ‫فـ‬ِ‫ي‬ ‫ت‬ِ‫ي‬ )‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ِ‫ي‬
‫لـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ْ ‫ف‬ ‫و)ا‬َ‫ـ‬
‫ه‬ُ ‫د‬ْ ‫ف‬ ‫مـــ‬َ‫ـ‬ ‫ح‬ْ ‫ف‬ ‫فا‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫عـــ‬َّ ‫ف‬َ‫ـ‬ ) ( ‫ل‬ِ‫ي‬ ‫عـــا‬َّ ‫فـ‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫مـــا‬َ‫ـ‬ ‫ب‬ِ‫ي‬
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫ف‬َ‫ـ‬
‫د‬ْ ‫ف‬ ‫ق‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ء‬ُ ‫جـا‬َ‫ـ‬ ‫ـي‬ُ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َّ ‫ف‬َ‫ـ‬ )‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ِ‫ي‬ ( ‫ل‬ٍ ‫ـا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫فـ‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ )‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ِ‫ي‬
‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ي‬‫ـ‬‫ف‬ِ‫ي‬
‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ثـيــ‬ِ‫ي‬ ‫ك‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬‫ل‬ٍ ‫عـــ‬ْ ‫ف‬ ‫ف‬ِ‫ي‬، ( ‫ر‬ٍ ‫ـيـــا‬َ‫ـ‬ ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ )‫كـــ‬َ‫ـ‬‫د‬ْ ‫ف‬ ‫قـــ‬َ‫ـ‬ ‫و‬َ‫ـ‬
:)‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬ِ‫ي‬ ‫ج‬ُ
‫مـا‬َ‫ـ‬‫ ي‬ّ‫ْس‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ِ‫ي‬ ‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ثـ‬ُّ ‫لل‬ِ‫ي‬‫ة‬ً‫ ا‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫غـ‬َ‫ـ‬ ‫لـ‬َ‫ـ‬ ‫بـا‬َ‫ـ‬ ‫م‬ُ ( ‫ل ى‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عــيـ‬ّ‫ْس‬ ‫فـ‬ِ‫ي‬ )‫ن‬ْ ‫ف‬ ‫مـ‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬‫ـا‬‫ـ‬‫ضـ‬ً‫ ا‬ ‫ـي‬ْ ‫ف‬ ‫أ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫فـا‬َ‫ـ‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ )‫د‬ْ ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬َ‫ـ‬‫ر(ى‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ـيـ‬ُ
‫ال‬َ‫ـ‬ ‫د‬َ‫ـ‬ ‫بـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫ـ‬
‫د‬ْ ‫ف‬ ‫قــــ‬َ‫ـ‬ ( ‫ل‬َّ ‫لــــ‬َ‫ـ‬ ‫عـ‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ْ ‫ف‬ ‫)ا‬ ( ‫ة‬ِ‫ي‬ ‫ل‬َ‫ـ‬ ‫لـي‬ّ‫ْس‬ ‫عــــ‬َ‫ـ‬ ‫ف‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫بــــ)ا‬ِ‫ي‬ ‫و‬َ‫ـ‬
‫لوا‬ُ ‫عـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫ـ‬ ‫جـ‬َ‫ـ‬
‫ـيا‬ً‫ ا‬ ‫ن‬ِ‫ي‬ ‫غ‬ْ ‫ف‬ ‫ت‬َ‫ـ‬ ‫س‬ْ ‫ف‬ ‫م‬ُ‫ال‬َ‫ـ‬‫مـا‬ً‫ ا‬ ‫زو‬ُ ‫ل‬ُ‫ف‬ِ‫ي‬ ‫ر‬ِ‫ي‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬ْ ‫ف‬ ‫فا‬َ‫ـ‬‫ال‬َ‫ـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُ ‫م‬ُ ‫ل‬ْ ‫ف‬ ‫ا‬
1
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬( ‫)وصفوا‬
2
)‫الضمـير‬ ( ‫ف ي‬‫عائد‬ ( ‫)حازه‬‫عل ى‬‫)همز‬.( ‫الوصل‬

