شثخ ره زا تاصةباني 
ديواني شثخ رةزا تاصةباني
ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ئةژمار: ٣٠٠٠ دانة 
چاپي: يةكةم 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١) 
ستايشی حاجی ئةسعةد ئاغا 
تؤ کةم نةزةری دةرحةقی من ئثستةکه ئاغا 
من ماومه هةوای سوحبةتی تؤم هةر له دةماغا 
تا رؤژی قيامةت به خودا زيندووه نامرث 
بابث که بمثنث کوذی وةک تؤی له وةجاغا 
بؤ تووتنةکةی (پثشةمة)وو (شاور) و (شثتنه) 
شثت بووم و نةهات وةخته دصم دةرچث له داغا 
جاران چ به جاغ و چ به بار بؤت دةهةناردم 
نانثری ئةمثستا، نه به بار و نه به جاغا 
رثی نةوتةکه باجگيري ئةگةر زؤره دةفةرمووی 
رثی خاسه به شةو خاصيية با بث به بصاغا 
نةمزانی فةلةک گؤبةنی هةر بؤ منه يا خؤ 
سةد دةستی وةکوو دةستی منی کردوه به زاغا 
ياذةب گوزةران کا به سةفا وةختی عةزيزت 
پةيوةسته لة دةوری چةمةن و گةردشی باغا 
بؤ چوونه تةوافی حةرةمي شاهيدی مةقسوود 
هةر له يةساغا « ذةزا » عالةم هةموو مةئزوونه
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٢) 
عةشرةتی جاف له وةسفي عوسمان بةگي جاف 
خزمينة مةدةن پةنجه لةگةص عةشرةتی جافا 
مثرووله نةچث چاكه به گژ قوللةيي قافا 
كث بث له دلثراني عةشاير كه نةچووبث 
وةك تيري ئةجةل نووكه ذمي جافي به نافا 
خوثنذثژ و شةذةنگثز و عةدووبةند و تةنوومةند 
كامةي كه گةنه، شثره له مةيداني مةسافا 
چونكي رةسةنن ورد و درشتيان هةموو جةنگين 
مةي سارييه نةشئةي چ له دوذدا چ له سافا 
وا بث غةم و پةروا دةچنه عةرسةيي هةيجا 
تؤ ناچييه سةر دؤشةكي بووكث له زةفافا 
(يأتون الي الامر صغاراً و كباراً 
يسعونَ الي الحرب ثقالاً و خفافاً) 
وةسمان بةگييان ئاميره ، وةختث كة بصث دةي! 
دثنه جةوةلان هةروةكوو حاجي له تةوافا 
خواهم زخدا آنكه شود دشمن جاهت 
كؤتي لةدةسا ، دةس لة ملا ،مل لة تةنافا 
بثتةوة گوفتار « شثخ ذةزا » لوتفث بكه با 
حةيفه بذزث تيغي موجةوهةر له غيلافا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٣) 
ذؤژث نةبوو ئةم دلبةره بث ذةحمة وةفا كا 
جارث نةبوو ئةم كافره شةرمث له خودا كا 
حةيرانن ئةتيببا له عيلاجي مةرةزي من 
لوقماني ويسالت مةگةر ئةم دةردة دةوا كا 
كارث كه خةم و دةردي فيراقت بة مني كرد 
سةرما به هةتيو، با به دةواري شذي ناكا 
دثوانةيه شةخسث كه له غةيري لةبي لةعلي 
وةك شاهي سكةندةر تةصةبي ئاوي بةقا كا 
تاب وتةبي ئاتةشكةدةيي هيجري وةكوو شةمع 
نةزديكه منيش واريدي سةحرايي فةنا كا 
لةم رثگةية تةقديري ئةزةل وابوو كه ئثمه 
پاماصي جةفا بين و ذةقيب سةير و سةفا كا 
رؤح و دص و دين هةرسث دةكةم بةزل و نساري 
كامي دصي من گةر له لةبي لةعلي ذةواكا 
لازمه عاشق « ذةزا » سةرداني له ذثي عةشق 
بؤ يار سةر و ماصي سوپةري تيري قةزاكا 
(٤) 
بؤ موديري قزصجه 
له تةرةف كثرةوه بةريدي سةبا 
بؤ موديري قزصجه نامه دةبا 
بؤ جةنابي موقةذذةبولخاقان 
مير عةلي بةگ ، له ئةنجةبي نوجةبا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
ميرم، ئايا چلؤنه عيللةتةكةت 
باز به خارشته بن گونت عةجةبا 
ئيحتياجت بنووسه ، عةيبي چييه؟ 
مةحرةمي ذازي تؤم به عةهدي سةبا 
سةد تذ تدا به كوودةكي له گونم 
ئةي تذت رةعد و وةي تست ذةشةبا 
دودمانتان چرووكه بونيادي 
(بو قباحت بنم دگل هةبةبا) 
عةبدذذةحمان بةگي برات فةرمووي 
ئابذووي خانةدان عةلي دةيبا 
له ئةبانت ئيبا مةكه ميرم 
(هذه إرثكم اخاً واباً ) 
خاصه كوثرةش به سةراحةت ئةي گوت 
كة عةلي بةگ بووه به دثصه بةبا 
گةر بة داري قزصجه تثر ناخؤي 
به ذةشتا با « ذةزا » شثخ » وةره با 
(٥) 
ئةفةندي لةكةرةمدا « مةستي » دةستثكي هةيه 
مثهماني عةزيزي هةيه دائيم له حةرةمدا 
ئةلحةق ژنةكةي موشفيقه دةرحةق بة غةريبان 
سةد گاني به ذؤم دا و هةزاري به عةجةم دا 
هثند كثري هةتيواني به كوزدا چووه داكي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
دةستثكي شكابوو به مناصي له شكةمدا 
بةر زةربةتي كام كثري قةوي كةوتووه ئاخؤ 
له ذةحةمدا « مةستي » بةو دةرده چووه ساعيدي 
كوذي زؤر تةبعي جةواده « مةجيدي » حةققا كة 
سةد گاني به يةك لةحزه بة بث پووص و درةم دا 
گةوودا و تةرةس، مولحيد و بث دين و مونافيق 
موذتةدده، نييه ميسلي له مسقؤف و عةجةمدا 
بؤسةددي ذةهي (مةستي) وةكوو تةپصي سكةندةر 
ئاوازي دةهؤصي كوزي داكي له حةرةمدا 
ئةو كثره زلةي كث بوو له كثلاني فةتاح بةگ 
مشتثكي كوتاية كوزي ، مشتثكي له دةم دا 
(٦) 
هةجوي قازي كؤية 
بثت و لة سةر تؤ هةجوي قازيي كؤي بكا « ذةزا » شثخ » 
سةيري كه چي پث بكا ، دؤم بث و كصاش بؤ خؤي بكا 
شةرته قازي وا بگثم « لاميع » چونكه غةدري كرد له 
هةر گةن و گوويث لة زگيايه بة جارث ذؤي بكا 
(٧) 
هةجوي شثخ محةمةد عةلي كةره 
سا بث زگي خؤت هةصمةدذة و مةمره له داغا 
ئةم قةومه هةموو مردن و تؤ ماي لة وةجاغا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
لةولاوة پةلثكت له زةهاو پةل ئةوةشثنث 
لةم لاوه ذگثكت له كني ساوجبصاغا 
(٨) 
له فيراقي قادري وةستا خدر 
بؤ نةسووتث جگةر و بؤچي نةبث دص به كةباب 
بؤچي نةذوا له تةنم ذؤحي ذةوان ميسلي شةهاب 
بؤ لة سةر چاوةيي چاو هةصنةقوصث ذةشحةيي خوثن 
بؤچ له فةووارةيي موژگان نةچكث قةترةيي ئاب 
بو لةبةر ناصة نةبث حةلقةيي حةلقم به سروود 
بؤچ لةبةر گريه نةبث چةشمةيي چةشمم به سةراب 
مونيسي ذؤژ و شةوم باعيسي ئارامي دصم 
ذؤيي وو من له غةمي كةوتمه نثو بةحري عةزاب 
به وقووعي سةفةري قادري وةستا خدرم 
خانةيي عةيشمي تاص كرد فةلةكي خانةخراب 
چةنگ و نةي لث مةده موتريب كه لة بةر فيرقةتي ئةو 
ذةنةكي ذؤحه له گؤيم نةغمةوو ئاوازي ذةباب 
ساغةري مةي مةده ساقي ! كه لة بةر دووريي ئةو 
تاصه وةك ژةهري هةلاهيل له مةزاقم مةيي ناب 
كاري كردن نةبوو ئةم كاره كه گةردوني دةني 
كردي، ذووي ذةش بث وةكوو بةختي من و پةذذي غوراب 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ذةنگه لةبةر فيرقةتي ئةو مونيسه تؤ ! « ذةزا » ئةي 
قةت نةبي خاصي وةكوو كووره له سؤزي تةب و تاب 
(٩) 
دةردي حةبيب 
دةمكوژث حوكمه دةزانم به خودا دةردي حةبيب 
وةره سا بةشقي خودا دةس له يةخةم بةرده تةبيب 
وةره دةستث بخةمه گةردني بلوورينت 
تا وةكوو سفره له داخا بدذث ورگي ذةقيب 
تالعم نةحسه دةترسم كه به ئازاري فيراق 
بمرم و ذؤژث نةبث دةوصةتي وةسصم به نةسيب 
چاوي فةتتاني ئةتؤ ساحيره يا جادووگةره 
كه به عيشوه وو ناز ئةدا عابيدي سةدساصه فريب 
تا له تؤ دوورة دصي غةمزةده ئةي ذاحةتي گيان 
مةشريق و مةغريبة ما بةيني لةگةص سةبر و شةكيب 
بث فةراز نابث نةشيب ، ئةم قسه تةحقيقة وةلث 
من له ذثي عةشقي تؤ نةمدي به خودا غةيري نةشيب 
قةيدي زوصفه لةسةر و سةفحةيي ذووت سابيته ، يا 
شثخ دةگؤذثتةوه گةر چاوي به زوصفت بكةوث 
خيرقةوو سةبحه به زوننار و چةليپا وو سةليب 
تاقةتي تاق بووه بثچاره له ژثر باري فيراق 
چاكه تةذةححوم به غةريب « ذةزا » بكه ذةحمث به 
تيبةت و تيبه كه مةمزووجه له گةص زينةت و زيب
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٠) 
ئثسترثكي ذووت و قووت 
مير به سةد ميننةت هةناردي ئثسترثكي ذووت و قووت 
دةست و پا سست و سةقةت ئةندامي هةروةك عةنكةبووت 
خاوةني ناصثم كه ئاليكي نةداوة موتصةقا 
داويةتي ئةمما وةكوو بيستوومه قووتي لايةمووت 
پووش لة لاي حةصوايه حةتتا گةر پةصؤشةي پنگ كةوث 
باي ئةدا ، لوولي ئةدا ، قووتي ئةدا مانةندي حووت 
گةرچي ناتوانث ببزوث هثند لةذ و كةم قووةته 
دةنكه جؤيثكي نيشان دةي ، تا قيامةت دث له دووت 
پشتي ذثش و شاني زامدار و جدةو بوو ، ناعيلاج 
چةند قوروشثكم هةبوو بؤم دا به نةوت و عةنزةذووت 
مةسصةحةت وايه هةتا نةيخواردووم بينثرمةوه 
زؤر ئةترسم دةفعةيث قووتم بدا بمكا به قووت 
سةي فةتاحي مةيتةرم ذوژث به حوججةت لثي نةوي 
كلكي دةرهثنا لة بن ، ئةمجا به ئاستةم گوثي بزووت 
گةر قةصةو بث ئةم ئةجننه نثره تةسخير ناكرث 
غةيري چةند دةروثشي ذةففاعي به زةبري جةلجةلووت 
ئةم مةتاعه چاكه هةر لاييق به حاجي ئةحمةده 
جووتي پث بكا تاوةكوو چؤن هةردوو لنگي بكا به جووت 
لاييقي شاني من و شاياني شةئني تؤ نةبوو 
چاوةكةم چيت پث بصثم چارم نييه غةيري سكووت 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١١) 
تةخميســي شــثخ رةزا لة ســةرغةزةلي حــافز ، بــؤ هــةجوي مــةلا 
مةعرووف كاتبي بيدايةت 
مةعرووفي بث ديرايةت گووت كرده ناو بيدايةت 
چيت پث بصثم قوذمساغ هةر دوو گونم به دايةت 
گونمي به تذ شةهيد كرد كثرم ئةكا ريعايةت 
(زان يار دلنوازم شكريست با شكايت 
گر نكتةدان عشقي خوش بشنو اين حكايت) 
مةعرووف كه حيزي وةك خؤي نةبوو له نةسلي ئادةم 
ئازاري مةقعةدي بوو ، بؤم ذاكشا لة سةر دةم 
مردم ئةوةند سوار بم ، خؤم كوشت ئةوةنده پيادةم 
(بي مزد بود و منّت هر خدمتي كه كردم 
يارب مباد كس را مخدوم بي عنايت) 
خاشاكي دةوري دوبري لثم بوون به ماري هةيجا 
كثرم به سةد مةشةققةت ذؤيي ، گونم نةگونجا 
كثرم له پةشمي پاشي دانةي گوني ترنجا 
(در زلف پر شكنجش اي دل مپيچ كانجا 
سرها بريده بيني بي جرم و بي جنايت)
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
ذووم كرده سةمتي سمتي ، يةعني مةكاني مةعهوود 
ئةرزثكي پذ نةجاسةت دةشتثكي شةهوةت ئالوود 
ذانيم فةرةس چةپ و ذاست ذثگةم نةبرده مةقسوود 
(از هر طرف كه راندم جز وحشتم نيفزود 
زينهار ازين بيابان وين راه بي نهايت) 
دةرمانه سمتي ئةمما نةرمانه وةك بةري دةست 
هةر مةنزصثكي سةد ميل، هةر ميلة سث سةد و شةست 
(اين راه را نهايت صورت كجا توان بست 
كش صد هزار منزل بيش است از بدايت) 
باوكي پياوثكي چاك بوو، دايكيشي زؤر موقةددةس 
خؤي پؤشت و داكي خؤگث هةتا خودا بصث بةس 
بؤ نةختث ئاوي شةهوةت جةرگي بووه به قةقنةس 
(رندان تشنه لب را آبي نمي دهد كس 
گويا ولي شناسان رفتند ازين ولايت) 
(١٢) 
موديري تةحريرات 
گزر دوائر اقلامي ارقةسنده دوات 
مدار اهل قلمدار مدير تحريرات 
نگفتمت كه حذركن ز تيغ ناطقه ام 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
فإنّ ناطقتي آفةٌ من الآفات 
لةبةر عةبا كه جةبةم كردي ئةي فةقيري خودا 
ئةوه عةباكةتة كثرم به قنگي خؤت و عةبات 
(١٣) 
ئةم دةغصه كه تةسليمي دةكا شثخ به هةجيجي 
نوقساني دةكات هةر له تةغارث ده كةويجي 
ئةسص و نةسةبت دؤمه له من بووي به هةجيجي 
بث مروةت و ئينساف و حةرامزادةوو بيجي 
(١٤) 
سةرگوزةشتةي خؤي و هةجوي شثخ غةفوور 
ئةو ذؤژة كه تؤرام و له كةركووك سةفةرم كرد 
مانةندي عةقاريب له ئةقاريب حةزةرم كرد 
گةردوون سْنْكي كردم و هثنامييةكؤيه 
ميواني لةكن مامه غةفووري لةجةرم كرد 
ويستم كه بذؤم بؤ سةفةري ذؤم به سياحةت 
نةيهثشت و دووسةد ئةهلي عةمامةي له سةرم كرد 
دانيشث نة چث، من كچي خؤم مارة دةكةم لثي 
ئةو تاليبي دونيايه ئةوا موعتةبةرم كرد 
چورسا له بةرم جوببةوو فيسا لةسةرم فثس 
نث فثسي لة سةر نام و نة جوببةي له بةرم كرد 
شةش مانگث بةم ئةفسانه گلي دامةوه لاي خؤي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
نةمزاني ملم بشكث تياچووم ، زةرةرم كرد 
وةصصاهي دةكةم دةرحةقي ئةو بةصكوو زياتر 
ئةو كاره كه دةرباري ذةشيدي پسةرم كرد 
كارم تةذ ئةبث ئةم وت ئةگةر لوتفي ببث مام 
ئةي لايقي ذيشي به خودا كاري تةذم كرد 
بؤ موجتةهيدان گةرچي مورةخخةس نييه تةقليد 
من موجتةهيدم ، هاتم و تةقليدي كةرم كرد 
ئةي گووي خله بةو لوتقه كه ئةو كردي لةگةص من 
لةم مةرحةمةت و لوتفه ئةوا من گوزةرم كرد 
سةد دةفعه گوتم وةختث كه ديم نةخوةتي قةلبي 
ياذةب كه لةگةص شثخ عةلي بؤچي شةذم كرد 
هةر دةةوه لاي گةرچي بصث هاتةوه ديسان 
ئةو خوثذييه بثكاره كه من لثره دةرم كرد 
باعيسي بةدنامييه عةودةت « ذةزا » هةرچةنده 
لةم سووكي وو بةدنامييه سةرفي نةزةرم كرد 
(١٥) 
له باسي باب و باپيري تا دةگاته خؤي 
خودا وةختث كه حةزكا بةندةيثكي خؤي بكا خؤشنوود 
له ذثگةي دوورةوه بؤي دث به پثي خؤي شاهيدي مةقسوود 
له هيندوستانةوه شةش مانگة ذث تا خاكي كوردستان 
خودا شثخ ئةحمةدي هنديي ذةوان كرد بؤ مةلا مةحموود 
مةلا مةحموودي زةنگنه يةعني قوتبي دائيرةي ئيرشاد 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
له دةوري مةرقةدي هةر دةنگي يا هوو دثت و يا مةعبوود 
له پاش ئةو ئةرشةدي ئةولادي شثخ ئةحمةد له جثي دانيشت 
بيعةينه وةك سولةيمان جث نشيني حةزرتي داوود 
بةصث بابي وةها ئةصبةت دةبث فةرزةندي وا بثنث 
ئيلاهي سةد هةزار ذةحمةت له قةبري واليد و مةولوود 
به ذةحمةت چوون ئةوان ، با بثينةوه سةرباسي ئةوذةحمان 
فيدات بم ئةي نةتيجةي دوودماني ئةحمةد و مةحموود 
نةتيجةم مةقسةده تالي و موقةدديم شةرتي تةحسيلن 
ئةوانةي بؤيه ئيجاد كرد خودا تا ئةم ببث مةوجوود 
ئةمثستاش شثخ عةلي نةجلي كةبيري ساحيب ئيرشادة 
ئةميش وةك باب و باپيري له زومرةي ئةولياي مةعدوود 
ش لةو نةسلةيه بيبةخشه ياذةب چونكه قةت نابث « ذةزا » 
گوصي بث خار و بةحري بث بوخار و ئاگري بث دوود 
(١٦) 
كةشوفش كردني بةگ 
لة بةگ وا بوو كه من ماتم كشي كرد 
كه من هةستام و ئةو داما و فشي كرد 
گةهث سةيراني سةر گون بوو گةهث كثر 
حةقيقةت مستةفا بةگ گةردشي كرد 
دةبوو باوكي سةگي ناو نايه ئةمما 
بةگي ناو نا، قوذمساغ ياغنيشي كرد
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٧) 
سةرو و نةي 
سةرو و نةي چين ، كه لة گةص قامةتي تؤ بثنه نةبةرد 
شةكةري خواردووه نةي ، سةرو سةري داوه لة بةرد 
گةر دةليلي وةكوو نوقتةي دةهةنت نةبوايه 
منيش ئينكارم ئةكرد وةك حوكةما جةوهةري فةرد 
لثي دةپاذثمةوه ئةي رؤحي ذةوانم تو خودا 
چييه دةرماني دصم ، پثم دةصث ، لاچؤ دصةدةرد 
(١٨) 
ستايشي ئةحمةد پاشاي بابان 
ذؤژي يةكشةممه كه مةشهووره به ذؤژي پازار 
من به غار كةوتمه دومبالي كوذثكي بوصغار 
كوذ چ كؤر؟! لثوي وةكوو لالةيي حةمرا ذةنگين 
كوذ، چ كوذ؟ چاوي وةكوو نثرگسي شةهلا بيدار 
ئةهلي ئينساف به خودا ذةنگه چةنةي بشكثنث 
گةر كةسث بثت و بكا قامةتي تةشبيهـ به چنار 
له هةمووي سةرفي نةزةر ، سمت و سورينثكي هةبوو 
نازك و نةرم و لةتيف ، ميسلي تةصاي دةست ئةفشار 
خذ و مةخرووت و مودةووةر، سپي وو نةرم و دوو نيم 
هةروةكوو كؤمةصه بةفرث كه شةقي كةي به مشار 
كه به ديققةت نةزةرم كرده سورثن و كةفةصي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
هةردوو چاوم پةذييه تةوقي سةرم وةك سةگي هار 
دامةنم گرت و وتم: ( مرحمت ايت الماسم! 
بويله ياندرمه بني آتش عشقك ايله زار) 
(چشم جادوي سياهت همه پند است و فريب 
همه ناز است و كرشمه همه خوابست و خمار) 
(بني صيد ايتي سنك ديده يهء آهو روشك 
اي سنك ديده لرك آهوكبي شير شكار) 
ساعةتث چاك لة سةر سووذةتي نةحسم فكري 
پثي وتم:(حاجي بابا گيت ايشينه ياغمه مي وار! 
صاچمه ، لاقرديلرك حاصلي يوق ،گيت ايشينه) 
آقچه سز ايتمه صاقن آرزوي بوس و كنار) 
من كه يةك پارةيي جصقم له ئةزةل شك نةدةبرد 
پثم وت: ايشته كمرمده دولودر يوز دينار 
بن بيوك ذات شريفم ، وكلا خواجه سييم 
طانيور بنده كزي جملهء شاه و خونكار 
ئةلغةرةز هثنده درؤم كرد و فسوونم بؤ خوثند 
كةوته دووم هةروةكوو دووي گورگ بكةوث بةرخي هةژار 
موختةسةر خؤشه قسه بردمه مةنزصگةهي خؤم 
گرتم و خستم و لثم برد و گونم كرد به چوار
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مؤصةتم ساتث نةدا ئةو شةوه تا وةختي سةحةر 
كاري خثرم به مةزةنده گوزةري كرد له هةزار 
وةختث سبحةينث كه داوثني فةلةك ئةتصةسي بوو 
هةر لة جث ذاستةوه بوو دامةني گرتم وةكوو خار 
چنگي وةك پةنجةيي شاهين له يةقةم قاييم كرد 
دةستي كرده جةزةع و ناصةوو هاوار هاوار 
زةبتييةي ئةهلي مةحةلله هةموو جةم بوون له سةرم 
پرسيان: مَا الْخَبَر؟! ئةي زاهيدي سالووس شيعار 
پثم وتن لةم كوذه بوصغاره بپرسن كه له من 
چي دةوث بؤچي دةناصثنث وةكوو هةوري بةهار 
چاكي كرد پةردةيي نامووس گوتي:"سيكتي بني، 
ويرمدي پاره سني بويله مي قانون كبار؟" 
ديديلر:" حاجي افندي چوجوغك آقچه سني وير 
سر كه فاش اولذي دها فائده ويرمز انكار 
يوقيسه آقچه ك اگر مهلتك اوچ گون اولسون 
حقني اوچ گونه دك ويرمليسين اي غدار 
ئةمه دوو ذؤژه كه حةيران و پةرثشان دةگةذثم 
كثم هةيه غةيري وةلي نيعمةتي فةرخونده شيعار 
يةعني هةمنامي نةبي حةزرةتي ئةحمةد پاشا 
فةخري دين ، كاني حةيا ، بةحري كةرةم كوهي وةقار 
مةدحي ئيحساني بكةم، عةدصي بكةم فةزصي بكةم 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
به خودا خاريجه ئةوسافي حةميدةي له شومار 
كةفي زةذبةخشي كةوا مةنبةعي دوذذ و گوهةره 
ميسلي بةحرث كه نة ساحيلي هةبثت و نه كةنار 
تةبعي جةوواد و كةريم هةر وةكوو قائاني دةصث 
(زر به قنطار همي بخشد و اشتر به قطار) 
تا وةكوو دةوره بكات و بگةذث چةرخي فةلةك 
زةفةر و فةتحي قةرين، بةختي موعين،تالعي يار 
ذةئيي تؤ باعيسي تةنزيمي ئوموراته بةصث 
بؤ كورةي عالةمي ئيمكان بووةته قوتبي مةدار 
(19) 
ئازاريي عةشرةتي تاصةباني 
بارةكةصصا ئافةرين ئةي عةشرتي نوسرةت شيعار 
مةردي مةيدان شثري جةنگاوةر هوزةبري كارزار 
چوار عةشيرةت؛كاكةيي و وةند و جةباري و داوده 
ئيتتيفاقيان كرد و هاتن چوار سةد و پةنجا سوار 
هةر به ئةووةص حةمله چةندتان گوشت و چةندتان سةربذي 
چةندي كةشيان لث بة جث ما، بوونة توعمةي موور و مار 
ئثستةكةش لةو دةشته شةذيانه لةسةر لاشةي ذزيو 
كةركةس و شاهين و گورگ و مامةذثوي و كةمتيار 
بةيني بةينةصصا عوبةيدي قيلةتةن كارثكي كرد 
هيچ كةسث نايكا مةگةر حةيدةر بة زةربي زولفةقار 
هةر سوارث فيرقةيثكي ذاذفاند و دايه پثش
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
كةوته سةر كوثخا مةخؤل عةبدولوةهابي نامدار 
لثي خوذي وةك شثري غوذذان ،سا مةذؤ ، ذاوةسته بؤم 
ئةي تصيشي دايه ذثزاورت به ريشي" يادگار" 
چةكمةيث سووري له پثدا بوو به جارث زةردي كرد 
تس له ملثون تثپةذي كرد، تذ گةيشته سةد هةزار 
يةك له يةك ئازاترن، تةعريفي كامثكتان بكةم 
دةك فيداي دةست و تفةنگت بم سولالةي شثخ ستار 
شاسوارثكي وةكوو تؤمان هةبا باكمان چييه 
تؤش له حةققةتدا سوارثكي وةكوو ئةسفةنديار 
ئةم قسانه گشت مةجازن گةر حةقيقةتتان دةوث 
بةزلي نان و هيممةتي پيرانه بؤتان كةوتةكار 
جائيزةم مةتصووبه ئةم مةدحةم به خؤذايي نييه 
م گةر هيچ نةنثرن يا ستار! « ذةزا » هورتمانيش بث 
(٢٠) 
هةتيوثكي سنةيي 
دوثنث شةو بؤ دةفعي حاجةت چوومه حةممامي غةفوور 
سادة ذوويثكي تيابوو سمت و ساقي وةك بلوور 
جث به جث هةر وةك موهةنديس دامة بةر مةددي نةزةر 
هةر له تةوقي سةريةوه تا نووكي پةنجةي خوار و ژوور 
وةك سةگي برسي به حةسرةت سةيري دووگي مةذ بكا 
سمتي سيمينيم به چاو گرت تثي فكريام دوور به دوور 
عاقيبةت شةوق و هةوةس پةردةي حيجابي پارةكرد 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
خؤم كوتا دثوانه ئاسا بؤ سةراپةردةي حوزوور 
هةركه فةرمووي مةردمي شاري سنةم، يار بابلم 
هاته گةردش بث تةوةققوف وةك عةموودي لةندةهوور 
(٢١) 
هةجوي كاكةيي 
بابان باشنده بر باطمان يشيل وار 
إمام القوم في تقسيم شلوار 
هةتانه هةروةكوو بيستوومه بةزمث 
له ساصثكا شةوث ياراني ديندار 
دةبةستن حةصقةيث وةك عيقدي پةروين 
له جثگايثكي خاصي ( َ ليْسَ دَيّار) 
به چؤكا دث قوتةي مل نثركه كاردوو 
وةكوو بولبول ئةخوثنث وةعز و گوفتار 
دةخوثنث مةرسييةي مالوسي مةحرووم 
يةكانةي گون ذةش و گاحؤلي شاخدار 
وةكوو باران به كلكي پيره سةگدا 
به ذيشيدا دةچؤذث ئةشكي خوونبار 
لةپاش ئيكمالي ذةسم و ماتةم و شين 
وةذين دةس پثدةكا وةك كةلبي هةوشار 
مةعازةصصا، دةصث :"يا آيها القوم!" 
درؤيه حةشر و نةشر و جةننةت و نار 
لةگوث مةگرن قسةي ئاخوندي سونني
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
به ئاشووبن مةلاي سةر لنگة دةستار 
غةرةز لةم جرت و پرت و فاك وفيكه 
ئيتاعةي ئةشقيا بؤ دةفعي ئةشرار 
مةزهةبثكه بث گرث و قؤرت « حولوولي » 
ذثگةيثكه ذاست و هةموار « تةناسوخ » 
بيحةمديللا نةما كاك ئةحمةدي شثخ 
زةهاوي مرد و گؤذي گوم بوو چاومار 
ئةگةر بث شثخ عةليش دةفعولبةصابث 
ئيتر دنيا دةبثته عةيني گوصزار 
بمثنث يا نةمثنث چي لةدةس دث 
كةي هةرزه گوفتار؟! « ذةزا » به تةﻧﻬا شثخ 
ئةگةر مشتةو مشاريش بث زماني 
عيلاج ئةكرث به مشتث پذ لةدينار 
بةديناري عيلاج كةن يا به سمتي 
بلوورين كوودةكثكي ساده ذوخسار 
عةزيزان مةزهةبي ياراني جةم جةم 
لةسةر سث ذوكنه: ئةووةص تةركي ئازار 
دووةم ئيكرامي زةيف و شةرتي ساليس 
لةهةردوو عومدةتر كيتماني ئةسرار 
ئةمانةش جومله پةشمن ، ئةسصي مةقسةد 
چوارن پثت بصثم ئةي پيري هوشيار 
شكستةي جةوز و تووصي سةوز و كةصبةي 
بةرازي بؤز و كةصبةي خووگي مردار 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ئةگةر دةرچث لةسةر ئةم دينه ذؤحت 
دةچثته قاصبثكي شؤخ و نازدار 
زةعيف بث خوانةخواسته ئيعتيقادت 
به ئايين و به ئةركان و به ئةتوار 
نةكةي تةرسث به ذيشي خةلفه باپير 
نةدةي گانث له ذثگةي باوه يادگار 
شياكةي گاوي حوول نةگري له ذيشت 
نةچيته ژثر كولثني دايه ذثزوار 
قةپؤزت دانةپؤشث بةرسمثصت 
بةسةر ملتا نةيث وةك ياصي كةمتيار 
لةقيبلةي (موستةفا) ذوو وةرنةگثذي 
لة ذثگةي شةرعدا نةمري گوناهكار 
له پةشمي ذيخناكي بةر سمثصت 
ئةذثسن سةر كةلة و دةسبةند و هةوسار 
كه مردي نةقص ئةكا ذؤحي خةبيست 
له ئينساني دةچثته شكصي سةگسار 
وةرن ياران شةوي ميعاده ئةمشةو 
له پث دةرپث فذث دةن يار و ئةغيار 
شةواصي زةرد و سوور وةك خةرمةني گوص 
لةسةر مافووري زةذ ذؤكةن به خةروار 
شةواصي خامةك و زةذبةفت و خارا 
لةسةر يةك دابنثن وةك ماصي توججاذ 
كةنيز و خانم و خاتوون و خاديم
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
فةقير و مونعيم ودةرويش وسالار 
نةديم و نؤكةر وئاغا و ئةفةندي 
لةدةوري دانيشن وةك خةتتي پةذگار 
لة نةزمي بةزمي جةم ساقي بگثذث 
شةراب و لث بدا موتريب لة ميزمار 
نةبيز و شةربةت و نوقص ومةزة و مةي 
دةف و تةمبوور و ساز و بةربووت و تار 
دةبث ئةم بةزمة هةر بةم نةزمة بذوا 
هةتا دوو حيسسة ذابوورث لة شةوگار 
كة دنيا بوو بة ذووي قة يماسي زةنگي 
سرةي بةش كردني شةصوارة ئةمجار 
بةقورعةي مة عدةلةت يةكسان بةشي كةن 
مةپرسن ئةقرةبا و قةوم و كةس و كار 
مةپرسن دايك و پوور و خوشك و خوارزا 
لة ژثر كوركةي بةرن ب ثقةول و گوفتار 
بة قةولي باوة باوة و ميرةميرة 
ميسالي كثر و قوز هةروةك كون و مار 
بة شةرعي مةزدةك و ئاييني بابةك 
دخوولي جائيزة ئيسمي كونادار 
(فهبوا سادتي للوطء و النَّيك 
لَقَد علَّمتُكُم تَقسيم شَلْوار) 
چرا پف صي كةن و شثرانة هةستن 
شةقث هةصدةن لة پةردةي عيسمةت و عار 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
سةرو دةرپث بةرن بث فةرق و تةمييز 
مةپرسن ئةقرةبا و قةوم و كةس و كار 
شةواصي هةركةسث بةر هةر كةسث كةوت 
تئيتر فةرقي نةكا بيگرثته بةركار 
كةئةم وةعزةي تةواوكرد پيره ئاخوند 
ئيتر هةر پف له شةمعة و تف له حةيتار 
ئيتر هةر ئةتكي دينة و كةسري نامووس 
ئيتر هةر تةركي شةرم و عيففةت و عار 
ئيتر هةر لنگ ئةبثتة لام ئةلف لا 
ئيتر هةر كثر دةبثته باسكي هاوار 
ئيتر هةرگوممةزةي سمته دةسووذث 
به سوورةي سةرخذا وةك چةرخي دةووار 
ئيتر هةر لث بذين و لث خوذينه 
بةره و ژوور و بةرةو ژثر و بةرةو خوار 
ئيتر هةر دايكةپيرةو هةصئةنيشث 
به كةللةي كثرةوه وةك ورچي سةردار 
ئيتر هةر پاوةنةي زيوةو زذةي دث 
لةبةر كوت پثوةدان دةخشث له ديوار 
ئيتر هةر خةپلةيه وةك جاوي گازر 
بة مةترةق دةيكوتن ساداتي ئةبرار 
ئيتر هةر جثگه ماچةو خوثن ئةوثستث 
لةسةر گؤناي سپي وةك سثوي خونسار 
ئيتر هةر ناوگةصي خووباني بيكره
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
لة خوثندا سوور دةبث وةك بةرگي گوصنار 
ئيتر هةر كثره وةك پةيكاني گؤشتين 
بة ژثر بنيا دةچث وةك پةذذي سوفار 
ئيتر يا خوا نةسيبي دژمنت بث 
بريني نثزةوو نووزةي بريندار 
تسثكي كةند بة ذيشي سةي براكه 
تذثكي دا به يادي باوه يادگار 
مناصث لةو شةوة پةيدا بث لايان 
ي موختار « رثزوار » و « سةييد » دةبثتة 
له وةسفي كاكةيي گةر سةرفي عومرم 
بكةم ، ناكةم بةياني عوشري ميعشار 
عةموودثكم هةيه وةك تووصي داوود 
كوتامه ژثر بةلؤكةي دايه ذيزوار 
(٢٢) 
كثر كه هةستا نه له بثگانه دةپرسث نه له خوثش 
گورزي خؤي هةر دةوةشثنث چ لةپاش و چ له پثش 
هةمه كثرثكي قةوي، هثند به كوني تةنگا چوو 
سةروچاوي هةموو زامداره ، پةراسووي هةموو ذثش 
تا ملي غةرقه له چةرما ،وةكوو سيواكي مةلا 
پرچي ئةفشانه لةسةر پشتي ملي وةك دةروثش 
پاصةوانثكي قةوي قؤصه له ملبازيدا 
مةحكةمه ذيشةوو بثخي وةكوو شاخي گامثش 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٢٣) 
شثخ محةممةد عةلي و چةند نةفةرث چووينه ئوجاغ 
گشت به كةيف و بة نةشات و به سروور و به دةماغ 
گةرچي چةند ذؤژث بوو تةعليمي تفةنگ بازيي ئةكرد 
رؤستةم ئاسا چووة پارثز لة يةكث تيتلة بيجاغ 
هةركه ئةنگاوتي وتم دةك دةس و بازووت نةذزث 
هةركةسث پثت نةصث ذؤستةم تةرةسةو قوذمساغ 
(٢٤) 
ستايشي شثخ ستار 
سپاي غةم دةورةيان دام دةس به مةترةق 
لةپاش تةشريفي تؤ داميانه بةر شةق 
تةعالةصصا، له جةللادي فيراقت 
دةذثژث بث موحابا خوثني ناحةق 
مةپرسة بؤ له هيجرانت نةمردم 
كه من سةگ مةرگم و گيان سةخت و دص ذةق 
كه زينيان خسته پشتي ماينه ذةشكوثت 
گةذا چاوم له تاوان زةرد و ئةبصةق 
له شةوقي تؤ وةكوو مةنسووري حةللاج 
خورووسي تةبعي من ئةي گوت:(انا الحق) 
لة بةزمي خوسرةواندا يةك زةمانث 
مورةخخةس بووم وةكوو دةستووري موتصةق 
ئةمثستاش تاقةتم تاقةو پةرثشان
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
خورووسم ئةخرةسةو، حاصم موفةششةق 
لةبةر هةيواني مزگةوت ئثسته بث تؤ 
وةها دثم و دةچم وةك حاجي لةقلةق 
ئيلاهي عومر و جاهت بةرقةرار بث 
عةدووت هةر سةرنگوون بث، خؤت مووةفةق 
« حةبلول مةتينه » سمثصي شثخ ستار 
وةحيي موسةددةق « ذةزا » كةلامي شثخ 
(٢٥) 
ئةگةر جارثكي تر بچمةوه كةركووك 
بةم حاصه ئةگةر جارثكي تر بچمةوه كةركووك 
مةعلوومه به مةردي نةذواوه لةسةرم تووك 
بؤچ بچمةوه كةركووكي قوذمساغ كه لةگةص من 
ئةهلي هةموو ناسازه وةكي ئاوي حةمامووك 
پثم خؤشه لةبةر جةوري برا و لؤمةيي ئةقوام 
سةد جار له غةريبي بكةوم، موفليس و مةفلووك 
ذؤژث به مورادي منيش ئةصبةت دةگةذث چةرخ 
ئةم ميچه قةراري نييه ، گاهث جگه گةهـ بووك 
شاهي كه نةبث ذادةبوثرين به گةدايي 
بؤ ئةهلي قةناعةت له پصاو خؤشتره داندووك 
شةش مانگه زياتر كه لةپاش مةرگي پدةر، من 
مةغدوورم و مةزصووم و جةفاديدةوو مةهتووك 
تا ساكيني كؤي مامه غةفوورم وةكوو فةغفوور 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
كيسةم پذه داييم له زةذ و ليرةيي مةسكووك 
پابةندي خةلايق نييه تةبعم وةكوو خةصكي 
بث كولفةتم و ذةندم و سةيياحم و سالووك 
من خواجةيي ئةحرارم و ئامثزشي دنيا 
هثشتاكه نةمي كردووةته بةندةيي مةملووك 
وةك (لاميع)ي شاعير نييه ئثستث له جيهاندا 
سووك « ذةزا » شيرين سوخةن و قانيع و خؤش تةبع و 
(٢٦) 
هةجوي شوكري 
پووره شوكري بةسيه با نةتگثم و سمتت لةق نةكةم 
دايكه كثرخؤرت هةواصةي سووري سةر ئةبلةق نةكةم 
نييةتم بوو دةفعةيث خؤمت پيادةم باز وتم 
نةقسه بؤ ئةمسالي من با گوث له هةر ئةحمةق نةكةم 
من كه شةهبازي شكارئةندازي شاهيم پث دةصثن 
حةيفه با ئاهةنگي جةنگي سةرگةذ و لةقلةق نةكةم 
تؤ به جارث وةك ژني فاحيشه پثت لث هةصبذي 
نةء ، وتم خةيري نييه، چاوثكي گةر لث زةق نةكةم 
حيزه! ساخؤت بگره، تا بؤت بثمه مةيداني مةساف 
شةرته هيچت پث نةصثم تا بن گونت نةستةق نةكةم 
كؤنه حيزي شاري بةغدا! لثم حةرام بث شاعيري 
گةر كوزي خؤشكت وةكوو ئةيواني كيسرا شةق نةكةم 
م به فةردث گا خوا ذؤحم بةرث « مةستي » هةر وةكوو
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مولحيدي كافرمةزةب گةر تؤش به ئةو مولحةق نةكةم 
من دةزانم كث له خشتةي بردويي ئةمما چ سوود؟ 
سةييده، سةييد قسةي سووكي دةبث دةرحةق نةكةم 
پثي بصث با مونتةبيهـ بث ، تؤش گةن و گوو بةس بخؤ 
با سلثماني به جارث كافري موتصةق نةكةم 
دا، ورچه كوثر! « ذةزا » عةهده كردوومه له خزمةت شثخ 
نةي خةمه ناولنگي دايكت، تا لة تؤي ئثرةق نةكةم 
(٢٧) 
من بة ئاشووبم، بةجارث خان و بانووتان ئةگثم 
ئيبني مة شهوورتان دةييووس و (پياوي) بةد خووتان ئةگثم 
هةر لة كوذ تا كچ لة ساصي سةد هةتا دووتان ئةگثم 
يةك بة يةك هةمساية كاني دةوري خانووتان ئةگثم 
حةوشةووكؤصان و بير و دار و پةردووتان ئةگثم 
شةرتة هيچي دةر نةكةم تاكوو كةنووتانيش ئةگثم 
باوكي مةعلوومت نيية لةعنةت لة زاتت هةي تةرةس 
گوو به گوثي دايكت چوزانم داية بةر كث پثش و پةس؟ 
(٢٨) 
ئالي بةبه 
سائيل به غينا نائيل ئةكا ب ةخششي كةمتان 
ئالي بةبة ياخوا نةذزث دةستي كةرةمتان 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
هةرچةند بة مةسةل خةنجةري ئةصماسة زبانم 
نابذث قةد سةري موويث لة ئةداي شوكري نيعةمتان 
گيرفاني گةداي كردووةته كاني جةواهير 
ئيكسيري نيساري زةذة شاباشي درةمتان 
ئثوةن بة حةقيقةت مةليكي ميللةتي كوردان 
شايانة زيارةت بكرث خاكي قةدةمتان 
ئينكاري حوقووقيان لةسةر ئةم ميللةتة ناكرث 
ئابائي فةرةيدوون فةذ و جةمشيدي حةشةمتان 
(٢٩) 
شثخ عةليي تاصةباني 
بثگانه هةموو ساحييي جاه و جة بةذووتن 
بثچارة براي شثخ عةلي موفليس و ذووتن 
ئةي شثخ عةلي وا چاكة وسووقت بة برا بث 
باوةذ مةكة بةم خةصقة كة وةك توولة لة دووتن 
قةومث كة لة عةهدي پدةرت حةلقة لة گؤش بوون 
تةحقيق بزانة بة خودا جوملة عةدووتن 
ذةحميان نيية دةربارةيي تؤ، خزم و ئةقاريب 
موشفيق ترة بثگانة لةمانة كة عةمووتن 
نادان و قوذمساغ و نةزانن كة ئةمانة 
گاهث لةسةما گاهث لة سةيري مةلة كووتن 
ئةم تةكيةنشينانة چ دةروثش و چ سؤفي 
هةرچةندة بة دص موشتةغيلي زيكر و قونووتن
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
وةك حاجي لة مابةيني سةفا و مةروة بة تة عجيل 
بؤ لوقمة ئةمانيش بة مةسةل يوونس و حووتن 
« لاميع » جومعانة بذاوة به خودا موفليسة 
نث پووصي حةمامي هةية نث پارةيي تووتن 
(٣٠) 
كچي حةسةن كةنؤشةن 
حةسةن كةنؤشةن، حةسةن كةنؤشةن 
ئينة كناچةي كةنؤشةن 
كةللةش شصةقياو ناوگةصش بؤشةن 
كوناي قيرينش داييم وة جؤشةن 
كوذكةش دثوانةي كة صپووس نة دؤشةن 
بةلؤكةش لؤلؤن چوون گةدةي مثشةن 
دة لؤن هةر لؤيث سةد كثر نة تؤشةن 
وثنةي هةر وة فاص هةر وة خرؤشةن 
پةي كثرث قةوي خةيلث پةرؤشةن 
بؤس و كة نار و خةصوةتش خؤشةن 
(٣١) 
ئةم ساده روخانة 
ئةم ساده ذوخانة لة مةلاحت كة تةمامن 
دةورت كة دةدةن، تةفرة مةخؤ، قةت مةصث رامن 
گةهـ دؤست و وةفادار گةهث دوژمني خونخوار 
دص نةرم دةبن گاهـ و گةهث سةخت كةلامن 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
عاجز مةبه ـ نةك بؤ تؤ ـ وةفايان نيية بؤ كةس 
مةعلوومة كة ئةم تاقمة وةك تاسي حةمامن 
(٣٢) 
شين بؤ سةرداري ئاكؤ 
ذووخاندي گةردشي گةردون له هةرجث ئاستانث بوو 
سوتاندي چةرخي دوون پةروةر له هةر كوث ئاشيانث بوو 
پثچاثةوه گةردوون « طَيِّ سِجّ ِ ل لِلْكُتُبْ » وةكوو 
لةهةر ميهمانسةرا ئاساري سفره و نان و خوانث بوو 
به حاتةم گةر بكةي تةشبيهي ئةم ئاغايه ، بث عةقصي 
كه فةرقي ئةم له گةص ئةو، ئاسمان و ذثسمانث بوو 
درثغ بؤ خانةداني مارف ئاغاي سةروةري ئاكؤ 
كه جثگةي عةيش و عوشرةت ، مةنبةعي ئةمن و ئةمانث بوو 
كةيومةرسي دووةم ، جةمشيدي ساني، خوسرةوي ساليس 
سولةيماني زةمان، ئيسكةندري ساحثبقذانث بوو 
شةوي وةك زوصفي يار و ذووي حةسوود و بةختي من تاريك 
لةگةل دةيجووري يةلدا وا حيساب كه تةوئةمانث بوو 
به نامةردي شةهيديان كرد، وةكوو حةمزةو عومةر، دوژمن 
موراد ئاغا كه ذؤژي جةنگ و دةعوا قةهرةمانث بوو 
كةسث ئةم سةروي ذةعنايةي له پث خست گةردني بشكث 
چ زيبا سووذةتث ياذةب ، چ شيرين نةوجةوانث بوو 
يان بؤيه ناو نابوو له وةختي بةخشش و ئينعام « موراد » 
لةبؤ باني موارد دةستي كةريمي نةردةبانث بوو
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
لةحةق شثخ و مةلا و دةروثش و سؤفي و سائيل و سةيياح 
وةكوو حاتةم ، شةفيق و دصنةواز و ميهرةبانث بوو 
ئوممثدي ئاسايش !« ذةزا » ئيتر نةتبث له موصكي ذؤم 
له پثش ئةم كارةدا هثشتا ئومثدي پارچه نانث بوو 
(٣٣) 
دارولمولكي بابان 
له بيرم دث سولةيماني كه دارولمولكي بابان بوو 
نه مةحكوومي عةجةم ، نه سوخرةكثشي ئالي عوسمان بوو 
لةبةر قاپي سةرا سةفيان دةبةست شثخ و مةلا و زاهيد 
مةتافي كةعبه بؤ ئةربابي حاجةت گردي سةيوان بوو 
لةبةر تابووري عةسكةر ذث نةبوو بؤ مةجليسي پاشا 
سةداي مؤزيقةوو نةققاره تا ئةيواني كةيوان بوو 
درثغ بؤ ئةو زةمانه، ئةو دةمه ، ئةو عةسره ، ئةو ذؤژه 
كه مةيداني جريدبازي له دةوري كاني ئاسكان بوو 
به زةربي حةملةيث بةغدايي تةسخير كرد و تثي هةصدا 
سولةيماني زةمان ـ ذاستت ئةوث ـ باوكي سولةيمان بوو 
عةرةب! ئينكاري فةزصي ئثوه ناكةم ئةفزةلن ، ئةمما 
سةلاحةددين كه دنياي گرت له زومرةي كوردي بابان بوو 
قوبووري پذ له نووري ئالي بابان پذ له ذةحمةت بث 
كة باراني كةفي ئيحسانيان وةك هةوري نيسان بوو 
كه عةبدوصصاهـ پاشا لةشكري واليي سنةي شذكرد 
ئةو وةخته عومري پثنچ و شةش تيفلي دةبستان بوو « ذةزا » 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٣٤) 
له وةختي زةرفثندا 
ئةي مةلا تؤ قةت تؤ له زةرفثندا وةها خثرا نةبووي 
يا له حيزيي بةختي من يا مؤرةكةت مووي پثوه بوو 
حاص له سث خاصي نييه تو خودا به ذاستي پثم بصث 
مووي سمثصت يا بةرت يا كلكي يابووي پثوه بوو 
وا دةزانم مووي ذزيوي پثستي دةبباغخانه بوو 
چونكة ئاساري كةتير و جةوت و مازووي پثوة بوو 
پةشمي پاشت بؤ مةزندة چونكة وةختي ذوژهةلات 
ديققةتم كرد دةور و پشتي زةرفةكان گووي پثوة بوو 
مووي سةگي گذوثش وةها نابث بة تةخمين سةد هةزار 
ذشك و ئةسپث و كثچ و كةهلة وكرم و كذنووي پثوة بوو 
ئةلغةرةز دووپشكي ذؤحم چوو لة ترسان ئةو شةوة 
هثندة دووپشك و هةزارپث و مار و مثرووي پثوة بوو 
قاوةچي ذووي سينيةكةي هةرچةند بة نينؤك هةصكذاند 
قةلعي ئاساري نةكرد هثشتا بةشي تؤي پثوة بوو 
زؤر نةما بوو بؤني سةرگين بمكوژث ،وا تثدةگةم 
تووكي بن كلكي كةر و بارگيري مردووي پثوةبوو 
داوةكةي موويين و گوويينت به كاري هيچ نةهات 
گةرچي هةرلايث دووسةد ئةفسوون و جادووي پثوه بوو
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٣٥) 
و كلكي حةسةن هةمزة « ذةزا » نينؤكي شثخ 
حةسةني هةمزة لةسةر"شةم "كة چيية تةفسيري 
دةست بة شمشثر لة گةصم ساحيبي دةعوا دةرچوو 
من وتم ناخوثنث شثر، ئةو وتي كلكي شثره 
لة سةرئةم لةفزه بةسث شؤذش و دةعوا دةرچوو 
گرةوم كرد له گةصي ، چووم و كتثبم هثنا 
ناخوني من نةبوو كلكي حةسةن ئاغا دةرچوو 
(٣٦) 
پاسي تازه 
دةنگي بةزم و سازه ئةمذؤ تثمگةيثنن چي بووه 
وا توجاذ و نةوكةر و ئاغا دةماغيان گرتووه؟! 
كاتيباني دائيرةو مةئموورةكاني زي شةذةف 
زؤر به كةيف خؤشي ئةبينم خةصقه چيتان بيستوه؟! 
