Downloaded 55 times
โครงงานวิทยาศาสตร์
- 1. โครงงานวิทยาศาสตร์ ่ เรือง การทาปุยหมักชีวภาพ สูตรฮอร์โมนพืช ๋ จัดทำโดย 1.นำยเนติพงษ์วงศ์ ประพันธ์ เลขที่ 2 ชั้น ม. 5 2.นำยวิศิษฏ์ ชู ทอง เลขที่ 5 ชั้น ม. 5 3.นำยตะวัน บุญขวัญ เลขที่ 7 ชั้น ม. 5 อำจำรย์ ที่ปรึกษำโครงงำน อำจำรย์ ฉัตรชัย พลเพชร โรงเรียนประชำบำรุง (อุทศกิจจำทร) ิ สำนักงำนเขตพืนทีกำรศึกษำพัทลุง เขต 2 ้ ่ …………………… ( อำจำรย์ฉัตรชัย พลเพชร)
- 2. บทคัดย่อ โครงงานวิทยาศาสตร์ เรื่ องการทาปุ๋ ยหมักชีวภาพ สู ตรฮอร์ โมน จากเศษพืชผักทางการเกษตร จัดทาขึ้นเพื่อศึกษาการทาปุ๋ ยหมัก ชีวภาพจากวัสดุที่เหลือจากเศษพืชผักทางการเกษตร คือ พวกผักสดต่างๆ โดยเอาพวกผักสด หรื อเศษผักนั้นๆ ประมาณ 3 กิโลกรัม โดยสับให้เป็ นชิ้นเล็กๆ แล้วทาการผสมกับ EM 3 ช้อนโต๊ะ รวมทั้งกากน้ าตาล อีก 1 กิโลกรัม คลุกเคล้าส่ วนผสมทั้งหมดในถังที่ เตรี ยมไว้ให้เข้ากัน แล้วเติมน้ าลงไป ปิ ดฝาให้สนิท ทิ้งไว้ประมาณ 1 – 2 สัปดาห์ ผลปรากฏว่า น้ าหมักชีวภาพที่ได้จากการหมัก มีราสี ขาวเกิดขึ้นมากมาย มีกลิ่นของการหมัก และนาน้ าหมักหรื อปุ๋ ยหมักชีวภาพนี้ไปใช้ลดพืชผัก แทนการใช้ปุ๋ยเคมี และปุ๋ ยหมักชีวภาพนี้ ยังเป็ นประโยชน์แก่เด็กนักเรี ยน ชุมชน เกษตรกรและผูที่สนใจที่จะทาปุ๋ ยขึ้นมาใช้เอง ทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมีซ่ ึ งมีราคาสู ง ดินเสื่ อม ้ คุณภาพและยังส่ งผลต่อปั ญหาสิ่ งแวดล้อมตามมา คณะผูจดทำ ้ั
- 3. กิตติกรรมประกาศ โครงงานวิทยาศาสตร์ เรื่ องการทาปุ๋ ยหมักชีวภาพ สู ตรฮอร์โมนพืช ที่ทาจากเศษพืชผักทางการเกษตร เพื่อนามาทดลองถึง ประสิ ทธิภาพของปุ๋ ยหมักชีวภาพที่มีผลต่อการเจริ ญเติบโตของพืชและคุณภาพของผลผลิตที่ได้ โดยจะนาไปเปรี ยบเทียบกับแปลงพืชผัก ที่มีการใช้ปุ๋ยเคมี โดยได้รับการสนับสนุนจาก นายผัน แก้วรักษ์ นางผิน แก้วรักษ์ และ อาจารย์ฉตรชัย พลเพชร ที่ได้ให้คาปรึ กษาใน ั การจัดทาโครงงานและได้รับความอนุเคราะห์จากชาวบ้านทุ่งหนักยอที่ได้ให้ขอเสนอแนะ และแนะนาเอกสารตาราต่างๆ ที่ใช้ใน ้ การศึกษาค้นคว้า คณะผูจดทา ขอกราบขอบพระคุณทุกท่านดังที่ได้กล่าวไว้แล้วข้างต้นไว้เป็ นอย่างสู ง ้ั คณะผูจดทา ้ั