10. ‫ل‬ْ ‫ــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫ج‬ْ ‫ا‬ ( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫فعا‬َ‫لـ‬ )‫ــ‬‫ـ‬‫لـ‬ِ‫و‬ْ ‫أ‬َ‫لـ‬ ( ‫ال‬ً( ‫ــعا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫ف‬ِ )
( ‫ة‬ً( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫فـعا‬َ‫لـ‬ ‫م‬ُ‫ف‬ )
‫معا‬َ‫لـ‬ ‫ه‬ُ‫ف‬ ‫نـــــ‬ْ ‫ع‬َ‫لـ‬ ( ‫ة‬ٌ( ‫لــــ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫ف‬ِ )‫و‬َ‫لـ‬‫د‬ْ ‫قـــــ‬َ‫لـ‬‫ب‬َ‫لـ‬ ‫نـــــعا‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫مـ‬ِ ‫تـ‬ُ‫ف‬ ‫حـ‬ْ ‫فـعا‬َ‫لـ‬
‫مــعا‬َ‫لـ‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫نــ‬ُ‫ف‬ ‫ي‬ْ ‫ع‬َ‫لـ‬‫ت‬ِ ‫لــ‬َّ‫ت‬ ‫ت‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫ا‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫نــ‬ْ ‫م‬ِ ( ‫ل‬ُ‫ف‬ ‫عــعا‬َ‫لـ‬ ‫ف‬ْ ‫ل‬ِ ‫)ا‬
‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫سـ‬ْ ‫ال‬ِ ‫و)ا‬َ‫لـ‬
‫ــعا‬‫ـ‬‫تـ‬َّ‫ت‬ ‫بعال‬ِ ( ‫ل‬ُ‫ف‬ ‫ععا‬َ‫لـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫فـ‬ْ ‫ت‬ِ ‫ـ‬‫ض‬ٌ( ‫ــ‬‫ـ‬‫وـيـ‬ِ ‫ع‬ْ ‫ت‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ــعا‬‫ـ‬‫هـ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ
:‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫صـ‬َ‫لـ‬ ‫ح‬َ‫لـ‬
‫ن‬َ‫لـ‬ ‫مـ‬ِ، ‫ل‬ِ ‫زا‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ُ‫ف‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ن‬ْ ‫إ‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬‫ق‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫ح‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ت‬َ‫لـ‬‫معا‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫هـ‬ِ ‫ر‬ِ ‫ي‬ْ ‫غ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ‫ن‬ْ ‫بـ‬ِ ‫ـيـ‬َ‫لـ‬‫هـعا‬َ‫لـ‬ ‫بـ‬ِ‫ة‬ٌ( ‫ر‬َّ‫ت‬ ‫مـ‬َ‫لـ‬‫ن‬َ‫لـ‬ ‫مـ‬ِ‫ذ ي‬ِ ‫لــ‬َّ‫ت‬ ‫ا‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫مـــ‬ِ ‫عـ‬ُ‫ف‬
‫ة‬ُ‫ف‬ ‫ر‬َّ‫ت‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ر‬ِ ‫د‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ذ ي‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َّ‫ت‬ ‫ا‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫مــ‬ُ‫ف‬ ‫ز‬ِ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫تـ‬ُ‫ف‬‫ر‬ِ ‫كـ‬ْ ‫ذ‬ِ ‫بـ‬ِ‫ة‬ٍ ‫ت‬ ‫د‬َ‫لـ‬ ‫حـ‬ِ ‫وا‬َ‫لـ‬‫دو‬ُ‫ف‬ ‫بـ‬ْ ‫تـ‬َ‫لـ‬‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫لـ‬ِ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬َ‫لـ‬
‫بعاب‬‫المفعل‬‫عل‬ِ ‫والمف‬‫ومععانيهمعا‬
‫ن‬ْ ‫م‬ِ‫ذ ي‬ِ‫ة‬ِ ‫ث‬َ‫لـ‬ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ث‬َّ‫ت‬ ‫ال‬‫ال‬َ‫لـ‬ -‫ه‬ُ‫ف‬ ‫ل‬َ‫لـ‬ - ( ‫ل‬ْ ‫ع‬ِ ‫ف‬ْ ‫ـي‬َ‫لـ‬ )‫ت‬ِ ‫ئ‬ْ ‫ا‬
‫فــــــــــــــــــــ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫بــــــــــــــــــــ‬ِ