بث عةبا شان داچةقاو مل حيزةكاني مةملةكةت 
وا دةذؤن و دثن، نازانم چييان لث ون بووه 
چوونة كن خواجة مووشث، خؤي و ئةتباعي بةكةيف 
حةزرةتي مةبعووسي ئةكرةم دةستي يةكيان گرتووة 
فايقي تاپؤ ،حةمةد بةگ با موديري تانجةذؤ 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
مةزبةتةي نامووسي خؤيان بؤ حوكوومةت ناردووة 
حاكمي سوصح ،غةفوور ئاغا،جةنابي بابلث 
فرسةتة هاوار ئةكةن وا پاسي حيزي دةرچووة 
ناگةهان جاذچي نيداي كرد ئةي ئةهالي موعتةبةر 
بثنةوة وا مؤدةيةكي تازةتر پةيدا بوو 
(٣٧) 
دلبةراني كؤيه 
شاري كؤيه كه لةبالةب له بوتي غونچه لةبه 
گةر فةلةك لثي بگةذث مةنبةعي عةيش و تةرةبه 
دصبةراني به مةسةل هةر وةكوو ئةشعاري منن 
كامي لث ئةگري ئةبثژي ئةمةيان مونتةخةبه 
غارةتي عةقصي مني كردووه زيبا سةنةمث 
عاريزي ذةشكي قةمةر ، قامةتي نةخلي ذوتةبه 
نةوزةر ئاسا وو فةرةيدوون سيفةت و سةلم ذةوش 
شثرمانةند و سياوةش وةش و خوسرةو لةقةبه 
عاريز و غةبغةب و ذوخسار و زةنةخدان و لةبي 
نازك و تورفةوو زيباوو بةديع و عةجةبه 
دصبةر و زةذكةمةر و جيلوةگةر و عيشوه فرؤش 
سةروي سيمين بةدةن و شاهيد و شيرين لةقةبه 
زاصم ودصشكةن و دؤست كوژ و خةسم نةواز 
عيسةوي دين و موغ ئايين و فةذةنگي مةزةبه 
سثوي داناوه له ژثر لثو ، كه ئةمة گؤي زةقةنه
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
زيوي خذ كردووه وةك گؤ، كه ئةميشم غةبةبه 
كافره نةيدا و وتي: « ذةزا » خواستي لثي ماچث 
ئةي خودا لةم كوذه شثخ زادةيه چةند بث ئةدةبه 
(٣٨) 
هةجوي ماينةكوثت 
ماينه كوثت جاران كه دةتوت ذةوتي، ذةوتي ئاهووه 
ئثسته هةستاني لةسةر ئاخوذ به ياهوو ياهووة 
قةت له يةك قسناغ كةمي جؤ نادةمث هثشتا لةذه 
ساص دوانگزةي مانگ سواري نابم و هةر ماندووه 
عومقي چاصي مةقعةدي بث شك مةسافةي قةسر ئةبث 
درزي دةروازةي كوزي، لؤچ لؤچ بةسةر يةكدا چووه 
گةر به ئاوزةنگي پةراسووي ئةم سةر ئةو سةر هةصدذم 
هثنده نابزوث بزانم ماوه يا خؤ مردووه 
خاوةني پثشووشي نازانث كه تةئريخ و سةنةي 
چةنده؛ ئةمما من له پيراني قةديمم بيستووه 
وةختث نادرشا هوجوومي كرده سةر ئيقليمي ذؤم 
تازه گؤيا ئةو له كوز دايكي خورووجي كردووه 
(٣٩) 
هةجوي شثخ غةفووري مامي 
مامةكةم قةحبةژنه دةوصةتي شةددادي هةيه 
تالعي ذةهبةر و بةختثكي خودادادي هةيه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
دوو سث دثي داوةتث سوصتان به ئيتعامي تةعام 
هةر يةكثكي به قةدةر خةزنةيث ئيرادي هةيه 
چ فرووش و چ زورووف و چ زةياع و چ عةقار 
لة هةموو جينسه مةتاعث سةد و هةشتادي هةيه 
ئةم هةموو گةنج و خةزثنةي هةيه هثشتاكوو تةرةس 
نه هةواي جود و نه مةيلي كةرةم و دادي هةيه 
ذةسمي ئاباني كيرامي بووه ئاساري سةخا 
نه له ئاباني حةياوو نه له ئةجدادي هةيه 
گةر سةر و ذيشي پياوانةيه باوةذ مةكه پثي 
باتيني جوولةكة وو زاهيري زوههادي هةيه 
خؤي بةهةر سووذةت ئومثدي كةرةم پثي هةيه، ليك 
ذقي زؤرم له ذةشيدي كوذي گةووادي هةيه 
ذةنگي كةر ، دةنگي بةقةر، هةيئةتي سةگ ، خوويي چةقةص 
چاوي كوثر ، مةخزةني كثر ، مةقعةدي پذ بادي هةيه 
زيكر و ئةورادي لة سةر كثر و زةكةر مونحةسيره 
سةيري ئةو حيزه قوذمساغه چ ئةورادي هةيه 
تف له كوز داكي، لة لاي خؤي كوذي هثناوةتة دةر 
گوو بة ذيش بابي، لةكن خؤي ئةميش ئةولادي هةيه 
ئةمه گشت باوكي سةرمةشقي لةبؤ داداوه 
سةربةخؤ ساليكي ذةهذةو نييه، ئوستادي هةيه 
له گرووهي حةرةما كارةكةر و داييك و خوشك 
فاتم و عاسم و ئامان و پةريزادي هةيه 
شةو و ذؤژ چةپصة بةكوز لثدةدةن و هةصدةپةذن
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
فةرةجيان تاب و تةبي كوورةيي حةددادي هةيه 
بث حةيان جومله، خوسووسةن ژنه سووزانييةكةي 
ذةوشي دثصةسةگ و قةحبةيي بةغدادي هةيه 
من له كةركووكةوه دثنثته كن ئةم قةحبه ژنه 
لةگةصم خةسمة فةلةك، نييةتي بث دادي هةيه 
« ذةزا » كووني وو حيز بووه مانةندي ذةشيد تةبعي 
هثند لةبةر جةوري فةلةك خاتري ناشادي هةيه 
(٤٠) 
له داخت ئةمه ساصثكه وه يا دووه !« شوكري » 
كثرم نةخؤشه، حاصي پةرثشانه، كةوتووه 
جارث بپرسه موخليسةكةت چؤنه، چؤن نييه؟ 
مةحسووبه كؤنةكةت ، عةجةبا ماوه، مردووه؟ 
كوشتةي فيراقي تؤيه، عيلاجي ئةگةر نةكةي 
ئؤباصي بةو ملةت كه دةصثي نثركه كاردووه 
عةمدةن ئةصثم نةخؤشه، موراعاتي تؤ دةكةم 
وةرنه دةمثكه ذؤحي به جةننةت سپاردووه 
گةر من درؤ ئةكةم ئةوه دايكت بپرسه لثي 
يايه به دةستي خؤي كفن و دفني كردووه 
شانة و خةنة و حةمامي حةرام كردووه له خؤي 
پاش ذةحمةتي ، حةرامه له من ، سوثندي خواردووه 
ئثستةش كراسي چصكنه، ناولنگي كوصكنه 
وةك دثوةصووكة تووكي بةري بستث هاتووه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
يايه ئةگةر سةگرمه به ژثر كوذكةيا بچث 
هةروا دةزانث لاقة مةلثكي پياچووه 
يايه كه مةعبةري دوبري و دثهليزي كوزي 
ياتاغي ئةشقيايه ، گوزةرگاهي ئؤردووه 
شيعرث كه تؤ به چاكي دةزاني شياكةيه 
نةزمث كه تؤ بةياني دةفةرمووي گةن و گووه 
هةر وةك تسث كه جةوهةري خؤي دةربخا به با 
نامووسي خؤت به شيعري سةفيهانه بردووه 
« شثخ ذةزا » بةم شيعره بثفةذانه نابييه 
زةحمةت مةكثشه ئائينه كاريي ئةرةستووه 
( ٤١) 
كةصةشثري نةقيب 
ئةو به هةيئةت كةصةشثره كه به هةصمةت شثره 
كةرةمت كردووه بيستوومه دةسا بينثره 
دوو مريشكيشي له گةصدا كه فريشكي نةكةوث 
خرتي چةند ساصةيه ئةصبةت به مريشكان فثره 
بارةكةصصا! حةسةن ئاغاي كوذي مةحموودئاغا 
كةفي فةييازه ، دصي واسيعه ، چاوي تثره 
نه وةكوو شاري سولةيمانييه ، كؤيه به كةرةم 
نة وةكوو تاووق و كةركووكه نةوةك هةولثره 
ئةو هةموو شيعره كة ناردم كةصةشثرثكي نةنارد 
جةددي ئةعلايه ، نةقيب زادةيه ، خؤي بث خثره
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
دؤستان ئةم كةصةشثره وةكوو تةعريفي ئةكةن 
لازمه ئةم نثرةكةيه ، ئةو نثره « ذةزا » بؤ 
هةديةيث گةر له تةذةف دؤستةوه بث شوكري دةكةم 
پثي ذةزامةندم ئةگةرچي تةرةفثكي كوثره 
قافيةي تةنگه نةزيرةي مةكه شاعير زينهار 
ئةوي لةم قافيه بؤت ماوةتةوه هةر كثره 
(٤٢) 
كاكه جافي كوري كةريم ئاغا 
شيرين وةكوو خوسرةو پسةري هورمزه جافه 
چاو مامزه ، لثو قرمزه ، ئيمان سزه ، جافه 
چاوي ذةشي فةتتاني وةكوو شةبذةوي عةييار 
دين و دص و ئيماني دزيوم ، دزه ، جافه 
بورهانه لةسةر قودرةتي حةق، ئايةتي حوسني 
بؤ دةعوةيي ئيسباتي خودا موعجيزه جافه 
ئاشووبي جةهان ، فيتنةيي ئافاته نيگاهي 
يةك نةفسه ، جةهانث له دةسي عاجزه ،جافه 
بؤ كةشمةكةش و عةربةده موژگاني سياهي 
وةك لةشكري تةيموور و سپاي جةنگزه ، جافه 
بؤي بووةته بةندةيي فةرمان « ذةزا » تةنيا نه 
فةرماني لة سةر شاهـ و گةدا نافيزه ، جافه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٤٣) 
دةوصةمةندي ساحثب پاره 
خةبةر چوو بؤ ميره سووره 
قوربان شثخ ساصح مةغدووره 
خؤشي خؤشيي پثكةوت ، وتي: 
(ئاگره سووره لةخؤم دووره) 
كةسي فةقيري بث چاره 
گةر عةيبي هةبث دياره 
دةوصةمةندي ساحثب پاره 
سةد عةيبي هةبث مةستووره 
ئاگر ئةگةر له ماصي چث 
دةصثن ئاگر نييه ، نووره 
تةنوورةيلث ، تةموورةيلث 
شاپصيتةيلث ، دةرقوونةيلث 
قسةي جوولةكةي مةشهووره 
(٤٤) 
ماص موديري 
ماص موديري كه خةصكي هةولثره 
هةر وةكوو موويي خايه بث خثره 
سووذةت و سيرةتي لةپياو ناچث 
ئةو قوذمساغه مثيه يا نثره؟
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
من به مةخفي كه چووم و تثي فكريم 
بةزمي غةوغايه ، مةقعةدي كثره 
ديم حوسثن كردي قةسدي قةتصي فةتاح 
وةكوو يوونس كه دةس به شمشثره 
حةرةمي موحتةذةمي لةعلي خان 
خةرمةني عيسمةتي گةراي كثره 
ذاوي ذثوي هةموو لةبؤ كةوصه 
گورگ لةبؤ بةرخه دثتة ناو بثره 
بةحري ئاوداني مةزرةعةيي فةرجي 
جووتةگون جؤگةيه ، كثريش ئاودثره 
وتم: ئةي بث حةيا تؤ ناترسي؟ 
له خوداي ذؤژ و مانگ و ئةستثره 
وتي: يا شثخ ئةمان! مةكه مةنعي 
ئةهلي قوونيان به قووني ئةو فثره 
نييه باكم گةر ئةو خةبيسه بصث 
ئةوه ئةشعاري (لاميع)ه كوثره 
(٤٥) 
ئةمـةي « ذةزا » سماييلي مـةلا خاليـد كـه لـه سـةفةر هاتـةوه شـثخ 
فةرموو 
هاتةوه ئاشووبي دةوران ، مةردي مةيدان هاتةوه 
شثري يةزدان ، لةندةهووري ئيبني سةعدان هاتةوه 
بؤ قذاني لةشكري ئةعدا له ناكاو ميسلي بةرق 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ئاسةفي ساحثبقذان ، لةعلي بةدةخشان هاتةوه 
هةوري ميحنةت، باذشي غةم، سةيلي ماتةم بوو تةمام 
بةرقي تابان، ميهري ذةخشان ، ذةعدي غوذذان هآتةوه 
پاصةواني پايتةختي سةفدةري شثرزاد خان 
تاج بةخشي كيشوةري مةغريب ئةصب خان هاتةوه 
سةعدي سةفدةر ، ماليكي ئةژدةر ، هوزةبري پذهونةر 
بيژةن و گيو ، تووس و نةوزةر ، پووري دةستان هاتةوه 
حةمدوليللا باز له بؤ قةتصي سةري توورانيان 
ذؤستةمي مازةندةران ، سامي نةريمان هـاتةوه 
ژثردةستي ئةسعةد ئاغا بووين وةكوو مووري زةعيف 
بؤ خةلاسيمان سماييل وةك سولةيمان هاتةوه 
دؤستان لةب تةشنه بوون ناگاهـ لةفةيزي لوتفي حةق 
جؤيي نيل ، دةريايي قولزوم ، بةحري عوممان هاتةوه 
پثي ئةكا ئةتك و سياسةت هةركةسث خؤي حةز بكا 
قاتصي ذؤحي حةمةو جةللادي وةسمان هاتةوه 
(لاميع)ي شاعير بةهةر مةجليس بچث ، خةصكي دةصثن 
بولبولي دةستان سةرا ، مورغي غةزةلخوان هاتةوه 
(٤٦) 
هةجوي دةروثش ئةفةندي 
تحت توقيفه آلندي قوي آلنسون كرته 
خاق ايچون چاهي قزان چاهه دوشر البته 
حبسه القا نه ديمك، بسرةيه سورمك لازم
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
بسرةدن بومبةيه من بومبه ألي كلكته 
ناسه عبرت اوليور اتمليدر وقعةنويس 
ترسن ترجمةيي حالني سبت غزته 
ئاهـ چ خؤشه به چةقؤ گوثي له بنا خشت ببذن 
ذيشي قوت كةن به مةقةس بيكةنه مةيموونه قوته 
به دةف و دائيرة و زةمزةمةوه دووي بكةون 
لث بدةن چةپصه بصثن بثنةوه كوذگةل ئةمةته 
(٤٧) 
هةجوي حةمةي وةستا فةتاح 
هةزار ئةفسوون و جادووي پثوه ئاوثزانه ئةم ذيشه 
عيلاجي گةر ببث يا گووزه يا گوثزانه ئةم ذيشه 
به تةحريكي تةصثكي سةد هةزار نةفسي به كوشتن دا 
ذةئيسي حيلةكاران شاي قوماربازانه ئةم ذيشه 
به باي سةذسةذ لة شوثن خؤي ناجمث ذيشي ئةمةند سةخته 
به بث حيكمةت نييه گةر جار به جار لةرزانه ئةم ذيشه 
به مةكري ئةمذةتثنث حةز بكا هةر لثره تا موكري 
پةناهم دةي خودايا خاوةني زؤرزانه ئةم ذيشه 
كه سةيرم كرد دةزانم شثخ له من مةسرووره يا عاجز 
حةمةي وةستا فةتاح بؤ حاصي من ميزانه ئةم ذيشه 
هةزار هةوسار و دةسبةند و گوريسي لث دروست ئةكرث 
به سةد باتمان خوري گةر بيكذي هةرزانه ئةم ذيشه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٤٨) 
عيللةتي قائيم مةقام 
ذةببي قةت تووشمان نةهثني عيللةتي قائي ممةقام 
ئثمه تابي حةرب و زةربي كثري پاشامان نييه 
هةر كةسث بيگث دةصث ئةي ئافةرين سةد ئافةرين 
دوژمني ساداته قةت باكي له دان و مان نييه 
دوو هةزار كثري پيا ذؤيي نةخارا مةقعةدي 
ئثمه ميرم مةترةقي وةك سةنگي خارامان نييه 
بيكوژن كثر خؤره نامووس و حةياي كورداني برد 
قةت له كوردانا دةصثي پياوثكي ئازامان نييه 
(٤٩) 
هةجوي شوكري 
وه « ذةزا » حيزثك كه ئةگةر قسه ببةستث به 
بث شك به حةصاصي له كوزي دايكي نةزاوه 
بث حيكمةت و بث قيمةت و بث جث نييه شيعري 
عومري له هةوةص تا ئاخري تثدا ذزاوه 
شوكري گةن و گووخؤري سولةيمانييه ئةم وت 
هةر چةنده كه ئةمدي وةكوو لؤتي دةگةذاوه
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٥٠) 
ئةهلي سنه 
سوپةري ئةهلي سنه بؤ شةذي بثگانه تنه 
خؤ به خؤ شةذ دةكةن و ئةسصةحةيان هةر بة تنه 
ذقي هةصسا سنةيي دث له سولةيماني ئةدا 
ئافةرين ئةهلي سنه، ئةم ذقةتان هةر له كنه 
ئةهلي ئثمه كه چووه شاري سنه، حوكمه، ئةكا 
به دوو شاهي و قةرةپووصث ژني كاميان مةزنه 
(٥١) 
شثخ 
دةردي لوقمةي گرت لة ناكاو شثخه توهمةت كارةكه 
ئةو قيافةت حيزةكةي هةيئةت وةكوو كةمتيارةكه 
قؤخ وةهاي لثكرد، له جثي قؤخ كاشكي پؤخي خواردبا 
شثخةكةي دةم چةوتةكةي لچ گثذةكةي لثوخوارةكه 
كورده بث نامووسةكةي، گؤرانه قوذمساغةكةي 
حيزةكةي بث دينةكةي كةربابةكةي بث عارةكه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٥٢) 
واقةواقي دص 
هةر واقةواقي دصمه بةدةستي فيراقةوه 
وةك ذثوييث كه هةردووگوني بث بة فاقةوه 
ئيمان له تةوقي سةرمةوه وةك واشه دةرپةذي 
سمتي كه دةرپةذاند و سةري نا بة تاقةوة 
موتريب له عةشقي ياري عيراقي به حةسرةتم 
بؤم هةسته ورده ورده له پةردةي عيراقةوه 
(٥٣) 
بةغدا 
گةر بصثم بةغدا له جةننةت خؤشتره هثشتا كةمه 
چونكه سوكناي غةوس و كةرخي وو ئيمامي ئةعزةمه 
ئةي برادةر! شاري بةغدا بث حةسادةت، بث هةمه 
زؤر ئةمين به لةم حيسابه پثت بصثم كورتة و كةمه 
لةم وصاته هيچ وصاتث هةر وةكوو بةغدا نييه 
حاكمي عةدل و عةداصةت زؤر ئةمين و بث غةمه
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٥٤) 
ژنةكةي مةستي ئةفةندي 
لثره گايان ژنةكةي مةستي ئةفةنديي بةسره 
ئثسته بؤ بةسره دةچث بةعده خةرابولبةسره 
هثنده گةوواده گةر ئةولادي له پثش چاوي بگثي 
ذيشي ذادةگرث كة ها كثرو گوني پث بسذه 
عةيني بةغدايه به خؤي، چونكه له بةر ئاوي مةني 
مةقعةدي بةحره، گوني قاييقة، كثري جسره 
(٥٥) 
موسةممةت 
قةومةكان! بةو زاته وا حوكمي لة سةر بةحر و بةذه 
بةرخه نثرث گةر نةنثرث هةركةسث خاوةن مةذه 
شثري نةذه « في المثل » دثم به گژيا ئةيدذم،گةر 
با نةقةومثت وا نةزانن ئةم هةموو شوور و شةذه 
گشت لةسةر بةرخث شةل و كاوذث لةذ و بزنث گةذه 
(٥٦) 
كةصةشثرثكي كرماشاني 
لازمه، كرماشاني « ذةزا » كةصةشثرث به 
ئةژدةها سةوصةت، دةم گةرم و دذ و شةذاني 
كةصةشثرث كة قةپي گرت له بناگوثي كةصةشثر 
پذ بةدةم بيپچذث وةك سةگي هةوراماني 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
كةصةشثرث كة ئةگةر شثري نةذي بثته مةساف 
ذاي ذفثنث به شةقث ميسلي كةري تاصاني 
بؤ حةواصةي دوبري ئةو كةسه خؤم ئةيزانم 
دوو گوني پثوه هةبث وةك دوو جةذةي لةيلاني 
به درثژي وةكوو مةولان بةگةكةي ميري بةيات 
به جةسامةت وةكوو كوثخا زلةكةي بيباني 
جنسي خؤي جووته مريشكث بةري حةملةي بگرث 
نةكوو سوثي بثتةوه بثچاره لةبةر بث گاني 
ئةي نةقيب زاده، بنثره كةصةشثرثكي وةها 
كةي سةگةكةي قاپييةكةي گةيلاني « ذةزا » بؤ 
(٥٧) 
ستايشي كاك ئةحمةدي شثخ 
مةربووته حةياتم به سولةيماني وو خاكي 
خوزگةم به سةگي قاپييةكةي ئةحمةدي كاكي 
ئةو قودرةتي ساداته كه سوككاني سةماوات 
شةذيانه لةسةر سةجده ئةبةر مةرقةدي پاكي 
ئةو مةرقةدي والايه كه وةك عةرشي موعةللا 
مةخفووفه به زووواري مةلةك، دةوري شوباكي 
بؤ دةست و عةسا نازكةكةي داخه دةروونم 
قورباني عةساي دةستي بم و سؤل و سيواكي 
دنيا له دواي حةزرةتي شثخ زثر و زةبةر بث 
وةك تاجي كةي و جامي جةم و بةختي زوحاكي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
دةرحةق به حةفيداني، ئةدةب لازمه زينهار 
قورباني حةفيداني دةبم بابي وو داكي 
بةم حاصه پةرثشانةوه باز ئةشهةدوبيللا 
شاعيري چاكي « ذةزا » شيعرت تةرةب ئةنگثزه 
(٥٨) 
سوحبةتي شثخ 
شثخ كه هام سوحبةتي شامار و نةديمي حةمه بث 
شثخ كه دؤستي مچةذثژاوي وو ئةحمةد جةمه بث 
شثخ لةبةر جةلبي دص و ئايشه كوذانيي ژنةكةي 
شير بكثشثت و له ذووي واليده دةستةوقةمه بث 
شثخ كه قودسييةتي پيراني تةريقةت له كني 
هةموو ئةفسانةوو ئةفسوون، هةموو گاصتةو گةمه بث 
شثخ كه گةووادي وةكوو(خاديمي سوججاده)لة لاي 
سةييدي حوذ له سولالةي عةلي وو فاتيمه بث 
شثخ كه قةسري حةرةمي گةييه مةقاماتي ئةعلا 
سةربصند كات و بصث، شثخ ئةمةوو قةسر ئةمه بث 
شثخ ئةوا گؤي هونةري بردةوة، كةشكةك سصةوات 
شثخ ئةوا جثي پدةري گرتةوه، دةستي بةمه بث 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٥٩) 
حةوشه رةش 
حةوشةيثكم هةيه بة قةدةر لةپث 
ذؤژ عيلاجي نةكةم بة شةو ئةتةپث 
مةنفةز و درز و ئاودزي هةرچةند 
دةيگرم، دةيكوتم به دةست و به پث 
شةو كه هات، دةم دةكاتةوه وةكوو هار 
وا ئةزانم سةگةو بةمن ئةحةپث 
سةر و ريشم لة تؤز و قسص و گةچا 
وةك پصاسثكة پذ له ذشك و ئةسپث 
خةمي شاگردةكان زياتر ئةخؤم 
گةوره هةر چاكه، ئاخ له دةس دةس و پث 
ژني وةستاكه بؤچ نةگثم تو خوا 
ساق و سمت لووس، كوز پذي دةرپث 
(٦٠) 
شةذي جةباري و داودة و كاكةيي و تاصةباني 
سث عةشيرةت بوون بةيةك تا ذيشةمان دةركةن به عثلجاذي 
جةباري و داوودةو كاكةييةكاني دايه ذثزواري 
قةسةميان خوارد به ذؤحي سةيد براكة و گؤذي خان ئةحمةد 
به كةللةي خووگ و شاخي گايي حؤل و گؤشتي مرداري 
دةبث ئةمذؤ به جارث قةتعي نةسلي تاصةباني كةين 
تةق و تؤقيان كه هةستا گولله هةر وةك تةرزه داباري
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
سوارةي تاصةباني دةذپةذين وةك ذؤستةمي دةستان 
فيراريان ئيختيار كرد سةيدةكاني باوه يادگاري 
فيراري كآكةيي هةر نةيسه ئةمما گوثي فةلةك كةذ بوو 
له جرت و فرتي ئاغاي داوودة و ساداتي جةبباري 
(٦١) 
برازا عةزيزةكةم 
ذووم كرده بةزمي خاسي برازا عةزيزةكةم 
ئةمشةو بةسةد تةوازوع و ئيخلاس و سةركزي 
ذوانيم له درزي قاپييةوة، خؤي و تابيعان 
دانيشتبوون دوو ذيزه له دةوري خلةي كةزي 
دةتگوت تةمث كرابوو به مةخسووسي قاپييةوان 
خؤي كرد به نثره تورك و وتي (كيم بيلير سزي؟) 
پثم وت :"منم فصانةكةسم، مامة، شثخ ذةزام 
تانمزميسن(خميس آفندي)مگر بيزي؟ 
ئةم سةددي بابه بؤ منه؟! ئيزهاري كة بذؤم 
يان مةرحةمةت كه، حيزه! لة سةرما گونم تةزي 
ئةمجا به كوردي هاته تةكةللوم، وتي: بةصث 
تؤ شثخي حيلةساز و قومارباز و كةردزي 
وةختث كة لةم موعامةله زانيم غةرةز چييه 
دةرحاص گةذامه پاشةوه، ئةمما به عاجزي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٦٢) 
ماينةكةي كوثخا عةلي 
كث چوزانث كووچةصةي سمتي شكاوه يا ملي 
وا له حاصي حةلوةلادا ماينةكةي كوثخا عةلي 
چووم بزانم ماوه، يا خؤ مردووه؟! وةختث كه ديم 
شادةماري سسته نابزوث ذةگي قاچ و قولي 
دام به سةرخؤمدا گوتم وا حةسرةتا بؤ ماينةكوثت 
دةك به ميراتم كةوث دةسبةند و هةوسار و جلي 
نةبز و قاروورةي ئةگةر سةدجار تةماشاكا حةكيم 
دةردي نازانث چييه تاكوو نةكا بثني سلي 
گةر ئيمامي عةسكةري نوثژي لةسةر كا لاييقه 
چونكه موشتاقه به وةسصي ناصةكاني چوار پةلي 
كةسري ئةنفي دوشمنان و جةبري كةسري دؤستان 
و كثري زلي « شثخ ذةزا » هةر بمثنث چاكه به خوا 
(٦٣) 
بؤچي ئةترسم 
دةرحةقي بؤچي ئةترسم بةخودا تا ئةمرث 
چي له دةس نايه، مةگةر بث گوني ئةسپم بگرث 
له خةبيسي نييه ميسلي كه وةكوو سةگ پثي دةوةذث 
پثي بصثن بةو تةرةسه گةر له عََليْ ِ همْ بدوث 
به فوويث عةزلي ئةكةم، نابث لةوثدا بتذث 
پدةري نثرةكةر و مادةري وةك ماچةخةرة
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
كث دةصث ئادةمة، كةر بابة، وةكوو كةر دةزةذث 
« ذةزا » وةرة لاده له شةذي ئالةتي مةعهوودي 
موقتةزاي گرتنه تةبعي، به خودا پثت ئةگرث 
(٦٤) 
خاديمي سةججاده 
خاد ِ م سجادةي پيغمبري 
َ كشتي جود و سخا را لنگري 
ُأغنيا خواهند از انعام تو 
سينيث شةكراو، پصاو دوو لةنگةري 
ئةو كةسةي خواني لة بؤ دث سوبح و شام 
چيي له ئثمه زياتره غةيرةز كةري 
(٦٥) 
ئثستري زيندوو يا مردوو؟ 
ئثستري زيندوو، بصثم بؤم چاكه، يا مردووم دةوث 
ئيحتياجم زؤره خانم، با بصثم هةر دووم دةوث 
بثچووةكانم سةر له سبحةينث هةموو دةورم دةدةن 
ئةم ئةصث پووصم نةماوه، ئةو دةصث بثچووم دةوث 
با وجوودي ئةم هةموو تةكليفه گثژيان كردووم 
كوذ خةياصي ژن ئةكات و كچ دةصث من شووم دةوث 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٦٦) 
تةخميسي قةسيدةيثكي غةزةلي مستةفا بةگي كوردي 
دصي بردم به ناز و عيشوه ديسان شؤخي عةييارث 
فريبي دام به سيحري چاوي خؤي، مةحبووبي سةححارث 
له هيجرانا تةقم كرد، ئةي ذةفيقان! كوا مةدةدكارث؟ 
(ئةمان مردم عيلاجث، سا له ذثي پثغةمبةرا چارث 
ويسال، يا قةتص، يا تةسكين، له هةرسث بؤم بكةن كارث) 
به دةوري نثرگسي مةستي كةسث نةيماوه مةيلي مةي 
له بؤ شةهدي لةبي لةعلي دةناصثنث دصم وةك نةي 
له تابي ئاتةشي عةشقي بكةم داد و فيغان تا كةي؟ 
(ئةوةند سووتاوم ئةسصةن تابي فةريادم نةما سادةي 
ذةفيقان نيوه سووتن، ئثوه نامةرد، عةرزه هاوارث) 
له ذثگةي عةشقدا نايانه پثم زنجيري مةجنووني 
له دةستم چوو ذومووزي دانش و فةهمي فةلاتووني 
وةكوو شةخسث كه زاري كا له جةوري دوژمني خووني 
(له كونجي سينه دةنگي ئاي و ئؤي دص دث به مةحزووني 
وثران بث نةمدي ساتث لثي نةيث ناصةي بريندارث) 
كه چاوي ساحيري دةستي به غةمزة و ناز و ئيما كرد 
مةتاعي عةقص و هؤش و دةركمي تاراج و يةغما كرد 
كةسث نةيگوت درثغا كث ئةتؤي وا شثت و شةيداكرد 
(ئةلاي هةركةس دةچم مةنعم دةكا، خؤت بؤچي ذسوا كرد 
درثغ كوا حاص زانث؟ ذةببي تووشم بثني بيمارث) 
گوتم وةك سورمةيه بؤ چاوي عاشق خاكةكةي ژثر پثت
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
له ئولكةي حوسندا گةر لافي شاهي لث بدةي لثت دثت 
گوتي مةيخانه بث دايم ـ به يادي چاوي مةستم ـ جثت 
(سةبا ياراني مةجليس گةر هةواصي من بپرسن لثت 
بصث كثشاويةته مةيخانه چاوي بثچووه عةييارث) 
سةري جةنگي هةيه داييم لةگةص من چةرخي دون پةروةر 
نه بةختم يار، نه چةرخم ياوةر و نه تالعم ذةهبةر 
ئةوةند بث ذةحم و ساحيب كينةيه دةرحةق به من دصبةر 
(له نةزعا پثي ئةصثم، قوربان جةفا بةسيه، دةصث: كافر! 
ئةرث چيت ديگه تؤ سةگ مةرگ، كارم ماوه پثت جارث) 
نةماوه ذةونةقي بازاذي عةقص و دانش و وردي 
به پووصث نايكذن لةم عةسرةدا عيلمي (ئةبي وةردي) 
پةيدايه ئاساري جةوانمةردي « ذةزا » له ئةشعاري 
« كوردي » (دوذ و ياقوت دةبارث لةم كةلامة شيرنةي 
خودا سا كوا له دنيادا قةدرزانث، خةريدارث) 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
چوارثنةكان 
(٦٧) 
شثخ سةعيد سةرداره، شثخ مةعروف هةتا حةزكةي نةجيب 
بؤ جةوانمةردي و شةجاعةت بةيني بةينةصصا نةقيب 
گةر ذةقيب نةبوايه كةي مابةيني ئثمه تثك دةچوو؟ 
كثر به كوز داكي موفةتتين، گوو بة ذيش بابي ذةقيب 
(٦٨) 
ئةهلي عيبرةت بثنةوه با سةيري ناسرشا بكةين 
دوو له دوو سي كةم شةهيي كرد و كشثكي ذث نةهات 
هاتي وا، سةيري نةهاتي كةن كة سةد تيپ وسوپا 
پاسةواني بوو لة نثو بةستا پيادةي كرد و مات 
(٦٩) 
گوو به ذيشي تةنكي عةوذةحمان بةگي قائيم مقام 
ئةو كه بةينثك بث زيان مةغرووري كرد 
تاصةباني بوو، كه سفرة و نان و خوانثكي هةبوو 
داي به سةريا هةر وةكوو خةپلةي قنگي خاپووري كرد 
(٧٠) 
شثخ عةلي خؤت و منت ئاواره كرد و دةربةدةر 
چاكه هةجوثكت بكةم، ئةمما موفيد و موختةسةر 
بؤ حةمةي وةستا فةتاح ئثمةت هةموو ئاوارةكرد 
ئةي حةمةي وةستا فةتاح دايكت بةكثري نثرةكةر
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٧١) 
قوزي گازث ئةگةزث كثر وةكوو گاز 
بةري عةرسةي پانه وةك دةشتي حيجاز 
قيتكةيثكي هةيه وةك گردي دةماوةند، ئةعلا 
پذ له هثلانه كةو و قشقذةوو كؤتر و باز 
(٧٢) 
م و به فةساحةت له جيهاندا مةشهوور « شثخ ذةزا » 
پسةري پيري نةزةركردةيي قوتبي لاهوور 
شيعري من وةهبييه، كةسبي نييه، هوشيارةوة به 
خؤت له من لاده له سؤراخي قنگت بةم مةخموور 
(٧٣) 
ذةشه ذةششاشي كةري ذةش به ذةشت 
تا ذةشت ماوه ذةش و سوور بة ذةشت 
چص و چثوي چةمي ذةشنةش به ذةشت 
به لةشت، هةم به بةشت، هةم به ذةشت 
(٧٤) 
مزةي ئةوةنده نةبوو ئاشةكاني جثشانةت 
ببث به قووتي شةوثكت، ذيامه جث شانةت 
بة بث سةبةب له سلثماني شاربةدةر نةكراي 
نةكةوته دةستي عةدووت مةكتةبة و كتثبخانةت 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٧٥) 
بؤم دةنثرث نيسك و نؤك و سووتةنيي و خاكة و خةصووز 
« قُلْ أَعوذ » لازمه بؤ گؤذي حاجي هةر بخوثنم 
حاتةميش ـ ذاستت دةوث ـ ناگاته حاجي، بؤ سةخا 
ماهي ئةنوةر كةي دةبثتة نةييري عالةم فرووز؟! 
(٧٦) 
هةر وةكوو ئةشكم به ذةنگي سووري خؤي خوثنينه كوز 
داستاني شاهنامةي خوسرةو و شيرينه كوز 
ئينشيقاقي هةر وةكوو كاصةك لة بةر شيرينيه 
هةر كةسث نةيچةشتبث نازانث چةند شيرينه كوز 
(٧٧) 
شؤخث به ئينابةت چووه لاي زوهد فرؤش 
تةريقةت به دصي پذ له خرؤش « أخذي » بؤ 
خؤش هاته جةواب و وتي: حةقته وةلث من 
ساصثكه فرؤشتوومه ئيمانم به قرؤش 
(٧٨) 
كةسث بيبث حةياوو شةرم و نامووس 
ئةبةد ناكا ذةفيقيي تاقمي لووس 
ئةگةر سةد ساص بدةي ذةنج و نةيانگثي 
قسةي وات پث دةصثن خاريج له قامووس
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٧٩) 
ئةگةر بةرزنجةيي غةدريش بكةن هةر نةيسه ساداتن 
خدر ئاغاي ذةباتي داكي خؤگث ئثوه بؤ هاتن؟! 
خةزوورةي شثخ حةميد ئاغاي ذةباتي كؤنه قةصتاغ شذ 
له ئةسص و مةعدةنا ئةجدادي ئثوه دؤم و خةذذاتن 
(٨٠) 
گةرچي فةقير و موفليسه شثخ مامه ساصحم 
نةمدي كةسث وةكوو ئةو ساحيبي كةرةم 
ميواني بووم، نان و كةرةي نايه بةردةمم 
ئثستاش به بث موداهةنه مةمنووني ئةوكةرةم 
(٨١) 
يا ذةسولةصصا، دةزاني تؤ كه(شةيتان)ة عةدووت 
هةم له تؤ مةعلوومه، خؤ من ئوممةتي تؤم هةر چي هةم 
كةي ذةوايه، سةروةرا! بؤ تؤ كه خةيرول ئةنبياي 
دوشمني خؤت شاد بكةيت و ئوممةتيشت دص به غةم 
(٨٢) 
با بكةم هةجوي حيماري، ذةگي جةرگي ببذم 
هةر وةكوو جاوي نةشؤراو كوزي دايكي بدذم 
شةهوةتم هاتؤته جونبوش وةكوو دةريايي عومان 
لازمه ماچةكةرث ميسلي حيماري بكذم 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٨٣) 
موتةلةووين و ميزاجي گووناگوون 
موتةسةذذيف كث ديويه بوقلةموون 
موتةسةذذيف جگارةكةي له دةما 
دث و دةچث وةك مريشكي چيلكه بةقوون 
(٨٤) 
جةنگ گاهي جوكل و مةحموود بةگ شيروانه بوو 
ئافةرين مةحموود بةگ؛ لةم جةنگةدا شثر وا نةبوو 
وةختث قاسيد هات و لثم پرسي: چلؤن بوو ئةم شةذه؟ 
ورده ورده بؤي بةيان كردم كةچي شيذ وا نةبوو 
(٨٥) 
تف لةئاب وهةوايي قةلعةدزه 
كه سةگيشي له عومري خؤي وةذةزه 
ملي ئةهلي لةبةر لةذي و چرچي 
هةر وةكوو كثري پيري پشت لة كوزه 
(٨٦) 
نابةكاري وةكوو ئةم جووته لةعينه لثره 
نةبووه قةت، ئةمه موددثكي مةديد و دثره 
ئةو به تذ گوثز ئةشكثنثت و ئةميش قنگ ئةدذث 
هةر دوو عاسين لةخودا،كثري من و ئةم كوثره
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٨٧) 
تؤ كه خؤت مةيلي جنثوبازي دةكةي شثخ ساصح! 
هةججاوه؟ « ذةزا » بؤ دةكةي سةرزةنشي من كه 
غايةتي بةنده جنثوم بة دوو سث كةس داوه 
تؤ هةتا ئثسته به قوربان، به هةزارت داوه 
(٨٨) 
جةوهةري مةحزه لةهةر دوو لاوه وةك تيغي دةبان 
داك كچي پاشاي ذةواندز، باب كوذي پاشاي بةبان 
ش هةجوي بكا باز ئيعتيباري بؤ نييه « ذةزا » شثخ 
چاك خراپ نابث به شيعري شاعيرثكي قةصتةبان 
(٨٩) 
به ذةمز قسةم پث دةصث بةگي جافان 
بزن قنگي نةخورث چي دةوث له ناني شوان؟! 
به كثري گةوره بةرم له مةقعةدت تا بن 
ئةگةر قووةت بدةيته خؤت، تذت دةبثتة دوان 
(٩٠) 
حةمةي وةستا فةتاح سةد بارةكةصصا لةم سةر و ذيشه 
كةگوث درثژث بةتةﻧﻬا چؤن ئةبا ئةم بارةقاميشه 
له سةد باتمان خوري زياتر نةبث كةمتر نييه وةزني 
سةرت چؤني هةصئةگرث؟ من سةرم سوذماوه لةم ئيشه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٩١) 
پير بووه رووي مةجليسي ياراني نييه « ذةزا » شثخ 
تاقةتي كةشمةكةش و گةردشي شاراني نييه 
دةس به گؤچان دةگةذث، ئثسته لةبةر زةعفي وجوود 
مةترةقه سةرزلةكةي قووةتي جاراني نييه 
(٩٢) 
شثخ موستةفا له زومرةي ئةولادي مورتةزايه 
هةركةس كه خةسمي ئةو بث دةيگثم، لة لام غةزايه 
يه « ذةزا » حاجي ذةسووصي زاده مةفعوولي شثخ 
ذةزا به ناذةزايي وةك ماري بث ذةزايه 
(٩٣) 
تؤيچ لثمان بووگي به شاعير؟ ئةي حةرامزادةي سنه! 
بؤچه شانث ناخةفثني؟ مةسرةفي چةس ئةو تنه!؟ 
عيززةت ئاهةنگي له كوث بوو ئةي كوذي وةستا شةفث 
ورده ئاهةنگث كه فةرمووت ها وة لاي وةستاژنه 
(٩٤) 
پيركه كؤكي و نةتذي دووره له مردن هثشتا 
ورده ئاهةنگي دواي كؤكه نيشانةي ئةجةله 
پير كه كؤكي و تذي دةنگي وةكوو بارةزةله 
شاهيدي موعتةبةرم عيززةتي مةئمووري تةله
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٩٥) 
گةرچي ذيشم چةرمگ و ددانةكانيشم كةله 
كثرةكةي مردوو مراوم ئثستةكةش هةر وا بةله 
من سةدي وةك تؤم له جث گاوه كه چي ئثستا ئةتؤ 
يه كثرةكةي بؤ چي شله « ذةزا » پيرو ئيفتاده 
(٩٦) 
ئةو مريشك و كةصةشثره كه وتم بينثره 
دووي له ذث مرد و يةكثكي به نةخؤشي لثره 
شةو هةموو دةس به دوعا بووين له وةختي سةحةردا 
كةصةشثر ئةمري خوداي كرد و وتم واي شثره 
(٩٧) 
هةركةسث ناوي مةلاعةزيزه 
دايم بن گوني هةر گيزةگيزه 
به خؤي گةوواد و ژنةكةي حيزه 
خواردني گووة و شةربةتي ميزه 
(٩٨) 
حاجي عةبدوصصا له ئادةم فيلتره 
باوجوودي مةرتةبةي پثغةمبةري 
ئةم به سةد شةيتان له كؤيث دةرنةچوو 
ئةو به شةيتانث له جةننةت دةرپةذي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٩٩) 
زوبدةي مةتاعي حيكمةته ئةم شيعري كوردييه 
هةرزانه بث موبالةغه حةرفي به گةوهةرث 
جامةي حةياتي عارييةتي كورته، زينهار 
ئالووده دامةني مةكه بؤ پثچي مثزةرث 
(١٠٠) 
وةعدي من و تؤ ئةي ذةمةزان ذؤژي جةزا بث 
شةرعي من و تؤ له حوزوور باري خودا بث 
ئةم لالةذوخانه هةموو ذةنگ زةردي دةسي تؤن 
كث ديويةتي شةقايق يةرةقاني به سةرا بث 
(١٠١) 
ياية له گةصمان وا به غةرةز بث 
هةمين نانةوا و خةجث ئآشپةز بث 
له برسا بمرث « ذةزا » ئةبث شثخ 
له گةص شثخ عةلي هةر به دةغةز بث 
(١٠٢) 
چوومه خزمةت ياري مومتازم، وتي لاچؤ،دزي 
پثم نيشان دا ئةسصي مةقسةد، نايه بةر دةستم كوزي 
چةندة هاوارم له كثرم كرد نةكةي فيله نةكةي 
گوثي نةدامث، خؤي حةوا دا كةوته ناو قةعري كوزي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٠٣) 
كه تةشريفي شةريفي هات(ئةمين فةيزي)به ميواني 
له عوهدةي شوكري دةرناچم، مةگةر خؤم كةم به قورباني 
كةي بوو « ئةمين » ي دةكرد وةك من « سلثماني » كةي « خاتةم » به 
« سلثماني » ي« فةيزي » يشه له ساي « ئةمين » ي من « نگين » 
(١٠٤) 
بؤ شوورشث ئةستؤم دةخورث،شةذ دةفرؤشث 
با بثتةوه مةيداني مةساف، گةر هةيه مةردث 
من داكي هةزاري وةكو تؤم گاوه به فةردث 
نةتبيستووه، زةربو لمةسةله (سةد قةل و بةردث) 
(١٠٥) 
وتم ئةي شؤخي پةري چيهره ئةمةت پثوه دةچث؟ 
وتي يارايي جةوابم نييه خؤت ئةيزاني 
وتم هةر تثت ئةخةم و لثت ئةبذم، هةرچي بصثي 
وتي هةر ئةزيةتي گيانم مةده، خؤت ئةيزاني! 
(١٠٦) 
لةخةو هةستام خورابوو گوثزةبانه 
هةصيدا ئاگري جووعم زةبانه 
دةهات دةنگي تذم هةروةك تةرانه 
(سحرگاهان كه مخمور شبانه) 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١٠٧) 
دةوري وةسمان بةگ له كؤيه ژن نةما نةيگثن بةبه 
نيسبةتي كؤيه لةگةص من نيسبةتي ئيبن و ئةبه 
ئةلغةرةز سووزاني وو زاني له كؤيي چاتره 
ـ موختةسةر خؤشة قسة ـ كووني ببة، كؤيي مةبة 
(١٠٨) 
هيجا مةزموومه، توخوا لثم گةذثن با تؤبه نةشكثنم 
(ولا تَلْقُوا بأَيديكُم)غةرةز بؤ دةفعي ئيهلاكه 
مةعاشي مانگي (كانون)و (شباط)م تا بةكةي نادا 
عةيني سمووم تةحسيلي ترياكه) « ذةزا » كه (ئازاري 
(١٠٩) 
ئةي مادةري گثتي! تؤ هةتا ئثسته نةزاوي 
زاتثكي وةكوو فةيزي ئةفةندييي زةهاوي 
مومكين نييه ئيدراكي حةقائيق به تةواوي 
مومكين نييه ئيدراكي نةكا زيهني زةهاوي 
(١١٠) 
بة سةگم وت عةجةبة خزمتة حوسني پاشا 
تووذة بوو كلكي لةققاند و گوتي حاشا حاشا 
گةرچي من سةگم ئةمما بة خودا خؤم دةكوژم 
ناوي من بثني لة گةص ئيمسي خةبيسي پاشا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
تاكه شيعر 
(١١١) 
ماري ذةشه خنكاوه له گثژاوي خةلادا 
كثرمه له قنگي كاكه حةمةي حاجي مةلادا 
(١١١) 
له بؤ مةغبووري و لثصي دوو سث تثصام له زث وةردا 
وةكوو شةخسث كه چةند كثري له سةرچةشمةي قوزث وةردا 
(١١٣) 
ئةحمةقم، نةمكرد ـ هةتا ذيشم نةبوو ـ گانث بدةم 
مستةفا بةگ چاكي كرد تا ذيشي هات هةر گاني دا 
(١١٤) 
يةهوودي بةچچةيثكم گرت و لثم برد و تيا خووسا 
كه تثمنا چاوي نووسا، بانگي كرد يا حةزرةتي مووسا 
(١١٥) 
هةر له دةنگي كةذذةنا و شةيپووري جةنگيزخان ئةكا 
ورده ئاهةنگي پياوي پير كة وةختث گان ئةكا 
(١١٦) 
عومرم گةيشته هةشتا كثرم بةكاره هثشتا 
تةسديقي گةر نةفةرمووي هةستم بةرم بةذةشتا 
(١١٧) 
مةيلي ئةشعارم هةيه، تيغي زبانم موو دةكا 
هةر كةسث جارث كة بيگثم پذ به شارث گوو دةكا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١١٨) 
كافي كلك و كافي كوون و كافي كةر تثكةص كرا 
ئيسم و ناو و شؤرةتي كةركووكي لث تثكةص كرا 
(١١٩) 
دانةي دةمت نةماوة و له گةف ناكةوي هثشتا 
پيرةكةري چةنه باز ئةصثم بكةم به رةشتا 
(١٢٠) 
(كووپه)هةيئةت، ذوو(قةره)، (سينةك)سفةت، (دينار)پةرست 
(ئةسكةمل)مل،مةشرةب(ئوغصان)كاري(پاپاز)ي دةكا 
(١٢١) 
!؟« ذةزا » پثم مةصثن ئةم دوو ژنةت بؤچييه تؤ شثخ 
شوكري بؤ تةسك و تروسكي وو جةميل بؤ زگ و زا 
(١٢٢) 
كث ديويةتي شثخ عةلي! ماصي خةزوور بؤ زاوا 
تؤ له كوث تةكية له كوث؟ بزنةگةذي مةزناوا! 
(١٢٢) 
سث ئيسم هةن بث موسةمما هةروةكوو ئابي بةقا 
تةيري عةنقا، شاري جابوصقا، پصاوي خانةقا 
(١٢٣) 
دةماري مردووه كثرم له ماري مردوو ئةكا 
لة ساق و ساعيدي ميهتةر نةسيمي جادوو ئةكا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٢٤) 
داخيلي فةرةجه لةسةر قنگ، كثر بةگون دةعوا دةكا 
ناني كون ماسي دةخوات و پاسي جرتاوا دةكا 
(١٢٥) 
چونكه شاعير زؤر بووه لةم عةسرةدا 
بؤته حةشري نثرةكةر لةم حوجرةدا 
(١٢٦) 
شثخ ستار ئثمةي بةزاند وا بؤ مةلاي گون سةنگةلا 
ديني پثغةمبةر به ئاشكرا خؤشه؛ يا من يا مةلا؟! 
(١٢٧) 
وه « ذةزا » كةليماتي حيكمةت ئامثز له جةنابي شثخ 
بة عةجايبي مةزانن كلكي تيايا ذزاوه 
(١٢٨) 
بةسة بؤ دةفعي ئةعدا چاوةكةم قةصغاني سيمينت 
هةزار مارتين به قورباني تفةنگي لووله چةرمينت 
(١٢٩) 
ئةسپةكةت دةركرد له دةستم واي درثغ بؤ ئةسپةكؤثت!! 
سنگةكةي ماوه كةريم خان! پثم بصث بيكوتمه كوثت؟ 
(١٣١) 
كثر ئةگةر مةيلي كوني كرد، سةرةكةي بگره لةمشت 
(همه جا خانة ي عشق است چ مسجد چه كنشت) 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١٣٢) 
خورووي نامرث به شيشي من تصيشي ناوگةصي داكت 
بصثم چي؟ سةد هةزار لةعنةت لةخؤت و شيري ناپاكت 
(١٣٣) 
گةرچي ميراني خدر بةگ موددةتث قورعةي نةدا 
پار لةخؤشناو قورعةيان كثشاو گةلثكيان پثوه كرد 
(١٣٤) 
حةيدةري كةذذاذه يا خؤ خاليدي ئيبني وةليد 
ذؤستةمثكه ذؤژي دةعوا بةيني بةينةصصا حةميد 
(١٣٥) 
وةختث ناجي ذووت كرا وةك شثري نةذ جةنگي دةكرد 
گاهـ گاهثكيش لةترسان ورده ئاهةنگي دةكرد 
(١٣٦) 
قورباني پةلي بم كه پةلي هةمپةلي پةل كرد 
خؤي و سةگةكةي هةردوو بةجارث شةق و شةل كرد 
(١٣٧) 
ئةم قنگه زله حيزه كه موسةمما به ذةشيده 
بيگره له ذةشي نث له ذةشي به له ذةشي ده 
(١٣٨) 
چايةكةي مامه غةفوورم زةرده وةك ميزي نةخؤش 
ئيحتياج ناكا بة ئاگر، هةر بةدوو تذ دثته جؤش
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٣٩) 
سةد ساصه ذةنج ئةدةي و و هثشتا ذووت تري له سصق 
كثرثكي سيس و دووگوني چرچ و قنگثكي فصق 
(١٤٠) 
هةر مةتاعث كه تةصةب كةي له سولةيمانيدا 
هةيه؛ ئيللا كوزي بيكر و كوني ناموستةعمةل 
(١٤١) 
بةم جووته گونه من كه دةصثي عةنتةري نثرم 
لثم لاده نةوةك بتخةمه بةر حةملةيي كثرم 
(١٤٢) 
به غةيرةز ميهري تؤ گةر بث له دصما 
زذةي زنجيري زاصم بث له ملما 
(١٤٣) 
سةر پةتي، خؤي لث پةتي كرد تا موواني نايه سةر 
قوصه ذةش هثندةي گوشي تا ئاوي لث هثنايه دةر 
(١٤٤) 
تذي ئةولادي ئةم عةسره بةكثرم 
كه من مردم مةگةر گوو بكةن بةخثرم 
(١٤٥) 
موددةتثكه نثربازي و ئثسته مةيلي مث دةكةم 
ئارةزووي گاني كچثكي كوز پذي دةرپث دةكةم 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١٤٦) 
موخالةفةم نييه من ساعةتثكي ميقاتم 
غولامي حةلقه بةگؤشي ذةسووصي ساداتم 
(١٤٧) 
ئةم قةحبه فةلةك له داخي مردم 
موحتاجي ذةشي ذةشيدي كردم 
(١٤٨) 
گةلث سمتي سپيم دةس كةوت و نةمتواني پياكثشم 
درثغ بؤ تةمتوراقي كثرةكةي چةند ساص لةمةوپثشم 
(١٤٩) 
هةر به تةعريف و كينايةت له بني سنگت بةم 
بةگ ئةفةندي! به سةذاحةت لةكوني قنگت بةم 
(١٥٠) 
نةجابةت كةي له تؤدايه له دوو چاصي چةتيوت بةم 
حةمةي تووصينه! بةم تووصه له تووصينةي هةتيوت بةم 
(١٥١) 
ئةسبابي تةرةب زير و بةمة ئةي بةگي جافان! 
