การใช้ยาในเด็ก

1. การใช้ยาในเด็ก พ . ญ . ธิดาพร วงศ์ทองเหลือ 23/5/53

2. หลักการใช้ยาในเด็ก 1. ใช้ยาเฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้ ใช้ด้วยความระมัดระวัง 2. เลือกใช้ยาที่ผ่านการรับรองว่ามีประสิทธิภาพในการรักษา เหมาะสมกับโรคและผู้ป่วย ประวัติการแพ้ยา ชนิดของยาและราคายา 3. ต้องมีความรู้เกี่ยวกับเภสัชวิทยา พิษและผลข้างเคียงของยาที่ใช้

3. หลักการใช้ยาในเด็ก 4. ต้องทราบขนาด วิธีการให้ และระยะเวลาที่ให้ยา 5. คำนึงถึงโรคประจำตัว เช่น G6PD def. จะเกิด hemolysis เมื่อได้รับยา sulfa 6. การให้ยาหลายชนิดต้องคำนึงถึง drug-drug interaction

4. หลักการใช้ยาในเด็ก 7. ทารกแรกเกิด มีพื้นที่ผิวกายมากกว่าผู้ใหญ่ถึง 3 เท่า จึงดูดซึมยาทางผิวหนังมากกว่าผู้ใหญ่ 3 เท่าด้วย จึงควรเลือกความเข้มข้นให้เหมาะสม 8. การดูดซึมยาในเด็กเรียงลำดับจากเร็วไปช้า ดังนี้ liquid > suspension > capsule > tablet > sustained release tablet

5. หลักการใช้ยาในเด็ก 9. ควรแนะนำวิธีการใช้ยาให้พ่อแม่หรือผู้ดูแลเด็กเข้าใจและนำไปปฏิบัติได้ถูกต้อง

6. ขนาดยาที่ใช้ในเด็ก คำนวณจากน้ำหนักตัว ขนาดสูงสุด ( maximal dose) ที่คำนวณได้โดยใช้น้ำหนักตัวเป็นหลัก ถ้าเกินขนาดที่ใช้ในผู้ใหญ่ต้องให้ขนาดที่ใช้ในผู้ใหญ่

7. ขนาดยาที่ใช้ในเด็ก ถ้าเด็กอ้วน ต้องใช้ ideal body weight หรือ weight for height มาคำนวณ เด็กที่บวม ต้องใช้น้ำหนักตัวก่อนบวมมาคำนวณ เด็กที่มีการทำงานของไตลดลงหรือเสียไป ต้องปรับลดขนาดยาชนิดที่ขับออกทางไตลง

8. Metric system 5 ml = 1 teaspoon (tsp.) 15 ml = 1 tablespoon (table sp.) 30 ml = 1 ounce 1 grain ( gr.1) = 60 mg.

9. Intervals OD : วันละครั้ง bid : วันละ 2 ครั้ง tid : วันละ 3 ครั้ง qid : วันละ 4 ครั้ง

10. วิธีการรับประทานยา ถูกเวลา ก่อนอาหาร ( ac ) 1 ชั่วโมง ยาปฏิชีวนะ Penicillin 30 นาที ยาแก้อาเจียน แก้ปวดท้อง หลังอาหาร ( pc ) ทั่วไป 15-30 นาที หลังอาหารทันที Steroid , NSAIDS , Aspirin ตอนท้องว่าง ก่อนอาหาร 1 ชม . หรือหลังอาหาร 2 ชม .