‫ر‬ٍ ‫ت‬ ‫د‬َ‫لـ‬ ‫صـــ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ِ ( ‫ل‬ٍ ‫ت‬ ‫عـــ‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫و‬ْ ‫ا‬‫مـــعا‬َ‫لـ‬‫ه‬ِ ‫فيــ‬ِ‫د‬ْ ‫قـــ‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫مــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫ع‬َ‫لـ‬
)
1
(
‫ك‬َ‫لـ‬ ‫ذا‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫لـ‬‫ل‬ُّ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬‫م‬ٍ ‫ت‬ ‫ال‬َ‫لـ‬‫قعا‬ً( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫طـ‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬‫ذا‬َ‫لـ‬ ‫إ‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬ْ ‫ا‬‫فعا‬َ‫لـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫ـ‬‫ن‬َ‫لـ‬ ‫ــعا‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫لـ‬‫وا‬ً( ‫وا‬َ‫لـ‬‫ر‬ٍ ‫ت‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫سـ‬ْ ‫كـ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ‫قعا‬ً( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫طـ‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫صــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ح‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ر‬ُ‫ف‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫ثـ‬ِّ‫ـ‬ ‫ؤ‬َ‫لـ‬ ‫ـي‬ُ‫ف‬‫ن‬ُ‫ف‬ ‫و‬ْ ‫كـــ‬َ‫لـ‬‫و‬ِ ‫وا‬َ‫لـ‬ ‫لـــ‬ْ ‫ا‬‫ء‬ً( ‫فـــعا‬َ‫لـ‬‫ذا‬َ‫لـ‬ ‫ا‬‫معا‬َ‫لـ‬‫ل‬َّ‫ت‬ ‫تـ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫ا‬‫م‬ٌ( ‫ال‬َ‫لـ‬، ‫ل،ى‬ً( ‫و‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫ك‬َ‫لـ‬‫ع‬َ‫لـ‬ ‫ر‬ْ ‫فعا‬َ‫لـ‬‫ق‬َ‫لـ‬ ‫د‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ِ
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬
‫ـ ي‬‫ـ‬‫ف‬ِ‫ر‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫غ‬َ‫لـ‬‫ذا‬َ‫لـ‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫ن‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫يـ‬ْ ‫ع‬َ‫لـ‬‫ح‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬َ‫لـ‬ ‫ف‬ْ ‫ا‬‫را‬ً( ‫د‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬
‫وا‬َ‫لـ‬ ‫ســـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬
‫ه‬ُ‫ف‬‫ر‬ْ ‫ســـ‬ِ ‫ك‬ْ ‫ا‬‫ذ‬َّ‫ت‬ ‫شـــ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ذ ي‬ِ ‫لــ‬َّ‫ت‬ ‫ا‬‫ن‬ْ ‫عـــ‬َ‫لـ‬‫ك‬َ‫لـ‬ ‫لــ‬ِ ‫ذ‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ز‬َ‫لـ‬ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫ا‬
( ‫ع‬ُ‫ف‬ ‫م‬َِ‫لـ‬ ‫جــــ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫)ا‬ ( ‫ع‬ُ‫ف‬ ‫لـــ‬َِ‫لـ‬ ‫ط‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ة‬ٌ( ‫م‬َ‫لـ‬ ‫ل‬َِ‫لـ‬ ‫ظــــ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )
( ‫ة‬ٌ( ‫د‬َ‫لـ‬ ‫مــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َِ‫لـ‬ ‫ح‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )
( ‫ة‬ُ‫ف‬ ‫ن‬َّ‫ت‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫َضـ‬َِ‫لـ‬ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ك‬ٌ( ‫ـــ‬‫ـ‬‫سـ‬َِ‫لـ‬ ‫نـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ة‬ٌ( ‫ـــ‬‫ـ‬‫مـ‬َّ‫ت‬ ‫ذ‬َِ‫لـ‬ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫خــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ُ‫ف‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫بـــ‬ْ ‫د‬َِ‫لـ‬ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ة‬ٌ( ‫ل‬َّ‫ت‬ ‫َضـ‬َِ‫لـ‬ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ق‬ٌ( ‫ر‬َِ‫لـ‬ ‫فـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ة‬ٌ( ‫ل‬َّ‫ت‬ ‫ز‬َِ‫لـ‬ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )( ‫ل‬ُّ ‫ـ‬‫ـ‬‫ح‬َِ‫لـ‬ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ن‬ٌ( ‫ك‬َِ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫سـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ر‬ٌ( ‫َش‬َِ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫حـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ب‬ٌ( ‫ـ‬‫ـ‬‫ـ‬
‫ن‬ْ ‫مــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ز‬َ‫لـ‬ ‫نــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬
‫ء‬ٍ ‫ت‬ ‫ـعا‬‫ـ‬‫تـ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ز‬ٌ( ‫جـ‬َِ‫لـ‬ ‫عـ‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )‫و‬َ‫لـ‬‫م‬َّ‫ت‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُ‫ف‬( ‫ة‬ٌ( ‫ك‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َِ‫لـ‬ ‫هـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫ل‬ٌ( ‫عـ‬َِ‫لـ‬ ‫ف‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ( ‫ة‬ٌ( ‫ب‬َ‫لـ‬ ‫ت‬َِ‫لـ‬ ‫عـ‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )‫ن‬ْ ‫م‬ِ‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ع‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫ضـ‬َ‫لـ‬ )
1
)‫ف ي‬ ( ‫بعض‬‫النسخ‬‫)من‬‫ذ ي‬‫الثالثة‬‫ال‬‫بيفعل‬‫ائت‬‫له‬‫لمصدر‬‫مفعال‬‫أو‬‫فيه‬‫قد‬، ( ‫عمال‬‫وقوله‬
‫)معا‬‫فيه‬‫قد‬‫ـيقصد‬ ( ‫عمال‬‫به‬.‫الظرف‬

11. ( ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ج‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬ )
‫هعا‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬‫ن‬ِ ‫مـ‬ِ‫ن‬ُ‫ف‬ ‫ز‬ْ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ب‬ٍ ‫ت‬ ‫ر‬ْ ‫ضـ‬َ‫لـ‬ )‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ب‬ْ ‫سـ‬ِ ‫ح‬ْ ‫)ا‬
‫ة‬ٍ ‫ت‬ ‫لــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬َِ‫لـ‬ ‫ف‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬
‫ل‬ُّ ‫ــ‬‫ـ‬‫كـ‬ُ‫ف‬ ( ‫ة‬ٌ( ‫ع‬َ‫لـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫قـ‬َِ‫لـ‬ ‫و‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫ذا‬َ‫لـ‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫ــعا‬‫ـ‬‫هـ‬َ‫لـ‬ ‫جـ‬ْ ‫و‬َ‫لـ‬‫د‬ْ ‫ــ‬‫ـ‬‫ق‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫مــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫حـ‬ُ‫ف‬