بةزمث بگرين چاكة، لة من زير و لة تؤ بةم 
(١٥٢) 
پير بووة ناجي ئةفةندي، بووة پشتي بة كةمان 
چرچ و ژاكاو و مولةووةس وةكوو كثري پاش گان
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٥٣) 
وام ئةزاني ئثوة ساداتن مةعاشتان نابذن 
داخي داخانم جةباري، خؤ لة ئثوةشيان بذي 
(١٥٤) 
تؤ هةتة تيغي دةبان و من هةمة تيغي زبان 
فةرقي ئةم دوو تيغة، هةر وةك ئاسمان و رثسمان 
(١٥٥) 
گةر نةكا مةخموور ئةفةندي تةركي ترياكي لةعين 
فثري سث نةزمي دةكا، پژمين و كؤكين و تذين 
(١٥٦) 
بة قوزثكي رةش و قنگثكي پةليد و گويين 
خؤي لة من كردووة ياية بة هةناري شيرين 
(١٥٧) 
هةمةوةند لةشكري رؤم و عةجةمي داوة بة گان 
بةري حةملةي دةگرث لةشكري گاوان و شوان 
(١٥٨) 
دوو جانةوةر لة ئةسلي جاني ئيبني جان 
بابة جان « ئةمين » حاجي كةريم و « ئةمين » 
(١٥٩) 
« جوانذؤ » رةفيقم بوو جوانثكي 
كة چوو (ماصيم بة سةر خؤما ذؤ) 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١٦٠) 
« خورماتو » ئةي مةلاي مل زةعيفي 
(نعرة اي بركش اي خَ ِ ر ما تو) 
(١٦١) 
لازمة بؤ شثخ سبةينان گورگة خةو 
تا بصثن شثخ عابيدة، نانوث بة شةو 
(١٦٢) 
نان و دؤشاو بوو بة ياپراغ و پصاو 
بووي بة گةورةي ئةهلي نؤدث، كاكة لاو 
(١٦٣) 
سولةيماني هةتانة ـ ناوي نابةم ـ وةك كوني بثچوو 
وةكوو داينثي لة سةر بةرگي شةقايق جث سمي ئاهوو 
(١٦٤) 
شثخ عةلي مةحبووبمة و بينايي هةر دوو چاومة 
بث قةيي بث، بؤ تةبةذذوك تاقة جارث گاومة 
(١٦٥) 
قامةتي بث شك نةمامي عةرعةرة، يا سةوسةنة 
دةك فيداي ناز و كريشمةت بم پةريزادةي سنة 
(١٦٦) 
كةنثكةي فةقث قادر چ رةعنا و زةريفة 
بة تاپؤ هي حةميدة، تةسةذذوفي لةتيفة
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٦٧) 
تؤ بة تيري عةشقي شؤخث جةرگي پثكاوت هةية 
ناو زگت مةجرووحة بؤية زةردة ليكاوت هةية 
(١٦٨) 
ئيدديعاي عيلم و ئةم سةر و سةكوتة؟! 
سيكتري كةن، كة هةر بةشي سووكتة 
(١٦٩) 
لووتي وةك مةمكة كةنوو، چاوي دةصثي كوندةبووة 
بةد فةساصي وةكوو نووري نة دةبثت و نة بووة 
(١٧٠) 
هةر كةسث ئةسص و ميزاجي فيتنةيي و بةدگؤيي ية 
دةستي حيزيشي هةبث ئةمجا بة تةحقيق كؤيي ية 
(١٧١) 
ژن يةكث بوو من هةر ئةمگوت ئاخ لة دةس ئةم جادووة 
بؤچ قوذي عالةم بة سةر خؤمدا نةكةم؟ ئةمجا دووة 
(١٧٢) 
كاكة قادرة بؤزة 
دةستي شكاندم بة گؤزة 
(١٧٣) 
لة ترسي ئافرةتةكاني ئةمثستة واقي وذة 
حسثن ئةفةنديي دوكتؤر ئةصثي مريشكي كذة 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١٧٤) 
شثخ حةميد گةرچي قةبيلةي ئثمةية 
ئةحمةد ئاغاي يةعقووب ئؤغيصي ئثمةية 
(١٧٥) 
لة سةر شاهـ و گةدا ئةم فيعلة فةذزة 
كةصث ئةلفثكي هةبث بينث لة هةمزة 
(١٧٦) 
ئاخ لة دةس شؤرباي سصثمان چاوةش و قاوةي بلة 
ئةو دةصثي ئاوي گةذاوة، ئةم دةصثي نةوتي گلة 
(١٧٧) 
هةتيوي لووس و بث تووكم لة عومري خؤم گةلث گاوة 
لة سةمتي سمتي حةمماديم نةبرد، ئةم حةسرةتةم ماوة 
(١٧٨) 
گير نةبوو دةستم لة بةر لووسي بة سمتي خذتةوة 
زؤر نةمابوو گةردنم بشكث بة گون خؤم گرتةوة 
(١٧٩) 
چاوي عيبرةت دانةوثنن هةر لة سوورقاوشانةوة 
ئاوي سووري ئثمةية ئةذژثتة ناو زثتانةوة 
(١٨٠) 
كوذةكةي قوتبة كة پشتي ملي دوو گةز پانة 
جلةكةي لثي بة شكم من، جلة يا كورتانة؟!
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٨١) 
گةر لة نامووست ئةترسي هاي وة تةنگي تنتةوة 
وةختث بؤ تةكية ئةچي دةس بگرة پشتي قونتةوة 
(١٨٢) 
چةند هةتيو خؤي تاس و لووس دا، چوون بة پيري شثخةوة 
كاشكي موويث بوايةم من بة كيري شثخةوة 
(١٨٣) 
بؤ كةرث حةربي كرد لة گةصمان شثخ حةسةن 
سةيري كةن ياران! چ گؤبةندثكي گثذا ئةم كةرة!! 
(١٨٤) 
من نة نانم خواردووة ئةمذؤ نة گانم كردووة 
وةك ژني سةر كاسة، ياران! بؤچي گانم كردووة؟! 
(١٨٥) 
شثخ علي! ئةتواري باوكت تثك مةدة 
(قُلْ هو الرّحمان آمنّا بِه) 
(١٨٦) 
عةشرةت ئازاش بث كة نامووسي نةبث بثهوودةية 
عةشرةتي بث غيرةت ئةمذؤ عةشرةتي دواوودةية 
(١٨٧) 
ئاشي سمتي تؤ بة ئاوي كيري ئثمة ناگةذث 
ئاش بةتاصي بؤ بكة گةر تاقةتي دانت هةية 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(١٨٨) 
ماصي مفتي ئةم بةرة مةعلوومة قازيش لةو بةرة 
من فةقيرم، كث دةزانث لةم بةرم يا لةو بةرم؟! 
(١٨٩) 
هةتيوي خوبذوو و مةحبووبي سادة 
كة دةستت كةوت سواري بةو پيا دة 
(١٩٠) 
حةرامزادة و داكي خؤگث لة بةر تةكية زؤرة 
خلة و بلة و فشةگاصتة و عةزة دةم بؤرة 
(١٩١) 
بة مارف بةگ بصثن قةتعي مةعاشي من نةكا چاكة 
زماني من لة بؤ ئةعدا وةكوو مارثكي زوححاكة 
(١٩٢) 
قازي رةئيسي ئةووةص، تؤش موددةعيي عوموومي 
ئةم كارة سةر ئةگرث، لةعنةت لة بابي رؤمي 
(١٩٣) 
خانةقاهـ تةوبة لة سةيد ئةحمةد و نان و خواني 
لة تةعامي شةلةم و بامييةو بايينجاني 
(١٩٤) 
مةكةن باوةذ بة قةولي داكي خؤگثكاني كةركووكي 
ئةگةر خةصتث بكةن وا بزانة گا قؤذاني، كةر كؤكي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(١٩٥) 
دوثنث قةترةيث خوثن بوويت و ئةمذؤكة كةفث خاكي 
بةني ئادةم! كةري، گةر كةر نةبي بؤچ هثندة بث باكي؟! 
(١٩٦) 
لة سوورةي سةر خذم ئاگر دةباري 
كوتامة ژثر گوني ئاغاي جةباري 
(١٩٧) 
لة سايةي دةهري دوون پةروةر ئةمثستة لةك لةك ئةدوث 
بة كؤصث كلكةوة رثوي لة گةص كةوصي دةصةك ئةدوث 
(١٩٨) 
وةسمان حةبةش و حةمةشين و ئةحمةدي حاجي 
دةم دةم دةوةذن وةك سةگ و توولة و تاجي 
(١٩٩) 
ئةگةر حةملة بكةي مةدحت دةكةم من 
جةزاي قةولي درؤ با هةر درؤ بث 
(٢٠٠) 
مةگةر وةختث مرادي من بة جث بث 
زرنگةي پاوةنةي زيوي خةجث بث 
بث « لةچث » بثت و « لةجث » بةصث فةيزي 
(٢٠١) 
وةها مةشهوور بووة بةينةل ئةهالي 
هةتيوي تةكيةكةي خؤمانة والي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٢٠٢) 
ساغ لة دنيادا نةماوة گةر قسةي ساغت دةوث 
بث هةزارت پث نيشان دةم گةر قوذمساغت دةوث 
(٢٠٣) 
يةكتري دةعوةت دةكةن ئةهلي ديانةت بة قوزي 
كوذي موفتي بة قنگي، خانمي دايكي بة قوزي 
(٢٠٤) 
خواستم لة كوذي حاجي بةكر كؤنة دووكانث 
بؤ تةجرةبة نةيداية من و داي بة ديانث 
(٢٠٥) 
عومةرم دي، عومةري پثشووتريش گةر وابث 
گةردني شيعة لة سةد لاوة لة سةب ئازا بث 
(٢٠٦) 
رةگي كثر ها لة گونا، هةر گونة ئةيبزوثنث 
« سةگ ئثسقان بة كلك ئةشكثنث » مةسةلي كؤنة 
(٢٠٧) 
موسوصمانان، موسوصمانان، موسوصماني، موسوصماني 
هةتيوثكم ئةوث خةصكي سولةيماني، سولةيماني 
(٢٠٨) 
سةيري كة زبص ئةسصي گووة، گوص ئةذوثنث 
باوكي وةك ئةمينة بؤقة، كوذي وةك عةبة دثنث
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٢٠٩) 
هةر له ناكاو زرمةيث هات، كثي كوذه؟شثخ هؤمةره 
شثخي چي مردووت مرث، بؤ چت نةگوت جاشةكةره؟ 
(٢١٠) 
گةر بثت و بة سةد دةريا بيشؤيةوة شثخ باقي 
پاك نابثتةوة هثشتا پذ گووي سةگة لوولاقي 
(٢١١) 
بةتييةي بةسرةيي و مثزةري هينديي من و تؤ 
وةكوو رةخت و شةقةبةندة كة لة گاجووتي بدةي 
(٢١٢) 
ئاوازي تذي، بؤني تسي حةمزة حيماري 
ئافاقي هةموو گرتووة وةك هةوري بةهاري 
(٢١٣) 
در جهان هر كة مي شود بابي 
مةترةقي كةر بة مةقعةدي بابي 
(٢١٤) 
حةيزي كوذي حيز و دزي فةيرووزة گوواوي 
مةعجووني خةنة و وةسمةية بؤ ريشي زةهاوي 
(٢١٥) 
بةجث ما كاكة جاف خؤي و كصاوي 
دةري كرد، ئافةرين خدري گصاوي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(٢١٦) 
سةرداري لةشكر ئةگةر باوةل بث 
كثرم بة قنگي دةسا با وةل بث 
(٢١٧) 
چةرمي روومي هثند قايمة شمشثري ميسري نايبذث 
گةر بة كةوشي كةي دةمثنث تا قيامةت نايدذي 
(٢١٨) 
رةئيي ئةو باعيسي تةنزيمي ئومووراتة، بةصث 
بؤ كورةي عالةمي ئيمكان بووةتة قوتبي مةدار 
(٢١٩) 
(٢٢٠) 
كةبابي گؤشتي بزن، فاكيهةي بةري خذنووك 
لة من بپرسة سةفاي شارة حيزةكةي كةركووك 
(٢٢١) 
هةر لة تؤم بيستووة ئةي كوثري لة يةزدان عاسي 
زيكر و تةهليلة بة خورشيدي و ئةصصاوةيسي 
(٢٢٢) 
موخبير خةبةري داوة لة سةر موفتيي كؤيث 
حةسرةتكةشي شيري سةگة بؤ كةوچكة دؤيث 
(٢٢٣) 
با جةردة بيبا كةوصةكةي حاجي 
بةهار هات جلي پث ناوي تاجي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(٢٢٤) 
تا بةكةي بثدةنگ ببم، تاكةي بكةم زةبتي زبان 
حةيفة گةر هةجوت نةكةم قائيم مةقامي بازيان 
(٢٢٥) 
بةسة ئةم شثعرة لة وةسفي حةسةنةي ئةهلي بةيان 
سةگة نثريان لة دووة، دثصة بةبان، جوملة بةبان 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
بخش فارسي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(1) 
روبم به ديده سجده كنان خاك راه را 
شكرانة قدوم ولايت پناه را 
اي والي ولايت زورا خوش آمدي 
برزن بجاي برمكيان بارگاه را 
رسم فرنگيان كله از سر فگندنست 
تعظيم چون كنند خداوند جاه را 
من اكتفا بشيوة ايشان نميكنم 
هم سر به پايت افكنم و هم كلاه را 
اقليم بابل از قَدمت يافت رونقي 
كز ابر نوبهار درخت و گياه را 
از يمن مقدمت چه عجب گر رها شود 
(هاروت بابلي) كه اسير است چاه را 
عزمت خط نفاق ز لوح عراق شُست 
چون سيل توبه از دل مجرم، گناه را 
نقش است بر صحيفة رايت، رموز غيب 
حاجت به گفتگو نبود دادخواه را 
آسوده آنچنان به وجود تو مملكت 
كز دل به لب هواي سفر نيست راه را 
از بيم صولت تو كمان ابروان بدل 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ازديده افكنند خدنگ نگاه را 
فرخ رخا، خجسته پيا، واليا يكي 
بشنو ز من شكايتي بخت سياه را 
ميراث مانده از پدرم كهنه تكيه اي 
چون عمر نوح ديد بسي سال و ماه را 
الجاز سالكان طريقت جماعتي 
گسترده بر زمين عبادت جباه را 
شيخ و مريد دست برآورده دعاي 
يا رب دوام عمر بده پادشاه را 
شايد شود به وجه توجه معيشتي 
آينده و روندة آن خانقاه را 
اي مظهر مجيد، (رضا) را توجهي 
تحصيل چو فرضست رضاي الاه را 
يا رب هميشه مظهر نور خدا شوي 
تا اقتباس نور ز مهر است ماه را
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(2) 
اي تل، تو نيك واسطه اي داد خواه را 
واقف كني ز حال گدا پادشاه را 
در يك نظر، به يك حركت، چون شعاع شمس، 
طي ميكني مسافت صد ساله راه را 
فرسخ بريدن تو به قدر پريدنست 
از صحن ديده تا سر مژگان نگاه را 
تا پاي تخت خسرو گيتي ستان 
برو از من ببوس خاك در بارگاه را 
برخوان دعاي دولت، وانگاه عرض كن 
شرح نيازمندي اين بنده، شاه را 
آرايش اريكة جم، خسرو عجم، 
داراي ملك ري، شَه گيتي پناه را 
آن خسروي كه (ناصرالدين محمد است) 
بر خلق آيتي است ز رحمت الاه را 
از انجمش سپاه فزونتر بود ولي 
آنجا كه حيدراست چه حاجت سپاه را 
مه را به روي انور شه ميكند قياس 
آن كس كه از سفيد نداند سياه را 
يا رب بحق آل علي پايدار كن 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
را « روحي فداه » جاه و جلال و حشمت 
در شه كمال ذاتي و در ماه عارض است 
فرق است آسمان و زمين، شاه و ماه را 
بازيچه نيست منقبت خسروان (رضا) 
كي طاقت تحمل كوه است كاه را 
(3) 
در مدح ناصرالدين شاه 
گر شعاع خسرو انجم نبودي ماه را 
ماه ميگفتم جمال (ناصرالدين) شاه را 
نور ماه از آفتاب و نور شاه از خويشتن، 
در حقيقت فرق بسيارست شاه و ماه را 
گرنه از خط شعاع مهر بگرفتي ضيا 
در فلك از شرم رويش كم نمودي ماه را 
كبك را از ساية عدلش ز شاهين باك نيست 
مي زند هر دم بگردون بانگ قاه قاه را 
اين همان شاهيست كز بهر عدالت گستري 
شير را گويد: شبانم گلة روباه را 
گفت با من ابلهي كوتاه بين از روي تير
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
قبلة عالم توان گفتند اين جم جاه را 
گفتم اي كوته نظر آخر نه او ظل خداست 
سرور عالم ببايد گفت ظل الله را 
اين همان شاه جهاندار است كز خاقان چين 
عرضه ميدارد كه ديرين بنده ام درگاه را 
(4) 
در مدح حمدي پاشاي بابان 
ورق از شهپر جبرئيل خواهد كلك انشا را 
كه در هر نامه نتوان برد نام (حمدي پاشا) را 
وجود (معن را زائد) شمارد مشرب جودش 
ز(حاتم) عارش آيد فضله خواند فضل يحيا را 
به تبريك قدومش جان فشانم گر نيفشانم 
ز شرم كم بهاي آسمان عقد ثريارا 
تلي بايست زد ليكن ز نقدم دست كوته بود 
خجالت ميدهد پيوسته اين دست تهي ما را 
كجا شُد با منَش آن مهربانيها نميدانم 
خطايي رفت يا از قطره استغناست دريا را 
سبب اينست يا زره پروردن برفت از ياد 
ز طالع نحسي من آفتاب عالم آرا را 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
چنان داند كه بال پشه اي بخشَد اگر بخْشَد 
بكمتر بنده اي از بندگانش ملك كسرا را 
گر اين دست و كرم ديدي نگفتي اي (رضا) حافظ 
« بخال هندوش بخشم سمرقند و بخارا را » 
(5) 
در هجو شكري 
صبا ز بنده كه هستم تهمتن شعرا 
ببر سلام بر شكري كه اي زن شعرا 
گواهست زردي رويت بدان كه حامله اي 
ولي بگو ز كدامين قلم زن شعرا 
اگر ز نطفه من بخشدت خدا پسر 
نباده كن لقبش اهريمن شعرا 
عجب مدار كه آن كودك بزرگ نژاد 
به يك دو هفته شود شير اوژن شعرا 
ترا به محكمي و سختي و كمر نازم 
كه منهدم نشد از گرز صد من شعرا 
سرت چو كفة ميزان فرو نشسته بخاك 
فراز مانده دو پايت بگردن شعرا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
ذخيره اي نبود از هنر در انبارت 
به غير خوشه چيني ز خرمن شعرا 
هان كيسة كونت نه آنچنان شده چاك 
كه التيام پذيرد به سوزن شعرا 
دوباره حامله ات ميكنم اگر ترني 
سليطه دست دخالت به دامن شعرا 
به اتفاق سخن گستران قافيه سنج 
سرامدي چو (رضا) نيست در فن شعرا 
(5) 
در هجو جميل 
نشويد گر دراميزد به آب دجله جيحون را 
ز شهوت دامن آلودة فيروزه خاتون را 
تواني يافت چون گردش كني در كوچة فرجش 
عمود سام و، رخش رستم و، گرز فريدون را 
جماع مفت اگر خواهي برو در خانة مفتي 
كه آنجا قدر يك جو نيست صد خرمن كس و كون را 
زخم دل دانة كمتر نماند گر دراندازي 
بسوراخ فراخ خواهرش درياي هامون را 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ميان هر دو ران خواهرانش جنگلستاني ست 
كه آنجا خفته بيني صد هزاران خرس و ميمون را 
شكاف زيرِ ناف خاتم فيروزه را نازم، 
كه در زير نگين دارد تمام ربع مسكون را 
سه چندان سپاه روس و لوطي در عقب دارد 
اگر خواهد به آساني بگيرد ملك (ژاپون) را 
بشاخ (كرگدن) تسكين نيابد خارش كونش 
چه خواهدكرد جميل پشت و مابون را 
اگراز هر يكي زان لوطيان يك پاره بستانند 
به اندك مدتي جمع آورند صد گنج قارون را 
(6) 
كشتي گرفتن شيخ رضا با شيخ ستار 
ستار آن كه هست به نيرو تهمتنا 
ايزد نيافريده چون او اهريمنا 
دوش از درم درآمد غريد كاي رضا 
(انت الذي تصارعني. قلته انا) 
خنديد قاه قاه كه روباه چون زند 
با شير پنجه تا تو زني پنجه با منا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
گفتم بجاي خود بنشين اين قدر مناز 
با كرهاي ساعد و با ميل گردنا 
هومان كه پهلوان جهان بود عاقبت 
ديدي چه گونه اش بسرآورد بيژنا 
گر تو به زور بازوي خود بيژن، من آن 
غرنده اژدرم كه ببلعيد بهمنا 
چون اين سخن شنيد برآشفت از غضب 
گردن فراخت زد بكرد عطف دامنا 
دستي دراز كرد و گريبان من گرفت 
تا افگند بخاك، منِ شير اوژنا 
هر چند سعي كرد تن من تكان نخورد 
از جاي خود تكان نخورد كوه آهنا 
نيروي او چو نيك به من آشكار شد 
جستم ز جاي و چون پسر كاوة تارنا 
مانند پور زال گرفتم كمرگهش 
بربودمش ز خاك چو يك دانه ارزنا 
او را ز روي خشم چنان بر زمين زدم 
كز مردنش هنوز دلم نيست ايمنا 
آواز جرت و پرت درونش بلند شد 
وز بارگاه مقعدش افتاد شيونا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
آهي ز دل كشيد چو نادم بگاه مرگ 
گفتا (حياته ذهبت، موته دنا) 
بر قوت و شجاعت (لامع) چنان به دل 
اقرار كرد و گفت تو مردي و من زنا 
(7) 
مدح توفيق بگ ميرآلاي 
شمشير بخون دشمن آلا 
سالار سپاه و مير آلا 
(توفيق بگ) آن كه از تواضع 
به است، ولي به رتبه بالا 
ديوان قصائدش مرتب 
شعر و غزلش علي و اعلا 
هر حرف ازو چو در شهوار 
هر نقطه چو كوكبيست والا 
شايد كه صحيفة بيانش 
سازند به آب زر محلا 
استاد سخن به مدح والي 
پرداخته مدحهاي بالا 
در نامه چو نافه مشك بيزست
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
نوك قلمش بگاه املا 
تركيب وجود او بديع است 
در عالم صورت و هيولا 
گر طرد كند وگر نوازد 
هرگز نكنم از او تولا 
بر مسند عزتم نشانده 
شكرانة مسند معلا 
افزايش عمر و مال و جاهش 
خواهم زجناب حق تعالي 
گر اهل دلم بسان توفيق 
تحصيل كند (رضاي) مولي 
(8) 
روزي رسيدن متصرف كمالي پاشا 
سالها از سر اخلاص دعا ميكردم 
كه خدايا گره ضعيفان بگشا 
متصرف بفرست اهل دليران تويي 
متصرف به همه كون و مكان كيف يشا 
مژدة آمدن آصف ثاني چو رسيد 
شاعران جمله فتادند به فكر انشا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ارايوب بولدي (رضا) تام اوله رق تاريخي 
(گلدي كركو كه سلامتله كمالي پاشا) 
(9) 
تعزيت نام براي ذهني پاشا متصـرف كـربلا بـه مناسـبت بـرادرش 
قادربك 
لقد اصيب حبيب القلب وااسفا 
و صار بصدر سما المجد منخسفا 
دلم بسوخت ز ناوعده مرگ قادربگ 
برادرت (غفر الله ذنبه وعفا) 
چو ديد تازه نهالي كشيد سر بفلك 
زمانه از بن و بيخش برآورد بجفا 
بفضل و رحمت خود ايزدش بيامرزد 
كه اهل جود و خداوند عفو بود و وفا 
تويي جهت متصرف نيامدي بزمين 
بكربلا كه خداوند زاده و شرفا 
چو ياد آوري از وقعة امام حسين 
چگونه شمر لعينش بريد سر ز قفا 
كني بحال جوانان اهل و بيت نظر
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(لهم حامدهم كيف اصبحوا هدفا) 
جماعتي نگري سر برهنه سينه زنان 
بمرگ تشنه چو بيمار محتضر بشفا 
وفات باب و برادر ز ياد مي برد 
در آن مصيبت سادات و ماتم شرفا 
هزار لعن به ارواح قاتلان حسين 
ولي چو شيعه مرو تا صحابه و خلفا 
نه اعتماد بر افراط كن، نه بر تفريط 
ميان جوگه همين است مذهب عرفا 
زمان عمر تو محدود باد و درگذرد 
بجاه و دولت و اقبال و عيش و ذوق و صفا 
هميشه تا بهواي (رضاي) حق حجاج 
گهي به مروه تكاپو كنند و گه به صفا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(10) 
مخمس روي شعر حافظ در مدح حسام الملك 
من اگر روان نسازم به پيمبري صبا را 
بحسام ملك و ملت كه ترحمي خدا را 
ز مقربان خاقان كه شود وسيله، ما را 
به ملازمان سلطان برساند اين دعا را 
كه بشكر پادشاهي ز نظر مران گدا را 
من اگرچه بينوايم تو وزير پادشاهي 
من اگرچه در حضيضم تو براوج مهر و ماهي 
ز ميان ما تفاوت ز مه است تا به ماهي 
همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي 
به پيام آشنائي بنوازد آشنا را 
جايگاهم « روم » من اگر بحكم تقدير شده 
به هواي ملك ايران به اميد قرب شاهم 
شده روميان ز هر سو چو رقيب سوي راهم 
ز رقيب ديوسيرت به خداي خود پناهم 
مگر آن شهاب ثاقب مددي كند سها را 
تو كه آفتاب صبحي قدحت ز نور لب ريز 
پي زرهاي ناچيز كرمت وسيله انگيز
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
سحر (رضاي) خود را بدهن نوالة ريز 
بخدا كه جرعه آي ده به (حافظ) سحرخيز 
كه به وقت صبحگاهي اثري بود دعا را 
(11) 
در مدح احمد پاشا به به 
آصف جم صفت و داور اقليم گشا 
صاحب سيف و قلم حضرت (احمد پاشا) 
در گروه وكلا عارف و داناتر از او 
هست؟ گفتم بخرد، گفت: نه كلا حاشا 
دهر در طاعت او (يصرفه كيف يريد)، 
چرخ در قبضة او (يقلبه كيف يشا) 
(12) 
بشكست سر و افسر كسراي عجم را 
بر باد فناداد رگ و ريشة جم را 
آورد شبيخون مدينه بمداين 
بگرفت ز شاهان عجم تاج و علم را 
اين عربده با آل عمر بهر علي نيست 
با آل عمر كينه قديمست عجم را 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(13) 
در مدح شاه نقشبند 
قبلة حاجت بود روي بهاالدين ما 
طاق محرابست ابروي بهاالدين ما 
تكية روحانيانست آستان حضرتش 
منزل جانان بود كوي بهاالدين ما 
بوي بوبكرست، بويش در مشام سالكان 
خوي پيغمبر بود خوي بهاالدين ما 
هركس آرام يابد از پريشاني، غم 
در قرار تاب گيسوي بهاالدين ما 
پنجة كسناخ دست منكران را بشكند 
قوة اقرار بازوي بهاالدين ما 
جستجو كردم بحمدالله در بحر (رضا) 
يافتم لؤلؤ ز نه و بوي بهاالدين ما 
(14) 
در مدح محمدبك قائمقام رانيه 
شعار خويش مكن شيوة هلاكو را 
بجان من كه مرنجان رئيس ئاكو را
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مخور فريب بحرف و دروغ مدعيان 
ز بنده بشنو، مشنو حديث بدگو را 
گرفتم آنكه بجرم عظيم متهم است 
به ذيل عفو بپوشان جرائم او را 
بشكر آنكه خدا جاه و نعمتت دادست 
علي الخصوص بتي نازنين دلجو را 
بتي كه دو صفتش آورم باستشهاد 
دو مصرع از غزل سعدي سخنگو را 
حصار قلعة باغ به منجنيق مگير » 
« ببام قصر برافگن كند گيسو را 
(15) 
براي امين فيضي 
ز ارباب دانش امين فيضي را 
امتيازيست كز فن ضيا را 
نشانهاست بر اتحاد من و تو 
ز يك مايه گويي سرشتند ما را 
زياد و كم از نام ناميت نبود 
برسم جمله گر شماري (رضا) را 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(16) 
در مدح بگزاده ي جاف 
حق شناسم ندهد از كف دامن اوصاف را 
آل برمك يافتم بگزاده هاي جاف را 
خواستم در مدح ايشان قطعه اي انشا كنم 
خامه گفتا كي توانم شرح اين اوصاف را 
گر قياس جودشان با (حاتم طائي) كني 
فرق بس باشد (زليخا) تا بكوي قاف را 
(17) 
مخمس ديگر روي شعر حافظ در مدح صبحي پاشاي وزير 
من اگر روان نسازم به پيمبري صبا را 
بجناب صبحي پاشا كه ترحمي خدا را 
ز مقربان خاقان كه شود وسيله ما را 
بملازمان سلطان رساند اين دعا را 
كه بشكر پاشاهي ز نظر مران گدارا 
پدر تو سامي پاشا كه به پاكيش گواهم 
نظري بسوي من داشت تو نميكني نگاهم 
سخن رقيب بدمست مشنو كه خيره خواهم
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
ز رقيب ديوسيرت بخداي خود پناهم 
مگر آن شهاب ثاقب مددي كند سها را 
ز زرت هميشه بر من ز كرم دري گشودي 
چه كريم بود الاهي ز لطف و هم ستودي 
پدر آشناي خود را تو ز لوح دل ربودي 
چه قيامت است جانا كه به عاشقان نمودي 
رخ همچو ماه تابان، دل همچو سنگ خارا 
من اگر چه خاكسارم تو قرين مهر و ماهي 
من اگر چه بينوايم تو وزير پادشاهي 
ز ميان ما تفاوت ز مشت تا به ماهي 
همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي 
به پيام آشنائي بنوازد آشنارا 
تو كه آفتاب صبحي قدحت ز نور لب ريز 
پي زرهاي ناچيز كرمت وسيله انگيز 
سحر (رضاي) خود را بدهن نوالة زير 
بخدا كه جرعه اي ده تو بحافظ سحرخيز 
كه بوقت صبحگاهي اثري بود دعارا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(18) 
در وقتي كه والي موصل براي تفتيش بكركوك ميايد 
خواب ديدم دوش كز مغرب برآمد آفتاب 
چيست گفتم بامدادان اي عجب تعبير خواب 
ناگهان از سمت موصل عازم كركوك شد 
آفتاب عالم آرا والي عالي جناب 
چون شنيدم اين خبر از بهر تبريك قدوم 
ره نورد بادپا را پا نهادم در ركاب 
تيزرفتاري چو عزم عالم بالا كند 
ره بمنزل ميبرد پيش از دعاي مستجاب 
برق كرداري چو از بالا جهد سوي نشيب 
بهر صيدي از هوا گوئي فرود آمد عقاب 
يك دو فرسخ ره باستقبال بيرون تاختم 
خيمه ها ديدم ز هر جانب طناب اندر طناب 
دشت گفتي قلزم است و جست وخيز و خلق موج 
در ميان موج مردم خيمه ها همچون حباب 
باري، بگرفتم عنان تا موكب والي رسيد 
در زمان كردم بسوي موكب والا شتاب 
خويش را از خانه زين برزمين انداختم
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
جبهه تعظيم را صد جا نهادم بر تراب 
آصف خاكي نهادم چون فراز خاك ديد 
كرد در ساعت سرفرازم به توجيه خطاب 
آمد از روي تواضع با من اندر گفتوگو 
گرم گرم از وي سؤال و، نرم نرم از من جواب 
تا شدم يك بارگي سرمست صهباي حضور 
عندليب آسا دريدم پردة شرم و حجاب 
كردم آغاز ثناخواني به آواز بلند 
وز جمال شاهد معني برافگندم رقاب 
خير مقدم مرحبا اي خسرو مالك رقاب 
ملك و ملت شد به تشريف قدومت فيض ياب 
هم ز شادي قدوم توست آخر اين همه 
خندة برق و صداي رعد و شادباش سحاب 
بر زبان گرم براند نام عزمت ناخدا ميرود 
بي امتنان بادبان، كشتي برآب 
كار عاقل نيست رفتن برخلاف راي تو 
ب Ĥ خويش را رسوا كند ديوانة جنت م 
در ولايت بعد ازين حادث نگردد فتنه اي 
تا تو باشي و فهيم پاشا ترا نائب مناب 
بعد ازين از دور عقرب نبودم انديشه اي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
چون بديدم اقتران ماه را بر آفتاب 
اقتران اين دو نير ماية آسايش است 
من چنين فالي زدم (والله اعلم بالصواب) 
از خدا خواهم كه دارد در جهان اين هر دورا 
برقرار و، پايدار و، كامگار و، كامياب 
(19) 
مسيح به فلك و شاه انبيا به تراب 
دلم زآتش اين غصه بسي كه بود كباب 
سؤال كردم ازين ماجرا ز پير خردجو 
غنچه لب بسخن برگشود داد جواب 
كه قدر هر دو بميزان قدر سنجيدند 
كه چون گرانتر ازو بود در همه ايواب 
نشست كفة ميزان مصطفي بزمين 
سمان چهارم مسيح شد بشتاب Ĥ ب 
(20) 
در مدح احمد ناظم بگ متصرف بغداد 
گنبدي هست كه نامش كفل سيمين است 
از درونش همه با آب طلا رنگين است
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
عشق با ساده رخان ازپي ساقست سرين 
نه رخ و زلف خم اندر خم و چين در چين است 
آن دروغست كه من شيفتة خال و خطم 
شيخ راهم غرض از ساده پرستي اين است 
ايهاالناس چومن رخت به ميخانه كشيد 
نه به مسجد كه درو زاهدك بي دين است 
حود دوصد عيب نهان داره دو اغماض كند 
داستانش همه ازعيب من مسكين است 
ميتوانم كه كشم كينه زدشمن ليكن 
اي عزيزان چه كنم سينة من بي كين است 
چه غم آرد زنظر اهل ريازشت آيد 
خلفت من كه بچشم همه كس شيرين است 
مايه ام گوهرنظم است خريدارش نيست 
سالها شد كه زخرجي نهيم خرجين است 
عارم آيد كه نويسم به كسي شرح نياز 
جزبه (ناظم) كه ولي النعم ديرين است 
حبذا قبلة ارباب هنر (ناظم بيگ) 
متصرف به شريف چون فلك پروين است 
عزم اوياففت مگر بادو زان چالاكت 
حزم اوديد مگر كوه ازان تمكين است 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
خامه اش گرچه عبارت زيكي شاخ ني است 
بلكه در ديدة اعدا به اثر زوبين است 
پس بود معدله تش ماية آرايش ملك 
شهر بغداد چه محتاج به شهر آيين است 
خنجر موعظة تاقبظه بدل كار كند 
گرچه شمشير بدست خطبا چوبين است 
گرندانم سخن از نگهت خلقش گفتم 
روزگاريست ك بوي نفسم مشكين است 
اي دبيري كه بتحسين منت حاجت نيست 
زانكه سر تا قدمش تعبيه از تحسين است 
پايه ات بسكه بلنداست زوصفت خجلم 
چند بالا روم مينگرم پائين است 
چمن عمر تواز باد خزان ايمن باد 
تاچمن پرزگل و، ياسمن و، نسرين است، 
مادرين دير مسدس بلالي نجوم 
پيكر گنبد فيروزه گهر آگين است 
ور بكركوك فروماند (رضا) پنداري 
در حصاريست كه ديوارو ده رش رويين است
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(21) 
در ستايش شيخ امين اربيلي رئيس محكمة جزاي كركوك 
گفتم ملك روي زمين شيخ امين است 
نه نه غلطم صد ملكش ملك يمين است 
كوته نظري گفت ملك مي نتوان شد 
كانرا بفلك مسكن وانرا بزمين است 
گفتم مگر اين ضرب مثلرا نشنيدي 
اي خواجه كه تشريف اماكن بمكين است 
بازار در اين كار درآيد كه ملائك 
از نور نبي آدم بيچاره زطين است 
ماهيت آن تعبيه از عالم انوار 
ماية اين قطرة ازما معين است 
باآن گهر پاك برابر نشود خاك 
صد پايه بميزان خرد آن به ازين است 
گفتم كمكي بازبكش خواجه عنارا 
اصرار مكن عفو بفرمايه چنين است 
در بارگه لم يزل اقدس يزدان 
بنياد فضيلت همه بر دانش و دين است 
مسجود ملائك شدن آدم خاكي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
از ساية علم لدن و، دين مبين است 
اي شيخ اگر محكمه را معدلتي هست 
از راي زرين تو، وز فكر متين است 
جبريل امينت زبراي چه نگويم 
صد بار خدا گفت كه جبريل امين است 
شيرينتر از اشعاري (رضا) نيست، بلي هست 
اما نه چنين نقره، نه چندين تمكين است 
(22) 
براي امين فيضي 
مشربت خوش لهجه شيرين است 
دهنت درج گوهر آكين است 
فكر بكرتو بين بين الله 
نقرؤ شيرة نگارين است 
عرش بلقيس و فرش براقش 
در حقيقت كمينه كامين است 
اين نه شعر است، رشتة شهوت 
اين نه نظم است، عقد پروين است 
مصرعي از قريحة عطار 
كه عجب آب دارو رنگين است
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
گر بتضمين بياورم چه عجب 
يكي ازفن شعر تضمين است 
بمعاني گران، بنظم سبك 
گربود سهل ممتنع، اين است 
كه بضرب المثل همي گويند 
كه دعا از براي آمين است 
خاطرت شاد باد (امين فيضي) 
زان كه درياي دانش و دين است 
دوشمنت خاكسارو زيرو زبر 
زان كه در خورد و لعن نفرين است 
فضلرا داند از خداي (رضا) 
نه از آن شاعران خود بين است 
(23) 
مسند آراي خلافت بحقيقت عمراست 
هر كه گوش بر سخن ناپاك دهد خراست 
راز فاحشة آية حق در قرآن 
بهر ناپاكي آن قوم دليلي دگر است 
يارب اين طايفة بد كه چه ناپاكان 
انددخت بوبكر كه هم خوابة خيرالبشر است 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
نوكرو، خان و، خوانين عجم، 
دودكينداين همه اثر معجر مولا عمر است 
(...) دوم دارد اين طرفه نباشد عقل 
گرچه حيوان نبود، ليك زحيوان بدر است 
پيشوايان ره دين هدا هر كه دهد 
زان ره خوف و خطر قصة شان الحذر است 
اين قدر هوش و خرد بر سر اين طائفه نيست 
كه خدا را نكند انكه نبيرا ضرر است 
مردهاشان كه بتابوت گذارند چو سگ 
سگ دو صد مرتبه زايشان به خدا خوبتر است 
لعن نفرين ايشان همه برشمر يزيد 
لعن (لامع) بهمان طائفه خيره سراست 
نه خدا راضي از ايشان، نه علي بود رضا 
سب اصحاب نبي، موجب نار سقراست 
(24) 
عشق حضرت حسين 
لافت از عشق حسين است سرت برگردن است 
عشقبازي سر بميدان وفا افگندن است 
گر هواخواهي حسين، ترك سركن چون حسين
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
شرط اين ميدان بخون خويش بازي گردن است 
از حريم كعبه كمتر نيست دشت كربلا 
صد شرف دارد بر آن وادي كه گويند ايمن است 
اي من فداي خاك پاكي كاندرو 
نور چشم مصطفي ؤ مرتضارا مسكن است 
زهرة زهرانگين و خاتم خير الوري 
زورو زهري مرتضاؤ حيدري حيبر كن است 
سينم سني وليكن حب آل مصطفي 
دين و آيين من و، آباء و اجداد من است 
شيعه و سني ندانم، دوستم با هر كه او 
دوست باشد، دشمنم آنراكه بااو دشمن است 
حب آل و، سب اصحاب نبي ياللعجب 
از قبيل نام سبحان بردن و، گوه خوردن است 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(25) 
در ستايش مرحوم حاج ملاعبدالله جليزاده 
عيب در ذات تو اي كان كرم معدوم است 
مگر اين عيب كه لحم علما مسموم است 
شعرق من، در هر سو از همه كشور و ساري 
علم تو، در همه جا، بر همه كس معلوم است 
ميرود شعر من و علم جهانگير شماهر دو 
بي فائده، تا جاي اقامت روم است 
نامه بنويس به هر طرز دلت ميخواهد 
همه سحراست، اگر نثرو، اگر منظوم است 
(26) 
در ستايش پير گيلاني 
كارم كي بكامست، نه از شاه و، وزير است 
هرمايه كه دارم، همه از ساية پير است 
آن پيره كذام است، چه نام است مرورا 
آن مهر جهان تابش و، وان ماه منيراست 
آن پير نه شبلي و، نه معروف و، جنيداست 
اينها همه يك جلوه از آن پيرق كبيراست
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
هر گربه كه پروردة خوان كريم اوست 
صيداش، همه ببراست و، شكارش، همه شير است 
(27) 
در هجوي حافظ افندي 
مرامخانه پاشا بضرب سيلي و مشت 
(حسين افندي) زن قحبه رابدو، حافظ پشت 
كدام بگچي و قائق چي و، ترمپاچي 
بكون (حافظ افندي) فرو نبردانگشت 
زبسكه حيز بود همچو جسر بغدادش 
هميشه آب بزيراست آدمي برپشت 
بدست اين دو لعين كشته كر شوم چه عجب 
مگر حسين علي را، يزيدو شمر، نكشت 
نعوذ بالله اگر اين بود مسلماني 
صواب دين يهوداست و، مذهب زردشت 
(28) 
در وقت صلح دربين طالباني وسادات سليماني فرموده 
ماه رمضان چون گذرد نوبت عيداست 
پيش از رمضان آمدن عيد كه ديداست 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
كركوك چرا بر همه آفاق تازد 
امروز كه آرامگه اين سه مفيد است 
از عيد غرض صحبت آن قدوة سادات 
سردار گروه شرفا (شيخ ؟؟؟است) 
صدشكر كه مقدم آن يار عزيزان 
هر سال دو عيد آمدو امسال سه عيد است 
از سعديي آن (شيخ سعيداست) كه امسال 
مقراض حوادث سرمويي نبريداست 
با آل نبي پنجه زدن پيشة مانيست 
اين واقعه، تقدير خداوند مجيد است 
نسبت نه كنونست بدين درد (رضارا) 
در روز ازل، عاشق و، درويش و، مريداست 
(29) 
سپاسنامة ناظم بك متصرف بغداد بمناسبت فرستادن عبا 
ازمن بدوست واسطه يي يك صبابس است 
ازوي مراتعارف يك مرحبا بس است 
گردون نمي كشم بطمع چون شتر دراز 
درويشرا زپشم شتر يك عبا بس است
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
پشمي كفايت است زپوشيدن مرا 
گستردني بخانة من بوريا بس است 
مابندرا بچيز ديگر احتياج نيست 
اين دست خط روانه كه كردي بمابس است 
وقتي كه خواجه ارسر شفقت غلامرا 
در نامه ياد كرد همينش عطابس است 
(ناظم بگم) نواخت فرستاده هديه اي 
اين افتخار بهر من بينوا بس است 
هم بنده را نوازش و، هم بنده زاده را، 
او را زهر دو بند، عوض اين دعابس است 
يارب بحق آل عبايش نگاه دار 
كين پنج تن شفاعتشان از خدابس است 
غمگين مشو (رضا) اگرت مال و جاه نيست 
اين خواندنت بنام امام رضا بس است 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(30) 
در سپاس ناودني توتن 
اي صورت بسان خليفه ثالث 
وي نيكو سيرت و حميده صفات 
نه چو من هست شاعري، نه چون 
تو، كاتبي در فنون تحريرات 
عنبرين ساخته دماغم را 
به تماكوي عنبرين نفحات 
از گلويم بسينه هر نفسش 
چون فرو ميرود ممد حيات 
وز درون جگر بناي گلو 
چون همي بركشم مفرح ذات 
دوستان زبانيم هستند با 
يك يك فداي عهد و وفات 
اين قدر من دعات ميگويم 
كه خلايق همه كنند دعات
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(31) 
در تفسير معني بيت مشهور 
(بلبل برگ گلي خوش رنگ در منقار داشت) 
شاه والا وقت طالع روي در ادبار داشت 
اين دل غم منزلم را غرق در اكداز داشت 
بر سرورم صد هزاران كوه غصه بار داشت 
صاحبا در حالتي كين بنده غم بسيار داشت 
يادم آمد از كلام انجناب اظهار داشت 
كرده بودي زامتحان به شاعران گفت و شكفت 
كز وجود من برو در منظر عالم برفت 
هيچ كسي بر وفق طبع من در معني نسفت 
گفته بودي مقصدق حافظ چه بود از آن چه گفت 
بلبلي برگ گلي خوش رنگ در منقار داشت 
زان حبيب حي و حق امداد فيضي سرمدي 
تضرع كرده اند در باب آل احمدي 
ذات احمد را شفيع آورده بر هر مقصدي 
نصف شب غواص گرديدم به بحرق ابجدي 
تا ببينم اين صدف آيا چه در دربار داشت 
زان همه مردان بيامد صفوت خاروي كش 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
بر دل آمد معني شيرين بس بي عيب و غش 
لوح قلبم را صفاداند همي آيينه وش 
بلبلي برگ گلي شد سيصدو پنجاه وشش 
با حسين و با حسن هم باعلي معيار داشت 
اين چونين جاريست عادات حكيم ذوالمنن 
بهر ترفيع همان قطب رفيع ممتحن 
برگروه اوليا بارو بلاهاي فتن 
برگ گل سبز است آن دارد نشاني از حسن 
چونكه در روز شهادت سبزئي رخسار داشت 
اين نمي باشد خدا نخواسته از زين و شين 
اين همي باشد خدا داند به پي اسرار بين 
آنچه رفت بر نسل شاه غازئي بدرو حنين 
رنگ گل سرخست آن دارد نشان از حسين 
چونكه در حين وفاتش سرخي، رخسار داشت 
چونكه در عصر سعادت قطب بوده نزد گل 
پيش ازين دانسته حالت زان شده مامورپل 
وز معارف نوش كرده ازنبي نوشاب مل 
بلبلي باشد علي كز فرقت آن هردو گل 
واندران برگ و نوا خوش نالهاي زار داشت 
صدهزاران رحمت حق باد برجان رضا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
بس به والله پيمبر شافعش روزجزا 
من ز ايمان كرده ام از جان حب مرتضا 
من نهاني گويم اين تخميس از بهر رضا 
تا بدانندش (رضا) ايمان بسي انوار داشت 
(32) 
در وقت شطرنج باري 
پس از تشريفت اي مير سخن سنج 
مفتش بامن از نوباخت شطرنج 
زحدت كف زنان برتخت ميگفت 
مگر معناي شطرنج است صدرنج 
بسي دقت نمودي جهد فرمود 
يك از دنبال يك بردم از او پنج 
سه اول پنج آخر هشت نوبت 
برو غالب شدم چون مار بر گنج 
چومن مردي باستادي در اين كار 
نباشد در همه اسلام و افرنج 
عراقو، پارس و، تبريزو، صفاهان 
بخاراو، خطاه و، بلخ و، باگنج 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
نباشد چون (رضا) شطرنج بازي 
نه در ترك و، نه در روم نه در زنج 
(33) 
تخميس غزل مسيح 
در باغ خيال تو دلم گشت گهر سنج 
مهرت بدلم نقش كشيداست چو شطرنج 
ميگشت شب و، روز چوافعي بسر گنج 
(چشم و، خط و، خال و، رخ و، ابروي، تو هر پنج) 
زيباست بر آن عارض نيكوي تو هر پنج) 
تا چشم من امروز بدان سيم برافتاد 
كز شوق جمالش دل و جان بيخبر افتاد 
مرغان صبوحي همه گشتند بفرياد 
(سرو، سمن و، ياسمن و، عرعرو، شمشاد 
گشتند فداي قد دلجوي تو هر پنج) 
در روي زمين نيست بخوبي چوتو انسان 
هرچند كه گفتيم وي يوسف، كعنان 
زاهد كه نظر كرد همي گفت بقرآن 
(شمس و قمرو، مشتري و، زهره و، كيوان
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
هستند هوا خواه سركوي توهر پنج) 
ميگفت خوش آن نوحه گري عاشق داريش 
تاچند تهي برسر هر گل هوس خويش 
رحمي بنما برمن مسكين جفاكيش 
(پيوسته من و، عابدو، زاهد، شه و، درويش 
بوسيم كف پاي سگي كوي توهرپنج 
خواهي كه بيابي زره عشق فتوحي 
بايد كه (رضا) نوش كني جام صبوحي 
نوميدمشو از كرم او چو نصوحي 
(عقل و، خردو، هوش و، دل و، جان 
(مسيحي)برباد شد از حلقه گيسوي توهرپنج 
(34) 
در مدح حضرت غوث 
سرنتا بدفلك از بندگي حضرت شيخ 
به ميان بسته زجوزاكمر خزمت شيخ 
هركه را ديدة دل باز شود مي نگرد 
طارم عرش بزير قدم رفعت شيخ 
وسعت گوهر قدرش صدف دهر نداشت 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
مگر اين بود زدنيا سبب رحلت شيخ 
چون ولايت به اصالت زازل خلعت اوست 
تاابد ماند، بجاسلطنت و، شوكت شيخ 
چون ملك باز بدرگاه قبولش خوانند 
برعزازيل گرافتد نظر رحمت شيخ 
شيرمردان خدا شبلي و، معروف و، جنيد 
پاسبانند بگرد حرم حرمت شيخ 
(لامعا) قصة اغيار نشايد كه ترا 
بر زبان بگذرد الا سخن مدحت شيخ 
(35) 
آل علي 
در ماتم آل علي خون همچو دريا ميرود 
تيغ است برسر ميزند، دست است و، بالا ميرود 
از عشق آل بوالحسن، اين تيغ زن وان 
سينه زن،دادو فغان مردو زن، تاعرش اعلي ميرود 
پيراهن شمع خدا، يعني حسيني مجتبا، 
جانها همي گرددفدا، سرهابيغما مي رود 
كوتاه كن انكاررا بدعت مگو اين كار را
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
اين سوك آل حيدر است، اين خون نه بيجا ميرود 
روي زمين پرهمهمه، در دست جان بازان قمه، 
خون از برو دوش همه، ازفرق تاپا ميرود 
من چون ننالم اين زمان، مرد و ضعيف و ناتوان، 
كين برق آه عاشقان، از سنگ خارا ميرود 
از ابن سعد بيوفا، شامي و شمري پرجغا، 
بر آل و بيت مصطفا، چندين تعدا ميرود 
بغداد گردد لاله گون، در روز عاشورا بخون، 
(وز كاظمين) آن سيل خون، (تاطاق كسرا) ميرود 
واز طاق كسرا سرنگون، ريزد به پاي (بيستون)، 
واز بيستون آيد برون، سوي بخارا ميرود 
خون سياوش شدهبا، در ماتم (آل عبا)، 
تا دامن روزي جزا، تاجيب عقبا ميرود 
من سنيم نامم (رضا)، كاب امام مرتضي 
درويش عبدالقادرم، راهم بمولا ميرود 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(36) 
در هجوي حاجي مصطفي 
گل اگر يكدم بكام بلبل شيدا شود 
كام دل نگرفته خاري در ميان پيدا شود 
مستحقيرا معاشي داد خواهد پادشاه 
حاجي كوشد كه او را مانع اخري شود 
در ميان مالك رضوان صباح روز حشر 
از خصوص ريش حاجي مصطفي غوغا شود 
بانگ بررضوان زند مالك كه اي رضوان مهل 
اين يهودي ريشي سوي جنت الماوا شود 
گويدش رضوان نه آخر پيرمرد حاجي است 
كي خدا فرموده حاجيرا جهنم جا شود؟ 
مالكش گويد فراوان از يهودان حاجي 
اندسالك بيت المقدس حاجي آنها شود 
چون سخن اينجا رسد رضوان بماند بي دليل 
ريشي بر دعواي مالك حجت عظمي شود 
پس برغم انف رضوان در جحيمش افگند 
در ميان دوست و دشمن عبرت و رسوا شود 
حاجي بابا چارة اين ريشرا امروز كن 
ورنه فردا فتنها زان ريشي تو برپا شود
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
بركتش از بينح و ني ني صد رهش گربركني 
هفتة نگذشته اين تخم بلا بالا شود 
چون ترا خواهد بدوزخ برد اين ناپاك ريشي 
وقف كن تا خلقرا جاروب استنجا شود 
هاجي همچون (رضا)، حاجي همچون شما 
قرنها بايد كه تااز لطف حق پيدا شود 
(37) 
خادم سجاده 
ميخواره نيم من كه مرا باده بياريد 
من ساده پرستم، پسري ساده بياريد 
چندان خوشم از بچة كون داده نيايد 
گرهست يكي بچة ناگاده بياريد 
ني ني غلطم بچة ناگاده در اين شهر 
پيدا نشود گاده و ناگاده بياريد 
بايك كفل گرد قناعت نتوان كرد 
كونرا بترامواي و به عراده بياريد 
زان مكتب حربيه كه سرچشمة كون است 
چندي نفر ظابط و بگزاده بياريد 
آن صبر ندارم كه زپايش كنم ايزار 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
دامن بكمر بر زده آماده بياريد 
مقصود همين آتشي شهوت بنشانم 
گرپيرو جوان، گرنرو، گر ماده بياريد 
گر زانكه فرستاده فرستيده نياورد 
از بهر مجازات فرستاده بياريد 
از طالع نحسم اگر آن هم ندهد دست 
يك پير نود سالة افتاده بياريد 
گر پير نود ساله ميسر نشود نيز 
فرتوت شده (خادم سجاده) بياريد 
(38) 
در ستايشي ناظم بگ و شكرانة ساعتي كه برايش فرستاده 
روزي كه خدا خلعتي هستي به بشر داد 
افسوس كه روزي نه بمقدار هنرداد 
تاداد معاش فلكم عمر بسر شدوان نيز كشمكش 
و خون جگر داد گردون كه پشيزي بهنرمند 
فزون ديدهر جا كه خري يافت، به خروار گهرداد 
دانا به مثل همچو در خُنيست برومند 
صد سنگ بسر خورد درختي كه ثمر داد 
با اين همه كم طالعي و تلخ مذاقي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
صد شكر كه شعرم مزة قند و شكر داد 
تنهانه همين شعري خوش و گفتة شيرين 
المنة لله كه مرا فضل ديگر داد 
اين هم كرم اوست وگرنه متصرف 