11. ยาที่มีการผสมน้ำก่อนรับประทาน 1. คว่ำขวดลงเคาะผงยาให้ร่วน 2. เปิดฝาขวด บางชนิดต้องกดฝาขวดพร้อมหมุน ( แกะแผ่นกระดาษหรือแผ่นอลูมิเนียมถ้ามี ) 3. เติมน้ำต้มสุกที่เย็นแล้วถึงขีด หรือตามที่บริษัทกำหนด 4. เขย่าขวดให้ผงยาเข้ากันให้ดี 5. กรณีที่ให้เติมน้ำถึงขีดน้ำจะลดลง ให้เติมน้ำถึงขีดอีกครั้งเขย่าขวดให้ตัวยาผสมกัน

12. Emergency medication

13. Epinephrine ทาง IV 0.01 mg/kg/dose or 0.1 ml/kg/dose (1: 10,000) ทาง ETT 0.1 mg/kg/dose or 0.1 ml/kg/dose (1: 1,000) ให้ยาทุก 5-10 นาที อาจทำให้เกิด arrythmia ,tachycardia, hypertension headache, nausea/voitting ได้

14. Diazepam ทาง IV 0.2-0.5 mg/kg/dose ทุก 15-30 นาที Max. dose < 5 yr : 5 mg , > 5 yr : 10 mg ทาง Rectum ( ใช้ IV form ) 0.5 mg/kg/dose ตามด้วย 0.25 mg/kg/dose ใน 10 นาที Valium 5mg/ml , 2 ml/amp อาจเกิด hypotension, respiratory depression

15. ยาที่ใช้ใน poisoning

16. ยาที่ใช้ใน poisoning 1 . การ resuscitation และ stabilization ใช้หลักการกู้ชีพเบื้องต้น คือ airway, breathing,circulation 2. การป้องกันการดูดซึมยาเพิ่มขึ้น โดยการล้างสารพิษที่เปื้อนภายนอก 3. GI decontamination : การทำ lavage สำหรับผู้ป่วยที่ได้รับสารพิษภายใน 2 ชั่วโมง

17. ยาที่ใช้ใน poisoning 4. กรณีกลืนกรดหรือด่างห้ามทำ lavage 5. เร่งการกำจัดสารพิษจากเลือดและเนื้อเยื่อ เช่น fluid hydration, urine alkalinization 6. การรักษาด้วย antidote 7. dialysis, hemoperfusion

18. ยาที่ใช้ลด GI decontamination Activated charcoal Dose : 1g/kg oral 15 g/sachet ควรให้ทุกราย ยกเว้น corrosive agent

19. Respiratory drugs

20. ยารักษาอาการทางระบบหายใจ แบ่งเป็น 6 กลุ่ม 1. antihistamine 2. decongestants 3. expectorants 4. mucolytics & mucoregulators 5. bronchodilators & anti-inflammatory agents 6. cough suppressants

21. การใช้ยาแก้ไอหวัด ควรเลือกยาประเภทเดี่ยวๆ ที่ตรงกับอาการของผู้ป่วย ไม่ควรใช้ยาสูตรผสมที่มียาหลายประเภทรวมอยู่ในยาชนิดเดียว ถ้าจำเป็นต้องใช้ยาสูตรผสม ให้คำนวณขนาดตัวยาที่มีปริมาณมากที่สุดเป็นหลัก

22. Antihistamines อาศัยฤทธิ์ anticholinergic effect : น้ำมูกแห้ง ลดการหลั่ง secretion ในทางเดินหายใจ ไม่ควรให้ในเด็กอายุ < 3 เดือน ทำให้เกิดอาการง่วงซึม 2 nd & 3 rd generation eg. Cetirizine, loratadine ไม่มีการศึกษาว่าได้ผลดีในหวัด แต่ได้ผลใน allergic rhinitis

23. Antihistamines Chlorpheniramine (CPM) 0.35 mg/kg/day PO tid-qid 4 mg/tab. , 2 mg/5 ml Diphenhydramine-HCL 5 mg/kg/day PO tid-qid (MAX. 300 mg/day) Benadryl cough syrup 12.5 mg/5 ml , 25 mg/cap Benadryl-decongestant มี pseudoephedrine 30 mg/5 ml

24. Antihistamines Benadryl cough syrup Per 5 mL : Diphenhydramine HCl 12.5 mg, ammon Cl 125 mg, Na citrate 50 mg, menthol 1 mg, alcohol 5%

25. Long acting antihistamines Ceterizine 0.25 mg/kg/day PO OD-bid Age 2-6 yr : 2.5 mg bid or 5 mg OD Age > 6 yr : 5-10 mg OD Zyrtec 10 mg/tab , 5 mg/5 ml syrup SE : ปากแห้ง ง่วงนอน ปวดหัว

26. Long acting antihistamines Loratadine ให้ในเด็กอายุ > 2 ปี BW < 30 kg : 5 mg PO OD BW ≥ 30 kg : 10 mg PO OD Clarityne, lorsedin 10mg/tab, 5 mg/5 ml syrup SE : ง่วงนอน ปวดหัว Prolong QT ได้ถ้าให้ร่วมกับ erythromycin, keto/itraconazole

27. Decongestants ลดอาการแน่นคัดจมูกในรายที่มีการบวมของเยื่อบุจมูก ส่วนใหญ่มี adrenergic effect ทำให้หัวใจเต้นเร็ว ไม่ควรให้ในเด็กอายุ < 3 เดือน การให้ยาชนิดหยดจมูก ไม่ควรให้นานเกิน 3-5 วัน เพราะทำให้เกิด rebound congestion ได้

28. Decongestant s 0.25% Ephedrine ป้ายหรือหยดจมูก วันละ 2-4 ครั้ง ไม่ควรใช้นานเกิน 3-5 วัน >>> rhinitis medicamentosa

29. Decongestant s Pseudoephedrine 4 mg/kg/day PO tid-qid Actifed, sulidine ( มี tripolidine ผสมอยู่ 2.5 mg/tab,1.25 mg/5 ml ) 60 mg/tab, 30 mg/5 ml

30. Expectorants ( ยาขับเสมหะ ) ช่วยให้เสมหะเหลวมากขึ้น ไอออกง่ายขึ้น ออกฤทธิ์ได้เมื่อผู้ป่วยไม่ขาดน้ำ Glyceryl guaiacolate (guaifenesine)

31. Expectorants ( ยาขับเสมหะ ) Glyceryl guaiacolate (guaifeesine) 50-100 mg/dose PO tid-qid Robitussin syr. 100 mg/5 ml Therapeutic & toxic range ต่างกันมาก โอกาสเกิดพิษจากยาน้อยมาก

32. Expectorants ( ยาขับเสมหะ ) Ammonium carbonate & potassium nitrate 5-10 ml PO tid-qid M.tussis ใช้กับอาหารไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะ ใน 1 ช้อนชา (5 มิลลิลิตร ) ประกอบด้วยตัวยา Antimony Potassium Tartrate 1.20 มิลลิกรัม ( มีฤทธิ์ขับเสมหะ ) Camphorated Opium Tincture 0.60 มิลลิกรัม ( สารสกัดจากฝิ่นมีฤทธิ์กดการไอ ) Glycyrrhiza Fluid Extract 0.60 มิลลิกรัม ( สารสกัดจากชะเอมเทศใช้แต่งรส ) ทำให้คลื่นไส้อาเจียน ไม่ควรใช้ในเด็กเล็ก

33. Mucolytics ( ยาละลายเสมหะ ) ออกฤทธิ์ที่ส่วนประกอบของเสมหะโดยตรง ใช้ในรายที่เป็นโรคปอดเรื้อรังหรือเสมหะเหนียวข้นมาก และในรายที่ต้องจำกัดปริมาณน้ำซึ่งใช้ expectorant ไม่ได้ผล Acetylcysteine, carbocysteine, bromhexine, ambroxal

34. Mucolytics ( ยาละลายเสมหะ ) Acetylcysteine 20-30 mg/kg/day PO bid-tid Fluimucil , flemex-AC 100 mg/sachet

35. Mucolytics ( ยาละลายเสมหะ ) Bromhexine Age < 2 yr : 1 mg , 2-5 yr : 2 mg Age 5-10 yr : 4 mg , > 10 yr : 8 mg Bisolvon 8 mg/tab