‫ر‬َ‫لـ‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫سـ‬ْ ‫ك‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫وا‬َ‫لـ‬‫د‬ْ ‫ر‬ِ ‫ـــ‬‫ـ‬‫فـ‬ْ ‫أ‬َ‫لـ‬( ‫ق‬ٍ ‫ت‬ ‫ف‬ِ ‫ر‬ْ ‫ـــ‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫لـ‬ )‫ـــ‬‫ـ‬‫لـ‬َ‫لـ‬
( ‫ة‬ٍ ‫ت‬ ‫ي‬َ‫لـ‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫صـ‬ِ ‫عـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫و‬َ‫لـ‬
‫و ى‬َ‫لـ‬ ‫حــ‬َ‫لـ‬ ( ‫و‬ٍ ‫ت‬ ‫أ‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫لـ‬ ) ( ‫ر‬ٍ ‫ت‬ ‫بـ‬ِ ‫ك‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ) ( ‫د‬ٍ ‫ت‬ ‫جــ‬ِ ‫سـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫و‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ ‫ل‬ِ ‫ا‬
‫ن‬َ‫لـ‬ ‫مـــ‬ِ( ‫ر‬ٍ ‫ت‬ ‫ذ‬ْ ‫عــــ‬ُ‫ف‬ )‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ر‬ْ ‫فـــ‬ِ ‫غ‬ْ ‫و)ا‬َ‫لـ‬ ( ‫و‬ِ ‫ـيــــ‬ْ ‫)ا‬
‫ة‬ٌ( ‫لـــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ِ ‫ف‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ( ‫م‬ِ ‫حــــــــــــــ‬ْ ‫و)ا‬َ‫لـ‬
‫ن‬ْ ‫مـــ‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬( ‫ن‬ْ ‫نـــ‬ُ‫ف‬ ‫ظ‬ْ ‫)ا‬ ( ‫ف‬ِ ‫ر‬ِ ‫عـــ‬ْ ‫و)ا‬َ‫لـ‬ ( ‫زا‬َ‫لـ‬ ‫ر‬َ‫لـ‬ )
:‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ص‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ت‬ٌ( ‫ــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ب‬ِ ‫ن‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )
‫ل‬َ‫لـ‬ ‫عـــ‬ِ ‫ف‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ( ‫ق‬ْ ‫ر‬ُ‫ف‬ ‫شـــ‬ْ ‫)ا‬‫ع‬َ‫لـ‬ ‫مـــ‬َ‫لـ‬( ‫ب‬ْ ‫ر‬ُ‫ف‬ ‫غـــ‬ْ ‫)ا‬
( ‫ن‬ْ ‫ط‬َ‫لـ‬ ‫ق‬ُ‫ف‬ ‫ســــــ‬ْ ‫و)ا‬َ‫لـ‬( ‫ع‬َ‫لـ‬ ‫جــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ر‬َ‫لـ‬ ))‫ـــــــ‬‫ـ‬‫جـ‬ْ ‫ا‬
‫م‬َّ‫ت‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُ‫ف‬ ( ‫ر‬ْ ‫ز‬ُ‫ف‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫ـ‬( ‫ر‬ْ ‫د‬ُ‫ف‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫قـ‬ْ ‫)ا‬ ( ‫ة‬َ‫لـ‬ ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ِ ‫ـــ‬‫ـ‬‫فـ‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫خ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ ( ‫ن‬ْ ‫ق‬َ‫لـ‬ ‫ر‬ُ‫ف‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫ش‬ْ ‫و)ا‬َ‫لـ‬
‫ن‬ْ ‫مــــ‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ر‬ْ ‫بــــ‬ُ‫ف‬ ‫قـ‬ْ ‫و)ا‬َ‫لـ‬‫ث‬َ‫لـ‬ ‫لــــ‬ِّ‫ـ‬ ‫ثـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ب‬ٍ ‫ت‬ ‫ر‬َ‫لـ‬ ‫أ‬َ‫لـ‬ )
‫هعا‬َ‫لـ‬ ‫ع‬َ‫لـ‬ ‫بــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ر‬ْ ‫ا‬