- 4. คานา โครงงานวิทยาศาสตร์ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปี ที่4 เรื่ อง การทาปุ๋ ยหมักชีวภาพ สู ตรฮอร์ โมนพืช โดยโครงงานเรื่ องนี้ได้ทาการศึกษา การทาปุ๋ ยหมักชีวภาพจากเศษพืชผักทางการเกษตร เพราะเป็ นพืชที่หาได้ง่ายในท้องถิ่นและชุมชนหรื อบางครั้งก็เหลือจากการประกอบ อาหารภายในครัวเรื อน และเป็ นการนาพืชผักที่เหลือใช้เหล่านั้นมาใช้ให้เกิดประโยชน์ นอกจากพืชผักแล้วยังนาเอาจุลินทรี ย ์ EM และ กากน้ าตาล มาช่วยเร่ งการย่อยสลาย เพื่อให้เป็ นปุ๋ ยชีวภาพเพื่อทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมีที่มีราคาสู ง ลดปัญหาดินเสื่ อมคุณภาพ ลดปัญหา สิ่ งแวดล้อม ปั ญหาต่อสุ ขภาพเกษตรกรและลดการนาเข้าจากต่างประเทศด้วย คณะผูจดทาหวังเป็ นอย่างยิงว่าโครงงานเรื่ องนี้คงจะเป็ นประโยชน์ต่อเกษตรกร ตลอดจนผูที่สนใจที่จะทาปุ๋ ยขึ้นใช้เองโดยไม่ตองใช้ ้ั ้ ้ ่ ปุ๋ ยเคมีเลย และหากโครงงานเรื่ องนี้มีขอผิดพลาดประการใดผูจดทาต้องขออภัยไว้ ณ โอกาสนี้ดวย ้ ้ั ้ คณะผูจดทา ้ั
- 5. บทที่ 1 บทนา ทีมำและควำมสำคัญ ่ เรื่ องราวของปุ๋ยหมักชีวภาพหรื อน้ าสกัดชีวภาพเกิดขึ้นเมื่อประมาณ กลางปี พ.ศ. 2540 เกิดขึ้นในขณะที่ประเทศไทยประสบภาวะ วิกฤติทางเศรษฐกิจทาให้ประชาชนคนไทยต้องเดือนร้อนไปทุกหย่อมหญ้า จนต้องไปพึ่งพาเจ้าพ่อ ไอเอ็มเอฟ จนทุกวันนี้ แต่ประเทศไทยก็ ่ ไม่ได้โชคร้ายเสี ยทีเดียว ท่ามกลางความโชคร้ายกได้เกิดความโชคดีข้ ึนมา โชคดีที่วานั้น คือคนไทยได้รู้วธีการทาปุ๋ ยชีวภาพใช้เอง เรื่ องราว ิ ความเป็ นมาของปุ๋ ยหมักชีวภาพหรื อน้ าสกัดชีวภาพเริ่ มต้นขึ้นเมื่อเดือน กรกฎาคม 2540 โดยอาจารย์ภรณ์ ภูมิพนนา ได้เชิญ มร.ฮาน คิว โซ ั นายกสมาคมเกษตรแห่งประเทศเกาหลี มาบรรยายเกี่ยวกับเทคนิควิธีการทาเกษตรธรรมชาติให้ปลอดภัยจากสารพิษโดยใช้จุลินทรี ย ์ น้ าหมักชีวภาพ เริ่ มแรกที่แพร่ หลายเข้ามาในประเทศไทยนั้น ได้ถูกนามาใช้ประโยชน์ในการเกษตรอินทรี ยเ์ พื่อทดแทนสารเคมีใน ปุ๋ ย ยากาจัดศัตรู พืช ฮอร์โมนบารุ งพืช ฯลฯ รวมถึงการจัดการย่อยสลายสิ่ งปฏิกล ลดความเน่าเสี ย