36. Adrenergic receptor α receptors Vasoconstriction of arteries to heart ( coronary artery ) Vasoconstriction of veins Decrease motility of smooth muscle in gastrointestinal tract

37. α1 receptor causes vasoconstriction in many blood vessels including those of the skin , gastrointestinal system , kidney ( renal artery ) and brain . Other areas of smooth muscle contraction are: ureter vas deferens hair ( erector pili muscles ) uterus (when pregnant) urethral sphincter bronchioles (although minor to the relaxing effect of β2 receptor on bronchioles) blood vessels of ciliary body (stimulation causes mydriasis)

38. β receptors β1 receptor Increase cardiac output , by raising heart rate (positive chronotropic effect) and increasing impulse conduction and increasing contraction thus increasing the volume expelled with each beat ( increased ejection fraction ). Increase Renin secretion from JGcell of kidney.

39. β receptors β2 receptor Specific actions of the β2 receptor include the following: Smooth muscle relaxation, e.g. in bronchi . Lipolysis in adipose tissue . Anabolism in skeletal muscle Relax non-pregnant uterus Relax detrusor urinae muscle ‎ of bladder wall Dilate arteries to skeletal muscle Glycogenolysis and gluconeogenesis Contract sphincters of GI tract Thickened secretions from salivary glands . Inhibit histamine -release from mast cells Increase renin secretion from kidney

40. Bronchodilators Non-selective sympathetic agonist กระตุ้นทั้ง alpha1 & beta 2 receptors มีผลต่อการเต้นของหัวใจ ใช้ฉีดกรณีที่มี angioedema หรือ anaphylaxis ใช้พ่นในกรณี viral croup และ postextubation stridor

41. Non-selective sympathetic agonist Adrenaline (epinephrine) 1 mg/1ml/amp 0.01 ml/kg/dose (1:1,000 solution) IM or SC q 15-30 min in anaphylaxis (max. 0.3-0.5 mg) 0.1 ml/kg/dose (1:10,000 solution) IV in CPR q 3-5 min 0.05 ml/kg/dose or 0.25-0.5 ml (1:1,000 solution) NB q 30 min-2 hr in croup / postextubation stridor SE : tachycardia >>> arrythmia

42. Bronchodilators Beta -2- agonist กระตุ้น beta 2 receptors Short acting : salbutamol,terbutaline Long acting : salmeterol

43. Bronchodilators Salbutamol (albuterol) 0.1-0.2 mg/kg/dose PO tid-qid (max. 2mg/dose) Ventolin 2mg/tab, 2mg/5ml syrup 0.15 mg/kg/dose (max. 2.5 mg/dose) NB q 20 min* 3 doses then 1-6 hr 0.03-0.05 ml/kg/dose dilute with NSS to 3-4 ml NB q 20 min* 3 doses then 1-6 hr Salbutamol 2.5 mg/2.5 ml , salbutamol solution

44. Bronchodilators Salbutamol (albuterol) Ventolin MDI (100 mcg/puff) 1-2 puff q4-6 hr

45. Cough suppressants ยากดอาการไอ ส่วนใหญ่เป็นอนุพันธ์ของมอร์ฟีน มีฤทธิ์ต่อระบบประสาท อาจทำให้หยุดหายใจได้ในเด็กเล็ก ไม่ควรใช้ในโรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง เพราะอาจทำให้เสมหะคั่งค้างในหลอดลมได้

46. Cough suppressants Codeine Ropect SE : ปากแห้ง , ง่วงซึม ไม่ควรให้ร่วมกับยานอนหลับและระงับประสาทอื่นๆ อาจกดการหายใจได้ Dextromethorphan Romilar SE : ง่วงซึม , คลื่นไส้ อาเจียน , อาจกดการหายใจได้