از بهر چه ناديده مراساعت زر داد 
ناظم بگ دانا، كه خداوند توانا 
او را نه همين ميمنت و، شوكت و فرداد 
ادراك فلاطون و، جوانمردي حاتم، 
مردانگي حيدرو، انصاف عمرداد 
دلخواه از آن گشت كه از نكهت خلقش 
در نافة آهوي خطا مشك تترداد 
عزمش حيل قاف تواند بفلك برد 
قدرش صفت آب تواند بحجرداد 
در بزم چوشد حاصل و آنرا همه بخشيد 
در رزم چو شد خون يلانرا بهدرداد 
در يوزة او ار مهر جهان گير 
از راي منيرت كه خجالت بقمرداد 
مهرو غضبت را پي پاداش بدونيك 
از روز ازل فاعل مطلق دو اثر داد 
اين را عمل رفعه ؤ آنرا عمل جر 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
آرايش احكام بدين رفعه ؤ جرداد 
از عمر گران ماية خود بهره نبيند 
بدگوي تراهم كه بكوي تو گزر داد 
آن به كه دعايت كنم و هرزه نگويم 
كين هرزه دوراي (برضا) سخت ضررداد 
يارب به جهان بادترا هر چه مرادست 
يارب زدرت باد بدر هر چه گذر داد 
(39) 
لشكرنامة بجناب مرحوم مصطفي ذهني پاشاي بابان بمناسبت طـاقي 
شطرنج كه برايش فرستاده 
نامه كز يار مهربان باشد 
ماية عيش جاودان باشد 
كافرم گرپيام ياري چنين 
كمتر از وحي آسمان باشد 
نامه را چون بود زيارنشان 
به زصد رتبة و نشان باشد 
جان كنم بذل نامة كه در آن 
نام آن مير عاليشان باشد
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مصطفي بگ كه كلك مشكينش 
همچو طوطي شكرنشان باشد 
شاه بازي بلندتد ببرش 
طائر اوج كن فكان باشد 
عزم او را زچشمة تقدير 
تاقضا طفل توامان باشد 
قدر او در مكان نميگنجد 
سرسرا پرده لامكان باشد 
وصف ماهيتش توانم گفت 
گرمه و مهر جسم و جان باشد 
در قيافت جوان، بدانش پس 
طرفه پيري كه نوجوان باشد 
دامن همتش بر افشاند 
آن چه در جيب بحروكان باشد 
نيست فخر كيانيان چون جم 
بلكه فخر جهانيان باشد 
اي سفر كردة كه فتح و ظفر 
در ركاب توهم عنان باشد 
سفرت به ازان كه در ثمين 
تابه دريا بود نهان باشد 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
دست در گردن هدف نكند 
تير تا همدم كمان باشد 
شاعرترا بريده باد زبان 
گر نه مدح تو برزبان باشد 
چه تفاوت ميان ناز كند 
طبع چون سركش و روان باشد 
در لغت (كرد) مرد را گويند 
گر ز بر دست پهلوان باشد 
من نگويم چو شاعران ديگر 
كه چنين باد يا چنان باشد 
از دعايت همين قدر گويم 
كه انچه خواهد دلت همان باشد 
هدية ترا بجان قبول كنم 
گرچه يك ريزه استخوان باشد 
قدري شعر گران بهاي (رضا) 
داند آنكس كه نكته دان باشد
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(40) 
تخميس غزل حافظ 
تعدايي كه با من اقربا كرد 
نديدم شمر با آل عبا كرد 
مگر از حال من رمزي ادا كرد 
(سحر بلبل حكايت با صبا كرد 
كه عشق روي گل باما چها كرد) 
زعقرب طينتان بود عم و خالم 
پريشان روز گارو خسته حالم 
مهيا ازپي تاراج مالم 
(من از بيگانگان هرگز ننالم 
كه با من هر چه كرد آن آشنا كرد) 
پر از زاغ و زغن صحن گلستان 
زشادي كبك قاها قاه و خندان 
هزارانرا هزارن داغ حرمان 
(بهر سو بلبل مسكين در افغان 
تنعم در ميان باد صبا كرد) 
(رضا را نقرت است از خرقه پوشان 
زعشق و شور ما چون دف خروشان 
من و من بعد بزم باده نوشان 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(بشارت بر بكوي مي فروشان 
كه (حافظ) توبه ازو زهدو ريا كرد) 
(41) 
در تاريخ تعمير جامع حاجي احمدآغا ميگويد 
اگر خواهي سعادت سعيها كن در نيكوكاري 
نه يزدان (ليس للانسان الا ماسعي) فرمود 
ببر رنج و بيفشان گنج، در راه خداوندي 
كه در پاداش نيكي بندگانرا وعده ها فرمود 
مگو زحمت كشيد و ساخت مسجد مصطفي آغا 
بگو جنت خريدو باخدا بيع و شرا فرمود 
جواهر پاش شد طبع (رضا) و گفت تاريخش 
(مزين معبديرا مصطفي آغا بنا فرمود) 
(42) 
در ستايش مرحوم احمد پاشا بن سليمان پاشا طاب ثراه 
هر چند زنم دامن تقوي بكمربر 
تسبيح بكف گيرم و، مسواك به بربر 
ناگه كفلي نرم تراز پنبة محلوج 
برجسته زدنبال يكي ساده پسربر
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
چون ديدم و از شوق دلم در طيشه آمد 
چون خاية حلاج به زيرو به زبربر 
آبم زدهان ريزد و جانم بلب آمد 
صد آه جگرسوز برارم زجگربر 
چون افعي سرمازده از تابش خورشيد 
بازم زند احليل پدر سوخته سربر 
دوشنبه بودم معتكف كنج عبادت 
آهو كفلي آمدو، زد حلقه بدربر 
برجستم و درباز نمودم چو مراديد 
از داعية ساده پرستي بحدربر 
برزد بمن از خشم يكي بانگ بتهديد 
بانگي كه زند ضابط حربي به نفربر 
كي شيخ ريائي تو نه آن (شيخ رضائي) 
كز رنديي تو بود جهاني بخطربر 
اكنون سر تزوير فروهشته به عمداً 
يعني برخ ساده حرام است نظربر 
ماهي بدر آورد يكي حقة سيمين 
برحقة سيمينش يكي حقة زربر 
گه رويي نشان داد گهي ساعد و گه ساق 
گشتم نگران خيره بدان شعبده گربر 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
وانگاه بمن عطف نظر كرد كه برخيز 
تيري بهدف برزن و تيغي به سپربر 
اين گفت يكي شيشه مي از جيب برآورد 
زان مي كه شعاعش زند آتش به حجربر 
جام دو سه پيمود زتاب مي صهبا 
آويخت بسي خوشة پروين به قمربر 
سودي نكند موعظه ؤ ذكر در آنجا 
كز شوق فتد رعشه براعضاي ذكربر 
افتاد نگاهم چوبدان ساق نگارين 
پيچيده دو ساقم زهوس يك بدگربر 
در عرصة اعمال نهالي بنشاندم 
شاخش بقمربر شدو ببخش بسقربر 
هوشدار (رضا) هرزه مگو زانكه بدآيد 
برطبع ولي نعمت فرخنده سيربر 
(احمد) لقب آن والي جم جاه كه باشد 
صد رتبه زجمشيد به اصل و به گهر بر 
طهمورث و هوشنگ كيومرث و سيامك 
جمشيد كند فخر بدين چار پدربر 
نسبت به توان كرد بدين جملة معدود 
آبا كرامش كه نيايد به شمربر
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(43) 
حيدر كرار 
شكسته باد دو دست فلك ازين كردار 
بريد باد دوپاي سپهر ازين رفتار 
دلاوري كه دري آهنين زجاكندي 
ببازوان قوي همچو حيدر كرار 
بچشم زخم حسودان شكسته شد دستش 
بلي زمانه عجب روبهي است شيرشكار 
ولي تو هيچ مخور غم شكسته بسته شود 
بشاهراه حقيقت شكسته گيست بكار 
براه عشق كه از ماو من بپرهيزند 
ز پاي دست بشوي و زداست دست بدار 
نه آخر آن فلك است، اين فلك كه روز(احد) 
شكست گوهر دندان احمد مختار 
نه آخر آن فلك است اين فلك كه روز (صفين) 
خراب كرد جهانرا بكشتن عمار 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(44) 
بريفكان 
عزم ديار روم چو كردم زشهره زور 
افتاد در ديار (بريفكان) مراعبور 
كوهي بلندپايه در آن رهگذار بود 
بگداخته زتاب تجلي بسان طور 
حيران شدم زنشئة آن كوه پرشكوه 
پرواز كرد از سر من طائري شعور 
آواز كرد ناگهم ازهاتفي زغيب 
كاين رازبر تو لحظة ديگر كند ظهور 
زان كوه نيكبخت چو بالا برآمدم 
بنمود چون رواق فلك گنبدي زدور 
پرسيدم اين رواق منور ازان كيست 
بخ بخ تبارك الله از اين جنت و قصور 
مانند قرص اور زرين آفتاب 
مي تافتي زبام درش لمعه لمعه نور 
گفتند اين ضريجه قطبي زاوليا است 
پيموده ساقي ازلش بادة طهور 
اين مرقد حبيب خدا (شيخ نوريست) 
جسمش بخاك خفته، و جان رفت در حظور
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
آيند فوج فوج زبهر زيارتش 
از آسمان ملائكه در صورت طيور 
سازد خدا بساية جمشيد برترش 
موري اگر بساية قصرش كند مرور 
يارب بجاه و حرمت اين قطب اوليا 
جرم (رضا) ببخش كه فرمودة اناالغفور 
روزي مكن در اين سفرش رنج و محنتي 
باز آورش بشادي و آسايش و سرور 
(45) 
در مدح محمدبك جاف 
غرض از هديه ته (دراست) و (عقيق) و (الماس) 
غرض الفت بودو دوستي و استئناس 
هديه از جانب جانانه اگر زهر بود 
خوشتر آيد بمن از (فيه شفا للناس) 
هديه ئي آمده از دوست يكي پوست پنير 
پوست موئين چوسرو صورتي آغا عباس 
بامدادان چوفرستاده از جانب مير 
عسل رانيه آوردو پنير بلباس 
گفتم آري چومرا ديدجگر خستة هجر 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
علم كرد روان مير مسيحا انفاس 
باز گفتم بچها ماش و نخود ميطلبند 
نكند شهدو عسل چارة درد افلاس 
شكري نعمت كنمت بندة احسان توأم 
نيك قاسم نه چو (مخمور افندي) قساس 
من به غير از تو كسيرا نشناسم مخدوم 
توجز اين بندة خود نيز كسيرا مشناس 
من كه در بوتة اخلاصي تو بگداخته ام 
بكسان ديگرم ميتوان كرد قياس 
من چو مخمور نه از جملة او باستانم 
كه افگند بر سر يك پاي دوصد مهره بطاس 
منم آن شاعر نادر سخن و، نادره گو 
كه بهر شعر كنم تعبيه صد گونه جناس 
آن شكم گنده و لب گنده جناب سكيوير 
نيست از صحبت او فائدة جز وسواس 
بهمه مردم (رانيه) سلامي زمن است 
جز (ابراهيم افندي) پدري الخناس 
سينه و، گردن و، پشت و، شكم و، ساقو، سرين 
گندو، ناپاك و، گوه و آلود، سراپا الجاس 
قاضيم نيز نپرسد مگر از يادش رفت
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
حورش از كشك دوسه ساله پوشش زپلاس 
خر اگر كوت زربفت بپوشد پشم است 
گوز بر ريش چنين قاضي پشمينه لباس 
جاسم آغا كه دوخاني نفرستاده مرا 
به تو بخشيدمش اي داور جمشيد اساس 
يوقسه، ناموسي بن بيزگي برتردم 
تاجرردم اني تامملكت موش و سيواس 
شكري ناس ار نكنم شكري خدارا نكنم 
تو ولي النعمي من كنت شكرو سپاس در اين ديار 
(رضا) را زرشحة قامت در مشيمة قرطاس 
نتيجه هاست بقيمت گرانتر از الماس 
...........بسكه چون مريم 
ببر گرفته مواليد عيسوي انفاس 
هزار سال بماني و اين عجب نبود 
شرافتت بمثل خضر زنده و الياس 
در اين ديار (رضا) را بهرزه عمر گذشت 
بحار رسيد گناهش بگرد دون افلاس 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(46) 
در مدح غوث گيلانش 
گلستاني كه خوانند آستان غوث گيلانش 
زده فيضي مقدس خيمه در صحن خيابانش 
مطاف شيرمردان طريقت كعبة كويش 
سري كردان فراران حقيقت گوي ميدانس 
غلام كمترينشرا لقب شد خواجة احراربقطب 
العارفين مشهور شد طفل دبستانش 
(بهاي نقشبندي) خوشه چين خرمن جودش 
(شهاب سهروردي) كاسه ليس خوان احسانش 
هزاران (شمس تبريزي) خراب بادة عشقش 
هزاران (پير جامي) جرعه نوش بزم عرفانش 
شهنشاهان طفيل و، تاج داران طوق درگردن 
خداوندان اسيرو، شهرياران بند فرمانش 
(رضارا) همتي اي بازلاهوت آشيان يعني 
بيفكن استخواني و سگ درگاه خود خوانش
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(47) 
شيخ 
دوگز عمامه، سه گز طيلسان، يك گز ريش 
دوصد مريد روان در ركابش از پس و پيش 
زبس فريفتة صورتند اهل جهان همه 
كه ادعاي نبوت كند رود از پيش 
چه سحرها، چه فسونها، چه مكرو داستانها 
كه ديده ام من ازين صوفيان كافركيش 
يكي كلاه بلندي بقدر قامت عوج 
نهاده برزير فرق نامبارك خويش 
كه شيخ مولويم مسلك و طريقت ماني 
است و دومبگ و رقص و سماع چرس و حشيش 
يكي گرفته بكف حربة چو آلت من 
كه از مشايخ وفاعيم زنندة شيش 
مشايخي كه جهانرا بدين دسيسه خورند 
چه آن مشايخ و چه پشم خاية درويش 
پناه ده تو خدايا (رضا) زمكرو ريا 
بظاهري زعبادت بباطني بنگ كيش 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(48) 
در مدح شيخ مصطفي حفيد 
دست خياط ازل خرقة ناموس و عفاف 
خوش بريداست ببالاي نقيب الاشراف 
يعني نعم الخلف حضرت (كاك احمد شيخ) 
آنكه باشير زند پنجه بميدان مصاف 
مصطفي نام و چراغ نسب مصطفوي 
نطفة هاشم و نقدي كمري عبد مناف 
مدعي گو نزند لاف زهم چشمة او 
تكيه برجاي بزرگان نتوان زد بگزاف 
بزيارت گهي آبا كرامش چه عجب 
حر قدم ساخته آيند ملائك بطواف 
اي ترا بنده گي من نه باميد طمع 
ندهم دست كريم تو بصد وجه كفاف 
امتياز از ديگران داده خدايت بسه چيزهمت عالي 
و، دست كرم و، طينت صاف 
تكيه بر مسند جدت رز و انديشه مكن 
حز سرانگشت ندامت نگزد اهل خلاف 
خصمرا تيغ زبان من و شمشير توبس 
وي ازان روز كه اين هردو برآيند زغلاف
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
بشكافد دم شمشير توش مهرة پشت 
بگذرد نوك سنان منش از حقة ناف 
كمترين جود تو اي زبدة اولادحسين 
خرج ده سالة دولت زو دولك خانة جاف 
تابود همچو نبي آكله با آل علي 
چرخ دربارة ارباب هنر بي انصاف 
باد اندام عدو تو بسجيل قضا 
(عصف ماكول لايلاف قريش ايلاف) 
(49) 
شيخين و شير لافتي 
نعش خبيث خويشرا ايرانيان بهر شرف 
پيوسته سوي كربلا مي آورند از هر طرف 
در داده آخوندها صلا، كز ساية اهل ولا، 
(ان يدفنوا في كربلا يغفر لهم ما قد سلف) 
پس اي گروه بدگمان، شيخين شاه انس و جان 
پهلوي هم در يك مكان، چون سه گهر در يك صدف 
باشند از رحمت بري، در حيرتم زين داوري، 
تاكي به اين جهل و خوي، اي مردمان ناخلف 
شيخين و شير لافتي، عين همان اين هرسه 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
تابر دينتان واحسرتا، بركيلتان ياللاسف 
آخر زشاه انبيا، شرمي كنيد اي بي حيا 
كي شاه بازي كبريا، كمتر زمولاي نجف 
بگشا(رضا)درج دهن، پاشيده كن در سخن 
بر قلب بدخواهان بزن، تيغ زبان لاتخف 
شب چو خيزد كير من بر دوش ميگيرد لحاف 
مي نخسبد تا سحر چون زاهدان در اعتكاف 
همچو ميل پهلوانان دائما در گردوش است 
گاه مي خسبد بزانو، گاه مي چسبد بناف 
ميرود دائم چوافعي در دلي سوراخها 
ميرود در هر مغارو ميرود در هر شكاف 
يعني گرافتد بدستم سادة سيمين سرين 
كير در سوراخ تنگش مي سپردم تا بناف 
(50) 
در مدح عبدالله پاشاي رواندوز، جداسماعيل بك زعيم مشهور 
شاعر گنده طبع همچو جمل 
شعري او چون شعوري او مختل 
رفت پيش حكيم تا دهدش 
شربتي ازبراي دفع علل
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مسهلي داد گفت كاين دارو 
هفت بارد درآورد بعمل 
چون بخوردو چهار بار بريد 
تاخت پيش حكيم و ساخت جدل 
طعنه زد كاي حكيم بي تمييز 
فرق ناكرده ناقه را زجمل 
سخن از هفت و هشت ميراندي 
هفت اكنون بچار شد مبدل 
گفت البت مخالفي خوردي 
كه بدارو ازان رسيده خلل 
گفت چيزي نخورده ام لاكن 
بودم اندر خيال شعر و غزل 
گفت از شعر ساختي چيزي 
گفت آري سه شعر مستعجل 
گفت برخوان چو شعرها برخواند 
گفت خندان حكيم كاي اجهل 
توعمل هفت كردة اما 
سه زبالا، چهار ازاسفل 
شاعري چند هست مي زيبند 
كاوري اين حديثشان بمثل 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
نيك و بدرا زفرقة شعرا 
نشناسد بغير ميراجل 
انكه قائمقام اربيل است 
ماه ملك است و افتات ملل 
دم تيغش لهيب نار حجيم 
كف جودش سحاب گشت امل 
بامنش لطف گرود چه عجب 
رغبت است آفتابرا مجمل 
وصف او در سخن نمي گنجد 
به كه وصفش ادا كنم مجمل 
تا آيد انجنابرا يارب 
دستگيري كند لطف ازل 
(51) 
صدر اعظم 
مزن بيهوده از فضل و هنر اي ياري همدم دم 
كه از فضل وهنر بهتر بود دينارو درهم 
هم شود ايام دولت باتو چون پروانه دشمن رام 
كند هنگام نكبت ازتو چون بيگانه محرم رم 
غذا ميسازد از خون جگر هر جا هنرمنديست
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
نصيب روبه دائم دنبة چرب است و ضبغم غم 
بهرجا شاعري خوش لهجة شيرين زبان بيني 
بود اوضاع او چون قوة گفتار ابكم كم 
بدين اندك هنر كزمن خدايش باز بستاند 
فراوان خورده ام از دست اين دير مطلسم سم 
كدامين اهل دانش در جهان ديدي نشنيدي 
كه از اشك روان نبود رويش همچو شبنم نم 
مراجز مرگ نرهاند زآسيب كم اوضاعي 
نسازد بر معاشم چيزكي گر صدر اعظم ضم 
پناه ملك و ملت، صدر دولت، حضرت عالي، 
كه با قدر و جلالش، كمتر است از ابن ملجم جم 
زبس عدلش طريق راستي جويد عجب نبود 
رود از ابروي خوبان كچي واز زلف برخم خم 
نداني گفت مدحش اي (رضا) دست دعابردار 
الهي حرمت بطحا و آب چشمة زمزم 
چو آيين كليم الله زحكمش هر كه سرپيچد 
كند غرقش بود گرفي المثل عيساابن مريم يم 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(52) 
كي بود يارب 
كي بود يارب طواف كعبه ؤ زمزم كنم 
بعد ازان رو در مزار سيد عالم كنم 
روي خود در ساية پاك رسول الله نهم 
تا غبار مقدمش برديدة خود جم كنم 
دست حاجت برگشايم از دعا بر درگهش 
اين دل مجروحرا من زان دوا مرهم كنم 
يا رسول الله بحالم گوشة چشمي فكن 
تا شوم قربان تو خود را خلاص از غم كنم 
سر فراز از فراق روي تو در ماتم 
وعدة وصل (رضا) ده ترك اين سودا كنم 
(53) 
براي امين فيضي 
آنچنانم زهجري كاكه امين 
كه ندانم يساررا زيمين 
آن كند بخت قط نبينم يار 
تا زنم خنده بر زمان و زمين 
چند ريزم بياد روي تو اشك
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
چند باشم زدوريت غمگين 
تا غميرا بحيله چاره كنم 
ديگري سر بر آورد زكمين 
مسم از جام بادة فيضت 
چون مسيحا زروح فيضي امين 
سالهاي دراز باقي باد 
بسلامت امين ما آمين 
(54) 
در مدح ناظم بك 
بكار آرد حكيم مصلحت بين 
گهي داروي تلخ و گاه شيرين 
بمحروران نبايد انگبين داد 
نسازد بامزاج گرم تسخين 
مياورد شربت گلقندو بادام 
كه دارويي جعل بشكست و سرگين 
پي صفرا مزاجان گرچه زهراست 
بود(عين الشفا) حب السلاطين 
چو بيني خون فاسد در دماغش 
فرو برد در قفايش نشتركين 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
زخيل شاعران من هم حكيمم 
گهي گويم هجاو، گاه تحسين 
همي گويم نكويانرا ستايش 
همي خواهم بدانرا لعن و نفرين 
بكام دوستان ريزم تبرزد 
زنم برفرق بدخواهان تبرزين 
كريمانرا دهانم كوزة شهد 
لئيمانرا زبانم تيغ روبين 
معاذالله زبان آتشينم 
(جعلناها رجوماً للشياطين) 
ستايش است ناظم بگ سزاوار 
نظام ملك و ملت (ناصردين) 
جهان محتاج رايش زانكه دارد 
دل روشن تر ازجام جهان بين 
بياروزي تماشاكن سواريش 
بدوش اشقر اندر خانه زين 
گرفت آوازة عدلش جهانرا 
ز(مرز روم) تادروازة چين 
چوبانگ ساز مي آيد بگوشش 
برزم اندر خروش ناي زرين
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
كند بر فرق محتاجان گرپاش 
زابر رحمت از بالا به پايين 
نگهبان سرير شهرياران 
بلي شهرا نگهبان است فرزين 
عروسي بكر فكرم را بخواهد 
شبي در بر كشد تا داده كابين 
ازين مدحم غرض خوشنودي اوست 
بود آري دعا از بهر آمين 
اگر خواهي بچشم خويش بيني 
روان برباد صرصركوه تمكين 
خداوندا بحق نور طه 
خداوندا بجاه آل ياسين 
بتابد كوكب جاه و جلالش 
بعالم تابتابد ماه و پروين 
(55) 
در ستايش مغفور له پرنس مصطفي فاضل پاشابن محمدعلي پاشاي 
مصري در هنگامي كه ناظر مالية دولت عثماني بود 
مرا بهيچ نياسايد اين دل محزون 
مگر بطلعت زيباو قامت موزون 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
گهي به پستة خندان دلير ماهر 
گهي بنرگس فتان شاهد مغتون 
من آن قلندر آزاده مشربم كه قلم 
كشيده بربدو نيك جهان بوقلمون 
ب شوي خدايا جريدة اخبار Ĥ ب 
كه صرفة نيرم زين فسانة وافسون 
به بزم عشق مگر جز حديث مهر وفا 
مرا بكار نيايد قرال (ناپليون) 
مرا ازان چه كه نيروز گشت بسمارك 
مرا ازان چه كه پامال گشت ما كماهون 
كدام خار و خصم بهره از غنايم يونان 
كدام شال نصيبم زغارت (شالون) 
بجز حكايت (شيرين) مپرس از (فرهاد) 
بجز فسانة (ليلي) مجوي از (مجنون) 
مرا بدين سر شوريده با جريده چه كار 
بيار ساقي گل چهره بادة گلگون 
مي كه روح رساند بعالم وحدت 
مي كه راه نمايد بحضرت بيچون 
مي كه شبهه زد آيد زرمز قال و قيل 
مي كه پرده گشايد زبزم كن فيكون
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مي كه گر گذرد نره شام آبستن 
فتد بمغز چنين در مشيمة ........... 
كه تا بياري آن عندليب ناطقه ام 
يكي قصيده سرايم چو گوهر مكنون 
بمدح ناظر ماليه مصطفي پاشا 
مشير معدلت آيين مرحمت قانون 
هنر وري كه بدورش ممالك اسلام 
چنان شده است چو يونان بعهد(افلاطون) 
خجسته راي وزيري كه ساعد هنرش 
ببزم و رزم چو آيد زآستين بيرون 
بدوشمنان بنمايد شجاعت و قهرش 
بدوستان بفشاند خزانة قارون 
ببين بزير ركابش سمند صاعقه 
رو ببين بدست نوالش پرند آزرگون 
كه تا مشاهده بيني هزبر برثعبان 
كه تا معاينه بيني حجيم در جيحون 
نسيم گلشن مهرش اگر وزد نيسان 
سموم آتش قهرش اگر جهد كانون 
بباغ لالة نشكفته را بريزد برگ 
بباغ لالة افسردرا بجوشد خون 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
كفش پيالة از يادة كرم سرشار 
دلش سفينة از گنج معرفت مشحون 
يكي فقير بود باسخاي او مليار 
يكي پشيز بود باعطاي او مليون 
ايا بلند جنابا وزير آصف راي 
به يمن اختر مسعود. طالع ميمون 
يكي براي خدا تيغ انتقام بكش 
بخواه كينة من از زمانة وارون 
هميشه تابجهان خلق داستان دانند 
بعدل داد كند عمر دولتت افزون 
*** 
(56) 
من در اين مملكت روم كه بادا ويران 
خوارو بدنام شدم همچو عمر در ايران 
نه بايران بودم جاي اقامت نه بروم 
گشته ام زير فلك همچو فلك سرگردان 
شيخم و نيست مراجاي بروتكيه كنم 
نكنم تكيه مگر بر كرم يونس خان 
***
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(57) 
آسمانش آن چنانست و زمينش آنچنين 
چشم عبرت برگشاو قدرت حق را ببين 
گرچه از روي زمين را مالك چيزي نيم 
واز زمين تا آسمان حمدا لرب العالمين) 
كاش يك روزم بمابين همايون ره دهند 
تا (حميد خانرا) بگويم اي (حميرالمؤمنين) 
بعثت تو برخلاف بعثت پيغمبر است 
(انت ما ارسلت الا رحمة للعالمين) 
(58) 
فرج دهن دريده ندارد صداي كون 
عاليست همچو باب همايون سراي كون 
از كس بكار بردنش ابلهي بود 
كيري كه آفريده خدايش براي كون 
دل در برم چو خاية (حلاج) مي طپد 
از شوق چون بگوش من آيد صداي كون 
(59) 
در ستايشي تحسين پاشا والي موصل 
شاد از (خشه) بودم هم رفت بطاپو 
بيهوده گذشت آن همه ام سعي و تكاپو 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
ميكارم و چون ميدروم كيشتة خود را 
در خرمنم آتش زند اين چرخ جفاجو 
بشكافت چو گندم فلك شعبده بازم 
تا مشت جوي گشت مرا حاصل ازين جو 
(طاپو ايله ويردي املم باد هوايه 
خرمن گبي يانسون يورگي ناظر ويرگو) 
دست من ودامن تو، اي حضرت والي 
اي واسطة رزق گدايان دعاگو 
عالي نسبا سيرت و سيماي توزيباست 
تحسين لقبا اسم و مسماي ونيكو 
گرينده ثايب قدمي هست منم من 
ورخواجة صاحب كرمي هست توي تو 
فرش است زخاك قدمت عرشي سليمان 
جويي است زبحر حكمت هوشي (ارسطو) 
قطره بود از دائرة جود تو (تاآن) 
تابي بود از شعلة قهرتو(هلاكو) 
سرپنجة تدبير تو آرايش ملك است 
بي منت لشكر قوت بازو 
ادراك تو در تسوية امر سياسي 
بشكافت بسي معني باريكتر از مو
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
گه جلوه و گه شاهد وحدت بود اين باغ 
گاه در صفت ژاله و گه لالة خودرو 
تشريف بياريد اگر از سر اخلاص 
آيد بنعال قدمت (شيخ رضا) رو 
(60) 
در مدح سلطان عبدالعزيز خان 
كردم بكارنامة شاهان بسي نگاه 
برهمزدم جريدة اين كهنه كارگاه 
از حال خسروان زمان جستم آگهي 
آنان كه بوده اند خداوند دست گاه 
ساسانيان بحكمت و، سامانيان بملك 
عباسيان بدولت، سلجوقيان بجاه 
هرچند خواستم كه بيابم نه نيافتم 
شاهي بفرو دولت (عبدالعزيز شاه) 
چشم سپهرو ديدة دوران نديده است 
شاهنشهي بدين حشم و لشكرو سپاه 
اين تخت و اين اساس و اين گنج و اين گهر 
وين تاج و تخت و اين علم و چترو بارگاه 
اين لشكر نظام كه كر كرده گوش چرخ 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
از نالة نفير بهر شام و صبحگاه 
خورشيد سايه گوسترو، جمشيد تاج 
ورداراي بنده پرورو سلطان دين پناه 
فخر دول، ملاذ ملل، ماية امل 
ظل خدا، امام هدا، ساية الاه 
ميگفتم از ستايش اوشمة ولي 
ياراي هركسي نبود مدح پادشاه 
كي دارد احتياج بتصريف چون مني 
بسط جلال شه كه زماهيست تابماه 
خواهم يكي مساعده از طبع تا دهم 
داد سخن بمدعت و دستور پادشاه 
صدري كه گر تلافي وافي نميشود 
دولت خراب گشتي و ملت شدي پناه 
محمود نديم پاشا صدري كه بردوش 
كرداست چرخ قامت تعظيمرا دوتاه 
يك يك بدست بازود رايي ردين بيست 
هررخنه كه يافته بنياد ملك راه 
دم دركش اي (رضا) كه ندارند نسبتي 
درياؤقطره، ذرو خورشيدو، كوه كاه
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(61) 
براي خودش 
چه كرامت چه خارق عاده 
جلق بهتر ز دلق و سجاده 
سخن من مفيد و مختصر است 
بابت ساده با بت ساده 
گرچه نتوانم اززمين خيزم 
بس كه هستم ضعيف و افتاده 
گربگويند هست در بغداد 
ساده روي لطيف و بگزاده 
ذره آسا بمهرو ديدارش 
(گيدرم باشم اوزره بغداده) 
سوي مسجد دوگام مي نروم 
سوي ميخانه تندو آماده 
مشربم مشرب امين فيضي است 
هردو از هر دو عالم آزاده 
اي (رضا) تابمرگ رندي كن 
اين بود دولت خدا داده 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(62) 
در ستايشي شيخ طويله شيخ حسام الدين 
نسر از مطلع گيلان بدر آرد ماهي 
نظم بركشد ازسمت بخارا شاهي 
زرندان صبوحي زدة بزم است 
هاي و هويي طربي خندة قاها قاهي 
نه زكاشانه ببازان (اناالحق) گويان 
مست و سرخوش گذرد پير قنا في اللهي 
نه يدا من چكد از ديدة گريان اشكي 
نه بكيوان جهد از سينة سوزان آهي 
اوحدي سري احمدي، معروفي 
بايزيدي و حسن خواجه عبيداللهي 
زير اين گنبده فيروزه نيابي امروز 
پي بحق برده زاسرار خدا آگاهي 
بود هر جا در فيض همه را قفل زدند 
التجاكار خردنيست بهر در كاهي 
قرب يزدان نتوان جست زهر آهرمني 
دست بيعت نتوان داد بهر گمراهي 
كرد هر ملحد كي جامة تقوادربر 
كه منم قطب جهان تابكف آرد جاهي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
فيض خواهي زمريدان (حسام الدين) شو 
آنكه پيش كرمش كوه كم است از كاهي 
چون نشيند زبي ختم به خلوت كوي 
خيمه در وادئي وحدت زده شاهنشاهي 
آنكه با يك نظرش دست دهد سالك راه 
قرب صد ساله عبادت بسلوكي ماهي 
آرد از همت او دامن مقصود بدست 
دست در دامن مقصود چو من كوتاهي 
حاسدي گر كند انكار كمالش چه عجب 
يوسفير فگند دست حسد در چاهي 
چه غم از رهزني، نفس گرت بدرقه اوست 
پنجه با شير علي چون فگند روباهي 
اي متاع دو جهان جائزة يك نگهت 
خواهم از چشم (رضا) عطف نگاهي گاهي 
از ثنا زود عنان باز كشيدم كه نداشت 
در خور طبع روان قافيه جولان گاهي 
ناصري هست سري ناموران در قدمت 
تا دلي هست دلت نائلي هر دل خواهي 
بوجوت كه بود تعبيه در جوهر جود 
نرسد رنجي و عارض، نشود اكراهي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(63) 
در ستايشي حفيدان كاك احمد شيخ، شيخ سعبد و شيخ معـروف و 
شيخ مصطفي 
تو كز نبيرة كاك احمدي و آل نبي 
كفايت است ازين خوبتر چه ميطلبي 
بس است قدر و شرف اين قدر كه جد شماست 
شفيع روز قيامت محمد عربي 
بنا محمدو، مادر بتول و، حيدرباب 
زهي سلانة طاهر(فديتكم) بابي) 
بهر كجا كه نسب نامه يي شما خوانند 
كرا رسد كه كند ادعاي ذو نسبي 
اگر بحرمت آل نبي بردارد 
به نيمراه بماند دعاي نيمه شبي 
اگر گذشت نزاعي مياني ما چه عجب 
زمانه راست كزينسان هزار بوالعجبي 
تهي نبود زحكمت بخير منجر شد 
بخوان (حكايت خضري نبي و قلي صبي) 
هزار سال بگويم اگر ثناي شما، 
سخن هنوز بود در مقام بي ادبي 
عجب آل رسول از گناه كي ترسد
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(فقل لمذنبه ذنبه علي رقبي) 
بس است عرض خلوص اي (رضا) زبان دركش 
بنزد آن كه بود در مقام يسمع ني 
جناب شيخ سعيد آن حفيد قطب جهان 
كه بافت است زجدش نشان منتخبي 
دوم نبيره فرخنده (شيخ معروف است) 
به فضل و دانش او معترف ذكي و غبي 
سيم سلالة والا گوهر جناب نقيب 
كه شيررم كند ازوي بگاه پرغضبي 
دعاي اين سه حفيداست وردي روزو شبم 
بلطف خود همه را دست گير ياربي 
(64) 
براي امين فيضي 
الا اي هنر مندياري قديمي 
توبي خسرواني سزاي نديمي 
زحكمت بپرداختي نامة تو 
بدادي در آن نامه داد حكيمي 
هواي نسيمي ازان كشته نامش 
كه جان پروراند هواي نسيمي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
بدانش ترا هيچ هم تانديدم 
مگر جوهر فردو در يتيمي 
تو خواهي سفر ازيمن دوركن 
امين فيضيا در دل من مقيمي 
(65) 
مناجات از درگاهي قاضي الحاجات 
اي ريزه خوري خواني نوالت مه و ماهي 
جودت چو وجودت ابدو نامتناهي 
برنامة اعمال سياهم قلم عفو بركش 
كه بدل شد بسفيديم و سياهي 
بودم من اگر بنده از خواجه گريزان 
باز آمدم اي بندگيت عزت شاهي 
بر عفوو عقوبت نبود سودو زيانت 
اين هردو به پيش تو مساويست الهي 
بيرون شدن از ساحت ملك تو محالست 
عبد توام و، ملك توام، خواهي نخواهي 
اين ديدة گريانم و، وين سينة سوزان 
برصدق سخن ميدهند هردو گواهي 
صدبار اميداست (رضا) را بتو هرچند 
سرتاقدمش غرق گناه است مناهي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
(66) 
در مدح كمال پاشا 
دلم از غصه پر و كيسه ام از زر خالي 
نه عطا از منصرف، نكرم از والي 
نه زماليه اعانت، نه زاوقاف مدد 
نه زمابين همايون نه زباب عالي 
قبلة اهل كمال است كمالي پاشا 
(من جميع الوزرا غير كمالي مالي) 
داعيانرا نبود طاقت تاخير معاش 
بنگر بر سر احوال پريشانحالي 
(67) 
در تاريخ وفاتي شاكر افندي مكتوبچي ميگويد 
ايام چو پروردة خود را كشد آخر 
اي دوست دل آن به كه به ايام نبندي 
ديدي كه چسان بستة فران اجل شد 
ن پايه بلندي Ĥ مكتوبچي بغداد ب 
سيدنسب از سلسلة خواجة چاكر 
معروف بخوش خلقي و مشهور برندي 
تاريخ بجوهر ز (رضا) خواستم و گفت 
(شد زيب گلستان چنان شاكر افندي) 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
(68) 
غوث ثاني 
مشهور جهان بغوث ثاني 
عبد الرحمن طالباني 
محمودش جدو، احمدش باب 
هرسي وليند قطب اقطاب 
محمود مريدي پيري لاهور 
هر چند به زنگنه است مشهور 
در اصل و نسب (گلي)است سوري 
از گلين باغ كاكه سوري 
(69) 
جنگ طالباني و زنگنه 
ازسو چو(داوده) لشكر كشيد 
ازين سو بجنبيد (عبدالحميد) 
بفرمود تا (طالباني) گروه 
نشستند برخانة زين چو گوه 
برانگيخت آن اشقر ديوزاد 
چو (رستم) يكي سان لشكر بداد 
جناح از چپ و راست بر پاي كرد
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
بقلب اندرون خويشرا جاي كرد 
گروهي فرستاد بر ميمنه 
زگردان گردن كشي (زنگنه) 
...... اندرون در كمين مصاف 
گروهي زفولاد خايان (جاف) 
بي چرخ گردون گروهي ديگر 
زچابك سواران سه تابسر 
بدستي دگر رزم جويان (گل) 
زبردست زور آورو شيردل 
نخستين از (گل علم برفراخت 
(بتاوير) و (تالا) و (نيجول) تاخت 
زآن هردو ده جاي (داوده) بود 
بمردان جنگي برآموده بود 
(ممد) نام سالار آن انجمن 
كه گفتي كسي نيست همتاي من 
منم وارثي تخت (سكندري) 
جهانرا سزاوار سر عسكري 
نژادم ز (خورشيد خاور) زمين 
منم نسل خاقان و سالار چين 
يمن راست شد پشت (داود) يان 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
زبن بركنم بيخ محموديان 
بگفت اين دو لشكر بنيجول ماند 
(خدا صد سواري بتعجيل نارد) 
رسيدند سرره گرفتند تنگ 
برانگيخت دهمان آمد بجنگ 
برادرش مدحت پس پشت او 
تفنگ سيه لوله در مشت او 
برآورد چند آتش كارزار 
بسي برنيامد كه برگشت كار 
جواني زخويشاني او گنجه نام 
همه راند برتوسن تيزكام 
زنندش يكي كهل برتوسنا 
بغلطيد برخاك لرزان تنا 
دليران گرفتند پيراهنش 
كفن گشت برگنجه پيراهنش 
برآن خاك شد پيكر جان چاك 
يكي گنجرا كرد بايد بخاك 
تني چند كه بودند خويشان او 
دران حمله گشتند قربان او 
چو (داوده) ديد آتش تيز خيز
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
همان گه گرفتند راه گريز 
بطاس اندرون مهرانداختند 
تكاور سوي قلعها تاختند 
دبيري كه خوانند او را امين 
برآغا ممد حمله بر داركين 
براو بانگ برزد كه سر عسكرا 
مرو تابداني نشان مرا 
منم پور قادر زليخاي شير 
چه قادر زليخاو چه (اردشير) 
شنيدم كه آغا دران گيرودار 
همي راند مركب سرا سيمه وار 
فرومانده گفتي بدست اجل 
چو مسهل خورانش عمل بر عمل 
عنانش زكف رفته لرزان چوبيد 
امين در پسش همچو ديو سفيد 
در اين بود .............. 
چو جادوگر نراكنند حيله بند 
بزير امين كشته شد بادپا 
بتمثال آن مرد جنگ آزما 
به اسب ديگرتاامين شد سوار 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
زد خيمه آغا بصحن حصار 
چو پوشيد رويان بي آبرو 
بكنجي در آن قلعه بهفت رو 
دريده شدش پردة نام و ننگ 
زنام آوري باد ماندش بجنگ 
بسر برد ...............هراس 
در آن قلعه تا رفت از شب دو پاس 
شبي تيره فرصت غنيمت شمرد 
بيرون رفت راه دراجي سپرد 
بدراجي آمد جگر خسته باز 
چودراج برجسته از چنگ باز 
چنان ملك و مالش بتاراج شد 
بيك باز بي چرخ دراج شد 
كسي را كه برداشت پاشاي جاف 
تواند كند برنظر كوه قاف 
چو محمود پاشا در اين ملك نيست 
(دراجي كدامست داوده كيست 
سگي كيست (داودة) دودكي 
زند پنجه با جعفر برمكي 
عشاير همه بندگان ويند
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
برآوردة دودمان ويند 
پس اين دودمان واجب الحرمتند 
اگر راست خواهي ولي نعمتند 
يكي از دعاگويي ايشان (رضا) است 
(رضا) را كه گر خشم گيرد قضا است 
(70) 
جنگ كردن زنگنه و هموند 
(هماوند) از بهر سازان و خان 
شبيخون بمودند از بازيان 
تكاپوي جولان بسرحد جنگ 
درآنجابهم برزدند چون پلنگ 
پس از حزب و جنگ و جدال كثير 
زخانچي برآمد يكي نره شير 
فرودآمد از اسب فرزند زال 
غفور دلاور تهمتن مثال 
تفنگي بكردار آزر كشاسب 
برآوردو بنهاد بر زين اسب 
بسوراخ جاسوس بردوخت چشم 
بابرو گره برزد از روي خشم 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
چوانگشت برپاي چقماق زد 
توگفتي كه آتش در آفاق زد 
چو زد گولله بر سينه فتاحرا 
بدست اجل داد مفتاحرا 
بخاك اندر آورد سرچنگنه 
نه خوب است پرخاش بازنگنه 
چو ديدند اين گونه زخم درشت 
سپاه مخالف نهادند پشت 
گريزان زبيم سواران خان 
تبش در لب و لرزه در استخوان 
زجنگ آوران روي برتافتند 
پزي چند با خويش برداشتند 
تلف شد اگر گوسفندي دويست 
بسي ديده برگشته ها خون گريست 
اگر گلة چند تاراج شد 
بسي كله برنيزها تاج شد 
دليري شش آتش در انكار 
زار شنيدم فرومانده اسبش زكار 
پياده برآويخت با سركشان 
تفنگي بكف داشت آتشفشان
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
امين حامي آن برگزيده سوار 
نهان شد زبيخش بتاريك غار 
دويد درپي او بغار اندرون 
ربوده چو گرگ و كشيدش بيرون 
بضربي سرشرا زتن دور كرد 
بسي چشم بدخواهرا كور كرد 
گرو برده از پهلوانان پيش 
بمردي (ششه)رستم عصر خويش 
در آنجا كه جولانگه (جاسم است) 
چه جاي (فتاح و)، (عزة موسم است) 
هر آنكه ببيند جهان محشرا 
فراموش كنند رستم و رخشرا 
سپر برسر آورد آغا (كريم) 
بقلب سپه تاخت بي ترس و بيم 
پس پشت او تا رسيده پسر 
شنيدم همين گفت با او پدر 
تو كه آيدت از دهان بوي شير 
كه گفتد بيايي بجنگ دلير 
چنان پاسخش داد آن شيرزاد 
كه فرزند چنين را زمادر مباد 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
كه پشت پدر را بدشمن دهد 
همان به كه خود را بكشتن دهد 
تو گوي فرا مرز من ميزنم 
بهر جنگ پشت و پناهت منم 
(71) 
ترجيع بند در نعت سرور كائنات 
اي جهان آفرين ثناگويت 
وي دو عالم معطر از بويت 
ساكنان سرادق ملكوت 
همه قوربان يك سري مويت 
گل زخونين دلان رخسارت 
لاله از هيندوان گيسويت 
لاله در باغ داغدار رخت 
سرو مائل بقد دلجويت 
سرمه مفتون چشم (مازاغت) 
نافه دلريش خال هندويت 
عارضت (والضحي) خطت 
(والليل)(قل هوالله) حزن بازويت 
(قاب قوسين را) نميدانم
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
جز كمان هاي هردو ابرويت 
نسخة كائنات هرچه دروست 
شرح رمزي زمصحف رويت 
باز گويم غم اسارت خويش 
بزبان فصيح لاهويت 
عرش كمتر بهاي مشت گلي 
كه به رو آره ميده پهلويت 
روزو شب جبرئيل در پرواز 
بي سر و پا همي دود سويت 
روضه خواني كند بنظم در پرواز 
همچو درويش بر سر كويت 
(كز سرا پردة مقدس ذات 
بر سرا پاي انورت صلوات) 
اي منادا بكاف و، ها، يا، عين 
وي منادي (انا النبي بحنين) 
جبرئيل امين بامر خدا 
وصيت آوردكاي شه كونين 
خيز بر نه قدم بكوي قدم 
خيز بركش علم زعلم بعين 
بمقامي درآمدي كه دراو 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
نه (متي) را مجال بود نه (اين) 
(قاب قوسين كان او ادني 
بين مولي الوري وبينك بين) 
قسمت ميدهم بجان حسن 
بسر مرتضا بخون حسين 
روزوا (امتي) كه پيشروي 
به اميد شفاعت ثقلين 
كن در آن روز يارسول 
اللهنظري سوي من بگوشة عين 
بنوازو مرانم از لب حوض 
تركن از اب كوثرم (شفتين) 
اي بكويت شرافت حرمين 
وي زرويت شرافت حرمين 
ما ز امر توغافل و تو به ما 
مشفق و مهربان ترا راوين 
در مزار اين درود ميخوانم 
باز پرسند از توام ملكين 
(كز سراپردة مقدس ذات 
بر سراپاي انورت صلوات) 
خواجة انبياؤ ختم رسل
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
هادئي خلق و پيشواي سبل 
اي همه ممكنات جسم و تو جان 
وي مه كائنات خارو تو گل 
محرم كرد كارو مهبط وحي 
مهتر اصفياؤ مظهر كل 
(لم تار مثلك النسا فتي 
لم يجد شبهك الزمان رجل) 
صفت شانئك هو الابتر 
لقب باغضت زنيم و عتل 
در قيامت چو ذوالجلال ترا 
ميدهد رخصت شفاعت كل 
آيد از بارگاه قدس خدا 
(لك ماشقت يا نبي فقل) 
فكر من كن كه كرده ام تسبيح 
در خرابات رهن شاعدو مل 
تامرا چون توي شفيع چه باك 
زآتش دوزخ و سلاسل و غل 
فيل محمودم و نمي ترسم 
از دم كرناو، بانگ دهل 
بهواي تو مست و ب يپروا 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
نعت گويان خرامن از سرپل 
(كز سرا پردة مقدس ذات 
بر سرا پاي انورت صلوات) 
(72) 
مقطعات تاريخ 
در ميان دو شيرمرد خدا 
عار باشد كسي رسد بجزا 
شيخ (رضا) گفت بهر تاريخش 
جاي او گشت (جنة و الماوي) 
دوشم اندر خواب آمد آن علي مرتضي 
گفتم اي شيري خدا اي ابن عم مصطفي 
شيعيان بدصفت گويند ما آل تويم 
گفت لاوالله، لابالله لاتالله، لا 
چو شد بامر مظهر رحمن نقيب غوث 
تعمير آشيانه شهباز كبريا 
تاريخ تام خواند بگوش (رضا) سروش 
آراستند بارگهي شاه اوليا
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
رباعيات 
ريخت جودت آب روي گوهري بيجادرا 
ورع و شرع و معرفت طي كرد هر سه جادرا 
همچو سنگ كعبه سانت تا ابد 
سرزسجده برندارم شكري اين سجادرا 
*** 
شاه حسين از خواب ديدم در ملا 
گفتم اي شاعر شهيدي كربلا 
سيدي (برزنجه) از نسل تواند 
(قال لا والله هذا مفتري) 
*** 
يار من عزم سفر بنهاد پا اندر ركاب 
خانة زين شد مزين، خانة من شد خراب 
خلقرا خورشيد شام از ديده غائب ميشود 
من سحرگاهان زچشمم گشت غايب آفتاب 
*** 
شخصي بكير گفت كه اي سربريده پوست 
كون سفيد خوبتر آيا كه كس نيكواست؟ 
آهسته سربلند كرد بجنبيد گفت 
(درويش هركجا كه شب آمد سراي اواست) 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
*** 
آنچه بلباس بخوشناو به آكو كرده است 
نشنيدم كه ببغداد (هلاكو) كرده است 
گرچه ميران خدر بگ نه بحق شد مفتول 
كشتش به كه بس غصب تماكو كرده است 
*** 
پرسيدم از دروغ كه مارا بگوي راست 
اهلي كدام مملكتي خانه ات كجا است؟ 
گفتا من و نفاق دو ابليس زاده ايم 
در خطة عراق كه ماواي جدمااست 
*** 
زدم به كوني (جميل ابن مفتي بغداد) 
كشيد گوزي و گفتم بروح ابن زياد 
كشيد گوز ديگر چون فرو كشيدم ازاو 
ازان مزيد تعفن يزيدم آمد ياد 
*** 
چه عجب گر بوجود تو بلرزد بغداد 
اي وجود تو محيط دو جهان استعداد 
گرواز مهر برد ذره بدين ناچيزي 
اگر ازنير اعظم بكند استعداد
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
*** 
گويند اگر وطي كني عرش بلرزد 
عرشيكه يك وطي بلرزد بچه ارزد 
مابيم و يكي حجرة تاريك كه دروي 
صد بچه بگايم و يكي خشت نلرزد 
*** 
فرياد كه از (نصيبينم) كشتند 
واز خشم مرا بخون آغشتند 
اي واي از اين مردم بي شرم و حيا 
مانند رشيد پوري عمم پشفند 
*** 
ميكنم هجو اگر لطف خدا باشد يار 
موئي از خاية من برنكند دفتردار 
خاية همچو جبل دارم و كيري چو منار 
هردو، هر سه همه در كس زن دفتردار 
*** 
ورق از برگ گل بايد مداد از سودة عنبر 
دوات از نافة آهو قلم از غمزة دلبر 
يكي زين چار جوهر گر بود ناقص خلل 
بايد ستايش نامة قائمقام شهر گلعنبر 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
*** 
بخر نر برسد شيخ (رضا) ميكندش 
هركه را يافت به زور و به رضا ميكندش 
گرچه در جوف حرم دست دهد مغبچه اي 
از خدا شرم ندارد به خدا ميكندش 
*** 
دارم شكمي كه بس حريص است و هلوع 
چون طبل صدا كند الجوع الجوع 
در پشت سرم چنانكه ايستد بنماز 
يادش ببرد كلاه در وقت ركوع 
*** 
هشت بهشت و شش جهت هفت زمين و نو فلك 
جله تو آفويدة (وحدك لا شريك لك) 
من چيم اي فداي تودم زنم از ثناي تو 
اي همه ماحواي تو در كف قدرت تو يك 
*** 
يا رسول الله چه باشد چون سگ اصحاب كهف 
داخل جنت شوم در زمرة اصحاب تو 
او رود در جنت و من در جهنم كي رواست 
او سگ اصحاب كهف و من سگ اصحاب تو
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
*** 
تنها نه كتاب شرع بر باد شده 
شهنامة عشق نيز از ياد شده 
از خرقه نشان عصر هر صومعة 
اصطبل خرابات خرآباد شده 
*** 
حاجي كه ز مروه و صفا برگشته 
گرمار شده اژدها برگشته 
تنهانه زخانة خدا برگشته 
آن خانه خراب از خدا برگشته 
*** 
زباني فارسيم هست و لهجة عربي 
بصد زبان ديگر عاجزم زنعت نبي 
بقدر علم خدا از خدا صلوات و سلام 
بروح شاه رسالت، محمدي عربي 
*** 
من سرمازدرا داد زغم آزادي 
جرقة شام ز (عبد الفتي البغدادي) 
خرقه يا خود شفقت نامة از جانب دوست 
كه نمايم بكدامين يك ازينها شادي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
*** 
مكن بهانه كه من پيرم علي است جوان 
منم سزاي مشيخت بعلت پيري 
بهيچ نحو عمر صرفه از علي نبراندنهم 
همچو وصفي حقيق است عدل تقديري 
*** 
اي زر كه مطلبي همه شاه و قلندري 
دلبندو، دلفريب و دلارام و، دلبري 
از زر عجب مدار فغانم كه آدمم 
زرگويي بنگر زر كند خر باين خري 
*** 
شده هر شير زالي پوز زالي 
عجب حال عجب (قحط الرجال) 
زند باشير شرزه پنجه امروز 
همي هر روبة ياهر شغالي 
*** 
در برابر نشستي غول استي 
باجناب ملا رسول استي 
بدو دستت همي زدم بزمين 
گرند انستمي كه يك دستي
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
*** 
......................... 