กลิ่นเหม็น ในระบบบาบัดน้ าเสี ย ู การกาจัดขยะอินทรี ย ์ เป็ นต้น ต่อมาได้เริ่ มถูกดัดแปลงเป็ นผลิตภัณฑ์ทาความสะอาดในครัวเรื อน ได้แก่ น้ ายาถูบาน น้ ายาขัดส้วม ้ น้ ายาซักผ้า น้ ายาล้างจาน และน้ ายาล้างผักผลไม้ แต่ในยุคแรก ๆ ได้มีชื่อเรี ยกต่าง ๆ ตามกลุ่มองค์กรที่ส่งเริ มการใช้ประโยชน์ เช่น น้ าจุลินทรี ย ์ หรื อน้ าหมักเปรี้ ยว หรื อน้ าสกัดชีวภาพ ฯลฯ
- 6. ปั จจุบนมีการนาปุ๋ ยเคมีมาใช้ในการเกษตรเป็นอย่างมาก ซึ่งทาให้ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ ทาลายดินให้เสื่ อมโทรม ทาให้ได้พืชผลทางการ ั เกษตรที่นอยลงและด้อยคุณภาพ จึงมีการรณรงค์ส่งเสริ มให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยน้ าหมักชีวภาพให้มากขึ้น น้ าหมักชีวภาพ เป็ นอีกทางเลือกที่เกษตรกร ้ สามารถนามาใช้เป็ นปุ๋ ย และป้ องกันกาจัดศัตรู พืช แทนปุ๋ ยเคมีและสารเคมีกาจัดศัตรู พืชได้ ซึ่ งปั จจุบนเกษตรกรมีการหันมาใช้น้ าสกัดชีวภาพมาก ั ขึ้น ศูนย์เทคโนโลยีที่เหมาะสมโดยท่านอาจารย์นิกร สุ ขปรุ ง ได้คิดค้นและพัฒนาน้ าหมักชีวภาพสู ตร ศทม.ขึ้น เพื่อนามาเผยแพร่ แก่ชุมชนและ นามาใช้ในการทาการเกษตรแบบเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อเป็ นการประหยัดค่าใช้จ่ายและลดการใช้ปุ๋ยเคมีราคาแพง
- 7. วัตถุประสงค์ของโครงงาน เพื่อสามารถนาน้ าหมักชีวภาพไปใช้ได้โดยตรง เพื่อศึกษาประโยชน์จากปุ๋ ยหมักชีวภาพเพื่อนามาปรับใช้ในชีวตประจาวัน ิ เพื่อรักษาสิ่ งแวดล้อม เพื่อเพิ่มผลผลิตของพืชได้
- 8. สมมติฐานของโครงงาน ปุ๋ ยหมักชีวภาพที่ได้มีการคิดกระบวนการทาแบบชาวบ้านโดยวัสดุจากธรรมชาติน้ นจะส่ งผลต่อการเจริ ญเติบโตของพืชได้ดี และให้ ั คุณภาพของผลผลิตที่ดี ไม่ต่างจากปุ๋ ยที่ทาจากสารเคมี ตัวแปรทีเ่ กียวข้ อง ่ ตัวแปรต้น ปุ๋ ยหมักชีวภาพ และ ปุ๋ ยเคมี ตัวแปรตาม อัตราการเจริ ญเติบโตของพืชและคุณภาพของผลผลิตที่ได้ ตัวแปรควบคุม ปริ มาณของจุลินทรี ยที่มีผลต่อการเจริ ญเติบโตของพืช ์ ขอบเขตของกำรศึกษำ ่ เพื่อทาการศึกษาถึงประสิ ทธิ ภาพของปุ๋ ยหมักชีวภาพที่มีผลต่อการเจริ ญเติบโตของพืช และคุณภาพของผลผลิตที่ได้วามีคุณภาพ แตกต่างกันอย่างไรเพื่อนามาเปรี ยบเทียบกับการใช้ปุ๋ยเคมี ประโยชน์ ทได้ รับ ี่ 1. ทราบถึงวิธีการทาปุ๋ ยหมักชีวภาพจากวัสดุที่เหลือจากเศษพืชผักทางการเกษตร 2. ทราบถึงการทาปุ๋ ยหมักชีวภาพและการนาปุ๋ ยหมักชีวภาพไปใช้แทนปุ๋ ยเคมีที่มีราคาสู งได้ 3. ช่วยลดมลภาวะของสิ่ งแวดล้อมลง เนื่องจากจุลินทรี ย ์ EM และกากน้ าตาลสามารถย่อยสลายส่ วนประกอบทางชีวเคมีของพืชให้ กลายเป็ นธาตุอาหารนาไปใช้ในการเจริ ญเติบโต 4. เป็ นการรักษาคุณภาพของดินและเป็ นการเพิ่มจุลินทรี ยในดินให้มากขึ้น ์
- 9. บทที่ 2 ่ เอกสารที่เกียวข้อง นำหมักชีวภำพ หรือนำสกัดชีวภำพ หรือ ปุ๋ ยนำจุลนทรีย์ ตามแต่จะเรี ยก เป็ นสารละลายเข้มข้นที่ได้จากการหมักเศษพืช ้ ้ ้ ิ ั หรื อสัตว์กบสารที่ให้ความหวาน จนถูกย่อยสลายโดยจุลินทรี ยซ่ ึ งเมื่อผ่านกระบวนการแล้วจะได้สารละลายเข้มข้นสี น้ าตาล ์ ประกอบไปด้วยจุลินทรี ย ์ และสารอินทรี ยหลายชนิด เดิมทีน้ นจุดประสงค์ของการคิดค้น "นำหมักชีวภำพ" ขึ้นมา เพื่อใช้ ์ ั ้ ประโยชน์ทางการเกษตรโดยเฉพาะ แต่ช่วงหลังก็มีการนาน้ าหมักชีวภาพ มาประยุกต์ใช้ประโยชน์ในด้านอื่นเช่นกัน คือ ด้ ำนกำรเกษตร น้ าหมักชีวภาพ มีธาตุอาหารสาคัญ ทั้งไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โปแตสเซียม แคลเซียม กามะถัน ฯลฯ จึง สามารถนาไปเป็ นปุ๋ ย เร่ งอัตราการเจริ ญเติบโตของพืช เพิ่มคุณภาพของผลผลิตให้ดีข้ ึน และยังสามารถใช้ไล่แมลงศัตรู พืชได้ดวย ้ ด้ ำนปศุสัตว์ สามารถช่วยกาจัดกลิ่นเหม็น น้ าเสี ยจากฟาร์มสัตว์ได้ ช่วยป้ องกันโรคระบาดต่าง ๆ ในสัตว์แทนการให้ยา ปฏิชีวนะ ทาให้สัตว์แข็งแรง มีความต้านทานโรค ช่วยกาจัดแมลงวัน ฯลฯ ด้ ำนกำรประมง ช่วยควบคุมคุณภาพน้ าในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ า ช่วยแก้ปัญหาโรคพยาธิในน้ า ช่วยรักษาโรคแผลต่าง ๆ ในปลา ั กบ จระเข้ได้ ช่วยลดปริ มาณขี้เลนในบ่อ ช่วยให้เลนไม่เน่าเหม็น สามารถนาไปผสมเป็ นปุ๋ ยหมักใช้กบพืชต่าง ๆ ได้ดี