47. GI drugs

48. Antiemetic drug Domperidone (motilium) 0.2-0.5mg/kg/dose PO tid-qid ac 5 mg/5 ml syr, 10 mg/tab SE : ง่วงซึม , เวียนศีรษะ , extrapyramidal symptom

49. ยาถ่ายพยาธิ Mebendazole 2-5mg/kg/day PO bid (max. 100 mg/dose) * 3 days 100 mg/5 ml syrup, 100 mg/tab SE : เวียนศีรษะ , คลื่นไส้ , ผื่น

50. ยาถ่ายพยาธิ Albendazole (zentel) Age 1-2 yr : 200 mg PO OD Age > 2 yr : 400 mg PO OD 100 mg/5 ml syrup, 200 mg/tab Round worm : 1 dose, Taenia & strongyloides : 3 days Giardiasis : 7-10 days SE : ปวดศีรษะ , ปวดท้อง , คลื่นไส้

51. Antispasmodic drug Hyoscine (buscopan) Age < 1 yr : 2.5 mg/dose, 1-6 yr : 5-10 mg/dose Age > 6 yr : 10-20 mg/dose PO tid-qid 0.3-0.6 mg/kg/dose IV,IM q 6-8 hr 5mg/5ml syrup, 10 mg/tab, 20 mg/ml/amp SE : ปากแห้ง , ใจสั่น , ท้องผูก

52. ผงน้ำตาลเกลือแร่ ( ORS ) ผงน้ำตาลเกลือแร่ 1 ซอง ผสมกับน้ำสะอาดหรือน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว 240 มิลลิลิตร ( 8 ออนซ์หรือ 1 แก้ว ) แต่อย่างไรก็ตามก่อนผสมควรจะอ่านฉลากที่ภาชนะบรรจุทุกครั้งเพื่อให้ได้สารละลายน้ำตาลเกลือแร่ที่มีความเข้มข้นที่ถูกต้องและเหมาะสม

53. ผงน้ำตาลเกลือแร่ ( ORS ) เด็กต่ำกว่า 2 ปี ให้ ORS 50 – 100 มิลลิลิตร (1/4 – 1/2 แก้วน้ำ ) โดยใช้ช้อนป้อนครั้งละ 1 ช้อนชา ทุก 1 – 2 นาที เด็ก 2 ปี – 10 ปี ให้ ORS 100 – 200 มิลลิลิตร (1/2 – 1 แก้วน้ำ ) ให้ใช้แก้วน้ำโดยกินทีละน้อย บ่อยๆ เด็ก 10 ปีขึ้นไป ให้ตามต้องการ ซึ่งมากกว่า 1 แก้วขึ้นไป ถ้าเด็กอาเจียน ให้หยุดพักประมาณ 5 – 10 นาที แล้วค่อยให้กินใหม่ช้าๆ บ่อยๆ ถ้า ORS หมด และยังมีอาการอุจจาระร่วง อาจใช้ของเหลวอื่นทดแทน ( เช่น น้ำข้าว หรือ น้ำแกงจืด )

54. Antacid Aluminum hydroxide + magnesium hydroxide Alum milk เด็กเล็ก : 5-15 ml/dose เด็กโต : 15-45 ml/dose PO q 3-6 hr รบกวนการดูดซึมยาอื่น ไม่ควรรับประทานร่วมกับยาอื่นภายในเวลา 1-2 hr

55. H2 receptor antagonist Ranitidine 3-5 mg/kg/day PO bid ( max. 300 mg/day) 0.75-1.5 mg/kg/dose IV q 6-8 hr (max. 400mg/day) SE : neutropenia, bradycardia, dizziness, headache, vomiting, diarrhea, constipation, pancreatitis, hepatitis, rash

56. ยาระบาย Magnesium hydroxide Milk of magnesium Age < 2 yr : 0.5 ml/kg/day, 2-5 yr : 5-15 ml/day Age 6-12 yr : 15-30 ml/day, > 12 yr : 30-60 ml/day PO OD-bid SE : ปวดท้อง , hypermagnesemia in renal failure