‫ذا‬َ‫لـ‬ ‫كـ‬َ‫لـ‬‫ث‬ُ‫ف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫لـ‬ِ ‫ثـ‬ْ ‫تـ‬َّ‫ت‬ ‫ال‬ ( ‫ك‬ٍ ‫ت‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ل‬ِ ‫ه‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫لـ‬ِ‫د‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ذ‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ُ‫ف‬
‫ح‬ِ ‫حيـــ‬ِ ‫ص‬َّ‫ت‬ ‫كعال‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ذ ي‬ِ ‫لـــ‬َّ‫ت‬ ‫ا‬‫يـــعا‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬، ‫ه‬ُ‫ف‬ ‫نـــ‬ُ‫ف‬ ‫يـ‬ْ ‫ع‬َ‫لـ‬
‫ل،ى‬َ‫لـ‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬
‫ ي‬ٍ ‫ت‬ ‫أ‬ْ ‫ر‬َ‫لـ‬‫ف‬ْ ‫قـ‬َّ‫ت‬ ‫و‬َ‫لـ‬ ‫تـ‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫د‬ُ‫ف‬ ‫عـ‬ْ ‫تـ‬َ‫لـ‬‫ذ ي‬ِ ‫لـ‬َّ‫ت‬ ‫ا‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫قـ‬ِ ‫نـ‬ُ‫ف‬
‫م‬ِ ‫سـ‬ْ ‫كـعا‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ل‬ِ ‫عـو‬ُ‫ف‬ ‫ف‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬‫ر‬ِ ‫يـ‬ْ ‫غ‬َ‫لـ‬‫ذ ي‬ِ‫ة‬ِ ‫ث‬َ‫لـ‬ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ثـــ‬َّ‫ت‬ ‫ال‬
‫غ‬ْ ‫صـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ُ‫ف‬
‫ه‬ُ‫ف‬ ‫نـ‬ْ ‫م‬ِ‫مـعا‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ِ‫ل‬ٌ( ‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫فـ‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬‫ل‬ٌ( ‫ع‬ِ ‫فـ‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫عـ‬ِ ‫جـ‬ُ‫ف‬
‫فصل‬‫ف ي‬‫بنعاء‬‫المفعلة‬‫للداللة‬‫عل،ى‬‫الكثرة‬
‫ن‬ِ ‫مــ‬ِ‫م‬ِ ‫ســـ‬ْ ‫ا‬‫مــعا‬َ‫لـ‬‫ر‬َ‫لـ‬ ‫ثـــ‬ُ‫ف‬ ‫ك‬َ‫لـ‬‫م‬ُ‫ف‬ ‫ســ‬ْ ‫ا‬‫ض‬ِ ‫ر‬ْ ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ا‬
( ‫ة‬ٌ( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫فـ‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )
‫ل‬ِ ‫ثـــــ‬ْ ‫مـ‬ِ ‫ك‬َ‫لـ‬، ( ‫ة‬ٍ ‫ت‬ ‫عـــــ‬َ‫لـ‬ ‫بـ‬َ‫لـ‬ ‫س‬ْ ‫م‬َ‫لـ‬ )‫د‬َ‫لـ‬ ‫ئـــــ‬ِ ‫زا‬َّ‫ت‬ ‫وال‬َ‫لـ‬
:‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ز‬ِ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫خـ‬ْ ‫ا‬
‫ن‬َ‫لـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫مـ‬ِ‫ذ ي‬ِ‫د‬ِ ‫ــ‬‫ـ‬‫زـي‬ِ ‫م‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬، ( ‫ة‬ٍ ‫ت‬ ‫ــعا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫ف‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ )‫ــ‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫لـ‬
( ‫ة‬ٌ( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫عــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫ف‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬ )‫و‬َ‫لـ‬
‫م‬ُ‫ف‬ ‫هــــ‬ُ‫ف‬ ‫نـ‬ْ ‫ع‬َ‫لـ‬ ( ‫ت‬ْ ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫عــــ‬َ‫لـ‬ ‫فـ‬ْ ‫أ‬َ‫لـ‬ )‫و‬َ‫لـ‬‫فـــ ي‬ِ‫ك‬َ‫لـ‬ ‫لـــ‬ِ ‫ذ‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫م‬ِ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ُ‫ف‬ ‫حـ‬ْ ‫ا‬