اين قدر شيرين بچشم مردمان از چيستي 
مدتي شد كيسه ام را خالي از خود كردة 
مردم از حسرت نميدانم بنزد كيستي 
*** 
كهنه رندي چون (رضا) از خاندان قادري 
نقشبندي كي شود اسلام آنگه كافري 
من همانم شير نر را در كمند آوردرم 
ماده روباها تو خواهي در كمندم آوري 
*** 
كيرم كه سر زلف كند چون جيمي 
وقتي كه دهان تنگ كند چون ميمي 
اي كير هزار عشو و صد نازكني 
ازكس چه كشي مگر بدوزي نيمي 
*** 
بدستم گرفتد مه طلعتي در موقعي خالي 
دو پايشرا بگردن در فرازم چون زني والي 
هنرمندش بخوانند آنكه عالي را كندساقل 
هنرمند آن كسي باشد كه سافلرا كند عالي 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
*** 
نخواهم ملك كيخسرو نجويم مسندي جم را 
بنرخ نيم جو نخرم متاع هردو عالم را 
نگردم روز محشر عهد باشد داخل جنت 
بحق شاه مردان تا نگايم (ابن ملجم) را 
*** 
تشطير شعر يكي حافظ در هجر محمود پاشاي جاف: 
مگر يزدان كند كشف كف (محمود پاشارا) 
(كه كسي نگشود و نگشايد به حكمت اين معمارا) 
بدست كهنه دلقي گر ببيند صورت جلقي 
(چنان بربايد از دستش كه تركان خوان يغمارا) 
*** 
اين بارگه حضرت غوث الثقلين است 
نقد كمر حيدر و تجلي حسنين است 
مادرش حسيني نسب است، پدر او 
زاولاد حسن، يعني كريم الابوين است 
***
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
مفردات 
شكافي كه بيني در ايوان كسرا 
دهاني ست گويد: بقا نيست كس را 
*** 
دوبر گرفته پيكر (ساسان پاك) را 
فخريست زين وسيله بر افلاك را 
*** 
مستي و داعية حكمت! هيهات هيهات 
برندارند بيك دست دو تا خربزه را 
*** 
مپرسيد آيت حيدر ز رهبان كليسا را 
خر (عيسي) چه داند درد حال (خرموس) را 
*** 
(زهاوي زاده) گرچه قائمقام است 
خداي ما عزيز و ذونتقام است 
*** 
نيك و بد چون بحكم تقديراست 
ترك تدبير عين تدبير است 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
*** 
تواضع را ز كير من بياموز 
كه هر جا خوبرويي ديد برخاست 
*** 
زهر جا جمع گشتند اهل سادات 
فسادات فسادات فسادات 
*** 
در خايه ام آويخته دو رشتة پشمين 
گويي بمثل ريش محمدبگ جاف است 
*** 
نسبت من به امين فيضي ازلي است 
همچو سني به عمر، نه چو روافض به علي است 
*** 
گرچه جمعيت كركوك كم از بغدادست 
قابليت نه بتعداد به استعدادست 
*** 
افتخار همه ايران به نظام العلماست 
اين سخن مظهر تصديق جميع حكماست 
*** 
رسيده ام به دياري كه هتك ناموس است
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
بجاي بانگ محمد صداي ناقوس است 
*** 
شنيده ام كه عرب صدر سينه را گويند 
رسيده ام بدياري كه صدرشان پشت است 
*** 
ايمان بخدا دارم و پيغمبر و اصحاب 
به شيعة سبابم و نه بابي سگباب 
*** 
به پير بلكي گفتم عشقت از من دست بر گيرد 
ندانستم كه چوب خشك سخت تر گيرد 
*** 
خليفه ساخته (شيخ طويله) چو تو خري 
بلي خليفة (شيخ طويله) خر باشد 
*** 
من حقوق نعم دولت عثماني را 
نفروشم بهمه حشمت سلطان محمود 
*** 
ايهاالناس بشارت كه ولي مي آيد 
آشناي ازلي (شيخ علي) مي آيد 
*** 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
مؤذن بچه اي درتكية ماست 
چه موزون قامت است الله اكبر 
*** 
براي (چرخي) در زير اين چرخ 
بسان چرخ دائم ميزنم چرخ 
*** 
كون مخروط و فربه و املس 
مرد را زنده ميكند به نفس 
*** 
ازمن بگو بصاحب تاريخ ابن پس 
گيسو بريده خواهر و مادر نديد كس 
*** 
زهي بازي كه باشد آشيانش قاب قوسينش 
رقاب اوليا منت پذيرد خاك نعلينش 
*** 
طرد كن از در خود اين ناپاك 
(لاتري الكاب و لا الكاب يراك) 
*** 
به كون (حاجي مصطفي) فرو شده است بارها
ديواني شثخ رةزا تاصةباني* 
عمودها ستونها چنارها منارها 
*** 
مرا هست كيري چو بازوي پيل 
به كون ساده رخان جميل 
*** 
غم سبق داش ازل درد و الم، يارو نديم، 
علت و، زلت و، قلت، رفيقان قديم 
*** 
مقابل به شعر كيفي: 
شاعر چو تويي به لب لبانت ريدم 
وز فرق سرت تا به دهانت ريدم 
*** 
جواب كيفي مقابل به شيخ: 
فرق نبود بميان فرق و كيرم 
اي ريدي بكيرم كوزت بكيرم 
*** 
تو كجا و شعر كجا اي بز هندوستاني 
به زبان پدرت گو كه (روتي و، پاني) 
*** 
*ديواني شثخ رةزا تاصةباني 
بحمدالله گروهي از سخن سنجان ايراني 
به سعدي پيروي گردند و من كردم بقاآني 
*** 
در حضر ممتاز و ممتاز از سفر بازآمدي 
اول و آخر (امين فيضي) تو ممتاز آمدي 
*** 
شد سالها كه از تو نديدم بضاعتي 
ممكن بود تلافي اينها به باعتي 
*** 
نه تو در پيش مريدان چو شكر شيريني 
بخدا اي پسر شيخ تو هر جا شكري 
***

دیوانی شێخ ڕه‌زای تاڵه‌بــــــانی

  • 1.
    شثخ ره زاتاصةباني ديواني شثخ رةزا تاصةباني
  • 2.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني ئةژمار: ٣٠٠٠ دانة چاپي: يةكةم *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١) ستايشی حاجی ئةسعةد ئاغا تؤ کةم نةزةری دةرحةقی من ئثستةکه ئاغا من ماومه هةوای سوحبةتی تؤم هةر له دةماغا تا رؤژی قيامةت به خودا زيندووه نامرث بابث که بمثنث کوذی وةک تؤی له وةجاغا بؤ تووتنةکةی (پثشةمة)وو (شاور) و (شثتنه) شثت بووم و نةهات وةخته دصم دةرچث له داغا جاران چ به جاغ و چ به بار بؤت دةهةناردم نانثری ئةمثستا، نه به بار و نه به جاغا رثی نةوتةکه باجگيري ئةگةر زؤره دةفةرمووی رثی خاسه به شةو خاصيية با بث به بصاغا نةمزانی فةلةک گؤبةنی هةر بؤ منه يا خؤ سةد دةستی وةکوو دةستی منی کردوه به زاغا ياذةب گوزةران کا به سةفا وةختی عةزيزت پةيوةسته لة دةوری چةمةن و گةردشی باغا بؤ چوونه تةوافی حةرةمي شاهيدی مةقسوود هةر له يةساغا « ذةزا » عالةم هةموو مةئزوونه
  • 3.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٢) عةشرةتی جاف له وةسفي عوسمان بةگي جاف خزمينة مةدةن پةنجه لةگةص عةشرةتی جافا مثرووله نةچث چاكه به گژ قوللةيي قافا كث بث له دلثراني عةشاير كه نةچووبث وةك تيري ئةجةل نووكه ذمي جافي به نافا خوثنذثژ و شةذةنگثز و عةدووبةند و تةنوومةند كامةي كه گةنه، شثره له مةيداني مةسافا چونكي رةسةنن ورد و درشتيان هةموو جةنگين مةي سارييه نةشئةي چ له دوذدا چ له سافا وا بث غةم و پةروا دةچنه عةرسةيي هةيجا تؤ ناچييه سةر دؤشةكي بووكث له زةفافا (يأتون الي الامر صغاراً و كباراً يسعونَ الي الحرب ثقالاً و خفافاً) وةسمان بةگييان ئاميره ، وةختث كة بصث دةي! دثنه جةوةلان هةروةكوو حاجي له تةوافا خواهم زخدا آنكه شود دشمن جاهت كؤتي لةدةسا ، دةس لة ملا ،مل لة تةنافا بثتةوة گوفتار « شثخ ذةزا » لوتفث بكه با حةيفه بذزث تيغي موجةوهةر له غيلافا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٣) ذؤژث نةبوو ئةم دلبةره بث ذةحمة وةفا كا جارث نةبوو ئةم كافره شةرمث له خودا كا حةيرانن ئةتيببا له عيلاجي مةرةزي من لوقماني ويسالت مةگةر ئةم دةردة دةوا كا كارث كه خةم و دةردي فيراقت بة مني كرد سةرما به هةتيو، با به دةواري شذي ناكا دثوانةيه شةخسث كه له غةيري لةبي لةعلي وةك شاهي سكةندةر تةصةبي ئاوي بةقا كا تاب وتةبي ئاتةشكةدةيي هيجري وةكوو شةمع نةزديكه منيش واريدي سةحرايي فةنا كا لةم رثگةية تةقديري ئةزةل وابوو كه ئثمه پاماصي جةفا بين و ذةقيب سةير و سةفا كا رؤح و دص و دين هةرسث دةكةم بةزل و نساري كامي دصي من گةر له لةبي لةعلي ذةواكا لازمه عاشق « ذةزا » سةرداني له ذثي عةشق بؤ يار سةر و ماصي سوپةري تيري قةزاكا (٤) بؤ موديري قزصجه له تةرةف كثرةوه بةريدي سةبا بؤ موديري قزصجه نامه دةبا بؤ جةنابي موقةذذةبولخاقان مير عةلي بةگ ، له ئةنجةبي نوجةبا
  • 4.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* ميرم، ئايا چلؤنه عيللةتةكةت باز به خارشته بن گونت عةجةبا ئيحتياجت بنووسه ، عةيبي چييه؟ مةحرةمي ذازي تؤم به عةهدي سةبا سةد تذ تدا به كوودةكي له گونم ئةي تذت رةعد و وةي تست ذةشةبا دودمانتان چرووكه بونيادي (بو قباحت بنم دگل هةبةبا) عةبدذذةحمان بةگي برات فةرمووي ئابذووي خانةدان عةلي دةيبا له ئةبانت ئيبا مةكه ميرم (هذه إرثكم اخاً واباً ) خاصه كوثرةش به سةراحةت ئةي گوت كة عةلي بةگ بووه به دثصه بةبا گةر بة داري قزصجه تثر ناخؤي به ذةشتا با « ذةزا » شثخ » وةره با (٥) ئةفةندي لةكةرةمدا « مةستي » دةستثكي هةيه مثهماني عةزيزي هةيه دائيم له حةرةمدا ئةلحةق ژنةكةي موشفيقه دةرحةق بة غةريبان سةد گاني به ذؤم دا و هةزاري به عةجةم دا هثند كثري هةتيواني به كوزدا چووه داكي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني دةستثكي شكابوو به مناصي له شكةمدا بةر زةربةتي كام كثري قةوي كةوتووه ئاخؤ له ذةحةمدا « مةستي » بةو دةرده چووه ساعيدي كوذي زؤر تةبعي جةواده « مةجيدي » حةققا كة سةد گاني به يةك لةحزه بة بث پووص و درةم دا گةوودا و تةرةس، مولحيد و بث دين و مونافيق موذتةدده، نييه ميسلي له مسقؤف و عةجةمدا بؤسةددي ذةهي (مةستي) وةكوو تةپصي سكةندةر ئاوازي دةهؤصي كوزي داكي له حةرةمدا ئةو كثره زلةي كث بوو له كثلاني فةتاح بةگ مشتثكي كوتاية كوزي ، مشتثكي له دةم دا (٦) هةجوي قازي كؤية بثت و لة سةر تؤ هةجوي قازيي كؤي بكا « ذةزا » شثخ » سةيري كه چي پث بكا ، دؤم بث و كصاش بؤ خؤي بكا شةرته قازي وا بگثم « لاميع » چونكه غةدري كرد له هةر گةن و گوويث لة زگيايه بة جارث ذؤي بكا (٧) هةجوي شثخ محةمةد عةلي كةره سا بث زگي خؤت هةصمةدذة و مةمره له داغا ئةم قةومه هةموو مردن و تؤ ماي لة وةجاغا
  • 5.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* لةولاوة پةلثكت له زةهاو پةل ئةوةشثنث لةم لاوه ذگثكت له كني ساوجبصاغا (٨) له فيراقي قادري وةستا خدر بؤ نةسووتث جگةر و بؤچي نةبث دص به كةباب بؤچي نةذوا له تةنم ذؤحي ذةوان ميسلي شةهاب بؤ لة سةر چاوةيي چاو هةصنةقوصث ذةشحةيي خوثن بؤچ له فةووارةيي موژگان نةچكث قةترةيي ئاب بو لةبةر ناصة نةبث حةلقةيي حةلقم به سروود بؤچ لةبةر گريه نةبث چةشمةيي چةشمم به سةراب مونيسي ذؤژ و شةوم باعيسي ئارامي دصم ذؤيي وو من له غةمي كةوتمه نثو بةحري عةزاب به وقووعي سةفةري قادري وةستا خدرم خانةيي عةيشمي تاص كرد فةلةكي خانةخراب چةنگ و نةي لث مةده موتريب كه لة بةر فيرقةتي ئةو ذةنةكي ذؤحه له گؤيم نةغمةوو ئاوازي ذةباب ساغةري مةي مةده ساقي ! كه لة بةر دووريي ئةو تاصه وةك ژةهري هةلاهيل له مةزاقم مةيي ناب كاري كردن نةبوو ئةم كاره كه گةردوني دةني كردي، ذووي ذةش بث وةكوو بةختي من و پةذذي غوراب *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ذةنگه لةبةر فيرقةتي ئةو مونيسه تؤ ! « ذةزا » ئةي قةت نةبي خاصي وةكوو كووره له سؤزي تةب و تاب (٩) دةردي حةبيب دةمكوژث حوكمه دةزانم به خودا دةردي حةبيب وةره سا بةشقي خودا دةس له يةخةم بةرده تةبيب وةره دةستث بخةمه گةردني بلوورينت تا وةكوو سفره له داخا بدذث ورگي ذةقيب تالعم نةحسه دةترسم كه به ئازاري فيراق بمرم و ذؤژث نةبث دةوصةتي وةسصم به نةسيب چاوي فةتتاني ئةتؤ ساحيره يا جادووگةره كه به عيشوه وو ناز ئةدا عابيدي سةدساصه فريب تا له تؤ دوورة دصي غةمزةده ئةي ذاحةتي گيان مةشريق و مةغريبة ما بةيني لةگةص سةبر و شةكيب بث فةراز نابث نةشيب ، ئةم قسه تةحقيقة وةلث من له ذثي عةشقي تؤ نةمدي به خودا غةيري نةشيب قةيدي زوصفه لةسةر و سةفحةيي ذووت سابيته ، يا شثخ دةگؤذثتةوه گةر چاوي به زوصفت بكةوث خيرقةوو سةبحه به زوننار و چةليپا وو سةليب تاقةتي تاق بووه بثچاره له ژثر باري فيراق چاكه تةذةححوم به غةريب « ذةزا » بكه ذةحمث به تيبةت و تيبه كه مةمزووجه له گةص زينةت و زيب
  • 6.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٠) ئثسترثكي ذووت و قووت مير به سةد ميننةت هةناردي ئثسترثكي ذووت و قووت دةست و پا سست و سةقةت ئةندامي هةروةك عةنكةبووت خاوةني ناصثم كه ئاليكي نةداوة موتصةقا داويةتي ئةمما وةكوو بيستوومه قووتي لايةمووت پووش لة لاي حةصوايه حةتتا گةر پةصؤشةي پنگ كةوث باي ئةدا ، لوولي ئةدا ، قووتي ئةدا مانةندي حووت گةرچي ناتوانث ببزوث هثند لةذ و كةم قووةته دةنكه جؤيثكي نيشان دةي ، تا قيامةت دث له دووت پشتي ذثش و شاني زامدار و جدةو بوو ، ناعيلاج چةند قوروشثكم هةبوو بؤم دا به نةوت و عةنزةذووت مةسصةحةت وايه هةتا نةيخواردووم بينثرمةوه زؤر ئةترسم دةفعةيث قووتم بدا بمكا به قووت سةي فةتاحي مةيتةرم ذوژث به حوججةت لثي نةوي كلكي دةرهثنا لة بن ، ئةمجا به ئاستةم گوثي بزووت گةر قةصةو بث ئةم ئةجننه نثره تةسخير ناكرث غةيري چةند دةروثشي ذةففاعي به زةبري جةلجةلووت ئةم مةتاعه چاكه هةر لاييق به حاجي ئةحمةده جووتي پث بكا تاوةكوو چؤن هةردوو لنگي بكا به جووت لاييقي شاني من و شاياني شةئني تؤ نةبوو چاوةكةم چيت پث بصثم چارم نييه غةيري سكووت *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١١) تةخميســي شــثخ رةزا لة ســةرغةزةلي حــافز ، بــؤ هــةجوي مــةلا مةعرووف كاتبي بيدايةت مةعرووفي بث ديرايةت گووت كرده ناو بيدايةت چيت پث بصثم قوذمساغ هةر دوو گونم به دايةت گونمي به تذ شةهيد كرد كثرم ئةكا ريعايةت (زان يار دلنوازم شكريست با شكايت گر نكتةدان عشقي خوش بشنو اين حكايت) مةعرووف كه حيزي وةك خؤي نةبوو له نةسلي ئادةم ئازاري مةقعةدي بوو ، بؤم ذاكشا لة سةر دةم مردم ئةوةند سوار بم ، خؤم كوشت ئةوةنده پيادةم (بي مزد بود و منّت هر خدمتي كه كردم يارب مباد كس را مخدوم بي عنايت) خاشاكي دةوري دوبري لثم بوون به ماري هةيجا كثرم به سةد مةشةققةت ذؤيي ، گونم نةگونجا كثرم له پةشمي پاشي دانةي گوني ترنجا (در زلف پر شكنجش اي دل مپيچ كانجا سرها بريده بيني بي جرم و بي جنايت)
  • 7.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* ذووم كرده سةمتي سمتي ، يةعني مةكاني مةعهوود ئةرزثكي پذ نةجاسةت دةشتثكي شةهوةت ئالوود ذانيم فةرةس چةپ و ذاست ذثگةم نةبرده مةقسوود (از هر طرف كه راندم جز وحشتم نيفزود زينهار ازين بيابان وين راه بي نهايت) دةرمانه سمتي ئةمما نةرمانه وةك بةري دةست هةر مةنزصثكي سةد ميل، هةر ميلة سث سةد و شةست (اين راه را نهايت صورت كجا توان بست كش صد هزار منزل بيش است از بدايت) باوكي پياوثكي چاك بوو، دايكيشي زؤر موقةددةس خؤي پؤشت و داكي خؤگث هةتا خودا بصث بةس بؤ نةختث ئاوي شةهوةت جةرگي بووه به قةقنةس (رندان تشنه لب را آبي نمي دهد كس گويا ولي شناسان رفتند ازين ولايت) (١٢) موديري تةحريرات گزر دوائر اقلامي ارقةسنده دوات مدار اهل قلمدار مدير تحريرات نگفتمت كه حذركن ز تيغ ناطقه ام *ديواني شثخ رةزا تاصةباني فإنّ ناطقتي آفةٌ من الآفات لةبةر عةبا كه جةبةم كردي ئةي فةقيري خودا ئةوه عةباكةتة كثرم به قنگي خؤت و عةبات (١٣) ئةم دةغصه كه تةسليمي دةكا شثخ به هةجيجي نوقساني دةكات هةر له تةغارث ده كةويجي ئةسص و نةسةبت دؤمه له من بووي به هةجيجي بث مروةت و ئينساف و حةرامزادةوو بيجي (١٤) سةرگوزةشتةي خؤي و هةجوي شثخ غةفوور ئةو ذؤژة كه تؤرام و له كةركووك سةفةرم كرد مانةندي عةقاريب له ئةقاريب حةزةرم كرد گةردوون سْنْكي كردم و هثنامييةكؤيه ميواني لةكن مامه غةفووري لةجةرم كرد ويستم كه بذؤم بؤ سةفةري ذؤم به سياحةت نةيهثشت و دووسةد ئةهلي عةمامةي له سةرم كرد دانيشث نة چث، من كچي خؤم مارة دةكةم لثي ئةو تاليبي دونيايه ئةوا موعتةبةرم كرد چورسا له بةرم جوببةوو فيسا لةسةرم فثس نث فثسي لة سةر نام و نة جوببةي له بةرم كرد شةش مانگث بةم ئةفسانه گلي دامةوه لاي خؤي
  • 8.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* نةمزاني ملم بشكث تياچووم ، زةرةرم كرد وةصصاهي دةكةم دةرحةقي ئةو بةصكوو زياتر ئةو كاره كه دةرباري ذةشيدي پسةرم كرد كارم تةذ ئةبث ئةم وت ئةگةر لوتفي ببث مام ئةي لايقي ذيشي به خودا كاري تةذم كرد بؤ موجتةهيدان گةرچي مورةخخةس نييه تةقليد من موجتةهيدم ، هاتم و تةقليدي كةرم كرد ئةي گووي خله بةو لوتقه كه ئةو كردي لةگةص من لةم مةرحةمةت و لوتفه ئةوا من گوزةرم كرد سةد دةفعه گوتم وةختث كه ديم نةخوةتي قةلبي ياذةب كه لةگةص شثخ عةلي بؤچي شةذم كرد هةر دةةوه لاي گةرچي بصث هاتةوه ديسان ئةو خوثذييه بثكاره كه من لثره دةرم كرد باعيسي بةدنامييه عةودةت « ذةزا » هةرچةنده لةم سووكي وو بةدنامييه سةرفي نةزةرم كرد (١٥) له باسي باب و باپيري تا دةگاته خؤي خودا وةختث كه حةزكا بةندةيثكي خؤي بكا خؤشنوود له ذثگةي دوورةوه بؤي دث به پثي خؤي شاهيدي مةقسوود له هيندوستانةوه شةش مانگة ذث تا خاكي كوردستان خودا شثخ ئةحمةدي هنديي ذةوان كرد بؤ مةلا مةحموود مةلا مةحموودي زةنگنه يةعني قوتبي دائيرةي ئيرشاد *ديواني شثخ رةزا تاصةباني له دةوري مةرقةدي هةر دةنگي يا هوو دثت و يا مةعبوود له پاش ئةو ئةرشةدي ئةولادي شثخ ئةحمةد له جثي دانيشت بيعةينه وةك سولةيمان جث نشيني حةزرتي داوود بةصث بابي وةها ئةصبةت دةبث فةرزةندي وا بثنث ئيلاهي سةد هةزار ذةحمةت له قةبري واليد و مةولوود به ذةحمةت چوون ئةوان ، با بثينةوه سةرباسي ئةوذةحمان فيدات بم ئةي نةتيجةي دوودماني ئةحمةد و مةحموود نةتيجةم مةقسةده تالي و موقةدديم شةرتي تةحسيلن ئةوانةي بؤيه ئيجاد كرد خودا تا ئةم ببث مةوجوود ئةمثستاش شثخ عةلي نةجلي كةبيري ساحيب ئيرشادة ئةميش وةك باب و باپيري له زومرةي ئةولياي مةعدوود ش لةو نةسلةيه بيبةخشه ياذةب چونكه قةت نابث « ذةزا » گوصي بث خار و بةحري بث بوخار و ئاگري بث دوود (١٦) كةشوفش كردني بةگ لة بةگ وا بوو كه من ماتم كشي كرد كه من هةستام و ئةو داما و فشي كرد گةهث سةيراني سةر گون بوو گةهث كثر حةقيقةت مستةفا بةگ گةردشي كرد دةبوو باوكي سةگي ناو نايه ئةمما بةگي ناو نا، قوذمساغ ياغنيشي كرد
  • 9.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٧) سةرو و نةي سةرو و نةي چين ، كه لة گةص قامةتي تؤ بثنه نةبةرد شةكةري خواردووه نةي ، سةرو سةري داوه لة بةرد گةر دةليلي وةكوو نوقتةي دةهةنت نةبوايه منيش ئينكارم ئةكرد وةك حوكةما جةوهةري فةرد لثي دةپاذثمةوه ئةي رؤحي ذةوانم تو خودا چييه دةرماني دصم ، پثم دةصث ، لاچؤ دصةدةرد (١٨) ستايشي ئةحمةد پاشاي بابان ذؤژي يةكشةممه كه مةشهووره به ذؤژي پازار من به غار كةوتمه دومبالي كوذثكي بوصغار كوذ چ كؤر؟! لثوي وةكوو لالةيي حةمرا ذةنگين كوذ، چ كوذ؟ چاوي وةكوو نثرگسي شةهلا بيدار ئةهلي ئينساف به خودا ذةنگه چةنةي بشكثنث گةر كةسث بثت و بكا قامةتي تةشبيهـ به چنار له هةمووي سةرفي نةزةر ، سمت و سورينثكي هةبوو نازك و نةرم و لةتيف ، ميسلي تةصاي دةست ئةفشار خذ و مةخرووت و مودةووةر، سپي وو نةرم و دوو نيم هةروةكوو كؤمةصه بةفرث كه شةقي كةي به مشار كه به ديققةت نةزةرم كرده سورثن و كةفةصي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني هةردوو چاوم پةذييه تةوقي سةرم وةك سةگي هار دامةنم گرت و وتم: ( مرحمت ايت الماسم! بويله ياندرمه بني آتش عشقك ايله زار) (چشم جادوي سياهت همه پند است و فريب همه ناز است و كرشمه همه خوابست و خمار) (بني صيد ايتي سنك ديده يهء آهو روشك اي سنك ديده لرك آهوكبي شير شكار) ساعةتث چاك لة سةر سووذةتي نةحسم فكري پثي وتم:(حاجي بابا گيت ايشينه ياغمه مي وار! صاچمه ، لاقرديلرك حاصلي يوق ،گيت ايشينه) آقچه سز ايتمه صاقن آرزوي بوس و كنار) من كه يةك پارةيي جصقم له ئةزةل شك نةدةبرد پثم وت: ايشته كمرمده دولودر يوز دينار بن بيوك ذات شريفم ، وكلا خواجه سييم طانيور بنده كزي جملهء شاه و خونكار ئةلغةرةز هثنده درؤم كرد و فسوونم بؤ خوثند كةوته دووم هةروةكوو دووي گورگ بكةوث بةرخي هةژار موختةسةر خؤشه قسه بردمه مةنزصگةهي خؤم گرتم و خستم و لثم برد و گونم كرد به چوار
  • 10.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مؤصةتم ساتث نةدا ئةو شةوه تا وةختي سةحةر كاري خثرم به مةزةنده گوزةري كرد له هةزار وةختث سبحةينث كه داوثني فةلةك ئةتصةسي بوو هةر لة جث ذاستةوه بوو دامةني گرتم وةكوو خار چنگي وةك پةنجةيي شاهين له يةقةم قاييم كرد دةستي كرده جةزةع و ناصةوو هاوار هاوار زةبتييةي ئةهلي مةحةلله هةموو جةم بوون له سةرم پرسيان: مَا الْخَبَر؟! ئةي زاهيدي سالووس شيعار پثم وتن لةم كوذه بوصغاره بپرسن كه له من چي دةوث بؤچي دةناصثنث وةكوو هةوري بةهار چاكي كرد پةردةيي نامووس گوتي:"سيكتي بني، ويرمدي پاره سني بويله مي قانون كبار؟" ديديلر:" حاجي افندي چوجوغك آقچه سني وير سر كه فاش اولذي دها فائده ويرمز انكار يوقيسه آقچه ك اگر مهلتك اوچ گون اولسون حقني اوچ گونه دك ويرمليسين اي غدار ئةمه دوو ذؤژه كه حةيران و پةرثشان دةگةذثم كثم هةيه غةيري وةلي نيعمةتي فةرخونده شيعار يةعني هةمنامي نةبي حةزرةتي ئةحمةد پاشا فةخري دين ، كاني حةيا ، بةحري كةرةم كوهي وةقار مةدحي ئيحساني بكةم، عةدصي بكةم فةزصي بكةم *ديواني شثخ رةزا تاصةباني به خودا خاريجه ئةوسافي حةميدةي له شومار كةفي زةذبةخشي كةوا مةنبةعي دوذذ و گوهةره ميسلي بةحرث كه نة ساحيلي هةبثت و نه كةنار تةبعي جةوواد و كةريم هةر وةكوو قائاني دةصث (زر به قنطار همي بخشد و اشتر به قطار) تا وةكوو دةوره بكات و بگةذث چةرخي فةلةك زةفةر و فةتحي قةرين، بةختي موعين،تالعي يار ذةئيي تؤ باعيسي تةنزيمي ئوموراته بةصث بؤ كورةي عالةمي ئيمكان بووةته قوتبي مةدار (19) ئازاريي عةشرةتي تاصةباني بارةكةصصا ئافةرين ئةي عةشرتي نوسرةت شيعار مةردي مةيدان شثري جةنگاوةر هوزةبري كارزار چوار عةشيرةت؛كاكةيي و وةند و جةباري و داوده ئيتتيفاقيان كرد و هاتن چوار سةد و پةنجا سوار هةر به ئةووةص حةمله چةندتان گوشت و چةندتان سةربذي چةندي كةشيان لث بة جث ما، بوونة توعمةي موور و مار ئثستةكةش لةو دةشته شةذيانه لةسةر لاشةي ذزيو كةركةس و شاهين و گورگ و مامةذثوي و كةمتيار بةيني بةينةصصا عوبةيدي قيلةتةن كارثكي كرد هيچ كةسث نايكا مةگةر حةيدةر بة زةربي زولفةقار هةر سوارث فيرقةيثكي ذاذفاند و دايه پثش
  • 11.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* كةوته سةر كوثخا مةخؤل عةبدولوةهابي نامدار لثي خوذي وةك شثري غوذذان ،سا مةذؤ ، ذاوةسته بؤم ئةي تصيشي دايه ذثزاورت به ريشي" يادگار" چةكمةيث سووري له پثدا بوو به جارث زةردي كرد تس له ملثون تثپةذي كرد، تذ گةيشته سةد هةزار يةك له يةك ئازاترن، تةعريفي كامثكتان بكةم دةك فيداي دةست و تفةنگت بم سولالةي شثخ ستار شاسوارثكي وةكوو تؤمان هةبا باكمان چييه تؤش له حةققةتدا سوارثكي وةكوو ئةسفةنديار ئةم قسانه گشت مةجازن گةر حةقيقةتتان دةوث بةزلي نان و هيممةتي پيرانه بؤتان كةوتةكار جائيزةم مةتصووبه ئةم مةدحةم به خؤذايي نييه م گةر هيچ نةنثرن يا ستار! « ذةزا » هورتمانيش بث (٢٠) هةتيوثكي سنةيي دوثنث شةو بؤ دةفعي حاجةت چوومه حةممامي غةفوور سادة ذوويثكي تيابوو سمت و ساقي وةك بلوور جث به جث هةر وةك موهةنديس دامة بةر مةددي نةزةر هةر له تةوقي سةريةوه تا نووكي پةنجةي خوار و ژوور وةك سةگي برسي به حةسرةت سةيري دووگي مةذ بكا سمتي سيمينيم به چاو گرت تثي فكريام دوور به دوور عاقيبةت شةوق و هةوةس پةردةي حيجابي پارةكرد *ديواني شثخ رةزا تاصةباني خؤم كوتا دثوانه ئاسا بؤ سةراپةردةي حوزوور هةركه فةرمووي مةردمي شاري سنةم، يار بابلم هاته گةردش بث تةوةققوف وةك عةموودي لةندةهوور (٢١) هةجوي كاكةيي بابان باشنده بر باطمان يشيل وار إمام القوم في تقسيم شلوار هةتانه هةروةكوو بيستوومه بةزمث له ساصثكا شةوث ياراني ديندار دةبةستن حةصقةيث وةك عيقدي پةروين له جثگايثكي خاصي ( َ ليْسَ دَيّار) به چؤكا دث قوتةي مل نثركه كاردوو وةكوو بولبول ئةخوثنث وةعز و گوفتار دةخوثنث مةرسييةي مالوسي مةحرووم يةكانةي گون ذةش و گاحؤلي شاخدار وةكوو باران به كلكي پيره سةگدا به ذيشيدا دةچؤذث ئةشكي خوونبار لةپاش ئيكمالي ذةسم و ماتةم و شين وةذين دةس پثدةكا وةك كةلبي هةوشار مةعازةصصا، دةصث :"يا آيها القوم!" درؤيه حةشر و نةشر و جةننةت و نار لةگوث مةگرن قسةي ئاخوندي سونني
  • 12.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* به ئاشووبن مةلاي سةر لنگة دةستار غةرةز لةم جرت و پرت و فاك وفيكه ئيتاعةي ئةشقيا بؤ دةفعي ئةشرار مةزهةبثكه بث گرث و قؤرت « حولوولي » ذثگةيثكه ذاست و هةموار « تةناسوخ » بيحةمديللا نةما كاك ئةحمةدي شثخ زةهاوي مرد و گؤذي گوم بوو چاومار ئةگةر بث شثخ عةليش دةفعولبةصابث ئيتر دنيا دةبثته عةيني گوصزار بمثنث يا نةمثنث چي لةدةس دث كةي هةرزه گوفتار؟! « ذةزا » به تةﻧﻬا شثخ ئةگةر مشتةو مشاريش بث زماني عيلاج ئةكرث به مشتث پذ لةدينار بةديناري عيلاج كةن يا به سمتي بلوورين كوودةكثكي ساده ذوخسار عةزيزان مةزهةبي ياراني جةم جةم لةسةر سث ذوكنه: ئةووةص تةركي ئازار دووةم ئيكرامي زةيف و شةرتي ساليس لةهةردوو عومدةتر كيتماني ئةسرار ئةمانةش جومله پةشمن ، ئةسصي مةقسةد چوارن پثت بصثم ئةي پيري هوشيار شكستةي جةوز و تووصي سةوز و كةصبةي بةرازي بؤز و كةصبةي خووگي مردار *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ئةگةر دةرچث لةسةر ئةم دينه ذؤحت دةچثته قاصبثكي شؤخ و نازدار زةعيف بث خوانةخواسته ئيعتيقادت به ئايين و به ئةركان و به ئةتوار نةكةي تةرسث به ذيشي خةلفه باپير نةدةي گانث له ذثگةي باوه يادگار شياكةي گاوي حوول نةگري له ذيشت نةچيته ژثر كولثني دايه ذثزوار قةپؤزت دانةپؤشث بةرسمثصت بةسةر ملتا نةيث وةك ياصي كةمتيار لةقيبلةي (موستةفا) ذوو وةرنةگثذي لة ذثگةي شةرعدا نةمري گوناهكار له پةشمي ذيخناكي بةر سمثصت ئةذثسن سةر كةلة و دةسبةند و هةوسار كه مردي نةقص ئةكا ذؤحي خةبيست له ئينساني دةچثته شكصي سةگسار وةرن ياران شةوي ميعاده ئةمشةو له پث دةرپث فذث دةن يار و ئةغيار شةواصي زةرد و سوور وةك خةرمةني گوص لةسةر مافووري زةذ ذؤكةن به خةروار شةواصي خامةك و زةذبةفت و خارا لةسةر يةك دابنثن وةك ماصي توججاذ كةنيز و خانم و خاتوون و خاديم
  • 13.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* فةقير و مونعيم ودةرويش وسالار نةديم و نؤكةر وئاغا و ئةفةندي لةدةوري دانيشن وةك خةتتي پةذگار لة نةزمي بةزمي جةم ساقي بگثذث شةراب و لث بدا موتريب لة ميزمار نةبيز و شةربةت و نوقص ومةزة و مةي دةف و تةمبوور و ساز و بةربووت و تار دةبث ئةم بةزمة هةر بةم نةزمة بذوا هةتا دوو حيسسة ذابوورث لة شةوگار كة دنيا بوو بة ذووي قة يماسي زةنگي سرةي بةش كردني شةصوارة ئةمجار بةقورعةي مة عدةلةت يةكسان بةشي كةن مةپرسن ئةقرةبا و قةوم و كةس و كار مةپرسن دايك و پوور و خوشك و خوارزا لة ژثر كوركةي بةرن ب ثقةول و گوفتار بة قةولي باوة باوة و ميرةميرة ميسالي كثر و قوز هةروةك كون و مار بة شةرعي مةزدةك و ئاييني بابةك دخوولي جائيزة ئيسمي كونادار (فهبوا سادتي للوطء و النَّيك لَقَد علَّمتُكُم تَقسيم شَلْوار) چرا پف صي كةن و شثرانة هةستن شةقث هةصدةن لة پةردةي عيسمةت و عار *ديواني شثخ رةزا تاصةباني سةرو دةرپث بةرن بث فةرق و تةمييز مةپرسن ئةقرةبا و قةوم و كةس و كار شةواصي هةركةسث بةر هةر كةسث كةوت تئيتر فةرقي نةكا بيگرثته بةركار كةئةم وةعزةي تةواوكرد پيره ئاخوند ئيتر هةر پف له شةمعة و تف له حةيتار ئيتر هةر ئةتكي دينة و كةسري نامووس ئيتر هةر تةركي شةرم و عيففةت و عار ئيتر هةر لنگ ئةبثتة لام ئةلف لا ئيتر هةر كثر دةبثته باسكي هاوار ئيتر هةرگوممةزةي سمته دةسووذث به سوورةي سةرخذا وةك چةرخي دةووار ئيتر هةر لث بذين و لث خوذينه بةره و ژوور و بةرةو ژثر و بةرةو خوار ئيتر هةر دايكةپيرةو هةصئةنيشث به كةللةي كثرةوه وةك ورچي سةردار ئيتر هةر پاوةنةي زيوةو زذةي دث لةبةر كوت پثوةدان دةخشث له ديوار ئيتر هةر خةپلةيه وةك جاوي گازر بة مةترةق دةيكوتن ساداتي ئةبرار ئيتر هةر جثگه ماچةو خوثن ئةوثستث لةسةر گؤناي سپي وةك سثوي خونسار ئيتر هةر ناوگةصي خووباني بيكره
  • 14.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* لة خوثندا سوور دةبث وةك بةرگي گوصنار ئيتر هةر كثره وةك پةيكاني گؤشتين بة ژثر بنيا دةچث وةك پةذذي سوفار ئيتر يا خوا نةسيبي دژمنت بث بريني نثزةوو نووزةي بريندار تسثكي كةند بة ذيشي سةي براكه تذثكي دا به يادي باوه يادگار مناصث لةو شةوة پةيدا بث لايان ي موختار « رثزوار » و « سةييد » دةبثتة له وةسفي كاكةيي گةر سةرفي عومرم بكةم ، ناكةم بةياني عوشري ميعشار عةموودثكم هةيه وةك تووصي داوود كوتامه ژثر بةلؤكةي دايه ذيزوار (٢٢) كثر كه هةستا نه له بثگانه دةپرسث نه له خوثش گورزي خؤي هةر دةوةشثنث چ لةپاش و چ له پثش هةمه كثرثكي قةوي، هثند به كوني تةنگا چوو سةروچاوي هةموو زامداره ، پةراسووي هةموو ذثش تا ملي غةرقه له چةرما ،وةكوو سيواكي مةلا پرچي ئةفشانه لةسةر پشتي ملي وةك دةروثش پاصةوانثكي قةوي قؤصه له ملبازيدا مةحكةمه ذيشةوو بثخي وةكوو شاخي گامثش *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٢٣) شثخ محةممةد عةلي و چةند نةفةرث چووينه ئوجاغ گشت به كةيف و بة نةشات و به سروور و به دةماغ گةرچي چةند ذؤژث بوو تةعليمي تفةنگ بازيي ئةكرد رؤستةم ئاسا چووة پارثز لة يةكث تيتلة بيجاغ هةركه ئةنگاوتي وتم دةك دةس و بازووت نةذزث هةركةسث پثت نةصث ذؤستةم تةرةسةو قوذمساغ (٢٤) ستايشي شثخ ستار سپاي غةم دةورةيان دام دةس به مةترةق لةپاش تةشريفي تؤ داميانه بةر شةق تةعالةصصا، له جةللادي فيراقت دةذثژث بث موحابا خوثني ناحةق مةپرسة بؤ له هيجرانت نةمردم كه من سةگ مةرگم و گيان سةخت و دص ذةق كه زينيان خسته پشتي ماينه ذةشكوثت گةذا چاوم له تاوان زةرد و ئةبصةق له شةوقي تؤ وةكوو مةنسووري حةللاج خورووسي تةبعي من ئةي گوت:(انا الحق) لة بةزمي خوسرةواندا يةك زةمانث مورةخخةس بووم وةكوو دةستووري موتصةق ئةمثستاش تاقةتم تاقةو پةرثشان
  • 15.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* خورووسم ئةخرةسةو، حاصم موفةششةق لةبةر هةيواني مزگةوت ئثسته بث تؤ وةها دثم و دةچم وةك حاجي لةقلةق ئيلاهي عومر و جاهت بةرقةرار بث عةدووت هةر سةرنگوون بث، خؤت مووةفةق « حةبلول مةتينه » سمثصي شثخ ستار وةحيي موسةددةق « ذةزا » كةلامي شثخ (٢٥) ئةگةر جارثكي تر بچمةوه كةركووك بةم حاصه ئةگةر جارثكي تر بچمةوه كةركووك مةعلوومه به مةردي نةذواوه لةسةرم تووك بؤچ بچمةوه كةركووكي قوذمساغ كه لةگةص من ئةهلي هةموو ناسازه وةكي ئاوي حةمامووك پثم خؤشه لةبةر جةوري برا و لؤمةيي ئةقوام سةد جار له غةريبي بكةوم، موفليس و مةفلووك ذؤژث به مورادي منيش ئةصبةت دةگةذث چةرخ ئةم ميچه قةراري نييه ، گاهث جگه گةهـ بووك شاهي كه نةبث ذادةبوثرين به گةدايي بؤ ئةهلي قةناعةت له پصاو خؤشتره داندووك شةش مانگه زياتر كه لةپاش مةرگي پدةر، من مةغدوورم و مةزصووم و جةفاديدةوو مةهتووك تا ساكيني كؤي مامه غةفوورم وةكوو فةغفوور *ديواني شثخ رةزا تاصةباني كيسةم پذه داييم له زةذ و ليرةيي مةسكووك پابةندي خةلايق نييه تةبعم وةكوو خةصكي بث كولفةتم و ذةندم و سةيياحم و سالووك من خواجةيي ئةحرارم و ئامثزشي دنيا هثشتاكه نةمي كردووةته بةندةيي مةملووك وةك (لاميع)ي شاعير نييه ئثستث له جيهاندا سووك « ذةزا » شيرين سوخةن و قانيع و خؤش تةبع و (٢٦) هةجوي شوكري پووره شوكري بةسيه با نةتگثم و سمتت لةق نةكةم دايكه كثرخؤرت هةواصةي سووري سةر ئةبلةق نةكةم نييةتم بوو دةفعةيث خؤمت پيادةم باز وتم نةقسه بؤ ئةمسالي من با گوث له هةر ئةحمةق نةكةم من كه شةهبازي شكارئةندازي شاهيم پث دةصثن حةيفه با ئاهةنگي جةنگي سةرگةذ و لةقلةق نةكةم تؤ به جارث وةك ژني فاحيشه پثت لث هةصبذي نةء ، وتم خةيري نييه، چاوثكي گةر لث زةق نةكةم حيزه! ساخؤت بگره، تا بؤت بثمه مةيداني مةساف شةرته هيچت پث نةصثم تا بن گونت نةستةق نةكةم كؤنه حيزي شاري بةغدا! لثم حةرام بث شاعيري گةر كوزي خؤشكت وةكوو ئةيواني كيسرا شةق نةكةم م به فةردث گا خوا ذؤحم بةرث « مةستي » هةر وةكوو
  • 16.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مولحيدي كافرمةزةب گةر تؤش به ئةو مولحةق نةكةم من دةزانم كث له خشتةي بردويي ئةمما چ سوود؟ سةييده، سةييد قسةي سووكي دةبث دةرحةق نةكةم پثي بصث با مونتةبيهـ بث ، تؤش گةن و گوو بةس بخؤ با سلثماني به جارث كافري موتصةق نةكةم دا، ورچه كوثر! « ذةزا » عةهده كردوومه له خزمةت شثخ نةي خةمه ناولنگي دايكت، تا لة تؤي ئثرةق نةكةم (٢٧) من بة ئاشووبم، بةجارث خان و بانووتان ئةگثم ئيبني مة شهوورتان دةييووس و (پياوي) بةد خووتان ئةگثم هةر لة كوذ تا كچ لة ساصي سةد هةتا دووتان ئةگثم يةك بة يةك هةمساية كاني دةوري خانووتان ئةگثم حةوشةووكؤصان و بير و دار و پةردووتان ئةگثم شةرتة هيچي دةر نةكةم تاكوو كةنووتانيش ئةگثم باوكي مةعلوومت نيية لةعنةت لة زاتت هةي تةرةس گوو به گوثي دايكت چوزانم داية بةر كث پثش و پةس؟ (٢٨) ئالي بةبه سائيل به غينا نائيل ئةكا ب ةخششي كةمتان ئالي بةبة ياخوا نةذزث دةستي كةرةمتان *ديواني شثخ رةزا تاصةباني هةرچةند بة مةسةل خةنجةري ئةصماسة زبانم نابذث قةد سةري موويث لة ئةداي شوكري نيعةمتان گيرفاني گةداي كردووةته كاني جةواهير ئيكسيري نيساري زةذة شاباشي درةمتان ئثوةن بة حةقيقةت مةليكي ميللةتي كوردان شايانة زيارةت بكرث خاكي قةدةمتان ئينكاري حوقووقيان لةسةر ئةم ميللةتة ناكرث ئابائي فةرةيدوون فةذ و جةمشيدي حةشةمتان (٢٩) شثخ عةليي تاصةباني بثگانه هةموو ساحييي جاه و جة بةذووتن بثچارة براي شثخ عةلي موفليس و ذووتن ئةي شثخ عةلي وا چاكة وسووقت بة برا بث باوةذ مةكة بةم خةصقة كة وةك توولة لة دووتن قةومث كة لة عةهدي پدةرت حةلقة لة گؤش بوون تةحقيق بزانة بة خودا جوملة عةدووتن ذةحميان نيية دةربارةيي تؤ، خزم و ئةقاريب موشفيق ترة بثگانة لةمانة كة عةمووتن نادان و قوذمساغ و نةزانن كة ئةمانة گاهث لةسةما گاهث لة سةيري مةلة كووتن ئةم تةكيةنشينانة چ دةروثش و چ سؤفي هةرچةندة بة دص موشتةغيلي زيكر و قونووتن
  • 17.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* وةك حاجي لة مابةيني سةفا و مةروة بة تة عجيل بؤ لوقمة ئةمانيش بة مةسةل يوونس و حووتن « لاميع » جومعانة بذاوة به خودا موفليسة نث پووصي حةمامي هةية نث پارةيي تووتن (٣٠) كچي حةسةن كةنؤشةن حةسةن كةنؤشةن، حةسةن كةنؤشةن ئينة كناچةي كةنؤشةن كةللةش شصةقياو ناوگةصش بؤشةن كوناي قيرينش داييم وة جؤشةن كوذكةش دثوانةي كة صپووس نة دؤشةن بةلؤكةش لؤلؤن چوون گةدةي مثشةن دة لؤن هةر لؤيث سةد كثر نة تؤشةن وثنةي هةر وة فاص هةر وة خرؤشةن پةي كثرث قةوي خةيلث پةرؤشةن بؤس و كة نار و خةصوةتش خؤشةن (٣١) ئةم ساده روخانة ئةم ساده ذوخانة لة مةلاحت كة تةمامن دةورت كة دةدةن، تةفرة مةخؤ، قةت مةصث رامن گةهـ دؤست و وةفادار گةهث دوژمني خونخوار دص نةرم دةبن گاهـ و گةهث سةخت كةلامن *ديواني شثخ رةزا تاصةباني عاجز مةبه ـ نةك بؤ تؤ ـ وةفايان نيية بؤ كةس مةعلوومة كة ئةم تاقمة وةك تاسي حةمامن (٣٢) شين بؤ سةرداري ئاكؤ ذووخاندي گةردشي گةردون له هةرجث ئاستانث بوو سوتاندي چةرخي دوون پةروةر له هةر كوث ئاشيانث بوو پثچاثةوه گةردوون « طَيِّ سِجّ ِ ل لِلْكُتُبْ » وةكوو لةهةر ميهمانسةرا ئاساري سفره و نان و خوانث بوو به حاتةم گةر بكةي تةشبيهي ئةم ئاغايه ، بث عةقصي كه فةرقي ئةم له گةص ئةو، ئاسمان و ذثسمانث بوو درثغ بؤ خانةداني مارف ئاغاي سةروةري ئاكؤ كه جثگةي عةيش و عوشرةت ، مةنبةعي ئةمن و ئةمانث بوو كةيومةرسي دووةم ، جةمشيدي ساني، خوسرةوي ساليس سولةيماني زةمان، ئيسكةندري ساحثبقذانث بوو شةوي وةك زوصفي يار و ذووي حةسوود و بةختي من تاريك لةگةل دةيجووري يةلدا وا حيساب كه تةوئةمانث بوو به نامةردي شةهيديان كرد، وةكوو حةمزةو عومةر، دوژمن موراد ئاغا كه ذؤژي جةنگ و دةعوا قةهرةمانث بوو كةسث ئةم سةروي ذةعنايةي له پث خست گةردني بشكث چ زيبا سووذةتث ياذةب ، چ شيرين نةوجةوانث بوو يان بؤيه ناو نابوو له وةختي بةخشش و ئينعام « موراد » لةبؤ باني موارد دةستي كةريمي نةردةبانث بوو
  • 18.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* لةحةق شثخ و مةلا و دةروثش و سؤفي و سائيل و سةيياح وةكوو حاتةم ، شةفيق و دصنةواز و ميهرةبانث بوو ئوممثدي ئاسايش !« ذةزا » ئيتر نةتبث له موصكي ذؤم له پثش ئةم كارةدا هثشتا ئومثدي پارچه نانث بوو (٣٣) دارولمولكي بابان له بيرم دث سولةيماني كه دارولمولكي بابان بوو نه مةحكوومي عةجةم ، نه سوخرةكثشي ئالي عوسمان بوو لةبةر قاپي سةرا سةفيان دةبةست شثخ و مةلا و زاهيد مةتافي كةعبه بؤ ئةربابي حاجةت گردي سةيوان بوو لةبةر تابووري عةسكةر ذث نةبوو بؤ مةجليسي پاشا سةداي مؤزيقةوو نةققاره تا ئةيواني كةيوان بوو درثغ بؤ ئةو زةمانه، ئةو دةمه ، ئةو عةسره ، ئةو ذؤژه كه مةيداني جريدبازي له دةوري كاني ئاسكان بوو به زةربي حةملةيث بةغدايي تةسخير كرد و تثي هةصدا سولةيماني زةمان ـ ذاستت ئةوث ـ باوكي سولةيمان بوو عةرةب! ئينكاري فةزصي ئثوه ناكةم ئةفزةلن ، ئةمما سةلاحةددين كه دنياي گرت له زومرةي كوردي بابان بوو قوبووري پذ له نووري ئالي بابان پذ له ذةحمةت بث كة باراني كةفي ئيحسانيان وةك هةوري نيسان بوو كه عةبدوصصاهـ پاشا لةشكري واليي سنةي شذكرد ئةو وةخته عومري پثنچ و شةش تيفلي دةبستان بوو « ذةزا » *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٣٤) له وةختي زةرفثندا ئةي مةلا تؤ قةت تؤ له زةرفثندا وةها خثرا نةبووي يا له حيزيي بةختي من يا مؤرةكةت مووي پثوه بوو حاص له سث خاصي نييه تو خودا به ذاستي پثم بصث مووي سمثصت يا بةرت يا كلكي يابووي پثوه بوو وا دةزانم مووي ذزيوي پثستي دةبباغخانه بوو چونكة ئاساري كةتير و جةوت و مازووي پثوة بوو پةشمي پاشت بؤ مةزندة چونكة وةختي ذوژهةلات ديققةتم كرد دةور و پشتي زةرفةكان گووي پثوة بوو مووي سةگي گذوثش وةها نابث بة تةخمين سةد هةزار ذشك و ئةسپث و كثچ و كةهلة وكرم و كذنووي پثوة بوو ئةلغةرةز دووپشكي ذؤحم چوو لة ترسان ئةو شةوة هثندة دووپشك و هةزارپث و مار و مثرووي پثوة بوو قاوةچي ذووي سينيةكةي هةرچةند بة نينؤك هةصكذاند قةلعي ئاساري نةكرد هثشتا بةشي تؤي پثوة بوو زؤر نةما بوو بؤني سةرگين بمكوژث ،وا تثدةگةم تووكي بن كلكي كةر و بارگيري مردووي پثوةبوو داوةكةي موويين و گوويينت به كاري هيچ نةهات گةرچي هةرلايث دووسةد ئةفسوون و جادووي پثوه بوو