- 10. ด้ ำนสิ่ งแวดล้อมน้ าหมักชีวภาพ สามารถช่วยบาบัดน้ าเสี ยจากการเกษตร ปศุสัตว์ การประมง โรงงานอุตสาหกรรม ชุมชน และสถาน ประกอบการทัวไป แถมยังช่วยกาจัดกลิ่นเหม็นจากกองขยะ การเลี้ยงสัตว์ โรงงานอุตสาหกรรม และชุมชนต่าง ๆ นอกจากนี้ยงช่วยปรับสภาพอากาศที่ ั ่ เสี ยให้สดชื่น และมีสภาพดีข้ ึน ประโยชน์ ในครัวเรือน เราสามารถนาน้ าหมักชีวภาพ มาใช้ในการซักล้างทาความสะอาด แทนสบู่ ผงซักฟอก แชมพู น้ ายาล้างจาน รวมทั้งใช้ ดับกลิ่นในห้องน้ า โถส้วม ท่อระบายน้ า ฯลฯ ได้ดวย ้ กำรใช้ ปยนำหมักชีวภำพอย่ ำงมีประสิ ทธิภำพ ุ๋ ้ ่ 1. ปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพมีค่า ความเข้มข้นของสารละลายสู ง ( ค่า EC เกิน 4 Ds/m) และเป็ น กรดจัด มีค่าความเป็ นกรดเป็ นด่างอยูระหว่าง ั 3.6 – 4.5 ก่อนนาไปใช้กบพืชต้องปรับสภาพความเป็ นกรดเป็ นด่างให้เป็ นกลาง โดยเติมหินฟอสเฟต ปูนไดโลไมล์ ปูนขาว กระดูกป่ น อย่างใด อย่างหนึ่ง อัตรา 5 - 10 กิโลกรัม/ ปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพ 100 ลิตร แล้วผสมปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพ อัตรา 30 - 50 CC/ น้ า 20 ลิตร ั 2. ปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพ จะเป็ นประโยชน์สูงสุ ด ต้องใช้เวลาในการหมัก จนแน่ใจว่าจุลินทรี ยยอยสลายอินทรี ยสมบูรณ์แล้ว จึงนาไปใช้กบพืชได้ ์่ ์ 3. ปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพแต่ละสู ตรมี ธาตุอาหารเกือบทุกชนิด แต่มีในปริ มาณต่า จึงควรใส่ ปุ๋ยอินทรี ย ์ ได้แก่ ปุ๋ ยคอก ปุ๋ ยหมักแห้งชีวภาพ ปุ๋ ยพืชสด หรื อปุ๋ ยเคมีเสริ ม ่ ั 4. ปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพแต่ละสู ตรมี ฮอร์โมนพืช ในระดับที่แตกต่างกันขึ้นอยูกบวัตถุดิบที่นามาใช้ทา ปุ๋ ยน้ าหมักชีวภาพ มีฮอร์ โมนในกลุ่ม อ๊อกซิน ได้แก่ อินโดลอะซิติกแอซิล (LAA) มีผลในการเร่ งการเจริ ญเติบโตของยอด กระตุนการเกิดรากของกิ่งปั กชา ้ ฮอร์โมนจิบเบอร์ เรลลิน (GA3) ช่วยทาลายการฟักตัวของเมล็ด กระตุนการเจริ ญเติบโตของต้น ส่ งเสริ มการออกดอก และทาให้ช่อดอกยืดยาวขึ้น ้ และฮอร์โมน กลุ่มไซโตโคนิน ได้แก่ เซติน (Zeatin) และไคเนติน (Kinetin) มีผลกระตุนการเกิดตา ช่วยเคลื่อนย้ายอาหารในต้นพืช และช่วยให้พืชผักมีความสดนานขึ้น ้