‫ر‬ُ‫ف‬ ‫يــــ‬ْ ‫غ‬َ‫لـ‬‫ ي‬ِّ‫ـ‬ ‫ث‬ِ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ثــــ‬ُّ ‫ال‬‫ن‬ْ ‫ــ‬‫ـ‬‫م‬ِ‫ذا‬َ‫لـ‬‫ع‬ِ ‫ضــــ‬ْ ‫و‬َ‫لـ‬ ‫لـ‬ْ ‫ا‬‫ـعا‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫بـ‬َّ‫ت‬ ‫ر‬ُ‫ف‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ء‬َ‫لـ‬ ‫ـعا‬‫ـ‬‫جــ‬َ‫لـ‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫نـ‬ْ ‫مـ‬ِ‫ر‬ٌ( ‫د‬ِ ‫ـعا‬‫ـ‬‫نـ‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫بــ‬ِ ‫قـ‬ُ‫ف‬

12. ‫ع‬ٌ( ‫ن‬ِ ‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬‫ـ‬‫تـ‬َ‫لـ‬ ‫مـ‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬
‫فصل‬‫ف ي‬‫بنعاء‬‫اللة‬
( ‫ل‬ٍ ‫ت‬ ‫ـــعا‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫فـ‬ْ ‫م‬ِ )‫ـــ‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ل‬ٍ ‫ت‬ ‫ـــ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬ ‫فـ‬ْ ‫م‬ِ )‫ـــ‬‫ـ‬‫كـ‬َ‫لـ‬
( ‫ة‬ٍ ‫ت‬ ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫عــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫ف‬ْ ‫م‬ِ )‫و‬َ‫لـ‬
‫ن‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬ِ‫ ي‬ْ ‫ث‬ِ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُّ ‫ال‬‫غ‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬ُ‫ف‬‫م‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫سـ‬ْ ‫ا‬‫ـعا‬‫ـ‬‫م‬َ‫لـ‬‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ِ
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫مـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ِ ‫ع‬ُ‫ف‬
‫ذ‬َّ‫ت‬ ‫شـــــ‬َ‫لـ‬( ‫ط‬ٌ( ‫ع‬ُ‫ف‬ ‫ســـــ‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬ )‫و‬َ‫لـ‬ ( ‫ق‬ُّ ‫د‬ُ‫ف‬ ‫مـــــ‬ُ‫ف‬ ‫ل‬ْ ‫)ا‬
( ‫ة‬ٌ( ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫حــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ُ‫ف‬ ‫كـ‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬ )‫و‬َ‫لـ‬
‫ت‬ُ‫ف‬ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫آ‬ ( ‫ل‬ٌ( ‫صـــ‬ُ‫ف‬ ‫ن‬ْ ‫مـ‬ُ‫ف‬ ) ( ‫ن‬ٌ( ‫هـــ‬ُ‫ف‬ ‫د‬ْ ‫مـ‬ُ‫ف‬ )‫و‬َ‫لـ‬‫ن‬ْ ‫مــ‬َ‫لـ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫خـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫نـ‬َ‫لـ‬
‫ن‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫و ى‬َ‫لـ‬ ‫نـ‬َ‫لـ‬‫ال‬ً( ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫عـ‬َ‫لـ‬‫ن‬َّ‫ت‬ ‫هـ‬ِ ‫بـ‬ِ‫ز‬َ‫لـ‬ ‫ـعا‬‫ـ‬‫جـ‬َ‫لـ‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫لـ‬َ‫لـ‬‫ن‬َّ‫ت‬ ‫هـ‬ِ ‫فيـ‬ِ‫ر‬ٌ( ‫سـ‬ْ ‫كـ‬َ‫لـ‬‫م‬ْ ‫ل‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫أ‬ْ ‫بـ‬َ‫لـ‬ ‫ع‬ْ ‫ـي‬َ‫لـ‬‫ن‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ذ‬َ‫لـ‬ ‫عـ‬َ‫لـ‬
‫خـعاتـمـة‬