  • 19.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٣٥) و كلكي حةسةن هةمزة « ذةزا » نينؤكي شثخ حةسةني هةمزة لةسةر"شةم "كة چيية تةفسيري دةست بة شمشثر لة گةصم ساحيبي دةعوا دةرچوو من وتم ناخوثنث شثر، ئةو وتي كلكي شثره لة سةرئةم لةفزه بةسث شؤذش و دةعوا دةرچوو گرةوم كرد له گةصي ، چووم و كتثبم هثنا ناخوني من نةبوو كلكي حةسةن ئاغا دةرچوو (٣٦) پاسي تازه دةنگي بةزم و سازه ئةمذؤ تثمگةيثنن چي بووه وا توجاذ و نةوكةر و ئاغا دةماغيان گرتووه؟! كاتيباني دائيرةو مةئموورةكاني زي شةذةف زؤر به كةيف خؤشي ئةبينم خةصقه چيتان بيستوه؟! بث عةبا شان داچةقاو مل حيزةكاني مةملةكةت وا دةذؤن و دثن، نازانم چييان لث ون بووه چوونة كن خواجة مووشث، خؤي و ئةتباعي بةكةيف حةزرةتي مةبعووسي ئةكرةم دةستي يةكيان گرتووة فايقي تاپؤ ،حةمةد بةگ با موديري تانجةذؤ *ديواني شثخ رةزا تاصةباني مةزبةتةي نامووسي خؤيان بؤ حوكوومةت ناردووة حاكمي سوصح ،غةفوور ئاغا،جةنابي بابلث فرسةتة هاوار ئةكةن وا پاسي حيزي دةرچووة ناگةهان جاذچي نيداي كرد ئةي ئةهالي موعتةبةر بثنةوة وا مؤدةيةكي تازةتر پةيدا بوو (٣٧) دلبةراني كؤيه شاري كؤيه كه لةبالةب له بوتي غونچه لةبه گةر فةلةك لثي بگةذث مةنبةعي عةيش و تةرةبه دصبةراني به مةسةل هةر وةكوو ئةشعاري منن كامي لث ئةگري ئةبثژي ئةمةيان مونتةخةبه غارةتي عةقصي مني كردووه زيبا سةنةمث عاريزي ذةشكي قةمةر ، قامةتي نةخلي ذوتةبه نةوزةر ئاسا وو فةرةيدوون سيفةت و سةلم ذةوش شثرمانةند و سياوةش وةش و خوسرةو لةقةبه عاريز و غةبغةب و ذوخسار و زةنةخدان و لةبي نازك و تورفةوو زيباوو بةديع و عةجةبه دصبةر و زةذكةمةر و جيلوةگةر و عيشوه فرؤش سةروي سيمين بةدةن و شاهيد و شيرين لةقةبه زاصم ودصشكةن و دؤست كوژ و خةسم نةواز عيسةوي دين و موغ ئايين و فةذةنگي مةزةبه سثوي داناوه له ژثر لثو ، كه ئةمة گؤي زةقةنه
  • 20.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* زيوي خذ كردووه وةك گؤ، كه ئةميشم غةبةبه كافره نةيدا و وتي: « ذةزا » خواستي لثي ماچث ئةي خودا لةم كوذه شثخ زادةيه چةند بث ئةدةبه (٣٨) هةجوي ماينةكوثت ماينه كوثت جاران كه دةتوت ذةوتي، ذةوتي ئاهووه ئثسته هةستاني لةسةر ئاخوذ به ياهوو ياهووة قةت له يةك قسناغ كةمي جؤ نادةمث هثشتا لةذه ساص دوانگزةي مانگ سواري نابم و هةر ماندووه عومقي چاصي مةقعةدي بث شك مةسافةي قةسر ئةبث درزي دةروازةي كوزي، لؤچ لؤچ بةسةر يةكدا چووه گةر به ئاوزةنگي پةراسووي ئةم سةر ئةو سةر هةصدذم هثنده نابزوث بزانم ماوه يا خؤ مردووه خاوةني پثشووشي نازانث كه تةئريخ و سةنةي چةنده؛ ئةمما من له پيراني قةديمم بيستووه وةختث نادرشا هوجوومي كرده سةر ئيقليمي ذؤم تازه گؤيا ئةو له كوز دايكي خورووجي كردووه (٣٩) هةجوي شثخ غةفووري مامي مامةكةم قةحبةژنه دةوصةتي شةددادي هةيه تالعي ذةهبةر و بةختثكي خودادادي هةيه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني دوو سث دثي داوةتث سوصتان به ئيتعامي تةعام هةر يةكثكي به قةدةر خةزنةيث ئيرادي هةيه چ فرووش و چ زورووف و چ زةياع و چ عةقار لة هةموو جينسه مةتاعث سةد و هةشتادي هةيه ئةم هةموو گةنج و خةزثنةي هةيه هثشتاكوو تةرةس نه هةواي جود و نه مةيلي كةرةم و دادي هةيه ذةسمي ئاباني كيرامي بووه ئاساري سةخا نه له ئاباني حةياوو نه له ئةجدادي هةيه گةر سةر و ذيشي پياوانةيه باوةذ مةكه پثي باتيني جوولةكة وو زاهيري زوههادي هةيه خؤي بةهةر سووذةت ئومثدي كةرةم پثي هةيه، ليك ذقي زؤرم له ذةشيدي كوذي گةووادي هةيه ذةنگي كةر ، دةنگي بةقةر، هةيئةتي سةگ ، خوويي چةقةص چاوي كوثر ، مةخزةني كثر ، مةقعةدي پذ بادي هةيه زيكر و ئةورادي لة سةر كثر و زةكةر مونحةسيره سةيري ئةو حيزه قوذمساغه چ ئةورادي هةيه تف له كوز داكي، لة لاي خؤي كوذي هثناوةتة دةر گوو بة ذيش بابي، لةكن خؤي ئةميش ئةولادي هةيه ئةمه گشت باوكي سةرمةشقي لةبؤ داداوه سةربةخؤ ساليكي ذةهذةو نييه، ئوستادي هةيه له گرووهي حةرةما كارةكةر و داييك و خوشك فاتم و عاسم و ئامان و پةريزادي هةيه شةو و ذؤژ چةپصة بةكوز لثدةدةن و هةصدةپةذن
  • 21.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* فةرةجيان تاب و تةبي كوورةيي حةددادي هةيه بث حةيان جومله، خوسووسةن ژنه سووزانييةكةي ذةوشي دثصةسةگ و قةحبةيي بةغدادي هةيه من له كةركووكةوه دثنثته كن ئةم قةحبه ژنه لةگةصم خةسمة فةلةك، نييةتي بث دادي هةيه « ذةزا » كووني وو حيز بووه مانةندي ذةشيد تةبعي هثند لةبةر جةوري فةلةك خاتري ناشادي هةيه (٤٠) له داخت ئةمه ساصثكه وه يا دووه !« شوكري » كثرم نةخؤشه، حاصي پةرثشانه، كةوتووه جارث بپرسه موخليسةكةت چؤنه، چؤن نييه؟ مةحسووبه كؤنةكةت ، عةجةبا ماوه، مردووه؟ كوشتةي فيراقي تؤيه، عيلاجي ئةگةر نةكةي ئؤباصي بةو ملةت كه دةصثي نثركه كاردووه عةمدةن ئةصثم نةخؤشه، موراعاتي تؤ دةكةم وةرنه دةمثكه ذؤحي به جةننةت سپاردووه گةر من درؤ ئةكةم ئةوه دايكت بپرسه لثي يايه به دةستي خؤي كفن و دفني كردووه شانة و خةنة و حةمامي حةرام كردووه له خؤي پاش ذةحمةتي ، حةرامه له من ، سوثندي خواردووه ئثستةش كراسي چصكنه، ناولنگي كوصكنه وةك دثوةصووكة تووكي بةري بستث هاتووه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني يايه ئةگةر سةگرمه به ژثر كوذكةيا بچث هةروا دةزانث لاقة مةلثكي پياچووه يايه كه مةعبةري دوبري و دثهليزي كوزي ياتاغي ئةشقيايه ، گوزةرگاهي ئؤردووه شيعرث كه تؤ به چاكي دةزاني شياكةيه نةزمث كه تؤ بةياني دةفةرمووي گةن و گووه هةر وةك تسث كه جةوهةري خؤي دةربخا به با نامووسي خؤت به شيعري سةفيهانه بردووه « شثخ ذةزا » بةم شيعره بثفةذانه نابييه زةحمةت مةكثشه ئائينه كاريي ئةرةستووه ( ٤١) كةصةشثري نةقيب ئةو به هةيئةت كةصةشثره كه به هةصمةت شثره كةرةمت كردووه بيستوومه دةسا بينثره دوو مريشكيشي له گةصدا كه فريشكي نةكةوث خرتي چةند ساصةيه ئةصبةت به مريشكان فثره بارةكةصصا! حةسةن ئاغاي كوذي مةحموودئاغا كةفي فةييازه ، دصي واسيعه ، چاوي تثره نه وةكوو شاري سولةيمانييه ، كؤيه به كةرةم نة وةكوو تاووق و كةركووكه نةوةك هةولثره ئةو هةموو شيعره كة ناردم كةصةشثرثكي نةنارد جةددي ئةعلايه ، نةقيب زادةيه ، خؤي بث خثره
  • 22.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* دؤستان ئةم كةصةشثره وةكوو تةعريفي ئةكةن لازمه ئةم نثرةكةيه ، ئةو نثره « ذةزا » بؤ هةديةيث گةر له تةذةف دؤستةوه بث شوكري دةكةم پثي ذةزامةندم ئةگةرچي تةرةفثكي كوثره قافيةي تةنگه نةزيرةي مةكه شاعير زينهار ئةوي لةم قافيه بؤت ماوةتةوه هةر كثره (٤٢) كاكه جافي كوري كةريم ئاغا شيرين وةكوو خوسرةو پسةري هورمزه جافه چاو مامزه ، لثو قرمزه ، ئيمان سزه ، جافه چاوي ذةشي فةتتاني وةكوو شةبذةوي عةييار دين و دص و ئيماني دزيوم ، دزه ، جافه بورهانه لةسةر قودرةتي حةق، ئايةتي حوسني بؤ دةعوةيي ئيسباتي خودا موعجيزه جافه ئاشووبي جةهان ، فيتنةيي ئافاته نيگاهي يةك نةفسه ، جةهانث له دةسي عاجزه ،جافه بؤ كةشمةكةش و عةربةده موژگاني سياهي وةك لةشكري تةيموور و سپاي جةنگزه ، جافه بؤي بووةته بةندةيي فةرمان « ذةزا » تةنيا نه فةرماني لة سةر شاهـ و گةدا نافيزه ، جافه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٤٣) دةوصةمةندي ساحثب پاره خةبةر چوو بؤ ميره سووره قوربان شثخ ساصح مةغدووره خؤشي خؤشيي پثكةوت ، وتي: (ئاگره سووره لةخؤم دووره) كةسي فةقيري بث چاره گةر عةيبي هةبث دياره دةوصةمةندي ساحثب پاره سةد عةيبي هةبث مةستووره ئاگر ئةگةر له ماصي چث دةصثن ئاگر نييه ، نووره تةنوورةيلث ، تةموورةيلث شاپصيتةيلث ، دةرقوونةيلث قسةي جوولةكةي مةشهووره (٤٤) ماص موديري ماص موديري كه خةصكي هةولثره هةر وةكوو موويي خايه بث خثره سووذةت و سيرةتي لةپياو ناچث ئةو قوذمساغه مثيه يا نثره؟
  • 23.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* من به مةخفي كه چووم و تثي فكريم بةزمي غةوغايه ، مةقعةدي كثره ديم حوسثن كردي قةسدي قةتصي فةتاح وةكوو يوونس كه دةس به شمشثره حةرةمي موحتةذةمي لةعلي خان خةرمةني عيسمةتي گةراي كثره ذاوي ذثوي هةموو لةبؤ كةوصه گورگ لةبؤ بةرخه دثتة ناو بثره بةحري ئاوداني مةزرةعةيي فةرجي جووتةگون جؤگةيه ، كثريش ئاودثره وتم: ئةي بث حةيا تؤ ناترسي؟ له خوداي ذؤژ و مانگ و ئةستثره وتي: يا شثخ ئةمان! مةكه مةنعي ئةهلي قوونيان به قووني ئةو فثره نييه باكم گةر ئةو خةبيسه بصث ئةوه ئةشعاري (لاميع)ه كوثره (٤٥) ئةمـةي « ذةزا » سماييلي مـةلا خاليـد كـه لـه سـةفةر هاتـةوه شـثخ فةرموو هاتةوه ئاشووبي دةوران ، مةردي مةيدان هاتةوه شثري يةزدان ، لةندةهووري ئيبني سةعدان هاتةوه بؤ قذاني لةشكري ئةعدا له ناكاو ميسلي بةرق *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ئاسةفي ساحثبقذان ، لةعلي بةدةخشان هاتةوه هةوري ميحنةت، باذشي غةم، سةيلي ماتةم بوو تةمام بةرقي تابان، ميهري ذةخشان ، ذةعدي غوذذان هآتةوه پاصةواني پايتةختي سةفدةري شثرزاد خان تاج بةخشي كيشوةري مةغريب ئةصب خان هاتةوه سةعدي سةفدةر ، ماليكي ئةژدةر ، هوزةبري پذهونةر بيژةن و گيو ، تووس و نةوزةر ، پووري دةستان هاتةوه حةمدوليللا باز له بؤ قةتصي سةري توورانيان ذؤستةمي مازةندةران ، سامي نةريمان هـاتةوه ژثردةستي ئةسعةد ئاغا بووين وةكوو مووري زةعيف بؤ خةلاسيمان سماييل وةك سولةيمان هاتةوه دؤستان لةب تةشنه بوون ناگاهـ لةفةيزي لوتفي حةق جؤيي نيل ، دةريايي قولزوم ، بةحري عوممان هاتةوه پثي ئةكا ئةتك و سياسةت هةركةسث خؤي حةز بكا قاتصي ذؤحي حةمةو جةللادي وةسمان هاتةوه (لاميع)ي شاعير بةهةر مةجليس بچث ، خةصكي دةصثن بولبولي دةستان سةرا ، مورغي غةزةلخوان هاتةوه (٤٦) هةجوي دةروثش ئةفةندي تحت توقيفه آلندي قوي آلنسون كرته خاق ايچون چاهي قزان چاهه دوشر البته حبسه القا نه ديمك، بسرةيه سورمك لازم
  • 24.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* بسرةدن بومبةيه من بومبه ألي كلكته ناسه عبرت اوليور اتمليدر وقعةنويس ترسن ترجمةيي حالني سبت غزته ئاهـ چ خؤشه به چةقؤ گوثي له بنا خشت ببذن ذيشي قوت كةن به مةقةس بيكةنه مةيموونه قوته به دةف و دائيرة و زةمزةمةوه دووي بكةون لث بدةن چةپصه بصثن بثنةوه كوذگةل ئةمةته (٤٧) هةجوي حةمةي وةستا فةتاح هةزار ئةفسوون و جادووي پثوه ئاوثزانه ئةم ذيشه عيلاجي گةر ببث يا گووزه يا گوثزانه ئةم ذيشه به تةحريكي تةصثكي سةد هةزار نةفسي به كوشتن دا ذةئيسي حيلةكاران شاي قوماربازانه ئةم ذيشه به باي سةذسةذ لة شوثن خؤي ناجمث ذيشي ئةمةند سةخته به بث حيكمةت نييه گةر جار به جار لةرزانه ئةم ذيشه به مةكري ئةمذةتثنث حةز بكا هةر لثره تا موكري پةناهم دةي خودايا خاوةني زؤرزانه ئةم ذيشه كه سةيرم كرد دةزانم شثخ له من مةسرووره يا عاجز حةمةي وةستا فةتاح بؤ حاصي من ميزانه ئةم ذيشه هةزار هةوسار و دةسبةند و گوريسي لث دروست ئةكرث به سةد باتمان خوري گةر بيكذي هةرزانه ئةم ذيشه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٤٨) عيللةتي قائيم مةقام ذةببي قةت تووشمان نةهثني عيللةتي قائي ممةقام ئثمه تابي حةرب و زةربي كثري پاشامان نييه هةر كةسث بيگث دةصث ئةي ئافةرين سةد ئافةرين دوژمني ساداته قةت باكي له دان و مان نييه دوو هةزار كثري پيا ذؤيي نةخارا مةقعةدي ئثمه ميرم مةترةقي وةك سةنگي خارامان نييه بيكوژن كثر خؤره نامووس و حةياي كورداني برد قةت له كوردانا دةصثي پياوثكي ئازامان نييه (٤٩) هةجوي شوكري وه « ذةزا » حيزثك كه ئةگةر قسه ببةستث به بث شك به حةصاصي له كوزي دايكي نةزاوه بث حيكمةت و بث قيمةت و بث جث نييه شيعري عومري له هةوةص تا ئاخري تثدا ذزاوه شوكري گةن و گووخؤري سولةيمانييه ئةم وت هةر چةنده كه ئةمدي وةكوو لؤتي دةگةذاوه
  • 25.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٥٠) ئةهلي سنه سوپةري ئةهلي سنه بؤ شةذي بثگانه تنه خؤ به خؤ شةذ دةكةن و ئةسصةحةيان هةر بة تنه ذقي هةصسا سنةيي دث له سولةيماني ئةدا ئافةرين ئةهلي سنه، ئةم ذقةتان هةر له كنه ئةهلي ئثمه كه چووه شاري سنه، حوكمه، ئةكا به دوو شاهي و قةرةپووصث ژني كاميان مةزنه (٥١) شثخ دةردي لوقمةي گرت لة ناكاو شثخه توهمةت كارةكه ئةو قيافةت حيزةكةي هةيئةت وةكوو كةمتيارةكه قؤخ وةهاي لثكرد، له جثي قؤخ كاشكي پؤخي خواردبا شثخةكةي دةم چةوتةكةي لچ گثذةكةي لثوخوارةكه كورده بث نامووسةكةي، گؤرانه قوذمساغةكةي حيزةكةي بث دينةكةي كةربابةكةي بث عارةكه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٥٢) واقةواقي دص هةر واقةواقي دصمه بةدةستي فيراقةوه وةك ذثوييث كه هةردووگوني بث بة فاقةوه ئيمان له تةوقي سةرمةوه وةك واشه دةرپةذي سمتي كه دةرپةذاند و سةري نا بة تاقةوة موتريب له عةشقي ياري عيراقي به حةسرةتم بؤم هةسته ورده ورده له پةردةي عيراقةوه (٥٣) بةغدا گةر بصثم بةغدا له جةننةت خؤشتره هثشتا كةمه چونكه سوكناي غةوس و كةرخي وو ئيمامي ئةعزةمه ئةي برادةر! شاري بةغدا بث حةسادةت، بث هةمه زؤر ئةمين به لةم حيسابه پثت بصثم كورتة و كةمه لةم وصاته هيچ وصاتث هةر وةكوو بةغدا نييه حاكمي عةدل و عةداصةت زؤر ئةمين و بث غةمه
  • 26.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٥٤) ژنةكةي مةستي ئةفةندي لثره گايان ژنةكةي مةستي ئةفةنديي بةسره ئثسته بؤ بةسره دةچث بةعده خةرابولبةسره هثنده گةوواده گةر ئةولادي له پثش چاوي بگثي ذيشي ذادةگرث كة ها كثرو گوني پث بسذه عةيني بةغدايه به خؤي، چونكه له بةر ئاوي مةني مةقعةدي بةحره، گوني قاييقة، كثري جسره (٥٥) موسةممةت قةومةكان! بةو زاته وا حوكمي لة سةر بةحر و بةذه بةرخه نثرث گةر نةنثرث هةركةسث خاوةن مةذه شثري نةذه « في المثل » دثم به گژيا ئةيدذم،گةر با نةقةومثت وا نةزانن ئةم هةموو شوور و شةذه گشت لةسةر بةرخث شةل و كاوذث لةذ و بزنث گةذه (٥٦) كةصةشثرثكي كرماشاني لازمه، كرماشاني « ذةزا » كةصةشثرث به ئةژدةها سةوصةت، دةم گةرم و دذ و شةذاني كةصةشثرث كة قةپي گرت له بناگوثي كةصةشثر پذ بةدةم بيپچذث وةك سةگي هةوراماني *ديواني شثخ رةزا تاصةباني كةصةشثرث كة ئةگةر شثري نةذي بثته مةساف ذاي ذفثنث به شةقث ميسلي كةري تاصاني بؤ حةواصةي دوبري ئةو كةسه خؤم ئةيزانم دوو گوني پثوه هةبث وةك دوو جةذةي لةيلاني به درثژي وةكوو مةولان بةگةكةي ميري بةيات به جةسامةت وةكوو كوثخا زلةكةي بيباني جنسي خؤي جووته مريشكث بةري حةملةي بگرث نةكوو سوثي بثتةوه بثچاره لةبةر بث گاني ئةي نةقيب زاده، بنثره كةصةشثرثكي وةها كةي سةگةكةي قاپييةكةي گةيلاني « ذةزا » بؤ (٥٧) ستايشي كاك ئةحمةدي شثخ مةربووته حةياتم به سولةيماني وو خاكي خوزگةم به سةگي قاپييةكةي ئةحمةدي كاكي ئةو قودرةتي ساداته كه سوككاني سةماوات شةذيانه لةسةر سةجده ئةبةر مةرقةدي پاكي ئةو مةرقةدي والايه كه وةك عةرشي موعةللا مةخفووفه به زووواري مةلةك، دةوري شوباكي بؤ دةست و عةسا نازكةكةي داخه دةروونم قورباني عةساي دةستي بم و سؤل و سيواكي دنيا له دواي حةزرةتي شثخ زثر و زةبةر بث وةك تاجي كةي و جامي جةم و بةختي زوحاكي
  • 27.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* دةرحةق به حةفيداني، ئةدةب لازمه زينهار قورباني حةفيداني دةبم بابي وو داكي بةم حاصه پةرثشانةوه باز ئةشهةدوبيللا شاعيري چاكي « ذةزا » شيعرت تةرةب ئةنگثزه (٥٨) سوحبةتي شثخ شثخ كه هام سوحبةتي شامار و نةديمي حةمه بث شثخ كه دؤستي مچةذثژاوي وو ئةحمةد جةمه بث شثخ لةبةر جةلبي دص و ئايشه كوذانيي ژنةكةي شير بكثشثت و له ذووي واليده دةستةوقةمه بث شثخ كه قودسييةتي پيراني تةريقةت له كني هةموو ئةفسانةوو ئةفسوون، هةموو گاصتةو گةمه بث شثخ كه گةووادي وةكوو(خاديمي سوججاده)لة لاي سةييدي حوذ له سولالةي عةلي وو فاتيمه بث شثخ كه قةسري حةرةمي گةييه مةقاماتي ئةعلا سةربصند كات و بصث، شثخ ئةمةوو قةسر ئةمه بث شثخ ئةوا گؤي هونةري بردةوة، كةشكةك سصةوات شثخ ئةوا جثي پدةري گرتةوه، دةستي بةمه بث *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٥٩) حةوشه رةش حةوشةيثكم هةيه بة قةدةر لةپث ذؤژ عيلاجي نةكةم بة شةو ئةتةپث مةنفةز و درز و ئاودزي هةرچةند دةيگرم، دةيكوتم به دةست و به پث شةو كه هات، دةم دةكاتةوه وةكوو هار وا ئةزانم سةگةو بةمن ئةحةپث سةر و ريشم لة تؤز و قسص و گةچا وةك پصاسثكة پذ له ذشك و ئةسپث خةمي شاگردةكان زياتر ئةخؤم گةوره هةر چاكه، ئاخ له دةس دةس و پث ژني وةستاكه بؤچ نةگثم تو خوا ساق و سمت لووس، كوز پذي دةرپث (٦٠) شةذي جةباري و داودة و كاكةيي و تاصةباني سث عةشيرةت بوون بةيةك تا ذيشةمان دةركةن به عثلجاذي جةباري و داوودةو كاكةييةكاني دايه ذثزواري قةسةميان خوارد به ذؤحي سةيد براكة و گؤذي خان ئةحمةد به كةللةي خووگ و شاخي گايي حؤل و گؤشتي مرداري دةبث ئةمذؤ به جارث قةتعي نةسلي تاصةباني كةين تةق و تؤقيان كه هةستا گولله هةر وةك تةرزه داباري
  • 28.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* سوارةي تاصةباني دةذپةذين وةك ذؤستةمي دةستان فيراريان ئيختيار كرد سةيدةكاني باوه يادگاري فيراري كآكةيي هةر نةيسه ئةمما گوثي فةلةك كةذ بوو له جرت و فرتي ئاغاي داوودة و ساداتي جةبباري (٦١) برازا عةزيزةكةم ذووم كرده بةزمي خاسي برازا عةزيزةكةم ئةمشةو بةسةد تةوازوع و ئيخلاس و سةركزي ذوانيم له درزي قاپييةوة، خؤي و تابيعان دانيشتبوون دوو ذيزه له دةوري خلةي كةزي دةتگوت تةمث كرابوو به مةخسووسي قاپييةوان خؤي كرد به نثره تورك و وتي (كيم بيلير سزي؟) پثم وت :"منم فصانةكةسم، مامة، شثخ ذةزام تانمزميسن(خميس آفندي)مگر بيزي؟ ئةم سةددي بابه بؤ منه؟! ئيزهاري كة بذؤم يان مةرحةمةت كه، حيزه! لة سةرما گونم تةزي ئةمجا به كوردي هاته تةكةللوم، وتي: بةصث تؤ شثخي حيلةساز و قومارباز و كةردزي وةختث كة لةم موعامةله زانيم غةرةز چييه دةرحاص گةذامه پاشةوه، ئةمما به عاجزي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٦٢) ماينةكةي كوثخا عةلي كث چوزانث كووچةصةي سمتي شكاوه يا ملي وا له حاصي حةلوةلادا ماينةكةي كوثخا عةلي چووم بزانم ماوه، يا خؤ مردووه؟! وةختث كه ديم شادةماري سسته نابزوث ذةگي قاچ و قولي دام به سةرخؤمدا گوتم وا حةسرةتا بؤ ماينةكوثت دةك به ميراتم كةوث دةسبةند و هةوسار و جلي نةبز و قاروورةي ئةگةر سةدجار تةماشاكا حةكيم دةردي نازانث چييه تاكوو نةكا بثني سلي گةر ئيمامي عةسكةري نوثژي لةسةر كا لاييقه چونكه موشتاقه به وةسصي ناصةكاني چوار پةلي كةسري ئةنفي دوشمنان و جةبري كةسري دؤستان و كثري زلي « شثخ ذةزا » هةر بمثنث چاكه به خوا (٦٣) بؤچي ئةترسم دةرحةقي بؤچي ئةترسم بةخودا تا ئةمرث چي له دةس نايه، مةگةر بث گوني ئةسپم بگرث له خةبيسي نييه ميسلي كه وةكوو سةگ پثي دةوةذث پثي بصثن بةو تةرةسه گةر له عََليْ ِ همْ بدوث به فوويث عةزلي ئةكةم، نابث لةوثدا بتذث پدةري نثرةكةر و مادةري وةك ماچةخةرة
  • 29.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* كث دةصث ئادةمة، كةر بابة، وةكوو كةر دةزةذث « ذةزا » وةرة لاده له شةذي ئالةتي مةعهوودي موقتةزاي گرتنه تةبعي، به خودا پثت ئةگرث (٦٤) خاديمي سةججاده خاد ِ م سجادةي پيغمبري َ كشتي جود و سخا را لنگري ُأغنيا خواهند از انعام تو سينيث شةكراو، پصاو دوو لةنگةري ئةو كةسةي خواني لة بؤ دث سوبح و شام چيي له ئثمه زياتره غةيرةز كةري (٦٥) ئثستري زيندوو يا مردوو؟ ئثستري زيندوو، بصثم بؤم چاكه، يا مردووم دةوث ئيحتياجم زؤره خانم، با بصثم هةر دووم دةوث بثچووةكانم سةر له سبحةينث هةموو دةورم دةدةن ئةم ئةصث پووصم نةماوه، ئةو دةصث بثچووم دةوث با وجوودي ئةم هةموو تةكليفه گثژيان كردووم كوذ خةياصي ژن ئةكات و كچ دةصث من شووم دةوث *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٦٦) تةخميسي قةسيدةيثكي غةزةلي مستةفا بةگي كوردي دصي بردم به ناز و عيشوه ديسان شؤخي عةييارث فريبي دام به سيحري چاوي خؤي، مةحبووبي سةححارث له هيجرانا تةقم كرد، ئةي ذةفيقان! كوا مةدةدكارث؟ (ئةمان مردم عيلاجث، سا له ذثي پثغةمبةرا چارث ويسال، يا قةتص، يا تةسكين، له هةرسث بؤم بكةن كارث) به دةوري نثرگسي مةستي كةسث نةيماوه مةيلي مةي له بؤ شةهدي لةبي لةعلي دةناصثنث دصم وةك نةي له تابي ئاتةشي عةشقي بكةم داد و فيغان تا كةي؟ (ئةوةند سووتاوم ئةسصةن تابي فةريادم نةما سادةي ذةفيقان نيوه سووتن، ئثوه نامةرد، عةرزه هاوارث) له ذثگةي عةشقدا نايانه پثم زنجيري مةجنووني له دةستم چوو ذومووزي دانش و فةهمي فةلاتووني وةكوو شةخسث كه زاري كا له جةوري دوژمني خووني (له كونجي سينه دةنگي ئاي و ئؤي دص دث به مةحزووني وثران بث نةمدي ساتث لثي نةيث ناصةي بريندارث) كه چاوي ساحيري دةستي به غةمزة و ناز و ئيما كرد مةتاعي عةقص و هؤش و دةركمي تاراج و يةغما كرد كةسث نةيگوت درثغا كث ئةتؤي وا شثت و شةيداكرد (ئةلاي هةركةس دةچم مةنعم دةكا، خؤت بؤچي ذسوا كرد درثغ كوا حاص زانث؟ ذةببي تووشم بثني بيمارث) گوتم وةك سورمةيه بؤ چاوي عاشق خاكةكةي ژثر پثت
  • 30.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* له ئولكةي حوسندا گةر لافي شاهي لث بدةي لثت دثت گوتي مةيخانه بث دايم ـ به يادي چاوي مةستم ـ جثت (سةبا ياراني مةجليس گةر هةواصي من بپرسن لثت بصث كثشاويةته مةيخانه چاوي بثچووه عةييارث) سةري جةنگي هةيه داييم لةگةص من چةرخي دون پةروةر نه بةختم يار، نه چةرخم ياوةر و نه تالعم ذةهبةر ئةوةند بث ذةحم و ساحيب كينةيه دةرحةق به من دصبةر (له نةزعا پثي ئةصثم، قوربان جةفا بةسيه، دةصث: كافر! ئةرث چيت ديگه تؤ سةگ مةرگ، كارم ماوه پثت جارث) نةماوه ذةونةقي بازاذي عةقص و دانش و وردي به پووصث نايكذن لةم عةسرةدا عيلمي (ئةبي وةردي) پةيدايه ئاساري جةوانمةردي « ذةزا » له ئةشعاري « كوردي » (دوذ و ياقوت دةبارث لةم كةلامة شيرنةي خودا سا كوا له دنيادا قةدرزانث، خةريدارث) *ديواني شثخ رةزا تاصةباني چوارثنةكان (٦٧) شثخ سةعيد سةرداره، شثخ مةعروف هةتا حةزكةي نةجيب بؤ جةوانمةردي و شةجاعةت بةيني بةينةصصا نةقيب گةر ذةقيب نةبوايه كةي مابةيني ئثمه تثك دةچوو؟ كثر به كوز داكي موفةتتين، گوو بة ذيش بابي ذةقيب (٦٨) ئةهلي عيبرةت بثنةوه با سةيري ناسرشا بكةين دوو له دوو سي كةم شةهيي كرد و كشثكي ذث نةهات هاتي وا، سةيري نةهاتي كةن كة سةد تيپ وسوپا پاسةواني بوو لة نثو بةستا پيادةي كرد و مات (٦٩) گوو به ذيشي تةنكي عةوذةحمان بةگي قائيم مقام ئةو كه بةينثك بث زيان مةغرووري كرد تاصةباني بوو، كه سفرة و نان و خوانثكي هةبوو داي به سةريا هةر وةكوو خةپلةي قنگي خاپووري كرد (٧٠) شثخ عةلي خؤت و منت ئاواره كرد و دةربةدةر چاكه هةجوثكت بكةم، ئةمما موفيد و موختةسةر بؤ حةمةي وةستا فةتاح ئثمةت هةموو ئاوارةكرد ئةي حةمةي وةستا فةتاح دايكت بةكثري نثرةكةر
  • 31.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٧١) قوزي گازث ئةگةزث كثر وةكوو گاز بةري عةرسةي پانه وةك دةشتي حيجاز قيتكةيثكي هةيه وةك گردي دةماوةند، ئةعلا پذ له هثلانه كةو و قشقذةوو كؤتر و باز (٧٢) م و به فةساحةت له جيهاندا مةشهوور « شثخ ذةزا » پسةري پيري نةزةركردةيي قوتبي لاهوور شيعري من وةهبييه، كةسبي نييه، هوشيارةوة به خؤت له من لاده له سؤراخي قنگت بةم مةخموور (٧٣) ذةشه ذةششاشي كةري ذةش به ذةشت تا ذةشت ماوه ذةش و سوور بة ذةشت چص و چثوي چةمي ذةشنةش به ذةشت به لةشت، هةم به بةشت، هةم به ذةشت (٧٤) مزةي ئةوةنده نةبوو ئاشةكاني جثشانةت ببث به قووتي شةوثكت، ذيامه جث شانةت بة بث سةبةب له سلثماني شاربةدةر نةكراي نةكةوته دةستي عةدووت مةكتةبة و كتثبخانةت *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٧٥) بؤم دةنثرث نيسك و نؤك و سووتةنيي و خاكة و خةصووز « قُلْ أَعوذ » لازمه بؤ گؤذي حاجي هةر بخوثنم حاتةميش ـ ذاستت دةوث ـ ناگاته حاجي، بؤ سةخا ماهي ئةنوةر كةي دةبثتة نةييري عالةم فرووز؟! (٧٦) هةر وةكوو ئةشكم به ذةنگي سووري خؤي خوثنينه كوز داستاني شاهنامةي خوسرةو و شيرينه كوز ئينشيقاقي هةر وةكوو كاصةك لة بةر شيرينيه هةر كةسث نةيچةشتبث نازانث چةند شيرينه كوز (٧٧) شؤخث به ئينابةت چووه لاي زوهد فرؤش تةريقةت به دصي پذ له خرؤش « أخذي » بؤ خؤش هاته جةواب و وتي: حةقته وةلث من ساصثكه فرؤشتوومه ئيمانم به قرؤش (٧٨) كةسث بيبث حةياوو شةرم و نامووس ئةبةد ناكا ذةفيقيي تاقمي لووس ئةگةر سةد ساص بدةي ذةنج و نةيانگثي قسةي وات پث دةصثن خاريج له قامووس
  • 32.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٧٩) ئةگةر بةرزنجةيي غةدريش بكةن هةر نةيسه ساداتن خدر ئاغاي ذةباتي داكي خؤگث ئثوه بؤ هاتن؟! خةزوورةي شثخ حةميد ئاغاي ذةباتي كؤنه قةصتاغ شذ له ئةسص و مةعدةنا ئةجدادي ئثوه دؤم و خةذذاتن (٨٠) گةرچي فةقير و موفليسه شثخ مامه ساصحم نةمدي كةسث وةكوو ئةو ساحيبي كةرةم ميواني بووم، نان و كةرةي نايه بةردةمم ئثستاش به بث موداهةنه مةمنووني ئةوكةرةم (٨١) يا ذةسولةصصا، دةزاني تؤ كه(شةيتان)ة عةدووت هةم له تؤ مةعلوومه، خؤ من ئوممةتي تؤم هةر چي هةم كةي ذةوايه، سةروةرا! بؤ تؤ كه خةيرول ئةنبياي دوشمني خؤت شاد بكةيت و ئوممةتيشت دص به غةم (٨٢) با بكةم هةجوي حيماري، ذةگي جةرگي ببذم هةر وةكوو جاوي نةشؤراو كوزي دايكي بدذم شةهوةتم هاتؤته جونبوش وةكوو دةريايي عومان لازمه ماچةكةرث ميسلي حيماري بكذم *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٨٣) موتةلةووين و ميزاجي گووناگوون موتةسةذذيف كث ديويه بوقلةموون موتةسةذذيف جگارةكةي له دةما دث و دةچث وةك مريشكي چيلكه بةقوون (٨٤) جةنگ گاهي جوكل و مةحموود بةگ شيروانه بوو ئافةرين مةحموود بةگ؛ لةم جةنگةدا شثر وا نةبوو وةختث قاسيد هات و لثم پرسي: چلؤن بوو ئةم شةذه؟ ورده ورده بؤي بةيان كردم كةچي شيذ وا نةبوو (٨٥) تف لةئاب وهةوايي قةلعةدزه كه سةگيشي له عومري خؤي وةذةزه ملي ئةهلي لةبةر لةذي و چرچي هةر وةكوو كثري پيري پشت لة كوزه (٨٦) نابةكاري وةكوو ئةم جووته لةعينه لثره نةبووه قةت، ئةمه موددثكي مةديد و دثره ئةو به تذ گوثز ئةشكثنثت و ئةميش قنگ ئةدذث هةر دوو عاسين لةخودا،كثري من و ئةم كوثره
  • 33.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٨٧) تؤ كه خؤت مةيلي جنثوبازي دةكةي شثخ ساصح! هةججاوه؟ « ذةزا » بؤ دةكةي سةرزةنشي من كه غايةتي بةنده جنثوم بة دوو سث كةس داوه تؤ هةتا ئثسته به قوربان، به هةزارت داوه (٨٨) جةوهةري مةحزه لةهةر دوو لاوه وةك تيغي دةبان داك كچي پاشاي ذةواندز، باب كوذي پاشاي بةبان ش هةجوي بكا باز ئيعتيباري بؤ نييه « ذةزا » شثخ چاك خراپ نابث به شيعري شاعيرثكي قةصتةبان (٨٩) به ذةمز قسةم پث دةصث بةگي جافان بزن قنگي نةخورث چي دةوث له ناني شوان؟! به كثري گةوره بةرم له مةقعةدت تا بن ئةگةر قووةت بدةيته خؤت، تذت دةبثتة دوان (٩٠) حةمةي وةستا فةتاح سةد بارةكةصصا لةم سةر و ذيشه كةگوث درثژث بةتةﻧﻬا چؤن ئةبا ئةم بارةقاميشه له سةد باتمان خوري زياتر نةبث كةمتر نييه وةزني سةرت چؤني هةصئةگرث؟ من سةرم سوذماوه لةم ئيشه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٩١) پير بووه رووي مةجليسي ياراني نييه « ذةزا » شثخ تاقةتي كةشمةكةش و گةردشي شاراني نييه دةس به گؤچان دةگةذث، ئثسته لةبةر زةعفي وجوود مةترةقه سةرزلةكةي قووةتي جاراني نييه (٩٢) شثخ موستةفا له زومرةي ئةولادي مورتةزايه هةركةس كه خةسمي ئةو بث دةيگثم، لة لام غةزايه يه « ذةزا » حاجي ذةسووصي زاده مةفعوولي شثخ ذةزا به ناذةزايي وةك ماري بث ذةزايه (٩٣) تؤيچ لثمان بووگي به شاعير؟ ئةي حةرامزادةي سنه! بؤچه شانث ناخةفثني؟ مةسرةفي چةس ئةو تنه!؟ عيززةت ئاهةنگي له كوث بوو ئةي كوذي وةستا شةفث ورده ئاهةنگث كه فةرمووت ها وة لاي وةستاژنه (٩٤) پيركه كؤكي و نةتذي دووره له مردن هثشتا ورده ئاهةنگي دواي كؤكه نيشانةي ئةجةله پير كه كؤكي و تذي دةنگي وةكوو بارةزةله شاهيدي موعتةبةرم عيززةتي مةئمووري تةله
  • 34.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٩٥) گةرچي ذيشم چةرمگ و ددانةكانيشم كةله كثرةكةي مردوو مراوم ئثستةكةش هةر وا بةله من سةدي وةك تؤم له جث گاوه كه چي ئثستا ئةتؤ يه كثرةكةي بؤ چي شله « ذةزا » پيرو ئيفتاده (٩٦) ئةو مريشك و كةصةشثره كه وتم بينثره دووي له ذث مرد و يةكثكي به نةخؤشي لثره شةو هةموو دةس به دوعا بووين له وةختي سةحةردا كةصةشثر ئةمري خوداي كرد و وتم واي شثره (٩٧) هةركةسث ناوي مةلاعةزيزه دايم بن گوني هةر گيزةگيزه به خؤي گةوواد و ژنةكةي حيزه خواردني گووة و شةربةتي ميزه (٩٨) حاجي عةبدوصصا له ئادةم فيلتره باوجوودي مةرتةبةي پثغةمبةري ئةم به سةد شةيتان له كؤيث دةرنةچوو ئةو به شةيتانث له جةننةت دةرپةذي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٩٩) زوبدةي مةتاعي حيكمةته ئةم شيعري كوردييه هةرزانه بث موبالةغه حةرفي به گةوهةرث جامةي حةياتي عارييةتي كورته، زينهار ئالووده دامةني مةكه بؤ پثچي مثزةرث (١٠٠) وةعدي من و تؤ ئةي ذةمةزان ذؤژي جةزا بث شةرعي من و تؤ له حوزوور باري خودا بث ئةم لالةذوخانه هةموو ذةنگ زةردي دةسي تؤن كث ديويةتي شةقايق يةرةقاني به سةرا بث (١٠١) ياية له گةصمان وا به غةرةز بث هةمين نانةوا و خةجث ئآشپةز بث له برسا بمرث « ذةزا » ئةبث شثخ له گةص شثخ عةلي هةر به دةغةز بث (١٠٢) چوومه خزمةت ياري مومتازم، وتي لاچؤ،دزي پثم نيشان دا ئةسصي مةقسةد، نايه بةر دةستم كوزي چةندة هاوارم له كثرم كرد نةكةي فيله نةكةي گوثي نةدامث، خؤي حةوا دا كةوته ناو قةعري كوزي
  • 35.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٠٣) كه تةشريفي شةريفي هات(ئةمين فةيزي)به ميواني له عوهدةي شوكري دةرناچم، مةگةر خؤم كةم به قورباني كةي بوو « ئةمين » ي دةكرد وةك من « سلثماني » كةي « خاتةم » به « سلثماني » ي« فةيزي » يشه له ساي « ئةمين » ي من « نگين » (١٠٤) بؤ شوورشث ئةستؤم دةخورث،شةذ دةفرؤشث با بثتةوه مةيداني مةساف، گةر هةيه مةردث من داكي هةزاري وةكو تؤم گاوه به فةردث نةتبيستووه، زةربو لمةسةله (سةد قةل و بةردث) (١٠٥) وتم ئةي شؤخي پةري چيهره ئةمةت پثوه دةچث؟ وتي يارايي جةوابم نييه خؤت ئةيزاني وتم هةر تثت ئةخةم و لثت ئةبذم، هةرچي بصثي وتي هةر ئةزيةتي گيانم مةده، خؤت ئةيزاني! (١٠٦) لةخةو هةستام خورابوو گوثزةبانه هةصيدا ئاگري جووعم زةبانه دةهات دةنگي تذم هةروةك تةرانه (سحرگاهان كه مخمور شبانه) *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١٠٧) دةوري وةسمان بةگ له كؤيه ژن نةما نةيگثن بةبه نيسبةتي كؤيه لةگةص من نيسبةتي ئيبن و ئةبه ئةلغةرةز سووزاني وو زاني له كؤيي چاتره ـ موختةسةر خؤشة قسة ـ كووني ببة، كؤيي مةبة (١٠٨) هيجا مةزموومه، توخوا لثم گةذثن با تؤبه نةشكثنم (ولا تَلْقُوا بأَيديكُم)غةرةز بؤ دةفعي ئيهلاكه مةعاشي مانگي (كانون)و (شباط)م تا بةكةي نادا عةيني سمووم تةحسيلي ترياكه) « ذةزا » كه (ئازاري (١٠٩) ئةي مادةري گثتي! تؤ هةتا ئثسته نةزاوي زاتثكي وةكوو فةيزي ئةفةندييي زةهاوي مومكين نييه ئيدراكي حةقائيق به تةواوي مومكين نييه ئيدراكي نةكا زيهني زةهاوي (١١٠) بة سةگم وت عةجةبة خزمتة حوسني پاشا تووذة بوو كلكي لةققاند و گوتي حاشا حاشا گةرچي من سةگم ئةمما بة خودا خؤم دةكوژم ناوي من بثني لة گةص ئيمسي خةبيسي پاشا
  • 36.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* تاكه شيعر (١١١) ماري ذةشه خنكاوه له گثژاوي خةلادا كثرمه له قنگي كاكه حةمةي حاجي مةلادا (١١١) له بؤ مةغبووري و لثصي دوو سث تثصام له زث وةردا وةكوو شةخسث كه چةند كثري له سةرچةشمةي قوزث وةردا (١١٣) ئةحمةقم، نةمكرد ـ هةتا ذيشم نةبوو ـ گانث بدةم مستةفا بةگ چاكي كرد تا ذيشي هات هةر گاني دا (١١٤) يةهوودي بةچچةيثكم گرت و لثم برد و تيا خووسا كه تثمنا چاوي نووسا، بانگي كرد يا حةزرةتي مووسا (١١٥) هةر له دةنگي كةذذةنا و شةيپووري جةنگيزخان ئةكا ورده ئاهةنگي پياوي پير كة وةختث گان ئةكا (١١٦) عومرم گةيشته هةشتا كثرم بةكاره هثشتا تةسديقي گةر نةفةرمووي هةستم بةرم بةذةشتا (١١٧) مةيلي ئةشعارم هةيه، تيغي زبانم موو دةكا هةر كةسث جارث كة بيگثم پذ به شارث گوو دةكا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١١٨) كافي كلك و كافي كوون و كافي كةر تثكةص كرا ئيسم و ناو و شؤرةتي كةركووكي لث تثكةص كرا (١١٩) دانةي دةمت نةماوة و له گةف ناكةوي هثشتا پيرةكةري چةنه باز ئةصثم بكةم به رةشتا (١٢٠) (كووپه)هةيئةت، ذوو(قةره)، (سينةك)سفةت، (دينار)پةرست (ئةسكةمل)مل،مةشرةب(ئوغصان)كاري(پاپاز)ي دةكا (١٢١) !؟« ذةزا » پثم مةصثن ئةم دوو ژنةت بؤچييه تؤ شثخ شوكري بؤ تةسك و تروسكي وو جةميل بؤ زگ و زا (١٢٢) كث ديويةتي شثخ عةلي! ماصي خةزوور بؤ زاوا تؤ له كوث تةكية له كوث؟ بزنةگةذي مةزناوا! (١٢٢) سث ئيسم هةن بث موسةمما هةروةكوو ئابي بةقا تةيري عةنقا، شاري جابوصقا، پصاوي خانةقا (١٢٣) دةماري مردووه كثرم له ماري مردوو ئةكا لة ساق و ساعيدي ميهتةر نةسيمي جادوو ئةكا
  • 37.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٢٤) داخيلي فةرةجه لةسةر قنگ، كثر بةگون دةعوا دةكا ناني كون ماسي دةخوات و پاسي جرتاوا دةكا (١٢٥) چونكه شاعير زؤر بووه لةم عةسرةدا بؤته حةشري نثرةكةر لةم حوجرةدا (١٢٦) شثخ ستار ئثمةي بةزاند وا بؤ مةلاي گون سةنگةلا ديني پثغةمبةر به ئاشكرا خؤشه؛ يا من يا مةلا؟! (١٢٧) وه « ذةزا » كةليماتي حيكمةت ئامثز له جةنابي شثخ بة عةجايبي مةزانن كلكي تيايا ذزاوه (١٢٨) بةسة بؤ دةفعي ئةعدا چاوةكةم قةصغاني سيمينت هةزار مارتين به قورباني تفةنگي لووله چةرمينت (١٢٩) ئةسپةكةت دةركرد له دةستم واي درثغ بؤ ئةسپةكؤثت!! سنگةكةي ماوه كةريم خان! پثم بصث بيكوتمه كوثت؟ (١٣١) كثر ئةگةر مةيلي كوني كرد، سةرةكةي بگره لةمشت (همه جا خانة ي عشق است چ مسجد چه كنشت) *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١٣٢) خورووي نامرث به شيشي من تصيشي ناوگةصي داكت بصثم چي؟ سةد هةزار لةعنةت لةخؤت و شيري ناپاكت (١٣٣) گةرچي ميراني خدر بةگ موددةتث قورعةي نةدا پار لةخؤشناو قورعةيان كثشاو گةلثكيان پثوه كرد (١٣٤) حةيدةري كةذذاذه يا خؤ خاليدي ئيبني وةليد ذؤستةمثكه ذؤژي دةعوا بةيني بةينةصصا حةميد (١٣٥) وةختث ناجي ذووت كرا وةك شثري نةذ جةنگي دةكرد گاهـ گاهثكيش لةترسان ورده ئاهةنگي دةكرد (١٣٦) قورباني پةلي بم كه پةلي هةمپةلي پةل كرد خؤي و سةگةكةي هةردوو بةجارث شةق و شةل كرد (١٣٧) ئةم قنگه زله حيزه كه موسةمما به ذةشيده بيگره له ذةشي نث له ذةشي به له ذةشي ده (١٣٨) چايةكةي مامه غةفوورم زةرده وةك ميزي نةخؤش ئيحتياج ناكا بة ئاگر، هةر بةدوو تذ دثته جؤش
  • 38.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٣٩) سةد ساصه ذةنج ئةدةي و و هثشتا ذووت تري له سصق كثرثكي سيس و دووگوني چرچ و قنگثكي فصق (١٤٠) هةر مةتاعث كه تةصةب كةي له سولةيمانيدا هةيه؛ ئيللا كوزي بيكر و كوني ناموستةعمةل (١٤١) بةم جووته گونه من كه دةصثي عةنتةري نثرم لثم لاده نةوةك بتخةمه بةر حةملةيي كثرم (١٤٢) به غةيرةز ميهري تؤ گةر بث له دصما زذةي زنجيري زاصم بث له ملما (١٤٣) سةر پةتي، خؤي لث پةتي كرد تا موواني نايه سةر قوصه ذةش هثندةي گوشي تا ئاوي لث هثنايه دةر (١٤٤) تذي ئةولادي ئةم عةسره بةكثرم كه من مردم مةگةر گوو بكةن بةخثرم (١٤٥) موددةتثكه نثربازي و ئثسته مةيلي مث دةكةم ئارةزووي گاني كچثكي كوز پذي دةرپث دةكةم *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١٤٦) موخالةفةم نييه من ساعةتثكي ميقاتم غولامي حةلقه بةگؤشي ذةسووصي ساداتم (١٤٧) ئةم قةحبه فةلةك له داخي مردم موحتاجي ذةشي ذةشيدي كردم (١٤٨) گةلث سمتي سپيم دةس كةوت و نةمتواني پياكثشم درثغ بؤ تةمتوراقي كثرةكةي چةند ساص لةمةوپثشم (١٤٩) هةر به تةعريف و كينايةت له بني سنگت بةم بةگ ئةفةندي! به سةذاحةت لةكوني قنگت بةم (١٥٠) نةجابةت كةي له تؤدايه له دوو چاصي چةتيوت بةم حةمةي تووصينه! بةم تووصه له تووصينةي هةتيوت بةم (١٥١) ئةسبابي تةرةب زير و بةمة ئةي بةگي جافان! بةزمث بگرين چاكة، لة من زير و لة تؤ بةم (١٥٢) پير بووة ناجي ئةفةندي، بووة پشتي بة كةمان چرچ و ژاكاو و مولةووةس وةكوو كثري پاش گان
  • 39.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٥٣) وام ئةزاني ئثوة ساداتن مةعاشتان نابذن داخي داخانم جةباري، خؤ لة ئثوةشيان بذي (١٥٤) تؤ هةتة تيغي دةبان و من هةمة تيغي زبان فةرقي ئةم دوو تيغة، هةر وةك ئاسمان و رثسمان (١٥٥) گةر نةكا مةخموور ئةفةندي تةركي ترياكي لةعين فثري سث نةزمي دةكا، پژمين و كؤكين و تذين (١٥٦) بة قوزثكي رةش و قنگثكي پةليد و گويين خؤي لة من كردووة ياية بة هةناري شيرين (١٥٧) هةمةوةند لةشكري رؤم و عةجةمي داوة بة گان بةري حةملةي دةگرث لةشكري گاوان و شوان (١٥٨) دوو جانةوةر لة ئةسلي جاني ئيبني جان بابة جان « ئةمين » حاجي كةريم و « ئةمين » (١٥٩) « جوانذؤ » رةفيقم بوو جوانثكي كة چوو (ماصيم بة سةر خؤما ذؤ) *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١٦٠) « خورماتو » ئةي مةلاي مل زةعيفي (نعرة اي بركش اي خَ ِ ر ما تو) (١٦١) لازمة بؤ شثخ سبةينان گورگة خةو تا بصثن شثخ عابيدة، نانوث بة شةو (١٦٢) نان و دؤشاو بوو بة ياپراغ و پصاو بووي بة گةورةي ئةهلي نؤدث، كاكة لاو (١٦٣) سولةيماني هةتانة ـ ناوي نابةم ـ وةك كوني بثچوو وةكوو داينثي لة سةر بةرگي شةقايق جث سمي ئاهوو (١٦٤) شثخ عةلي مةحبووبمة و بينايي هةر دوو چاومة بث قةيي بث، بؤ تةبةذذوك تاقة جارث گاومة (١٦٥) قامةتي بث شك نةمامي عةرعةرة، يا سةوسةنة دةك فيداي ناز و كريشمةت بم پةريزادةي سنة (١٦٦) كةنثكةي فةقث قادر چ رةعنا و زةريفة بة تاپؤ هي حةميدة، تةسةذذوفي لةتيفة
  • 40.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٦٧) تؤ بة تيري عةشقي شؤخث جةرگي پثكاوت هةية ناو زگت مةجرووحة بؤية زةردة ليكاوت هةية (١٦٨) ئيدديعاي عيلم و ئةم سةر و سةكوتة؟! سيكتري كةن، كة هةر بةشي سووكتة (١٦٩) لووتي وةك مةمكة كةنوو، چاوي دةصثي كوندةبووة بةد فةساصي وةكوو نووري نة دةبثت و نة بووة (١٧٠) هةر كةسث ئةسص و ميزاجي فيتنةيي و بةدگؤيي ية دةستي حيزيشي هةبث ئةمجا بة تةحقيق كؤيي ية (١٧١) ژن يةكث بوو من هةر ئةمگوت ئاخ لة دةس ئةم جادووة بؤچ قوذي عالةم بة سةر خؤمدا نةكةم؟ ئةمجا دووة (١٧٢) كاكة قادرة بؤزة دةستي شكاندم بة گؤزة (١٧٣) لة ترسي ئافرةتةكاني ئةمثستة واقي وذة حسثن ئةفةنديي دوكتؤر ئةصثي مريشكي كذة *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١٧٤) شثخ حةميد گةرچي قةبيلةي ئثمةية ئةحمةد ئاغاي يةعقووب ئؤغيصي ئثمةية (١٧٥) لة سةر شاهـ و گةدا ئةم فيعلة فةذزة كةصث ئةلفثكي هةبث بينث لة هةمزة (١٧٦) ئاخ لة دةس شؤرباي سصثمان چاوةش و قاوةي بلة ئةو دةصثي ئاوي گةذاوة، ئةم دةصثي نةوتي گلة (١٧٧) هةتيوي لووس و بث تووكم لة عومري خؤم گةلث گاوة لة سةمتي سمتي حةمماديم نةبرد، ئةم حةسرةتةم ماوة (١٧٨) گير نةبوو دةستم لة بةر لووسي بة سمتي خذتةوة زؤر نةمابوو گةردنم بشكث بة گون خؤم گرتةوة (١٧٩) چاوي عيبرةت دانةوثنن هةر لة سوورقاوشانةوة ئاوي سووري ئثمةية ئةذژثتة ناو زثتانةوة (١٨٠) كوذةكةي قوتبة كة پشتي ملي دوو گةز پانة جلةكةي لثي بة شكم من، جلة يا كورتانة؟!