- 11. ข้ อควรระวังในกำรใช้ นำหมักชีวภำพ ้ 1.หากใช้น้าหมักชีวภาพกับพืช ต้องใช้ปริ มาณเจือจาง เพราะหากความเข้มข้นสู งเกินไป อาจทาให้พืชชะงักการเจริ ญเติบโต และตายได้ 2.ระหว่างหมัก จะเกิดก๊าซต่าง ๆ ในภาชนะ ดังนั้นต้องหมันเปิ ดฝาออก เพื่อระบายแก๊ส แล้วปิ ดฝากลับให้สนิททันที ่ 3.หากใช้น้ าประปาในการหมัก ต้องต้มให้สุก เพื่อไล่คลอรี นออกไปก่อน เพราะคลอรี นอาจเป็ นอันตรายต่อจุลินทรี ยที่ใช้ในการหมัก ์ 4.พืชบางชนิด เช่น เปลือกส้ม ไม่เหมาะในการทาน้ าหมักชีวภาพ เพราะน้ ามันที่เคลือบผิวเปลือกส้มเป็ นพิษต่อจุลินทรี ย ์ อีเอ็ม (EM) คืออะไร EM ย่อมาจาก Effective Microorganisms หมายถึง กลุ่มจุลินทรี ยที่มีประสิ ทธิภาพ ซึ่ง ศ.ดร.เทรู โอะ ฮิงะ นักวิทยาศาสตร์ ผูเ้ ชี่ยวชาญ ์ สาขาพืชสวน มหาวิทยาลัยริ วกิว เมืองโอกินาวา ประเทศญี่ปุ่น ได้ศึกษาแนวคิดเรื่ อง " ดินมีชีวต" ของท่านโมกิจิ โอกะดะ (พ.ศ.2425-2498) บิดาเกษตร ิ ธรรมชาติของโลกจากนั้น ดร.ฮิงะ เริ่ มค้นคว้าทดลองตั้งแต่ปี พ.ศ 2510 และค้นพบ EM เมื่อ พ.ศ. 2526 ท่านอุทิศทุ่มเททาการวิจยผลว่ากลุ่มจุลินทรี ยน้ ี ั ์ ใช้ได้ผลจริ ง หลังจากนั้นศาสนาจารย์วาคุกามิ ได้นามาเผยแพร่ ในประเทศไทย โดยท่านเป็ นประธานมูลนิธิบาเพ็ญสาธารณประโยชน์ดวยกิจกรรมทาง ้ ่ ศาสนา หรื อ คิวเซ (คิวเซ แปลว่า ช่วยเหลือโลก) ปั จจุบน ตั้งอยูที่ อ.แก่งคอย จ.สระบุรี ั จำกกำรค้ นคว้ ำพบควำมจริงเกียวกับจุลนทรีย์ว่ำมี 3 กลุ่ม คือ ่ ิ 1. กลุ่มสร้างสรรค์ เป็ นกลุ่มจุลินทรี ยที่มีคุณภาพ มีประมาณ 10 % ์ 2. กลุ่มทาลาย เป็ นกลุ่มจุลินทรี ยที่เป็ นโทษ ทาให้เกิดโรค มีประมาณ 10 % ์ 3. กลุ่มเป็ นกลาง มีประมาณ 80 % จุลินทรี ยกลุ่มนี้หากกลุ่มใด มีจานวนมากกว่ากลุ่มนี้จะสนับสนุนหรื อร่ วมด้วย ์
- 12. ดังนั้น การเพิมจุลินทรี ยที่มีคุณภาพลงในดินก็เพื่อให้กลุ่มสร้างสรรค์มีจานวนมากกว่า ซึ่ งจุลินทรี ยเ์ หล่านี้จะช่วยปรับปรุ งโครงสร้างของดินให้ ์ ่ กลับมีพลังขึ้นมาอีกหลังจากที่ถูกทาลายด้วยสารเคมีจนดินตายไป จุลนทรีย์มี 2 ประเภท ิ 1. ประเภทต้ องกำรอำกำศ (Aerobic Bacteria) 2. ประเภทไม่ ต้องกำรอำกำศ (Anaerobic