‫د‬ْ ‫قـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ت‬ُ‫ف‬ ‫يـ‬ْ ‫فـ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫مـعا‬َ‫لـ‬ ‫ب‬ِ‫د‬ْ ‫قـ‬َ‫لـ‬‫ت‬ُ‫ف‬ ‫مـــ‬ْ ‫ر‬ُ‫ف‬‫يــعا‬ً( ‫ه‬ِ ‫ت‬َ‫لـ‬ ‫ن‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬‫د‬ُ‫ف‬ ‫مـ‬ْ ‫حـ‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫وا‬َ‫لـ‬‫ه‬ِ ‫لـ‬َّ‫ت‬ ‫ل‬ِ‫ذ‬ْ ‫إ‬ِ‫مــعا‬َ‫لـ‬‫ه‬ُ‫ف‬ ‫تـــ‬ُ‫ف‬ ‫مـ‬ْ ‫ر‬ُ‫ف‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫م‬َ‫لـ‬ ‫كــ‬َ‫لـ‬
‫م‬َّ‫ت‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ُ‫ف‬‫ة‬ُ‫ف‬ ‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫صـ‬َّ‫ت‬ ‫ال‬‫م‬ٌ( ‫ـ‬‫ـ‬‫لـيـ‬ِ ‫سـ‬ْ ‫ت‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫هعا‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫نـ‬ُ‫ف‬ ‫ر‬ِ ‫قـعا‬َ‫لـ‬ ‫ـيـ‬ُ‫ف‬‫ل،ى‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫عـ‬َ‫لـ‬‫ل‬ِ ‫ـو‬‫ـ‬‫سـ‬ُ‫ف‬ ‫ر‬َّ‫ت‬ ‫ال‬‫م‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫رـيـ‬ِ ‫كـ‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫م‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬ِ ‫خعا‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫ســـــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ُ‫ف‬ ‫ر‬ُّ ‫ال‬
‫ه‬ِ ‫لـــ‬ِ ‫وآ‬َ‫لـ‬‫ر‬ِّ‫ـ‬ ‫غـــ‬ُ‫ف‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬‫ب‬ِ ‫حـــ‬ْ ‫صـ‬َّ‫ت‬ ‫وال‬َ‫لـ‬‫م‬ِ ‫را‬َ‫لـ‬ ‫كـــ‬ِ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫ن‬ْ ‫مــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬
‫م‬ُ‫ف‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫هـ‬ُ‫ف‬ ‫ـيـعا‬َّ‫ت‬ ‫إ‬ِ‫ـ ي‬‫ـ‬‫ف‬ِ‫ل‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـيـ‬ِ ‫س‬َ‫لـ‬‫ت‬ِ ‫ـعا‬‫ـ‬‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫ر‬ُ‫ف‬ ‫ك‬ْ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫ل‬ْ ‫ا‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫تــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬
‫ل‬ُ‫ف‬ ‫أ‬َ‫لـ‬ ‫سـ‬ْ ‫أ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫هللا‬َ‫لـ‬‫ن‬ْ ‫ـ‬‫ـ‬‫مـ‬ِ‫ب‬ِ ‫وا‬َ‫لـ‬ ‫ـ‬‫ـ‬‫ثـ‬ْ ‫أ‬َ‫لـ‬‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫تـ‬ِ ‫مـ‬َ‫لـ‬ ‫حـ‬ْ ‫ر‬َ‫لـ‬‫را‬ً( ‫تــــ‬ْ ‫سـ‬َِ‫لـ‬‫ال‬ً( ‫ميــــ‬ِ ‫ج‬َ‫لـ‬‫ل،ى‬َ‫لـ‬ ‫عــــ‬َ‫لـ‬‫ت‬ِ ‫ال‬َّ‫ت‬ ‫ز‬َّ‫ت‬ ‫الـــ‬
‫ال‬َ‫لـ‬ ‫م‬ِ ‫تـــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬َ‫لـ‬ ‫َشـ‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬
‫ن‬ْ ‫أ‬َ‫لـ‬ ‫و‬َ‫لـ‬‫ر‬َ‫لـ‬ ‫سـ‬ِّ‫ـ‬ ‫يـ‬َ‫لـ‬ ‫ـيـ‬ُ‫ف‬‫ل ي‬ِ‫يعا‬ً( ‫عـ‬ْ ‫سـ‬َ‫لـ‬‫ن‬ُ‫ف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫كـ‬ُ‫ف‬ ‫أ‬َ‫لـ‬‫ه‬ِ ‫ـ‬‫ـ‬‫بـ‬ِ‫را‬ً( ‫َشـ‬ِ ‫بـ‬ْ ‫تـ‬َ‫لـ‬ ‫س‬ْ ‫م‬ُ‫ف‬‫ال‬ً( ‫ذ‬ِ ‫جـ‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬‫را‬ً( ‫سـ‬ِ ‫بـعا‬َ‫لـ‬‫ال‬َ‫لـ‬ ‫جـ‬ِ ‫و‬َ‫لـ‬