  • 41.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٨١) گةر لة نامووست ئةترسي هاي وة تةنگي تنتةوة وةختث بؤ تةكية ئةچي دةس بگرة پشتي قونتةوة (١٨٢) چةند هةتيو خؤي تاس و لووس دا، چوون بة پيري شثخةوة كاشكي موويث بوايةم من بة كيري شثخةوة (١٨٣) بؤ كةرث حةربي كرد لة گةصمان شثخ حةسةن سةيري كةن ياران! چ گؤبةندثكي گثذا ئةم كةرة!! (١٨٤) من نة نانم خواردووة ئةمذؤ نة گانم كردووة وةك ژني سةر كاسة، ياران! بؤچي گانم كردووة؟! (١٨٥) شثخ علي! ئةتواري باوكت تثك مةدة (قُلْ هو الرّحمان آمنّا بِه) (١٨٦) عةشرةت ئازاش بث كة نامووسي نةبث بثهوودةية عةشرةتي بث غيرةت ئةمذؤ عةشرةتي دواوودةية (١٨٧) ئاشي سمتي تؤ بة ئاوي كيري ئثمة ناگةذث ئاش بةتاصي بؤ بكة گةر تاقةتي دانت هةية *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (١٨٨) ماصي مفتي ئةم بةرة مةعلوومة قازيش لةو بةرة من فةقيرم، كث دةزانث لةم بةرم يا لةو بةرم؟! (١٨٩) هةتيوي خوبذوو و مةحبووبي سادة كة دةستت كةوت سواري بةو پيا دة (١٩٠) حةرامزادة و داكي خؤگث لة بةر تةكية زؤرة خلة و بلة و فشةگاصتة و عةزة دةم بؤرة (١٩١) بة مارف بةگ بصثن قةتعي مةعاشي من نةكا چاكة زماني من لة بؤ ئةعدا وةكوو مارثكي زوححاكة (١٩٢) قازي رةئيسي ئةووةص، تؤش موددةعيي عوموومي ئةم كارة سةر ئةگرث، لةعنةت لة بابي رؤمي (١٩٣) خانةقاهـ تةوبة لة سةيد ئةحمةد و نان و خواني لة تةعامي شةلةم و بامييةو بايينجاني (١٩٤) مةكةن باوةذ بة قةولي داكي خؤگثكاني كةركووكي ئةگةر خةصتث بكةن وا بزانة گا قؤذاني، كةر كؤكي
  • 42.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (١٩٥) دوثنث قةترةيث خوثن بوويت و ئةمذؤكة كةفث خاكي بةني ئادةم! كةري، گةر كةر نةبي بؤچ هثندة بث باكي؟! (١٩٦) لة سوورةي سةر خذم ئاگر دةباري كوتامة ژثر گوني ئاغاي جةباري (١٩٧) لة سايةي دةهري دوون پةروةر ئةمثستة لةك لةك ئةدوث بة كؤصث كلكةوة رثوي لة گةص كةوصي دةصةك ئةدوث (١٩٨) وةسمان حةبةش و حةمةشين و ئةحمةدي حاجي دةم دةم دةوةذن وةك سةگ و توولة و تاجي (١٩٩) ئةگةر حةملة بكةي مةدحت دةكةم من جةزاي قةولي درؤ با هةر درؤ بث (٢٠٠) مةگةر وةختث مرادي من بة جث بث زرنگةي پاوةنةي زيوي خةجث بث بث « لةچث » بثت و « لةجث » بةصث فةيزي (٢٠١) وةها مةشهوور بووة بةينةل ئةهالي هةتيوي تةكيةكةي خؤمانة والي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٢٠٢) ساغ لة دنيادا نةماوة گةر قسةي ساغت دةوث بث هةزارت پث نيشان دةم گةر قوذمساغت دةوث (٢٠٣) يةكتري دةعوةت دةكةن ئةهلي ديانةت بة قوزي كوذي موفتي بة قنگي، خانمي دايكي بة قوزي (٢٠٤) خواستم لة كوذي حاجي بةكر كؤنة دووكانث بؤ تةجرةبة نةيداية من و داي بة ديانث (٢٠٥) عومةرم دي، عومةري پثشووتريش گةر وابث گةردني شيعة لة سةد لاوة لة سةب ئازا بث (٢٠٦) رةگي كثر ها لة گونا، هةر گونة ئةيبزوثنث « سةگ ئثسقان بة كلك ئةشكثنث » مةسةلي كؤنة (٢٠٧) موسوصمانان، موسوصمانان، موسوصماني، موسوصماني هةتيوثكم ئةوث خةصكي سولةيماني، سولةيماني (٢٠٨) سةيري كة زبص ئةسصي گووة، گوص ئةذوثنث باوكي وةك ئةمينة بؤقة، كوذي وةك عةبة دثنث
  • 43.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٢٠٩) هةر له ناكاو زرمةيث هات، كثي كوذه؟شثخ هؤمةره شثخي چي مردووت مرث، بؤ چت نةگوت جاشةكةره؟ (٢١٠) گةر بثت و بة سةد دةريا بيشؤيةوة شثخ باقي پاك نابثتةوة هثشتا پذ گووي سةگة لوولاقي (٢١١) بةتييةي بةسرةيي و مثزةري هينديي من و تؤ وةكوو رةخت و شةقةبةندة كة لة گاجووتي بدةي (٢١٢) ئاوازي تذي، بؤني تسي حةمزة حيماري ئافاقي هةموو گرتووة وةك هةوري بةهاري (٢١٣) در جهان هر كة مي شود بابي مةترةقي كةر بة مةقعةدي بابي (٢١٤) حةيزي كوذي حيز و دزي فةيرووزة گوواوي مةعجووني خةنة و وةسمةية بؤ ريشي زةهاوي (٢١٥) بةجث ما كاكة جاف خؤي و كصاوي دةري كرد، ئافةرين خدري گصاوي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (٢١٦) سةرداري لةشكر ئةگةر باوةل بث كثرم بة قنگي دةسا با وةل بث (٢١٧) چةرمي روومي هثند قايمة شمشثري ميسري نايبذث گةر بة كةوشي كةي دةمثنث تا قيامةت نايدذي (٢١٨) رةئيي ئةو باعيسي تةنزيمي ئومووراتة، بةصث بؤ كورةي عالةمي ئيمكان بووةتة قوتبي مةدار (٢١٩) (٢٢٠) كةبابي گؤشتي بزن، فاكيهةي بةري خذنووك لة من بپرسة سةفاي شارة حيزةكةي كةركووك (٢٢١) هةر لة تؤم بيستووة ئةي كوثري لة يةزدان عاسي زيكر و تةهليلة بة خورشيدي و ئةصصاوةيسي (٢٢٢) موخبير خةبةري داوة لة سةر موفتيي كؤيث حةسرةتكةشي شيري سةگة بؤ كةوچكة دؤيث (٢٢٣) با جةردة بيبا كةوصةكةي حاجي بةهار هات جلي پث ناوي تاجي
  • 44.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (٢٢٤) تا بةكةي بثدةنگ ببم، تاكةي بكةم زةبتي زبان حةيفة گةر هةجوت نةكةم قائيم مةقامي بازيان (٢٢٥) بةسة ئةم شثعرة لة وةسفي حةسةنةي ئةهلي بةيان سةگة نثريان لة دووة، دثصة بةبان، جوملة بةبان *ديواني شثخ رةزا تاصةباني بخش فارسي
  • 45.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (1) روبم به ديده سجده كنان خاك راه را شكرانة قدوم ولايت پناه را اي والي ولايت زورا خوش آمدي برزن بجاي برمكيان بارگاه را رسم فرنگيان كله از سر فگندنست تعظيم چون كنند خداوند جاه را من اكتفا بشيوة ايشان نميكنم هم سر به پايت افكنم و هم كلاه را اقليم بابل از قَدمت يافت رونقي كز ابر نوبهار درخت و گياه را از يمن مقدمت چه عجب گر رها شود (هاروت بابلي) كه اسير است چاه را عزمت خط نفاق ز لوح عراق شُست چون سيل توبه از دل مجرم، گناه را نقش است بر صحيفة رايت، رموز غيب حاجت به گفتگو نبود دادخواه را آسوده آنچنان به وجود تو مملكت كز دل به لب هواي سفر نيست راه را از بيم صولت تو كمان ابروان بدل *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ازديده افكنند خدنگ نگاه را فرخ رخا، خجسته پيا، واليا يكي بشنو ز من شكايتي بخت سياه را ميراث مانده از پدرم كهنه تكيه اي چون عمر نوح ديد بسي سال و ماه را الجاز سالكان طريقت جماعتي گسترده بر زمين عبادت جباه را شيخ و مريد دست برآورده دعاي يا رب دوام عمر بده پادشاه را شايد شود به وجه توجه معيشتي آينده و روندة آن خانقاه را اي مظهر مجيد، (رضا) را توجهي تحصيل چو فرضست رضاي الاه را يا رب هميشه مظهر نور خدا شوي تا اقتباس نور ز مهر است ماه را
  • 46.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (2) اي تل، تو نيك واسطه اي داد خواه را واقف كني ز حال گدا پادشاه را در يك نظر، به يك حركت، چون شعاع شمس، طي ميكني مسافت صد ساله راه را فرسخ بريدن تو به قدر پريدنست از صحن ديده تا سر مژگان نگاه را تا پاي تخت خسرو گيتي ستان برو از من ببوس خاك در بارگاه را برخوان دعاي دولت، وانگاه عرض كن شرح نيازمندي اين بنده، شاه را آرايش اريكة جم، خسرو عجم، داراي ملك ري، شَه گيتي پناه را آن خسروي كه (ناصرالدين محمد است) بر خلق آيتي است ز رحمت الاه را از انجمش سپاه فزونتر بود ولي آنجا كه حيدراست چه حاجت سپاه را مه را به روي انور شه ميكند قياس آن كس كه از سفيد نداند سياه را يا رب بحق آل علي پايدار كن *ديواني شثخ رةزا تاصةباني را « روحي فداه » جاه و جلال و حشمت در شه كمال ذاتي و در ماه عارض است فرق است آسمان و زمين، شاه و ماه را بازيچه نيست منقبت خسروان (رضا) كي طاقت تحمل كوه است كاه را (3) در مدح ناصرالدين شاه گر شعاع خسرو انجم نبودي ماه را ماه ميگفتم جمال (ناصرالدين) شاه را نور ماه از آفتاب و نور شاه از خويشتن، در حقيقت فرق بسيارست شاه و ماه را گرنه از خط شعاع مهر بگرفتي ضيا در فلك از شرم رويش كم نمودي ماه را كبك را از ساية عدلش ز شاهين باك نيست مي زند هر دم بگردون بانگ قاه قاه را اين همان شاهيست كز بهر عدالت گستري شير را گويد: شبانم گلة روباه را گفت با من ابلهي كوتاه بين از روي تير
  • 47.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* قبلة عالم توان گفتند اين جم جاه را گفتم اي كوته نظر آخر نه او ظل خداست سرور عالم ببايد گفت ظل الله را اين همان شاه جهاندار است كز خاقان چين عرضه ميدارد كه ديرين بنده ام درگاه را (4) در مدح حمدي پاشاي بابان ورق از شهپر جبرئيل خواهد كلك انشا را كه در هر نامه نتوان برد نام (حمدي پاشا) را وجود (معن را زائد) شمارد مشرب جودش ز(حاتم) عارش آيد فضله خواند فضل يحيا را به تبريك قدومش جان فشانم گر نيفشانم ز شرم كم بهاي آسمان عقد ثريارا تلي بايست زد ليكن ز نقدم دست كوته بود خجالت ميدهد پيوسته اين دست تهي ما را كجا شُد با منَش آن مهربانيها نميدانم خطايي رفت يا از قطره استغناست دريا را سبب اينست يا زره پروردن برفت از ياد ز طالع نحسي من آفتاب عالم آرا را *ديواني شثخ رةزا تاصةباني چنان داند كه بال پشه اي بخشَد اگر بخْشَد بكمتر بنده اي از بندگانش ملك كسرا را گر اين دست و كرم ديدي نگفتي اي (رضا) حافظ « بخال هندوش بخشم سمرقند و بخارا را » (5) در هجو شكري صبا ز بنده كه هستم تهمتن شعرا ببر سلام بر شكري كه اي زن شعرا گواهست زردي رويت بدان كه حامله اي ولي بگو ز كدامين قلم زن شعرا اگر ز نطفه من بخشدت خدا پسر نباده كن لقبش اهريمن شعرا عجب مدار كه آن كودك بزرگ نژاد به يك دو هفته شود شير اوژن شعرا ترا به محكمي و سختي و كمر نازم كه منهدم نشد از گرز صد من شعرا سرت چو كفة ميزان فرو نشسته بخاك فراز مانده دو پايت بگردن شعرا
  • 48.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* ذخيره اي نبود از هنر در انبارت به غير خوشه چيني ز خرمن شعرا هان كيسة كونت نه آنچنان شده چاك كه التيام پذيرد به سوزن شعرا دوباره حامله ات ميكنم اگر ترني سليطه دست دخالت به دامن شعرا به اتفاق سخن گستران قافيه سنج سرامدي چو (رضا) نيست در فن شعرا (5) در هجو جميل نشويد گر دراميزد به آب دجله جيحون را ز شهوت دامن آلودة فيروزه خاتون را تواني يافت چون گردش كني در كوچة فرجش عمود سام و، رخش رستم و، گرز فريدون را جماع مفت اگر خواهي برو در خانة مفتي كه آنجا قدر يك جو نيست صد خرمن كس و كون را زخم دل دانة كمتر نماند گر دراندازي بسوراخ فراخ خواهرش درياي هامون را *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ميان هر دو ران خواهرانش جنگلستاني ست كه آنجا خفته بيني صد هزاران خرس و ميمون را شكاف زيرِ ناف خاتم فيروزه را نازم، كه در زير نگين دارد تمام ربع مسكون را سه چندان سپاه روس و لوطي در عقب دارد اگر خواهد به آساني بگيرد ملك (ژاپون) را بشاخ (كرگدن) تسكين نيابد خارش كونش چه خواهدكرد جميل پشت و مابون را اگراز هر يكي زان لوطيان يك پاره بستانند به اندك مدتي جمع آورند صد گنج قارون را (6) كشتي گرفتن شيخ رضا با شيخ ستار ستار آن كه هست به نيرو تهمتنا ايزد نيافريده چون او اهريمنا دوش از درم درآمد غريد كاي رضا (انت الذي تصارعني. قلته انا) خنديد قاه قاه كه روباه چون زند با شير پنجه تا تو زني پنجه با منا
  • 49.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* گفتم بجاي خود بنشين اين قدر مناز با كرهاي ساعد و با ميل گردنا هومان كه پهلوان جهان بود عاقبت ديدي چه گونه اش بسرآورد بيژنا گر تو به زور بازوي خود بيژن، من آن غرنده اژدرم كه ببلعيد بهمنا چون اين سخن شنيد برآشفت از غضب گردن فراخت زد بكرد عطف دامنا دستي دراز كرد و گريبان من گرفت تا افگند بخاك، منِ شير اوژنا هر چند سعي كرد تن من تكان نخورد از جاي خود تكان نخورد كوه آهنا نيروي او چو نيك به من آشكار شد جستم ز جاي و چون پسر كاوة تارنا مانند پور زال گرفتم كمرگهش بربودمش ز خاك چو يك دانه ارزنا او را ز روي خشم چنان بر زمين زدم كز مردنش هنوز دلم نيست ايمنا آواز جرت و پرت درونش بلند شد وز بارگاه مقعدش افتاد شيونا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني آهي ز دل كشيد چو نادم بگاه مرگ گفتا (حياته ذهبت، موته دنا) بر قوت و شجاعت (لامع) چنان به دل اقرار كرد و گفت تو مردي و من زنا (7) مدح توفيق بگ ميرآلاي شمشير بخون دشمن آلا سالار سپاه و مير آلا (توفيق بگ) آن كه از تواضع به است، ولي به رتبه بالا ديوان قصائدش مرتب شعر و غزلش علي و اعلا هر حرف ازو چو در شهوار هر نقطه چو كوكبيست والا شايد كه صحيفة بيانش سازند به آب زر محلا استاد سخن به مدح والي پرداخته مدحهاي بالا در نامه چو نافه مشك بيزست
  • 50.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* نوك قلمش بگاه املا تركيب وجود او بديع است در عالم صورت و هيولا گر طرد كند وگر نوازد هرگز نكنم از او تولا بر مسند عزتم نشانده شكرانة مسند معلا افزايش عمر و مال و جاهش خواهم زجناب حق تعالي گر اهل دلم بسان توفيق تحصيل كند (رضاي) مولي (8) روزي رسيدن متصرف كمالي پاشا سالها از سر اخلاص دعا ميكردم كه خدايا گره ضعيفان بگشا متصرف بفرست اهل دليران تويي متصرف به همه كون و مكان كيف يشا مژدة آمدن آصف ثاني چو رسيد شاعران جمله فتادند به فكر انشا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ارايوب بولدي (رضا) تام اوله رق تاريخي (گلدي كركو كه سلامتله كمالي پاشا) (9) تعزيت نام براي ذهني پاشا متصـرف كـربلا بـه مناسـبت بـرادرش قادربك لقد اصيب حبيب القلب وااسفا و صار بصدر سما المجد منخسفا دلم بسوخت ز ناوعده مرگ قادربگ برادرت (غفر الله ذنبه وعفا) چو ديد تازه نهالي كشيد سر بفلك زمانه از بن و بيخش برآورد بجفا بفضل و رحمت خود ايزدش بيامرزد كه اهل جود و خداوند عفو بود و وفا تويي جهت متصرف نيامدي بزمين بكربلا كه خداوند زاده و شرفا چو ياد آوري از وقعة امام حسين چگونه شمر لعينش بريد سر ز قفا كني بحال جوانان اهل و بيت نظر
  • 51.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (لهم حامدهم كيف اصبحوا هدفا) جماعتي نگري سر برهنه سينه زنان بمرگ تشنه چو بيمار محتضر بشفا وفات باب و برادر ز ياد مي برد در آن مصيبت سادات و ماتم شرفا هزار لعن به ارواح قاتلان حسين ولي چو شيعه مرو تا صحابه و خلفا نه اعتماد بر افراط كن، نه بر تفريط ميان جوگه همين است مذهب عرفا زمان عمر تو محدود باد و درگذرد بجاه و دولت و اقبال و عيش و ذوق و صفا هميشه تا بهواي (رضاي) حق حجاج گهي به مروه تكاپو كنند و گه به صفا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (10) مخمس روي شعر حافظ در مدح حسام الملك من اگر روان نسازم به پيمبري صبا را بحسام ملك و ملت كه ترحمي خدا را ز مقربان خاقان كه شود وسيله، ما را به ملازمان سلطان برساند اين دعا را كه بشكر پادشاهي ز نظر مران گدا را من اگرچه بينوايم تو وزير پادشاهي من اگرچه در حضيضم تو براوج مهر و ماهي ز ميان ما تفاوت ز مه است تا به ماهي همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي به پيام آشنائي بنوازد آشنا را جايگاهم « روم » من اگر بحكم تقدير شده به هواي ملك ايران به اميد قرب شاهم شده روميان ز هر سو چو رقيب سوي راهم ز رقيب ديوسيرت به خداي خود پناهم مگر آن شهاب ثاقب مددي كند سها را تو كه آفتاب صبحي قدحت ز نور لب ريز پي زرهاي ناچيز كرمت وسيله انگيز
  • 52.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* سحر (رضاي) خود را بدهن نوالة ريز بخدا كه جرعه آي ده به (حافظ) سحرخيز كه به وقت صبحگاهي اثري بود دعا را (11) در مدح احمد پاشا به به آصف جم صفت و داور اقليم گشا صاحب سيف و قلم حضرت (احمد پاشا) در گروه وكلا عارف و داناتر از او هست؟ گفتم بخرد، گفت: نه كلا حاشا دهر در طاعت او (يصرفه كيف يريد)، چرخ در قبضة او (يقلبه كيف يشا) (12) بشكست سر و افسر كسراي عجم را بر باد فناداد رگ و ريشة جم را آورد شبيخون مدينه بمداين بگرفت ز شاهان عجم تاج و علم را اين عربده با آل عمر بهر علي نيست با آل عمر كينه قديمست عجم را *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (13) در مدح شاه نقشبند قبلة حاجت بود روي بهاالدين ما طاق محرابست ابروي بهاالدين ما تكية روحانيانست آستان حضرتش منزل جانان بود كوي بهاالدين ما بوي بوبكرست، بويش در مشام سالكان خوي پيغمبر بود خوي بهاالدين ما هركس آرام يابد از پريشاني، غم در قرار تاب گيسوي بهاالدين ما پنجة كسناخ دست منكران را بشكند قوة اقرار بازوي بهاالدين ما جستجو كردم بحمدالله در بحر (رضا) يافتم لؤلؤ ز نه و بوي بهاالدين ما (14) در مدح محمدبك قائمقام رانيه شعار خويش مكن شيوة هلاكو را بجان من كه مرنجان رئيس ئاكو را
  • 53.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مخور فريب بحرف و دروغ مدعيان ز بنده بشنو، مشنو حديث بدگو را گرفتم آنكه بجرم عظيم متهم است به ذيل عفو بپوشان جرائم او را بشكر آنكه خدا جاه و نعمتت دادست علي الخصوص بتي نازنين دلجو را بتي كه دو صفتش آورم باستشهاد دو مصرع از غزل سعدي سخنگو را حصار قلعة باغ به منجنيق مگير » « ببام قصر برافگن كند گيسو را (15) براي امين فيضي ز ارباب دانش امين فيضي را امتيازيست كز فن ضيا را نشانهاست بر اتحاد من و تو ز يك مايه گويي سرشتند ما را زياد و كم از نام ناميت نبود برسم جمله گر شماري (رضا) را *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (16) در مدح بگزاده ي جاف حق شناسم ندهد از كف دامن اوصاف را آل برمك يافتم بگزاده هاي جاف را خواستم در مدح ايشان قطعه اي انشا كنم خامه گفتا كي توانم شرح اين اوصاف را گر قياس جودشان با (حاتم طائي) كني فرق بس باشد (زليخا) تا بكوي قاف را (17) مخمس ديگر روي شعر حافظ در مدح صبحي پاشاي وزير من اگر روان نسازم به پيمبري صبا را بجناب صبحي پاشا كه ترحمي خدا را ز مقربان خاقان كه شود وسيله ما را بملازمان سلطان رساند اين دعا را كه بشكر پاشاهي ز نظر مران گدارا پدر تو سامي پاشا كه به پاكيش گواهم نظري بسوي من داشت تو نميكني نگاهم سخن رقيب بدمست مشنو كه خيره خواهم
  • 54.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* ز رقيب ديوسيرت بخداي خود پناهم مگر آن شهاب ثاقب مددي كند سها را ز زرت هميشه بر من ز كرم دري گشودي چه كريم بود الاهي ز لطف و هم ستودي پدر آشناي خود را تو ز لوح دل ربودي چه قيامت است جانا كه به عاشقان نمودي رخ همچو ماه تابان، دل همچو سنگ خارا من اگر چه خاكسارم تو قرين مهر و ماهي من اگر چه بينوايم تو وزير پادشاهي ز ميان ما تفاوت ز مشت تا به ماهي همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي به پيام آشنائي بنوازد آشنارا تو كه آفتاب صبحي قدحت ز نور لب ريز پي زرهاي ناچيز كرمت وسيله انگيز سحر (رضاي) خود را بدهن نوالة زير بخدا كه جرعه اي ده تو بحافظ سحرخيز كه بوقت صبحگاهي اثري بود دعارا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (18) در وقتي كه والي موصل براي تفتيش بكركوك ميايد خواب ديدم دوش كز مغرب برآمد آفتاب چيست گفتم بامدادان اي عجب تعبير خواب ناگهان از سمت موصل عازم كركوك شد آفتاب عالم آرا والي عالي جناب چون شنيدم اين خبر از بهر تبريك قدوم ره نورد بادپا را پا نهادم در ركاب تيزرفتاري چو عزم عالم بالا كند ره بمنزل ميبرد پيش از دعاي مستجاب برق كرداري چو از بالا جهد سوي نشيب بهر صيدي از هوا گوئي فرود آمد عقاب يك دو فرسخ ره باستقبال بيرون تاختم خيمه ها ديدم ز هر جانب طناب اندر طناب دشت گفتي قلزم است و جست وخيز و خلق موج در ميان موج مردم خيمه ها همچون حباب باري، بگرفتم عنان تا موكب والي رسيد در زمان كردم بسوي موكب والا شتاب خويش را از خانه زين برزمين انداختم
  • 55.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* جبهه تعظيم را صد جا نهادم بر تراب آصف خاكي نهادم چون فراز خاك ديد كرد در ساعت سرفرازم به توجيه خطاب آمد از روي تواضع با من اندر گفتوگو گرم گرم از وي سؤال و، نرم نرم از من جواب تا شدم يك بارگي سرمست صهباي حضور عندليب آسا دريدم پردة شرم و حجاب كردم آغاز ثناخواني به آواز بلند وز جمال شاهد معني برافگندم رقاب خير مقدم مرحبا اي خسرو مالك رقاب ملك و ملت شد به تشريف قدومت فيض ياب هم ز شادي قدوم توست آخر اين همه خندة برق و صداي رعد و شادباش سحاب بر زبان گرم براند نام عزمت ناخدا ميرود بي امتنان بادبان، كشتي برآب كار عاقل نيست رفتن برخلاف راي تو ب Ĥ خويش را رسوا كند ديوانة جنت م در ولايت بعد ازين حادث نگردد فتنه اي تا تو باشي و فهيم پاشا ترا نائب مناب بعد ازين از دور عقرب نبودم انديشه اي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني چون بديدم اقتران ماه را بر آفتاب اقتران اين دو نير ماية آسايش است من چنين فالي زدم (والله اعلم بالصواب) از خدا خواهم كه دارد در جهان اين هر دورا برقرار و، پايدار و، كامگار و، كامياب (19) مسيح به فلك و شاه انبيا به تراب دلم زآتش اين غصه بسي كه بود كباب سؤال كردم ازين ماجرا ز پير خردجو غنچه لب بسخن برگشود داد جواب كه قدر هر دو بميزان قدر سنجيدند كه چون گرانتر ازو بود در همه ايواب نشست كفة ميزان مصطفي بزمين سمان چهارم مسيح شد بشتاب Ĥ ب (20) در مدح احمد ناظم بگ متصرف بغداد گنبدي هست كه نامش كفل سيمين است از درونش همه با آب طلا رنگين است
  • 56.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* عشق با ساده رخان ازپي ساقست سرين نه رخ و زلف خم اندر خم و چين در چين است آن دروغست كه من شيفتة خال و خطم شيخ راهم غرض از ساده پرستي اين است ايهاالناس چومن رخت به ميخانه كشيد نه به مسجد كه درو زاهدك بي دين است حود دوصد عيب نهان داره دو اغماض كند داستانش همه ازعيب من مسكين است ميتوانم كه كشم كينه زدشمن ليكن اي عزيزان چه كنم سينة من بي كين است چه غم آرد زنظر اهل ريازشت آيد خلفت من كه بچشم همه كس شيرين است مايه ام گوهرنظم است خريدارش نيست سالها شد كه زخرجي نهيم خرجين است عارم آيد كه نويسم به كسي شرح نياز جزبه (ناظم) كه ولي النعم ديرين است حبذا قبلة ارباب هنر (ناظم بيگ) متصرف به شريف چون فلك پروين است عزم اوياففت مگر بادو زان چالاكت حزم اوديد مگر كوه ازان تمكين است *ديواني شثخ رةزا تاصةباني خامه اش گرچه عبارت زيكي شاخ ني است بلكه در ديدة اعدا به اثر زوبين است پس بود معدله تش ماية آرايش ملك شهر بغداد چه محتاج به شهر آيين است خنجر موعظة تاقبظه بدل كار كند گرچه شمشير بدست خطبا چوبين است گرندانم سخن از نگهت خلقش گفتم روزگاريست ك بوي نفسم مشكين است اي دبيري كه بتحسين منت حاجت نيست زانكه سر تا قدمش تعبيه از تحسين است پايه ات بسكه بلنداست زوصفت خجلم چند بالا روم مينگرم پائين است چمن عمر تواز باد خزان ايمن باد تاچمن پرزگل و، ياسمن و، نسرين است، مادرين دير مسدس بلالي نجوم پيكر گنبد فيروزه گهر آگين است ور بكركوك فروماند (رضا) پنداري در حصاريست كه ديوارو ده رش رويين است
  • 57.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (21) در ستايش شيخ امين اربيلي رئيس محكمة جزاي كركوك گفتم ملك روي زمين شيخ امين است نه نه غلطم صد ملكش ملك يمين است كوته نظري گفت ملك مي نتوان شد كانرا بفلك مسكن وانرا بزمين است گفتم مگر اين ضرب مثلرا نشنيدي اي خواجه كه تشريف اماكن بمكين است بازار در اين كار درآيد كه ملائك از نور نبي آدم بيچاره زطين است ماهيت آن تعبيه از عالم انوار ماية اين قطرة ازما معين است باآن گهر پاك برابر نشود خاك صد پايه بميزان خرد آن به ازين است گفتم كمكي بازبكش خواجه عنارا اصرار مكن عفو بفرمايه چنين است در بارگه لم يزل اقدس يزدان بنياد فضيلت همه بر دانش و دين است مسجود ملائك شدن آدم خاكي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني از ساية علم لدن و، دين مبين است اي شيخ اگر محكمه را معدلتي هست از راي زرين تو، وز فكر متين است جبريل امينت زبراي چه نگويم صد بار خدا گفت كه جبريل امين است شيرينتر از اشعاري (رضا) نيست، بلي هست اما نه چنين نقره، نه چندين تمكين است (22) براي امين فيضي مشربت خوش لهجه شيرين است دهنت درج گوهر آكين است فكر بكرتو بين بين الله نقرؤ شيرة نگارين است عرش بلقيس و فرش براقش در حقيقت كمينه كامين است اين نه شعر است، رشتة شهوت اين نه نظم است، عقد پروين است مصرعي از قريحة عطار كه عجب آب دارو رنگين است
  • 58.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* گر بتضمين بياورم چه عجب يكي ازفن شعر تضمين است بمعاني گران، بنظم سبك گربود سهل ممتنع، اين است كه بضرب المثل همي گويند كه دعا از براي آمين است خاطرت شاد باد (امين فيضي) زان كه درياي دانش و دين است دوشمنت خاكسارو زيرو زبر زان كه در خورد و لعن نفرين است فضلرا داند از خداي (رضا) نه از آن شاعران خود بين است (23) مسند آراي خلافت بحقيقت عمراست هر كه گوش بر سخن ناپاك دهد خراست راز فاحشة آية حق در قرآن بهر ناپاكي آن قوم دليلي دگر است يارب اين طايفة بد كه چه ناپاكان انددخت بوبكر كه هم خوابة خيرالبشر است *ديواني شثخ رةزا تاصةباني نوكرو، خان و، خوانين عجم، دودكينداين همه اثر معجر مولا عمر است (...) دوم دارد اين طرفه نباشد عقل گرچه حيوان نبود، ليك زحيوان بدر است پيشوايان ره دين هدا هر كه دهد زان ره خوف و خطر قصة شان الحذر است اين قدر هوش و خرد بر سر اين طائفه نيست كه خدا را نكند انكه نبيرا ضرر است مردهاشان كه بتابوت گذارند چو سگ سگ دو صد مرتبه زايشان به خدا خوبتر است لعن نفرين ايشان همه برشمر يزيد لعن (لامع) بهمان طائفه خيره سراست نه خدا راضي از ايشان، نه علي بود رضا سب اصحاب نبي، موجب نار سقراست (24) عشق حضرت حسين لافت از عشق حسين است سرت برگردن است عشقبازي سر بميدان وفا افگندن است گر هواخواهي حسين، ترك سركن چون حسين
  • 59.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* شرط اين ميدان بخون خويش بازي گردن است از حريم كعبه كمتر نيست دشت كربلا صد شرف دارد بر آن وادي كه گويند ايمن است اي من فداي خاك پاكي كاندرو نور چشم مصطفي ؤ مرتضارا مسكن است زهرة زهرانگين و خاتم خير الوري زورو زهري مرتضاؤ حيدري حيبر كن است سينم سني وليكن حب آل مصطفي دين و آيين من و، آباء و اجداد من است شيعه و سني ندانم، دوستم با هر كه او دوست باشد، دشمنم آنراكه بااو دشمن است حب آل و، سب اصحاب نبي ياللعجب از قبيل نام سبحان بردن و، گوه خوردن است *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (25) در ستايش مرحوم حاج ملاعبدالله جليزاده عيب در ذات تو اي كان كرم معدوم است مگر اين عيب كه لحم علما مسموم است شعرق من، در هر سو از همه كشور و ساري علم تو، در همه جا، بر همه كس معلوم است ميرود شعر من و علم جهانگير شماهر دو بي فائده، تا جاي اقامت روم است نامه بنويس به هر طرز دلت ميخواهد همه سحراست، اگر نثرو، اگر منظوم است (26) در ستايش پير گيلاني كارم كي بكامست، نه از شاه و، وزير است هرمايه كه دارم، همه از ساية پير است آن پيره كذام است، چه نام است مرورا آن مهر جهان تابش و، وان ماه منيراست آن پير نه شبلي و، نه معروف و، جنيداست اينها همه يك جلوه از آن پيرق كبيراست
  • 60.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* هر گربه كه پروردة خوان كريم اوست صيداش، همه ببراست و، شكارش، همه شير است (27) در هجوي حافظ افندي مرامخانه پاشا بضرب سيلي و مشت (حسين افندي) زن قحبه رابدو، حافظ پشت كدام بگچي و قائق چي و، ترمپاچي بكون (حافظ افندي) فرو نبردانگشت زبسكه حيز بود همچو جسر بغدادش هميشه آب بزيراست آدمي برپشت بدست اين دو لعين كشته كر شوم چه عجب مگر حسين علي را، يزيدو شمر، نكشت نعوذ بالله اگر اين بود مسلماني صواب دين يهوداست و، مذهب زردشت (28) در وقت صلح دربين طالباني وسادات سليماني فرموده ماه رمضان چون گذرد نوبت عيداست پيش از رمضان آمدن عيد كه ديداست *ديواني شثخ رةزا تاصةباني كركوك چرا بر همه آفاق تازد امروز كه آرامگه اين سه مفيد است از عيد غرض صحبت آن قدوة سادات سردار گروه شرفا (شيخ ؟؟؟است) صدشكر كه مقدم آن يار عزيزان هر سال دو عيد آمدو امسال سه عيد است از سعديي آن (شيخ سعيداست) كه امسال مقراض حوادث سرمويي نبريداست با آل نبي پنجه زدن پيشة مانيست اين واقعه، تقدير خداوند مجيد است نسبت نه كنونست بدين درد (رضارا) در روز ازل، عاشق و، درويش و، مريداست (29) سپاسنامة ناظم بك متصرف بغداد بمناسبت فرستادن عبا ازمن بدوست واسطه يي يك صبابس است ازوي مراتعارف يك مرحبا بس است گردون نمي كشم بطمع چون شتر دراز درويشرا زپشم شتر يك عبا بس است
  • 61.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* پشمي كفايت است زپوشيدن مرا گستردني بخانة من بوريا بس است مابندرا بچيز ديگر احتياج نيست اين دست خط روانه كه كردي بمابس است وقتي كه خواجه ارسر شفقت غلامرا در نامه ياد كرد همينش عطابس است (ناظم بگم) نواخت فرستاده هديه اي اين افتخار بهر من بينوا بس است هم بنده را نوازش و، هم بنده زاده را، او را زهر دو بند، عوض اين دعابس است يارب بحق آل عبايش نگاه دار كين پنج تن شفاعتشان از خدابس است غمگين مشو (رضا) اگرت مال و جاه نيست اين خواندنت بنام امام رضا بس است *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (30) در سپاس ناودني توتن اي صورت بسان خليفه ثالث وي نيكو سيرت و حميده صفات نه چو من هست شاعري، نه چون تو، كاتبي در فنون تحريرات عنبرين ساخته دماغم را به تماكوي عنبرين نفحات از گلويم بسينه هر نفسش چون فرو ميرود ممد حيات وز درون جگر بناي گلو چون همي بركشم مفرح ذات دوستان زبانيم هستند با يك يك فداي عهد و وفات اين قدر من دعات ميگويم كه خلايق همه كنند دعات
  • 62.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (31) در تفسير معني بيت مشهور (بلبل برگ گلي خوش رنگ در منقار داشت) شاه والا وقت طالع روي در ادبار داشت اين دل غم منزلم را غرق در اكداز داشت بر سرورم صد هزاران كوه غصه بار داشت صاحبا در حالتي كين بنده غم بسيار داشت يادم آمد از كلام انجناب اظهار داشت كرده بودي زامتحان به شاعران گفت و شكفت كز وجود من برو در منظر عالم برفت هيچ كسي بر وفق طبع من در معني نسفت گفته بودي مقصدق حافظ چه بود از آن چه گفت بلبلي برگ گلي خوش رنگ در منقار داشت زان حبيب حي و حق امداد فيضي سرمدي تضرع كرده اند در باب آل احمدي ذات احمد را شفيع آورده بر هر مقصدي نصف شب غواص گرديدم به بحرق ابجدي تا ببينم اين صدف آيا چه در دربار داشت زان همه مردان بيامد صفوت خاروي كش *ديواني شثخ رةزا تاصةباني بر دل آمد معني شيرين بس بي عيب و غش لوح قلبم را صفاداند همي آيينه وش بلبلي برگ گلي شد سيصدو پنجاه وشش با حسين و با حسن هم باعلي معيار داشت اين چونين جاريست عادات حكيم ذوالمنن بهر ترفيع همان قطب رفيع ممتحن برگروه اوليا بارو بلاهاي فتن برگ گل سبز است آن دارد نشاني از حسن چونكه در روز شهادت سبزئي رخسار داشت اين نمي باشد خدا نخواسته از زين و شين اين همي باشد خدا داند به پي اسرار بين آنچه رفت بر نسل شاه غازئي بدرو حنين رنگ گل سرخست آن دارد نشان از حسين چونكه در حين وفاتش سرخي، رخسار داشت چونكه در عصر سعادت قطب بوده نزد گل پيش ازين دانسته حالت زان شده مامورپل وز معارف نوش كرده ازنبي نوشاب مل بلبلي باشد علي كز فرقت آن هردو گل واندران برگ و نوا خوش نالهاي زار داشت صدهزاران رحمت حق باد برجان رضا
  • 63.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* بس به والله پيمبر شافعش روزجزا من ز ايمان كرده ام از جان حب مرتضا من نهاني گويم اين تخميس از بهر رضا تا بدانندش (رضا) ايمان بسي انوار داشت (32) در وقت شطرنج باري پس از تشريفت اي مير سخن سنج مفتش بامن از نوباخت شطرنج زحدت كف زنان برتخت ميگفت مگر معناي شطرنج است صدرنج بسي دقت نمودي جهد فرمود يك از دنبال يك بردم از او پنج سه اول پنج آخر هشت نوبت برو غالب شدم چون مار بر گنج چومن مردي باستادي در اين كار نباشد در همه اسلام و افرنج عراقو، پارس و، تبريزو، صفاهان بخاراو، خطاه و، بلخ و، باگنج *ديواني شثخ رةزا تاصةباني نباشد چون (رضا) شطرنج بازي نه در ترك و، نه در روم نه در زنج (33) تخميس غزل مسيح در باغ خيال تو دلم گشت گهر سنج مهرت بدلم نقش كشيداست چو شطرنج ميگشت شب و، روز چوافعي بسر گنج (چشم و، خط و، خال و، رخ و، ابروي، تو هر پنج) زيباست بر آن عارض نيكوي تو هر پنج) تا چشم من امروز بدان سيم برافتاد كز شوق جمالش دل و جان بيخبر افتاد مرغان صبوحي همه گشتند بفرياد (سرو، سمن و، ياسمن و، عرعرو، شمشاد گشتند فداي قد دلجوي تو هر پنج) در روي زمين نيست بخوبي چوتو انسان هرچند كه گفتيم وي يوسف، كعنان زاهد كه نظر كرد همي گفت بقرآن (شمس و قمرو، مشتري و، زهره و، كيوان
  • 64.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* هستند هوا خواه سركوي توهر پنج) ميگفت خوش آن نوحه گري عاشق داريش تاچند تهي برسر هر گل هوس خويش رحمي بنما برمن مسكين جفاكيش (پيوسته من و، عابدو، زاهد، شه و، درويش بوسيم كف پاي سگي كوي توهرپنج خواهي كه بيابي زره عشق فتوحي بايد كه (رضا) نوش كني جام صبوحي نوميدمشو از كرم او چو نصوحي (عقل و، خردو، هوش و، دل و، جان (مسيحي)برباد شد از حلقه گيسوي توهرپنج (34) در مدح حضرت غوث سرنتا بدفلك از بندگي حضرت شيخ به ميان بسته زجوزاكمر خزمت شيخ هركه را ديدة دل باز شود مي نگرد طارم عرش بزير قدم رفعت شيخ وسعت گوهر قدرش صدف دهر نداشت *ديواني شثخ رةزا تاصةباني مگر اين بود زدنيا سبب رحلت شيخ چون ولايت به اصالت زازل خلعت اوست تاابد ماند، بجاسلطنت و، شوكت شيخ چون ملك باز بدرگاه قبولش خوانند برعزازيل گرافتد نظر رحمت شيخ شيرمردان خدا شبلي و، معروف و، جنيد پاسبانند بگرد حرم حرمت شيخ (لامعا) قصة اغيار نشايد كه ترا بر زبان بگذرد الا سخن مدحت شيخ (35) آل علي در ماتم آل علي خون همچو دريا ميرود تيغ است برسر ميزند، دست است و، بالا ميرود از عشق آل بوالحسن، اين تيغ زن وان سينه زن،دادو فغان مردو زن، تاعرش اعلي ميرود پيراهن شمع خدا، يعني حسيني مجتبا، جانها همي گرددفدا، سرهابيغما مي رود كوتاه كن انكاررا بدعت مگو اين كار را
  • 65.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* اين سوك آل حيدر است، اين خون نه بيجا ميرود روي زمين پرهمهمه، در دست جان بازان قمه، خون از برو دوش همه، ازفرق تاپا ميرود من چون ننالم اين زمان، مرد و ضعيف و ناتوان، كين برق آه عاشقان، از سنگ خارا ميرود از ابن سعد بيوفا، شامي و شمري پرجغا، بر آل و بيت مصطفا، چندين تعدا ميرود بغداد گردد لاله گون، در روز عاشورا بخون، (وز كاظمين) آن سيل خون، (تاطاق كسرا) ميرود واز طاق كسرا سرنگون، ريزد به پاي (بيستون)، واز بيستون آيد برون، سوي بخارا ميرود خون سياوش شدهبا، در ماتم (آل عبا)، تا دامن روزي جزا، تاجيب عقبا ميرود من سنيم نامم (رضا)، كاب امام مرتضي درويش عبدالقادرم، راهم بمولا ميرود *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (36) در هجوي حاجي مصطفي گل اگر يكدم بكام بلبل شيدا شود كام دل نگرفته خاري در ميان پيدا شود مستحقيرا معاشي داد خواهد پادشاه حاجي كوشد كه او را مانع اخري شود در ميان مالك رضوان صباح روز حشر از خصوص ريش حاجي مصطفي غوغا شود بانگ بررضوان زند مالك كه اي رضوان مهل اين يهودي ريشي سوي جنت الماوا شود گويدش رضوان نه آخر پيرمرد حاجي است كي خدا فرموده حاجيرا جهنم جا شود؟ مالكش گويد فراوان از يهودان حاجي اندسالك بيت المقدس حاجي آنها شود چون سخن اينجا رسد رضوان بماند بي دليل ريشي بر دعواي مالك حجت عظمي شود پس برغم انف رضوان در جحيمش افگند در ميان دوست و دشمن عبرت و رسوا شود حاجي بابا چارة اين ريشرا امروز كن ورنه فردا فتنها زان ريشي تو برپا شود
  • 66.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* بركتش از بينح و ني ني صد رهش گربركني هفتة نگذشته اين تخم بلا بالا شود چون ترا خواهد بدوزخ برد اين ناپاك ريشي وقف كن تا خلقرا جاروب استنجا شود هاجي همچون (رضا)، حاجي همچون شما قرنها بايد كه تااز لطف حق پيدا شود (37) خادم سجاده ميخواره نيم من كه مرا باده بياريد من ساده پرستم، پسري ساده بياريد چندان خوشم از بچة كون داده نيايد گرهست يكي بچة ناگاده بياريد ني ني غلطم بچة ناگاده در اين شهر پيدا نشود گاده و ناگاده بياريد بايك كفل گرد قناعت نتوان كرد كونرا بترامواي و به عراده بياريد زان مكتب حربيه كه سرچشمة كون است چندي نفر ظابط و بگزاده بياريد آن صبر ندارم كه زپايش كنم ايزار *ديواني شثخ رةزا تاصةباني دامن بكمر بر زده آماده بياريد مقصود همين آتشي شهوت بنشانم گرپيرو جوان، گرنرو، گر ماده بياريد گر زانكه فرستاده فرستيده نياورد از بهر مجازات فرستاده بياريد از طالع نحسم اگر آن هم ندهد دست يك پير نود سالة افتاده بياريد گر پير نود ساله ميسر نشود نيز فرتوت شده (خادم سجاده) بياريد (38) در ستايشي ناظم بگ و شكرانة ساعتي كه برايش فرستاده روزي كه خدا خلعتي هستي به بشر داد افسوس كه روزي نه بمقدار هنرداد تاداد معاش فلكم عمر بسر شدوان نيز كشمكش و خون جگر داد گردون كه پشيزي بهنرمند فزون ديدهر جا كه خري يافت، به خروار گهرداد دانا به مثل همچو در خُنيست برومند صد سنگ بسر خورد درختي كه ثمر داد با اين همه كم طالعي و تلخ مذاقي
  • 67.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* صد شكر كه شعرم مزة قند و شكر داد تنهانه همين شعري خوش و گفتة شيرين المنة لله كه مرا فضل ديگر داد اين هم كرم اوست وگرنه متصرف از بهر چه ناديده مراساعت زر داد ناظم بگ دانا، كه خداوند توانا او را نه همين ميمنت و، شوكت و فرداد ادراك فلاطون و، جوانمردي حاتم، مردانگي حيدرو، انصاف عمرداد دلخواه از آن گشت كه از نكهت خلقش در نافة آهوي خطا مشك تترداد عزمش حيل قاف تواند بفلك برد قدرش صفت آب تواند بحجرداد در بزم چوشد حاصل و آنرا همه بخشيد در رزم چو شد خون يلانرا بهدرداد در يوزة او ار مهر جهان گير از راي منيرت كه خجالت بقمرداد مهرو غضبت را پي پاداش بدونيك از روز ازل فاعل مطلق دو اثر داد اين را عمل رفعه ؤ آنرا عمل جر *ديواني شثخ رةزا تاصةباني آرايش احكام بدين رفعه ؤ جرداد از عمر گران ماية خود بهره نبيند بدگوي تراهم كه بكوي تو گزر داد آن به كه دعايت كنم و هرزه نگويم كين هرزه دوراي (برضا) سخت ضررداد يارب به جهان بادترا هر چه مرادست يارب زدرت باد بدر هر چه گذر داد (39) لشكرنامة بجناب مرحوم مصطفي ذهني پاشاي بابان بمناسبت طـاقي شطرنج كه برايش فرستاده نامه كز يار مهربان باشد ماية عيش جاودان باشد كافرم گرپيام ياري چنين كمتر از وحي آسمان باشد نامه را چون بود زيارنشان به زصد رتبة و نشان باشد جان كنم بذل نامة كه در آن نام آن مير عاليشان باشد
  • 68.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مصطفي بگ كه كلك مشكينش همچو طوطي شكرنشان باشد شاه بازي بلندتد ببرش طائر اوج كن فكان باشد عزم او را زچشمة تقدير تاقضا طفل توامان باشد قدر او در مكان نميگنجد سرسرا پرده لامكان باشد وصف ماهيتش توانم گفت گرمه و مهر جسم و جان باشد در قيافت جوان، بدانش پس طرفه پيري كه نوجوان باشد دامن همتش بر افشاند آن چه در جيب بحروكان باشد نيست فخر كيانيان چون جم بلكه فخر جهانيان باشد اي سفر كردة كه فتح و ظفر در ركاب توهم عنان باشد سفرت به ازان كه در ثمين تابه دريا بود نهان باشد *ديواني شثخ رةزا تاصةباني دست در گردن هدف نكند تير تا همدم كمان باشد شاعرترا بريده باد زبان گر نه مدح تو برزبان باشد چه تفاوت ميان ناز كند طبع چون سركش و روان باشد در لغت (كرد) مرد را گويند گر ز بر دست پهلوان باشد من نگويم چو شاعران ديگر كه چنين باد يا چنان باشد از دعايت همين قدر گويم كه انچه خواهد دلت همان باشد هدية ترا بجان قبول كنم گرچه يك ريزه استخوان باشد قدري شعر گران بهاي (رضا) داند آنكس كه نكته دان باشد
  • 69.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (40) تخميس غزل حافظ تعدايي كه با من اقربا كرد نديدم شمر با آل عبا كرد مگر از حال من رمزي ادا كرد (سحر بلبل حكايت با صبا كرد كه عشق روي گل باما چها كرد) زعقرب طينتان بود عم و خالم پريشان روز گارو خسته حالم مهيا ازپي تاراج مالم (من از بيگانگان هرگز ننالم كه با من هر چه كرد آن آشنا كرد) پر از زاغ و زغن صحن گلستان زشادي كبك قاها قاه و خندان هزارانرا هزارن داغ حرمان (بهر سو بلبل مسكين در افغان تنعم در ميان باد صبا كرد) (رضا را نقرت است از خرقه پوشان زعشق و شور ما چون دف خروشان من و من بعد بزم باده نوشان *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (بشارت بر بكوي مي فروشان كه (حافظ) توبه ازو زهدو ريا كرد) (41) در تاريخ تعمير جامع حاجي احمدآغا ميگويد اگر خواهي سعادت سعيها كن در نيكوكاري نه يزدان (ليس للانسان الا ماسعي) فرمود ببر رنج و بيفشان گنج، در راه خداوندي كه در پاداش نيكي بندگانرا وعده ها فرمود مگو زحمت كشيد و ساخت مسجد مصطفي آغا بگو جنت خريدو باخدا بيع و شرا فرمود جواهر پاش شد طبع (رضا) و گفت تاريخش (مزين معبديرا مصطفي آغا بنا فرمود) (42) در ستايش مرحوم احمد پاشا بن سليمان پاشا طاب ثراه هر چند زنم دامن تقوي بكمربر تسبيح بكف گيرم و، مسواك به بربر ناگه كفلي نرم تراز پنبة محلوج برجسته زدنبال يكي ساده پسربر