Bacteria) ่ จุลินทรี ยท้ ง 2 กลุ่มนี้ ต่างพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน และสามารถอยูร่วมกันได้ ์ ั จากการค้นคว้าดังกล่าว ได้มีการนาเอาจุลินทรี ยที่ได้รับการคัดและเลือกสรรอย่างดีจากธรรมชาติ ที่มีประโยชน์ต่อพืช สัตว์ และสิ่ งแวดล้อม ์ มารวมกัน 5 กลุ่ม (Families) 10 จีนส (Genues) 80 ชนิด (Spicies) ได้แก่ ั กลุ่มที่ 1 เป็ นกลุ่มจุลินทรี ยพวกเชื้อราที่มีเส้นใย (Filamentous fungi) ทาหน้าที่เป็ นตัวเร่ งการย่อยสลาย สามารถทางานได้ ์ ดีในสภาพที่มีออกซิ เจน มีคุณสมบัติตานทานความร้อนได้ดี ปกติใช้เป็ นหัวเชื้อผลิตเหล้า ผลิตปุ๋ ยหมัก ฯลฯ ้ กลุ่มที่ 2 เป็ นกลุ่มจุลินทรี ยพวกสังเคราะห์แสง (Photosynthetic microorganisms) ทาหน้าที่สังเคราะห์สารอินทรี ย ์ ์ ให้แก่ดิน เช่น ไนโตรเจน (N2) กรดอะมิโน (Amino acids) น้ าตาล (Sugar) วิตามิน (Vitamins) ออร์ โมน (Hormones) และอื่นๆ เพื่อสร้างความสมบูรณ์ให้แก่ดิน กลุ่มที่ 3 เป็ นกลุ่มจุลินทรี ยที่ใช้ในการหมัก (Zynogumic or Fermented microorganisms) ทาหน้าที่เป็ นตัวกระตุนให้ดินต้านทานโรค ์ ้ (Diseases resistant) ฯลฯ เข้าสู่ วงจรการย่อยสลายได้ดี ช่วยลดการ พังทลายของดิน ป้ องกันโรคและแมลงศัตรู พืชบางชนิด ของพืชและสัตว์ สามารถ บาบัดมลพิษในน้ าเสี ยที่เกิดจากสิ่ งแวดล้อมเป็ นพิษต่างๆ ได้
- 13. กลุ่มที่ 4 เป็นกลุ่มจุลินทรี ยพวกตรึ งไนโตรเจน (Nitrogen fixing microorganisms) มีท้ งพวกที่เป็ นสาหร่ าย (Algae) ์ ั และพวกแบคทีเรี ย (Bacteria) ทาหน้าที่ตรึ งก๊าซไนโตรเจนจากอากาศเพื่อให้ดินผลิตสารที่เป็ นประโยชน์ต่อการเจริ ญเติบโต เช่น โปรตีน (Protein) กรดอินทรี ย ์ (Organic acids) กรดไขมัน (Fatty acids) แป้ ง (Starch or Carbohydrates) ฮอร์โมน (Hormones) วิตามิน (Vitamins) ฯลฯ กลุ่มที่ 5 เป็ นกลุ่มจุลินทรี ยพวกสร้างกรดแลคติก (Lactic acids) มีประสิ ทธิ ภาพในการต่อต้านเชื้อรา และแบคทีเรี ยที่เป็ นโทษ ์ ส่ วนใหญ่เป็ นจุลินทรี ยที่ไม่ตองการอากาศหายใจ ทาหน้าที่เปลี่ยนสภาพดินเน่าเปื่ อย หรื อดินก่อโรคให้เป็ นดินที่ตานทานโรค ช่วยลด ์ ้ ้ จานวนจุลินทรี