57. Skin drugs

58. Antihistamine & antipruritic Hydroxyzine (atarax) 1-2 mg/kg/day PO tid-qid 10 mg/tab, 10 mg/5 ml SE : ง่วงซึม

59. Soothing agent Calamine lotion Calamine + Zinc oxide+Talcum Apply OD- bid ทาผดผื่น

60. Oral antifungal 0.5% Gentian violet Apply lesion bid Nystatin 1 ml + water 2 ml PO tid – qid

61. Topical antiparasite 12.5% benzyl benzoate Scabies : apply for 24 hr * 3 days then repeat 3 days later * 3 days Lice : apply hair for 8 hr then repeat 1 wk later

62. Topical corticosteroids Mid strength 0.1% Triamcinolone acetonide mild 0.02% Triamcinolone acetonide

63. Topical corticosteroids 1. ทาบางๆบริเวณที่ต้องการ 2. ควรทาเพียงวันละ 1-2 ครั้ง หากทาบ่อยๆ อาจมีอาการไม่พึงประสงค์เกิดขึ้น 3. ห้ามทายาที่เป็นครีมในบริเวณที่มีแผลเปิด 4. ห้ามใช้ยาทาในโรคผิวหนังที่เกิดจากการติดเชื้อที่ทราบสาเหตุแน่นอนแล้ว เช่นติดเชื้อแบคทีเรีย เป็นต้น

64. Antimicrobial agents

65. Aminopenicillin Amoxicillin 30-50 mg/kg/day PO bid-tid 250-500 mg/cap, 125,250 mg/5 ml Rx : URI, sinusitis, pneumonia, animal bite

66. Antistaphylococcal penicillin Cloxacillin 50-200 mg/kg/day IV q 6 hr, PO qid ac 0.5, 1 g inj., 250,500 mg/cap, 125mg/5 ml syrup Dicloxacillin 25-50 mg/kg/day PO qid ac 250 mg/cap, 62.5 mg/5 ml syrup Rx : skin & soft tissue infection

67. Macrolides Erythromycin 30-50 mg/kg/day PO tid-qid pc SE : N/V, diarrhea, abdominal cramping Roxithromycin (Rulid) 6-10 mg/kg/day PO bid Rx : URI,pneumonia/atypical pneumonia, enteric fever

68. Sulfonamides Co-trimoxazole (TMP-SMZ) 6-12 mg/kg/day PO bid 80 mg TMP/tab, 40 mg TMP/5 ml SE: rash, Stevens-Johnson syndrome ไม่ใช้ใน G6PD def., แพ้ยา sulfa Rx : UTI, infectious diarrhea

69. Fluoroquinolones Norfloxacin 15-20 mg/kg/day PO bid 100,200,400 mg/tab Ofloxacin 10-20 mg/kg/day PO bid 100,200,300 mg/tab Rx : UTI, infectious diarrhea

70. ยาลดไข้ แก้ปวด Paracetamol (acetaminophen) 10-15 mg/kg/dose PO q 4-6 hr 120 mg/5 ml syr, 325,500 mg/tab ยามีผลต่อตับ

71. ข้อควรปฏิบัติ เมื่อสงสัยว่าแพ้ยา 1. หยุดยาที่สงสัยทันที ถ้าใช้ยาอยู่หลายชนิดไม่ทราบว่าแพ้ยาตัวไหน ควรหยุดยาทุกชนิด 2. นำยาทุกชนิดที่รับประทานไปให้แพทย์หรือเภสัชกร เพื่อวินิจฉัยว่าท่านแพ้ยาอะไร 3. จดจำและบันทึกชื่อยาและลักษณะอาการที่เกิดจากการแพ้ยาชนิดนั้นไว้ 4. แจ้งให้แพทย์ทราบทุกครั้งเมื่อจำเป็นต้องใช้ยา 5. ไม่ควรซื้อยารับประทานเอง

72. Thank you