  • 70.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* چون ديدم و از شوق دلم در طيشه آمد چون خاية حلاج به زيرو به زبربر آبم زدهان ريزد و جانم بلب آمد صد آه جگرسوز برارم زجگربر چون افعي سرمازده از تابش خورشيد بازم زند احليل پدر سوخته سربر دوشنبه بودم معتكف كنج عبادت آهو كفلي آمدو، زد حلقه بدربر برجستم و درباز نمودم چو مراديد از داعية ساده پرستي بحدربر برزد بمن از خشم يكي بانگ بتهديد بانگي كه زند ضابط حربي به نفربر كي شيخ ريائي تو نه آن (شيخ رضائي) كز رنديي تو بود جهاني بخطربر اكنون سر تزوير فروهشته به عمداً يعني برخ ساده حرام است نظربر ماهي بدر آورد يكي حقة سيمين برحقة سيمينش يكي حقة زربر گه رويي نشان داد گهي ساعد و گه ساق گشتم نگران خيره بدان شعبده گربر *ديواني شثخ رةزا تاصةباني وانگاه بمن عطف نظر كرد كه برخيز تيري بهدف برزن و تيغي به سپربر اين گفت يكي شيشه مي از جيب برآورد زان مي كه شعاعش زند آتش به حجربر جام دو سه پيمود زتاب مي صهبا آويخت بسي خوشة پروين به قمربر سودي نكند موعظه ؤ ذكر در آنجا كز شوق فتد رعشه براعضاي ذكربر افتاد نگاهم چوبدان ساق نگارين پيچيده دو ساقم زهوس يك بدگربر در عرصة اعمال نهالي بنشاندم شاخش بقمربر شدو ببخش بسقربر هوشدار (رضا) هرزه مگو زانكه بدآيد برطبع ولي نعمت فرخنده سيربر (احمد) لقب آن والي جم جاه كه باشد صد رتبه زجمشيد به اصل و به گهر بر طهمورث و هوشنگ كيومرث و سيامك جمشيد كند فخر بدين چار پدربر نسبت به توان كرد بدين جملة معدود آبا كرامش كه نيايد به شمربر
  • 71.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (43) حيدر كرار شكسته باد دو دست فلك ازين كردار بريد باد دوپاي سپهر ازين رفتار دلاوري كه دري آهنين زجاكندي ببازوان قوي همچو حيدر كرار بچشم زخم حسودان شكسته شد دستش بلي زمانه عجب روبهي است شيرشكار ولي تو هيچ مخور غم شكسته بسته شود بشاهراه حقيقت شكسته گيست بكار براه عشق كه از ماو من بپرهيزند ز پاي دست بشوي و زداست دست بدار نه آخر آن فلك است، اين فلك كه روز(احد) شكست گوهر دندان احمد مختار نه آخر آن فلك است اين فلك كه روز (صفين) خراب كرد جهانرا بكشتن عمار *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (44) بريفكان عزم ديار روم چو كردم زشهره زور افتاد در ديار (بريفكان) مراعبور كوهي بلندپايه در آن رهگذار بود بگداخته زتاب تجلي بسان طور حيران شدم زنشئة آن كوه پرشكوه پرواز كرد از سر من طائري شعور آواز كرد ناگهم ازهاتفي زغيب كاين رازبر تو لحظة ديگر كند ظهور زان كوه نيكبخت چو بالا برآمدم بنمود چون رواق فلك گنبدي زدور پرسيدم اين رواق منور ازان كيست بخ بخ تبارك الله از اين جنت و قصور مانند قرص اور زرين آفتاب مي تافتي زبام درش لمعه لمعه نور گفتند اين ضريجه قطبي زاوليا است پيموده ساقي ازلش بادة طهور اين مرقد حبيب خدا (شيخ نوريست) جسمش بخاك خفته، و جان رفت در حظور
  • 72.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* آيند فوج فوج زبهر زيارتش از آسمان ملائكه در صورت طيور سازد خدا بساية جمشيد برترش موري اگر بساية قصرش كند مرور يارب بجاه و حرمت اين قطب اوليا جرم (رضا) ببخش كه فرمودة اناالغفور روزي مكن در اين سفرش رنج و محنتي باز آورش بشادي و آسايش و سرور (45) در مدح محمدبك جاف غرض از هديه ته (دراست) و (عقيق) و (الماس) غرض الفت بودو دوستي و استئناس هديه از جانب جانانه اگر زهر بود خوشتر آيد بمن از (فيه شفا للناس) هديه ئي آمده از دوست يكي پوست پنير پوست موئين چوسرو صورتي آغا عباس بامدادان چوفرستاده از جانب مير عسل رانيه آوردو پنير بلباس گفتم آري چومرا ديدجگر خستة هجر *ديواني شثخ رةزا تاصةباني علم كرد روان مير مسيحا انفاس باز گفتم بچها ماش و نخود ميطلبند نكند شهدو عسل چارة درد افلاس شكري نعمت كنمت بندة احسان توأم نيك قاسم نه چو (مخمور افندي) قساس من به غير از تو كسيرا نشناسم مخدوم توجز اين بندة خود نيز كسيرا مشناس من كه در بوتة اخلاصي تو بگداخته ام بكسان ديگرم ميتوان كرد قياس من چو مخمور نه از جملة او باستانم كه افگند بر سر يك پاي دوصد مهره بطاس منم آن شاعر نادر سخن و، نادره گو كه بهر شعر كنم تعبيه صد گونه جناس آن شكم گنده و لب گنده جناب سكيوير نيست از صحبت او فائدة جز وسواس بهمه مردم (رانيه) سلامي زمن است جز (ابراهيم افندي) پدري الخناس سينه و، گردن و، پشت و، شكم و، ساقو، سرين گندو، ناپاك و، گوه و آلود، سراپا الجاس قاضيم نيز نپرسد مگر از يادش رفت
  • 73.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* حورش از كشك دوسه ساله پوشش زپلاس خر اگر كوت زربفت بپوشد پشم است گوز بر ريش چنين قاضي پشمينه لباس جاسم آغا كه دوخاني نفرستاده مرا به تو بخشيدمش اي داور جمشيد اساس يوقسه، ناموسي بن بيزگي برتردم تاجرردم اني تامملكت موش و سيواس شكري ناس ار نكنم شكري خدارا نكنم تو ولي النعمي من كنت شكرو سپاس در اين ديار (رضا) را زرشحة قامت در مشيمة قرطاس نتيجه هاست بقيمت گرانتر از الماس ...........بسكه چون مريم ببر گرفته مواليد عيسوي انفاس هزار سال بماني و اين عجب نبود شرافتت بمثل خضر زنده و الياس در اين ديار (رضا) را بهرزه عمر گذشت بحار رسيد گناهش بگرد دون افلاس *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (46) در مدح غوث گيلانش گلستاني كه خوانند آستان غوث گيلانش زده فيضي مقدس خيمه در صحن خيابانش مطاف شيرمردان طريقت كعبة كويش سري كردان فراران حقيقت گوي ميدانس غلام كمترينشرا لقب شد خواجة احراربقطب العارفين مشهور شد طفل دبستانش (بهاي نقشبندي) خوشه چين خرمن جودش (شهاب سهروردي) كاسه ليس خوان احسانش هزاران (شمس تبريزي) خراب بادة عشقش هزاران (پير جامي) جرعه نوش بزم عرفانش شهنشاهان طفيل و، تاج داران طوق درگردن خداوندان اسيرو، شهرياران بند فرمانش (رضارا) همتي اي بازلاهوت آشيان يعني بيفكن استخواني و سگ درگاه خود خوانش
  • 74.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (47) شيخ دوگز عمامه، سه گز طيلسان، يك گز ريش دوصد مريد روان در ركابش از پس و پيش زبس فريفتة صورتند اهل جهان همه كه ادعاي نبوت كند رود از پيش چه سحرها، چه فسونها، چه مكرو داستانها كه ديده ام من ازين صوفيان كافركيش يكي كلاه بلندي بقدر قامت عوج نهاده برزير فرق نامبارك خويش كه شيخ مولويم مسلك و طريقت ماني است و دومبگ و رقص و سماع چرس و حشيش يكي گرفته بكف حربة چو آلت من كه از مشايخ وفاعيم زنندة شيش مشايخي كه جهانرا بدين دسيسه خورند چه آن مشايخ و چه پشم خاية درويش پناه ده تو خدايا (رضا) زمكرو ريا بظاهري زعبادت بباطني بنگ كيش *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (48) در مدح شيخ مصطفي حفيد دست خياط ازل خرقة ناموس و عفاف خوش بريداست ببالاي نقيب الاشراف يعني نعم الخلف حضرت (كاك احمد شيخ) آنكه باشير زند پنجه بميدان مصاف مصطفي نام و چراغ نسب مصطفوي نطفة هاشم و نقدي كمري عبد مناف مدعي گو نزند لاف زهم چشمة او تكيه برجاي بزرگان نتوان زد بگزاف بزيارت گهي آبا كرامش چه عجب حر قدم ساخته آيند ملائك بطواف اي ترا بنده گي من نه باميد طمع ندهم دست كريم تو بصد وجه كفاف امتياز از ديگران داده خدايت بسه چيزهمت عالي و، دست كرم و، طينت صاف تكيه بر مسند جدت رز و انديشه مكن حز سرانگشت ندامت نگزد اهل خلاف خصمرا تيغ زبان من و شمشير توبس وي ازان روز كه اين هردو برآيند زغلاف
  • 75.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* بشكافد دم شمشير توش مهرة پشت بگذرد نوك سنان منش از حقة ناف كمترين جود تو اي زبدة اولادحسين خرج ده سالة دولت زو دولك خانة جاف تابود همچو نبي آكله با آل علي چرخ دربارة ارباب هنر بي انصاف باد اندام عدو تو بسجيل قضا (عصف ماكول لايلاف قريش ايلاف) (49) شيخين و شير لافتي نعش خبيث خويشرا ايرانيان بهر شرف پيوسته سوي كربلا مي آورند از هر طرف در داده آخوندها صلا، كز ساية اهل ولا، (ان يدفنوا في كربلا يغفر لهم ما قد سلف) پس اي گروه بدگمان، شيخين شاه انس و جان پهلوي هم در يك مكان، چون سه گهر در يك صدف باشند از رحمت بري، در حيرتم زين داوري، تاكي به اين جهل و خوي، اي مردمان ناخلف شيخين و شير لافتي، عين همان اين هرسه *ديواني شثخ رةزا تاصةباني تابر دينتان واحسرتا، بركيلتان ياللاسف آخر زشاه انبيا، شرمي كنيد اي بي حيا كي شاه بازي كبريا، كمتر زمولاي نجف بگشا(رضا)درج دهن، پاشيده كن در سخن بر قلب بدخواهان بزن، تيغ زبان لاتخف شب چو خيزد كير من بر دوش ميگيرد لحاف مي نخسبد تا سحر چون زاهدان در اعتكاف همچو ميل پهلوانان دائما در گردوش است گاه مي خسبد بزانو، گاه مي چسبد بناف ميرود دائم چوافعي در دلي سوراخها ميرود در هر مغارو ميرود در هر شكاف يعني گرافتد بدستم سادة سيمين سرين كير در سوراخ تنگش مي سپردم تا بناف (50) در مدح عبدالله پاشاي رواندوز، جداسماعيل بك زعيم مشهور شاعر گنده طبع همچو جمل شعري او چون شعوري او مختل رفت پيش حكيم تا دهدش شربتي ازبراي دفع علل
  • 76.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مسهلي داد گفت كاين دارو هفت بارد درآورد بعمل چون بخوردو چهار بار بريد تاخت پيش حكيم و ساخت جدل طعنه زد كاي حكيم بي تمييز فرق ناكرده ناقه را زجمل سخن از هفت و هشت ميراندي هفت اكنون بچار شد مبدل گفت البت مخالفي خوردي كه بدارو ازان رسيده خلل گفت چيزي نخورده ام لاكن بودم اندر خيال شعر و غزل گفت از شعر ساختي چيزي گفت آري سه شعر مستعجل گفت برخوان چو شعرها برخواند گفت خندان حكيم كاي اجهل توعمل هفت كردة اما سه زبالا، چهار ازاسفل شاعري چند هست مي زيبند كاوري اين حديثشان بمثل *ديواني شثخ رةزا تاصةباني نيك و بدرا زفرقة شعرا نشناسد بغير ميراجل انكه قائمقام اربيل است ماه ملك است و افتات ملل دم تيغش لهيب نار حجيم كف جودش سحاب گشت امل بامنش لطف گرود چه عجب رغبت است آفتابرا مجمل وصف او در سخن نمي گنجد به كه وصفش ادا كنم مجمل تا آيد انجنابرا يارب دستگيري كند لطف ازل (51) صدر اعظم مزن بيهوده از فضل و هنر اي ياري همدم دم كه از فضل وهنر بهتر بود دينارو درهم هم شود ايام دولت باتو چون پروانه دشمن رام كند هنگام نكبت ازتو چون بيگانه محرم رم غذا ميسازد از خون جگر هر جا هنرمنديست
  • 77.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* نصيب روبه دائم دنبة چرب است و ضبغم غم بهرجا شاعري خوش لهجة شيرين زبان بيني بود اوضاع او چون قوة گفتار ابكم كم بدين اندك هنر كزمن خدايش باز بستاند فراوان خورده ام از دست اين دير مطلسم سم كدامين اهل دانش در جهان ديدي نشنيدي كه از اشك روان نبود رويش همچو شبنم نم مراجز مرگ نرهاند زآسيب كم اوضاعي نسازد بر معاشم چيزكي گر صدر اعظم ضم پناه ملك و ملت، صدر دولت، حضرت عالي، كه با قدر و جلالش، كمتر است از ابن ملجم جم زبس عدلش طريق راستي جويد عجب نبود رود از ابروي خوبان كچي واز زلف برخم خم نداني گفت مدحش اي (رضا) دست دعابردار الهي حرمت بطحا و آب چشمة زمزم چو آيين كليم الله زحكمش هر كه سرپيچد كند غرقش بود گرفي المثل عيساابن مريم يم *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (52) كي بود يارب كي بود يارب طواف كعبه ؤ زمزم كنم بعد ازان رو در مزار سيد عالم كنم روي خود در ساية پاك رسول الله نهم تا غبار مقدمش برديدة خود جم كنم دست حاجت برگشايم از دعا بر درگهش اين دل مجروحرا من زان دوا مرهم كنم يا رسول الله بحالم گوشة چشمي فكن تا شوم قربان تو خود را خلاص از غم كنم سر فراز از فراق روي تو در ماتم وعدة وصل (رضا) ده ترك اين سودا كنم (53) براي امين فيضي آنچنانم زهجري كاكه امين كه ندانم يساررا زيمين آن كند بخت قط نبينم يار تا زنم خنده بر زمان و زمين چند ريزم بياد روي تو اشك
  • 78.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* چند باشم زدوريت غمگين تا غميرا بحيله چاره كنم ديگري سر بر آورد زكمين مسم از جام بادة فيضت چون مسيحا زروح فيضي امين سالهاي دراز باقي باد بسلامت امين ما آمين (54) در مدح ناظم بك بكار آرد حكيم مصلحت بين گهي داروي تلخ و گاه شيرين بمحروران نبايد انگبين داد نسازد بامزاج گرم تسخين مياورد شربت گلقندو بادام كه دارويي جعل بشكست و سرگين پي صفرا مزاجان گرچه زهراست بود(عين الشفا) حب السلاطين چو بيني خون فاسد در دماغش فرو برد در قفايش نشتركين *ديواني شثخ رةزا تاصةباني زخيل شاعران من هم حكيمم گهي گويم هجاو، گاه تحسين همي گويم نكويانرا ستايش همي خواهم بدانرا لعن و نفرين بكام دوستان ريزم تبرزد زنم برفرق بدخواهان تبرزين كريمانرا دهانم كوزة شهد لئيمانرا زبانم تيغ روبين معاذالله زبان آتشينم (جعلناها رجوماً للشياطين) ستايش است ناظم بگ سزاوار نظام ملك و ملت (ناصردين) جهان محتاج رايش زانكه دارد دل روشن تر ازجام جهان بين بياروزي تماشاكن سواريش بدوش اشقر اندر خانه زين گرفت آوازة عدلش جهانرا ز(مرز روم) تادروازة چين چوبانگ ساز مي آيد بگوشش برزم اندر خروش ناي زرين
  • 79.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* كند بر فرق محتاجان گرپاش زابر رحمت از بالا به پايين نگهبان سرير شهرياران بلي شهرا نگهبان است فرزين عروسي بكر فكرم را بخواهد شبي در بر كشد تا داده كابين ازين مدحم غرض خوشنودي اوست بود آري دعا از بهر آمين اگر خواهي بچشم خويش بيني روان برباد صرصركوه تمكين خداوندا بحق نور طه خداوندا بجاه آل ياسين بتابد كوكب جاه و جلالش بعالم تابتابد ماه و پروين (55) در ستايش مغفور له پرنس مصطفي فاضل پاشابن محمدعلي پاشاي مصري در هنگامي كه ناظر مالية دولت عثماني بود مرا بهيچ نياسايد اين دل محزون مگر بطلعت زيباو قامت موزون *ديواني شثخ رةزا تاصةباني گهي به پستة خندان دلير ماهر گهي بنرگس فتان شاهد مغتون من آن قلندر آزاده مشربم كه قلم كشيده بربدو نيك جهان بوقلمون ب شوي خدايا جريدة اخبار Ĥ ب كه صرفة نيرم زين فسانة وافسون به بزم عشق مگر جز حديث مهر وفا مرا بكار نيايد قرال (ناپليون) مرا ازان چه كه نيروز گشت بسمارك مرا ازان چه كه پامال گشت ما كماهون كدام خار و خصم بهره از غنايم يونان كدام شال نصيبم زغارت (شالون) بجز حكايت (شيرين) مپرس از (فرهاد) بجز فسانة (ليلي) مجوي از (مجنون) مرا بدين سر شوريده با جريده چه كار بيار ساقي گل چهره بادة گلگون مي كه روح رساند بعالم وحدت مي كه راه نمايد بحضرت بيچون مي كه شبهه زد آيد زرمز قال و قيل مي كه پرده گشايد زبزم كن فيكون
  • 80.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مي كه گر گذرد نره شام آبستن فتد بمغز چنين در مشيمة ........... كه تا بياري آن عندليب ناطقه ام يكي قصيده سرايم چو گوهر مكنون بمدح ناظر ماليه مصطفي پاشا مشير معدلت آيين مرحمت قانون هنر وري كه بدورش ممالك اسلام چنان شده است چو يونان بعهد(افلاطون) خجسته راي وزيري كه ساعد هنرش ببزم و رزم چو آيد زآستين بيرون بدوشمنان بنمايد شجاعت و قهرش بدوستان بفشاند خزانة قارون ببين بزير ركابش سمند صاعقه رو ببين بدست نوالش پرند آزرگون كه تا مشاهده بيني هزبر برثعبان كه تا معاينه بيني حجيم در جيحون نسيم گلشن مهرش اگر وزد نيسان سموم آتش قهرش اگر جهد كانون بباغ لالة نشكفته را بريزد برگ بباغ لالة افسردرا بجوشد خون *ديواني شثخ رةزا تاصةباني كفش پيالة از يادة كرم سرشار دلش سفينة از گنج معرفت مشحون يكي فقير بود باسخاي او مليار يكي پشيز بود باعطاي او مليون ايا بلند جنابا وزير آصف راي به يمن اختر مسعود. طالع ميمون يكي براي خدا تيغ انتقام بكش بخواه كينة من از زمانة وارون هميشه تابجهان خلق داستان دانند بعدل داد كند عمر دولتت افزون *** (56) من در اين مملكت روم كه بادا ويران خوارو بدنام شدم همچو عمر در ايران نه بايران بودم جاي اقامت نه بروم گشته ام زير فلك همچو فلك سرگردان شيخم و نيست مراجاي بروتكيه كنم نكنم تكيه مگر بر كرم يونس خان ***
  • 81.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (57) آسمانش آن چنانست و زمينش آنچنين چشم عبرت برگشاو قدرت حق را ببين گرچه از روي زمين را مالك چيزي نيم واز زمين تا آسمان حمدا لرب العالمين) كاش يك روزم بمابين همايون ره دهند تا (حميد خانرا) بگويم اي (حميرالمؤمنين) بعثت تو برخلاف بعثت پيغمبر است (انت ما ارسلت الا رحمة للعالمين) (58) فرج دهن دريده ندارد صداي كون عاليست همچو باب همايون سراي كون از كس بكار بردنش ابلهي بود كيري كه آفريده خدايش براي كون دل در برم چو خاية (حلاج) مي طپد از شوق چون بگوش من آيد صداي كون (59) در ستايشي تحسين پاشا والي موصل شاد از (خشه) بودم هم رفت بطاپو بيهوده گذشت آن همه ام سعي و تكاپو *ديواني شثخ رةزا تاصةباني ميكارم و چون ميدروم كيشتة خود را در خرمنم آتش زند اين چرخ جفاجو بشكافت چو گندم فلك شعبده بازم تا مشت جوي گشت مرا حاصل ازين جو (طاپو ايله ويردي املم باد هوايه خرمن گبي يانسون يورگي ناظر ويرگو) دست من ودامن تو، اي حضرت والي اي واسطة رزق گدايان دعاگو عالي نسبا سيرت و سيماي توزيباست تحسين لقبا اسم و مسماي ونيكو گرينده ثايب قدمي هست منم من ورخواجة صاحب كرمي هست توي تو فرش است زخاك قدمت عرشي سليمان جويي است زبحر حكمت هوشي (ارسطو) قطره بود از دائرة جود تو (تاآن) تابي بود از شعلة قهرتو(هلاكو) سرپنجة تدبير تو آرايش ملك است بي منت لشكر قوت بازو ادراك تو در تسوية امر سياسي بشكافت بسي معني باريكتر از مو
  • 82.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* گه جلوه و گه شاهد وحدت بود اين باغ گاه در صفت ژاله و گه لالة خودرو تشريف بياريد اگر از سر اخلاص آيد بنعال قدمت (شيخ رضا) رو (60) در مدح سلطان عبدالعزيز خان كردم بكارنامة شاهان بسي نگاه برهمزدم جريدة اين كهنه كارگاه از حال خسروان زمان جستم آگهي آنان كه بوده اند خداوند دست گاه ساسانيان بحكمت و، سامانيان بملك عباسيان بدولت، سلجوقيان بجاه هرچند خواستم كه بيابم نه نيافتم شاهي بفرو دولت (عبدالعزيز شاه) چشم سپهرو ديدة دوران نديده است شاهنشهي بدين حشم و لشكرو سپاه اين تخت و اين اساس و اين گنج و اين گهر وين تاج و تخت و اين علم و چترو بارگاه اين لشكر نظام كه كر كرده گوش چرخ *ديواني شثخ رةزا تاصةباني از نالة نفير بهر شام و صبحگاه خورشيد سايه گوسترو، جمشيد تاج ورداراي بنده پرورو سلطان دين پناه فخر دول، ملاذ ملل، ماية امل ظل خدا، امام هدا، ساية الاه ميگفتم از ستايش اوشمة ولي ياراي هركسي نبود مدح پادشاه كي دارد احتياج بتصريف چون مني بسط جلال شه كه زماهيست تابماه خواهم يكي مساعده از طبع تا دهم داد سخن بمدعت و دستور پادشاه صدري كه گر تلافي وافي نميشود دولت خراب گشتي و ملت شدي پناه محمود نديم پاشا صدري كه بردوش كرداست چرخ قامت تعظيمرا دوتاه يك يك بدست بازود رايي ردين بيست هررخنه كه يافته بنياد ملك راه دم دركش اي (رضا) كه ندارند نسبتي درياؤقطره، ذرو خورشيدو، كوه كاه
  • 83.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (61) براي خودش چه كرامت چه خارق عاده جلق بهتر ز دلق و سجاده سخن من مفيد و مختصر است بابت ساده با بت ساده گرچه نتوانم اززمين خيزم بس كه هستم ضعيف و افتاده گربگويند هست در بغداد ساده روي لطيف و بگزاده ذره آسا بمهرو ديدارش (گيدرم باشم اوزره بغداده) سوي مسجد دوگام مي نروم سوي ميخانه تندو آماده مشربم مشرب امين فيضي است هردو از هر دو عالم آزاده اي (رضا) تابمرگ رندي كن اين بود دولت خدا داده *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (62) در ستايشي شيخ طويله شيخ حسام الدين نسر از مطلع گيلان بدر آرد ماهي نظم بركشد ازسمت بخارا شاهي زرندان صبوحي زدة بزم است هاي و هويي طربي خندة قاها قاهي نه زكاشانه ببازان (اناالحق) گويان مست و سرخوش گذرد پير قنا في اللهي نه يدا من چكد از ديدة گريان اشكي نه بكيوان جهد از سينة سوزان آهي اوحدي سري احمدي، معروفي بايزيدي و حسن خواجه عبيداللهي زير اين گنبده فيروزه نيابي امروز پي بحق برده زاسرار خدا آگاهي بود هر جا در فيض همه را قفل زدند التجاكار خردنيست بهر در كاهي قرب يزدان نتوان جست زهر آهرمني دست بيعت نتوان داد بهر گمراهي كرد هر ملحد كي جامة تقوادربر كه منم قطب جهان تابكف آرد جاهي
  • 84.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* فيض خواهي زمريدان (حسام الدين) شو آنكه پيش كرمش كوه كم است از كاهي چون نشيند زبي ختم به خلوت كوي خيمه در وادئي وحدت زده شاهنشاهي آنكه با يك نظرش دست دهد سالك راه قرب صد ساله عبادت بسلوكي ماهي آرد از همت او دامن مقصود بدست دست در دامن مقصود چو من كوتاهي حاسدي گر كند انكار كمالش چه عجب يوسفير فگند دست حسد در چاهي چه غم از رهزني، نفس گرت بدرقه اوست پنجه با شير علي چون فگند روباهي اي متاع دو جهان جائزة يك نگهت خواهم از چشم (رضا) عطف نگاهي گاهي از ثنا زود عنان باز كشيدم كه نداشت در خور طبع روان قافيه جولان گاهي ناصري هست سري ناموران در قدمت تا دلي هست دلت نائلي هر دل خواهي بوجوت كه بود تعبيه در جوهر جود نرسد رنجي و عارض، نشود اكراهي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (63) در ستايشي حفيدان كاك احمد شيخ، شيخ سعبد و شيخ معـروف و شيخ مصطفي تو كز نبيرة كاك احمدي و آل نبي كفايت است ازين خوبتر چه ميطلبي بس است قدر و شرف اين قدر كه جد شماست شفيع روز قيامت محمد عربي بنا محمدو، مادر بتول و، حيدرباب زهي سلانة طاهر(فديتكم) بابي) بهر كجا كه نسب نامه يي شما خوانند كرا رسد كه كند ادعاي ذو نسبي اگر بحرمت آل نبي بردارد به نيمراه بماند دعاي نيمه شبي اگر گذشت نزاعي مياني ما چه عجب زمانه راست كزينسان هزار بوالعجبي تهي نبود زحكمت بخير منجر شد بخوان (حكايت خضري نبي و قلي صبي) هزار سال بگويم اگر ثناي شما، سخن هنوز بود در مقام بي ادبي عجب آل رسول از گناه كي ترسد
  • 85.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (فقل لمذنبه ذنبه علي رقبي) بس است عرض خلوص اي (رضا) زبان دركش بنزد آن كه بود در مقام يسمع ني جناب شيخ سعيد آن حفيد قطب جهان كه بافت است زجدش نشان منتخبي دوم نبيره فرخنده (شيخ معروف است) به فضل و دانش او معترف ذكي و غبي سيم سلالة والا گوهر جناب نقيب كه شيررم كند ازوي بگاه پرغضبي دعاي اين سه حفيداست وردي روزو شبم بلطف خود همه را دست گير ياربي (64) براي امين فيضي الا اي هنر مندياري قديمي توبي خسرواني سزاي نديمي زحكمت بپرداختي نامة تو بدادي در آن نامه داد حكيمي هواي نسيمي ازان كشته نامش كه جان پروراند هواي نسيمي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني بدانش ترا هيچ هم تانديدم مگر جوهر فردو در يتيمي تو خواهي سفر ازيمن دوركن امين فيضيا در دل من مقيمي (65) مناجات از درگاهي قاضي الحاجات اي ريزه خوري خواني نوالت مه و ماهي جودت چو وجودت ابدو نامتناهي برنامة اعمال سياهم قلم عفو بركش كه بدل شد بسفيديم و سياهي بودم من اگر بنده از خواجه گريزان باز آمدم اي بندگيت عزت شاهي بر عفوو عقوبت نبود سودو زيانت اين هردو به پيش تو مساويست الهي بيرون شدن از ساحت ملك تو محالست عبد توام و، ملك توام، خواهي نخواهي اين ديدة گريانم و، وين سينة سوزان برصدق سخن ميدهند هردو گواهي صدبار اميداست (رضا) را بتو هرچند سرتاقدمش غرق گناه است مناهي
  • 86.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* (66) در مدح كمال پاشا دلم از غصه پر و كيسه ام از زر خالي نه عطا از منصرف، نكرم از والي نه زماليه اعانت، نه زاوقاف مدد نه زمابين همايون نه زباب عالي قبلة اهل كمال است كمالي پاشا (من جميع الوزرا غير كمالي مالي) داعيانرا نبود طاقت تاخير معاش بنگر بر سر احوال پريشانحالي (67) در تاريخ وفاتي شاكر افندي مكتوبچي ميگويد ايام چو پروردة خود را كشد آخر اي دوست دل آن به كه به ايام نبندي ديدي كه چسان بستة فران اجل شد ن پايه بلندي Ĥ مكتوبچي بغداد ب سيدنسب از سلسلة خواجة چاكر معروف بخوش خلقي و مشهور برندي تاريخ بجوهر ز (رضا) خواستم و گفت (شد زيب گلستان چنان شاكر افندي) *ديواني شثخ رةزا تاصةباني (68) غوث ثاني مشهور جهان بغوث ثاني عبد الرحمن طالباني محمودش جدو، احمدش باب هرسي وليند قطب اقطاب محمود مريدي پيري لاهور هر چند به زنگنه است مشهور در اصل و نسب (گلي)است سوري از گلين باغ كاكه سوري (69) جنگ طالباني و زنگنه ازسو چو(داوده) لشكر كشيد ازين سو بجنبيد (عبدالحميد) بفرمود تا (طالباني) گروه نشستند برخانة زين چو گوه برانگيخت آن اشقر ديوزاد چو (رستم) يكي سان لشكر بداد جناح از چپ و راست بر پاي كرد
  • 87.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* بقلب اندرون خويشرا جاي كرد گروهي فرستاد بر ميمنه زگردان گردن كشي (زنگنه) ...... اندرون در كمين مصاف گروهي زفولاد خايان (جاف) بي چرخ گردون گروهي ديگر زچابك سواران سه تابسر بدستي دگر رزم جويان (گل) زبردست زور آورو شيردل نخستين از (گل علم برفراخت (بتاوير) و (تالا) و (نيجول) تاخت زآن هردو ده جاي (داوده) بود بمردان جنگي برآموده بود (ممد) نام سالار آن انجمن كه گفتي كسي نيست همتاي من منم وارثي تخت (سكندري) جهانرا سزاوار سر عسكري نژادم ز (خورشيد خاور) زمين منم نسل خاقان و سالار چين يمن راست شد پشت (داود) يان *ديواني شثخ رةزا تاصةباني زبن بركنم بيخ محموديان بگفت اين دو لشكر بنيجول ماند (خدا صد سواري بتعجيل نارد) رسيدند سرره گرفتند تنگ برانگيخت دهمان آمد بجنگ برادرش مدحت پس پشت او تفنگ سيه لوله در مشت او برآورد چند آتش كارزار بسي برنيامد كه برگشت كار جواني زخويشاني او گنجه نام همه راند برتوسن تيزكام زنندش يكي كهل برتوسنا بغلطيد برخاك لرزان تنا دليران گرفتند پيراهنش كفن گشت برگنجه پيراهنش برآن خاك شد پيكر جان چاك يكي گنجرا كرد بايد بخاك تني چند كه بودند خويشان او دران حمله گشتند قربان او چو (داوده) ديد آتش تيز خيز
  • 88.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* همان گه گرفتند راه گريز بطاس اندرون مهرانداختند تكاور سوي قلعها تاختند دبيري كه خوانند او را امين برآغا ممد حمله بر داركين براو بانگ برزد كه سر عسكرا مرو تابداني نشان مرا منم پور قادر زليخاي شير چه قادر زليخاو چه (اردشير) شنيدم كه آغا دران گيرودار همي راند مركب سرا سيمه وار فرومانده گفتي بدست اجل چو مسهل خورانش عمل بر عمل عنانش زكف رفته لرزان چوبيد امين در پسش همچو ديو سفيد در اين بود .............. چو جادوگر نراكنند حيله بند بزير امين كشته شد بادپا بتمثال آن مرد جنگ آزما به اسب ديگرتاامين شد سوار *ديواني شثخ رةزا تاصةباني زد خيمه آغا بصحن حصار چو پوشيد رويان بي آبرو بكنجي در آن قلعه بهفت رو دريده شدش پردة نام و ننگ زنام آوري باد ماندش بجنگ بسر برد ...............هراس در آن قلعه تا رفت از شب دو پاس شبي تيره فرصت غنيمت شمرد بيرون رفت راه دراجي سپرد بدراجي آمد جگر خسته باز چودراج برجسته از چنگ باز چنان ملك و مالش بتاراج شد بيك باز بي چرخ دراج شد كسي را كه برداشت پاشاي جاف تواند كند برنظر كوه قاف چو محمود پاشا در اين ملك نيست (دراجي كدامست داوده كيست سگي كيست (داودة) دودكي زند پنجه با جعفر برمكي عشاير همه بندگان ويند
  • 89.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* برآوردة دودمان ويند پس اين دودمان واجب الحرمتند اگر راست خواهي ولي نعمتند يكي از دعاگويي ايشان (رضا) است (رضا) را كه گر خشم گيرد قضا است (70) جنگ كردن زنگنه و هموند (هماوند) از بهر سازان و خان شبيخون بمودند از بازيان تكاپوي جولان بسرحد جنگ درآنجابهم برزدند چون پلنگ پس از حزب و جنگ و جدال كثير زخانچي برآمد يكي نره شير فرودآمد از اسب فرزند زال غفور دلاور تهمتن مثال تفنگي بكردار آزر كشاسب برآوردو بنهاد بر زين اسب بسوراخ جاسوس بردوخت چشم بابرو گره برزد از روي خشم *ديواني شثخ رةزا تاصةباني چوانگشت برپاي چقماق زد توگفتي كه آتش در آفاق زد چو زد گولله بر سينه فتاحرا بدست اجل داد مفتاحرا بخاك اندر آورد سرچنگنه نه خوب است پرخاش بازنگنه چو ديدند اين گونه زخم درشت سپاه مخالف نهادند پشت گريزان زبيم سواران خان تبش در لب و لرزه در استخوان زجنگ آوران روي برتافتند پزي چند با خويش برداشتند تلف شد اگر گوسفندي دويست بسي ديده برگشته ها خون گريست اگر گلة چند تاراج شد بسي كله برنيزها تاج شد دليري شش آتش در انكار زار شنيدم فرومانده اسبش زكار پياده برآويخت با سركشان تفنگي بكف داشت آتشفشان
  • 90.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* امين حامي آن برگزيده سوار نهان شد زبيخش بتاريك غار دويد درپي او بغار اندرون ربوده چو گرگ و كشيدش بيرون بضربي سرشرا زتن دور كرد بسي چشم بدخواهرا كور كرد گرو برده از پهلوانان پيش بمردي (ششه)رستم عصر خويش در آنجا كه جولانگه (جاسم است) چه جاي (فتاح و)، (عزة موسم است) هر آنكه ببيند جهان محشرا فراموش كنند رستم و رخشرا سپر برسر آورد آغا (كريم) بقلب سپه تاخت بي ترس و بيم پس پشت او تا رسيده پسر شنيدم همين گفت با او پدر تو كه آيدت از دهان بوي شير كه گفتد بيايي بجنگ دلير چنان پاسخش داد آن شيرزاد كه فرزند چنين را زمادر مباد *ديواني شثخ رةزا تاصةباني كه پشت پدر را بدشمن دهد همان به كه خود را بكشتن دهد تو گوي فرا مرز من ميزنم بهر جنگ پشت و پناهت منم (71) ترجيع بند در نعت سرور كائنات اي جهان آفرين ثناگويت وي دو عالم معطر از بويت ساكنان سرادق ملكوت همه قوربان يك سري مويت گل زخونين دلان رخسارت لاله از هيندوان گيسويت لاله در باغ داغدار رخت سرو مائل بقد دلجويت سرمه مفتون چشم (مازاغت) نافه دلريش خال هندويت عارضت (والضحي) خطت (والليل)(قل هوالله) حزن بازويت (قاب قوسين را) نميدانم
  • 91.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* جز كمان هاي هردو ابرويت نسخة كائنات هرچه دروست شرح رمزي زمصحف رويت باز گويم غم اسارت خويش بزبان فصيح لاهويت عرش كمتر بهاي مشت گلي كه به رو آره ميده پهلويت روزو شب جبرئيل در پرواز بي سر و پا همي دود سويت روضه خواني كند بنظم در پرواز همچو درويش بر سر كويت (كز سرا پردة مقدس ذات بر سرا پاي انورت صلوات) اي منادا بكاف و، ها، يا، عين وي منادي (انا النبي بحنين) جبرئيل امين بامر خدا وصيت آوردكاي شه كونين خيز بر نه قدم بكوي قدم خيز بركش علم زعلم بعين بمقامي درآمدي كه دراو *ديواني شثخ رةزا تاصةباني نه (متي) را مجال بود نه (اين) (قاب قوسين كان او ادني بين مولي الوري وبينك بين) قسمت ميدهم بجان حسن بسر مرتضا بخون حسين روزوا (امتي) كه پيشروي به اميد شفاعت ثقلين كن در آن روز يارسول اللهنظري سوي من بگوشة عين بنوازو مرانم از لب حوض تركن از اب كوثرم (شفتين) اي بكويت شرافت حرمين وي زرويت شرافت حرمين ما ز امر توغافل و تو به ما مشفق و مهربان ترا راوين در مزار اين درود ميخوانم باز پرسند از توام ملكين (كز سراپردة مقدس ذات بر سراپاي انورت صلوات) خواجة انبياؤ ختم رسل
  • 92.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* هادئي خلق و پيشواي سبل اي همه ممكنات جسم و تو جان وي مه كائنات خارو تو گل محرم كرد كارو مهبط وحي مهتر اصفياؤ مظهر كل (لم تار مثلك النسا فتي لم يجد شبهك الزمان رجل) صفت شانئك هو الابتر لقب باغضت زنيم و عتل در قيامت چو ذوالجلال ترا ميدهد رخصت شفاعت كل آيد از بارگاه قدس خدا (لك ماشقت يا نبي فقل) فكر من كن كه كرده ام تسبيح در خرابات رهن شاعدو مل تامرا چون توي شفيع چه باك زآتش دوزخ و سلاسل و غل فيل محمودم و نمي ترسم از دم كرناو، بانگ دهل بهواي تو مست و ب يپروا *ديواني شثخ رةزا تاصةباني نعت گويان خرامن از سرپل (كز سرا پردة مقدس ذات بر سرا پاي انورت صلوات) (72) مقطعات تاريخ در ميان دو شيرمرد خدا عار باشد كسي رسد بجزا شيخ (رضا) گفت بهر تاريخش جاي او گشت (جنة و الماوي) دوشم اندر خواب آمد آن علي مرتضي گفتم اي شيري خدا اي ابن عم مصطفي شيعيان بدصفت گويند ما آل تويم گفت لاوالله، لابالله لاتالله، لا چو شد بامر مظهر رحمن نقيب غوث تعمير آشيانه شهباز كبريا تاريخ تام خواند بگوش (رضا) سروش آراستند بارگهي شاه اوليا
  • 93.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* رباعيات ريخت جودت آب روي گوهري بيجادرا ورع و شرع و معرفت طي كرد هر سه جادرا همچو سنگ كعبه سانت تا ابد سرزسجده برندارم شكري اين سجادرا *** شاه حسين از خواب ديدم در ملا گفتم اي شاعر شهيدي كربلا سيدي (برزنجه) از نسل تواند (قال لا والله هذا مفتري) *** يار من عزم سفر بنهاد پا اندر ركاب خانة زين شد مزين، خانة من شد خراب خلقرا خورشيد شام از ديده غائب ميشود من سحرگاهان زچشمم گشت غايب آفتاب *** شخصي بكير گفت كه اي سربريده پوست كون سفيد خوبتر آيا كه كس نيكواست؟ آهسته سربلند كرد بجنبيد گفت (درويش هركجا كه شب آمد سراي اواست) *ديواني شثخ رةزا تاصةباني *** آنچه بلباس بخوشناو به آكو كرده است نشنيدم كه ببغداد (هلاكو) كرده است گرچه ميران خدر بگ نه بحق شد مفتول كشتش به كه بس غصب تماكو كرده است *** پرسيدم از دروغ كه مارا بگوي راست اهلي كدام مملكتي خانه ات كجا است؟ گفتا من و نفاق دو ابليس زاده ايم در خطة عراق كه ماواي جدمااست *** زدم به كوني (جميل ابن مفتي بغداد) كشيد گوزي و گفتم بروح ابن زياد كشيد گوز ديگر چون فرو كشيدم ازاو ازان مزيد تعفن يزيدم آمد ياد *** چه عجب گر بوجود تو بلرزد بغداد اي وجود تو محيط دو جهان استعداد گرواز مهر برد ذره بدين ناچيزي اگر ازنير اعظم بكند استعداد
  • 94.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* *** گويند اگر وطي كني عرش بلرزد عرشيكه يك وطي بلرزد بچه ارزد مابيم و يكي حجرة تاريك كه دروي صد بچه بگايم و يكي خشت نلرزد *** فرياد كه از (نصيبينم) كشتند واز خشم مرا بخون آغشتند اي واي از اين مردم بي شرم و حيا مانند رشيد پوري عمم پشفند *** ميكنم هجو اگر لطف خدا باشد يار موئي از خاية من برنكند دفتردار خاية همچو جبل دارم و كيري چو منار هردو، هر سه همه در كس زن دفتردار *** ورق از برگ گل بايد مداد از سودة عنبر دوات از نافة آهو قلم از غمزة دلبر يكي زين چار جوهر گر بود ناقص خلل بايد ستايش نامة قائمقام شهر گلعنبر *ديواني شثخ رةزا تاصةباني *** بخر نر برسد شيخ (رضا) ميكندش هركه را يافت به زور و به رضا ميكندش گرچه در جوف حرم دست دهد مغبچه اي از خدا شرم ندارد به خدا ميكندش *** دارم شكمي كه بس حريص است و هلوع چون طبل صدا كند الجوع الجوع در پشت سرم چنانكه ايستد بنماز يادش ببرد كلاه در وقت ركوع *** هشت بهشت و شش جهت هفت زمين و نو فلك جله تو آفويدة (وحدك لا شريك لك) من چيم اي فداي تودم زنم از ثناي تو اي همه ماحواي تو در كف قدرت تو يك *** يا رسول الله چه باشد چون سگ اصحاب كهف داخل جنت شوم در زمرة اصحاب تو او رود در جنت و من در جهنم كي رواست او سگ اصحاب كهف و من سگ اصحاب تو
  • 95.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* *** تنها نه كتاب شرع بر باد شده شهنامة عشق نيز از ياد شده از خرقه نشان عصر هر صومعة اصطبل خرابات خرآباد شده *** حاجي كه ز مروه و صفا برگشته گرمار شده اژدها برگشته تنهانه زخانة خدا برگشته آن خانه خراب از خدا برگشته *** زباني فارسيم هست و لهجة عربي بصد زبان ديگر عاجزم زنعت نبي بقدر علم خدا از خدا صلوات و سلام بروح شاه رسالت، محمدي عربي *** من سرمازدرا داد زغم آزادي جرقة شام ز (عبد الفتي البغدادي) خرقه يا خود شفقت نامة از جانب دوست كه نمايم بكدامين يك ازينها شادي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني *** مكن بهانه كه من پيرم علي است جوان منم سزاي مشيخت بعلت پيري بهيچ نحو عمر صرفه از علي نبراندنهم همچو وصفي حقيق است عدل تقديري *** اي زر كه مطلبي همه شاه و قلندري دلبندو، دلفريب و دلارام و، دلبري از زر عجب مدار فغانم كه آدمم زرگويي بنگر زر كند خر باين خري *** شده هر شير زالي پوز زالي عجب حال عجب (قحط الرجال) زند باشير شرزه پنجه امروز همي هر روبة ياهر شغالي *** در برابر نشستي غول استي باجناب ملا رسول استي بدو دستت همي زدم بزمين گرند انستمي كه يك دستي
  • 96.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* *** ......................... اين قدر شيرين بچشم مردمان از چيستي مدتي شد كيسه ام را خالي از خود كردة مردم از حسرت نميدانم بنزد كيستي *** كهنه رندي چون (رضا) از خاندان قادري نقشبندي كي شود اسلام آنگه كافري من همانم شير نر را در كمند آوردرم ماده روباها تو خواهي در كمندم آوري *** كيرم كه سر زلف كند چون جيمي وقتي كه دهان تنگ كند چون ميمي اي كير هزار عشو و صد نازكني ازكس چه كشي مگر بدوزي نيمي *** بدستم گرفتد مه طلعتي در موقعي خالي دو پايشرا بگردن در فرازم چون زني والي هنرمندش بخوانند آنكه عالي را كندساقل هنرمند آن كسي باشد كه سافلرا كند عالي *ديواني شثخ رةزا تاصةباني *** نخواهم ملك كيخسرو نجويم مسندي جم را بنرخ نيم جو نخرم متاع هردو عالم را نگردم روز محشر عهد باشد داخل جنت بحق شاه مردان تا نگايم (ابن ملجم) را *** تشطير شعر يكي حافظ در هجر محمود پاشاي جاف: مگر يزدان كند كشف كف (محمود پاشارا) (كه كسي نگشود و نگشايد به حكمت اين معمارا) بدست كهنه دلقي گر ببيند صورت جلقي (چنان بربايد از دستش كه تركان خوان يغمارا) *** اين بارگه حضرت غوث الثقلين است نقد كمر حيدر و تجلي حسنين است مادرش حسيني نسب است، پدر او زاولاد حسن، يعني كريم الابوين است ***
  • 97.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* مفردات شكافي كه بيني در ايوان كسرا دهاني ست گويد: بقا نيست كس را *** دوبر گرفته پيكر (ساسان پاك) را فخريست زين وسيله بر افلاك را *** مستي و داعية حكمت! هيهات هيهات برندارند بيك دست دو تا خربزه را *** مپرسيد آيت حيدر ز رهبان كليسا را خر (عيسي) چه داند درد حال (خرموس) را *** (زهاوي زاده) گرچه قائمقام است خداي ما عزيز و ذونتقام است *** نيك و بد چون بحكم تقديراست ترك تدبير عين تدبير است *ديواني شثخ رةزا تاصةباني *** تواضع را ز كير من بياموز كه هر جا خوبرويي ديد برخاست *** زهر جا جمع گشتند اهل سادات فسادات فسادات فسادات *** در خايه ام آويخته دو رشتة پشمين گويي بمثل ريش محمدبگ جاف است *** نسبت من به امين فيضي ازلي است همچو سني به عمر، نه چو روافض به علي است *** گرچه جمعيت كركوك كم از بغدادست قابليت نه بتعداد به استعدادست *** افتخار همه ايران به نظام العلماست اين سخن مظهر تصديق جميع حكماست *** رسيده ام به دياري كه هتك ناموس است
  • 98.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* بجاي بانگ محمد صداي ناقوس است *** شنيده ام كه عرب صدر سينه را گويند رسيده ام بدياري كه صدرشان پشت است *** ايمان بخدا دارم و پيغمبر و اصحاب به شيعة سبابم و نه بابي سگباب *** به پير بلكي گفتم عشقت از من دست بر گيرد ندانستم كه چوب خشك سخت تر گيرد *** خليفه ساخته (شيخ طويله) چو تو خري بلي خليفة (شيخ طويله) خر باشد *** من حقوق نعم دولت عثماني را نفروشم بهمه حشمت سلطان محمود *** ايهاالناس بشارت كه ولي مي آيد آشناي ازلي (شيخ علي) مي آيد *** *ديواني شثخ رةزا تاصةباني مؤذن بچه اي درتكية ماست چه موزون قامت است الله اكبر *** براي (چرخي) در زير اين چرخ بسان چرخ دائم ميزنم چرخ *** كون مخروط و فربه و املس مرد را زنده ميكند به نفس *** ازمن بگو بصاحب تاريخ ابن پس گيسو بريده خواهر و مادر نديد كس *** زهي بازي كه باشد آشيانش قاب قوسينش رقاب اوليا منت پذيرد خاك نعلينش *** طرد كن از در خود اين ناپاك (لاتري الكاب و لا الكاب يراك) *** به كون (حاجي مصطفي) فرو شده است بارها
  • 99.
    ديواني شثخ رةزاتاصةباني* عمودها ستونها چنارها منارها *** مرا هست كيري چو بازوي پيل به كون ساده رخان جميل *** غم سبق داش ازل درد و الم، يارو نديم، علت و، زلت و، قلت، رفيقان قديم *** مقابل به شعر كيفي: شاعر چو تويي به لب لبانت ريدم وز فرق سرت تا به دهانت ريدم *** جواب كيفي مقابل به شيخ: فرق نبود بميان فرق و كيرم اي ريدي بكيرم كوزت بكيرم *** تو كجا و شعر كجا اي بز هندوستاني به زبان پدرت گو كه (روتي و، پاني) *** *ديواني شثخ رةزا تاصةباني بحمدالله گروهي از سخن سنجان ايراني به سعدي پيروي گردند و من كردم بقاآني *** در حضر ممتاز و ممتاز از سفر بازآمدي اول و آخر (امين فيضي) تو ممتاز آمدي *** شد سالها كه از تو نديدم بضاعتي ممكن بود تلافي اينها به باعتي *** نه تو در پيش مريدان چو شكر شيريني بخدا اي پسر شيخ تو هر جا شكري ***