ยที่เป็ นสาเหตุของโรคพืชที่มีจานวนนับแสน หรื อให้หมดไป นอกจากนี้ยงช่วยย่อยสลายเปลือกเมล็ดพันธุ์พืช ช่วยให้ ์ ั เมล็ดงอกได้ดีและแข็งแรงกว่าปกติอีกด้วย ลักษณะทัวไปของ EM ่ EM เป็ นจุลินทรี ย ์ กลุ่มสร้างสรรค์ เป็ นกลุ่มที่มีประโยชน์ หรื อ เรี ยกว่ากลุ่มธรรมะ ดังนั้น เวลาจะใช้ EM ต้องคานึงถึงอยูเ่ สมอว่า EMเป็ น สิ่ งมีชีวต EM มีลกษณะดังนี้ ั ิ ่ ต้องการที่อยู่ ที่เหมาะสม ไม่ร้อนเกินไป หรื อเย็นเกินไป อยูในอุณหภูมิปกติ ต้องการอาหารจากธรรมชาติ เช่น น้ าตาล ราข้าว โปรตีน และสารประกอบอื่นๆ ที่ไม่เป็ นอันตรายต่อสิ่ งมีชีวต ิ เป็ นจุลินทรี ยจากธรรมชาติ ไม่สามารถใช้ร่วมกับสารเคมีและ ยาฆ่าเชื้อต่างๆ ได้ ์ เป็ นตัวเอื้อประโยชน์แก่พืช สัตว์ และสิ่ งมีชีวตทั้งมวล ิ EM จะทางานในที่มืดได้ดี ดังนั้นควรใช้ช่วงเย็นของวัน เป็ นตัวทาลายความสกปรกทั้งหลาย
- 14. กำรดูแลเก็บรักษำ หัวเชื้อ EM สามารถเก็บได้นานประมาณ1 ปี โดยปิ ดฝา ให้สนิท อย่าทิ้ง EM ไว้กลางแดด และ อย่าเก็บไว้ในตูเ้ ย็น เก็บรักษา ไว้ในอุณหภูมิปกติ ทุกครั้งที่แบ่งไปใช้ตองรี บปิ ดฝาให้สนิท เพื่อไม่ให้เชื้อโรค หรื อจุลินทรี ยในอากาศที่เป็ นโทษ เข้าไปปะปน การนา ้ ์ EM ไปขยายต่อ ควรใช้ภาชนะที่สะอาด และใช้ให้หมดในระยะเวลาที่เหมาะสม ข้ อสั งเกตพิเศษ หาก EM เปลี่ยนเป็ นสี ดา มีกลิ่นเหม็นเน่า ถือว่า EM ตาย ไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้อีก ให้นา EM ที่เสี ยผสมน้ ารดกาจัดหญ้า ่ และวัชชพืชที่ไม่ตองการได้ กรณี เก็บไว้นานๆ จะมีฝ้าขาวเหนือผิวน้ า แสดงว่า EM พักตัว เมื่อเขย่าภาชนะ ฝ้ าสี ขาวจะสลายตัว กลับไปอยูในน้ า ้ เหมือนเดิมนาไปใช้ได้ เมื่อนาไปขยายเชื้อในน้ าและกากน้ าตาล จะมีกลิ่นหอมและ เป็ นฟองขาวๆ ภายใน 2-3 วัน ถ้าไม่มีฟอง น้ านิ่งสนิทแสดงว่า การหมักขยายเชื้อยังไม่ได้ผล
- 15. ประโยชน์ ของจุลนทรีย์ในด้ ำนกำรเกษตร ิ 1.ช่วยปรับสภาพความเป็ นกรด – ด่างในดินและน้ า 2. ช่วยแก้ปัญหาจากแมลงศัตรู พืชและโรคระบาดต่างๆ 3. ช่วยปรับสภาพดินให้ร่วนซุ ย อุมน้ าและอากาศได้ดี ้ 4. ช่วยย่อยสลายอินทรี ยวัตถุ เพื่อให้เป็ นปุ๋ ย (อาหาร) พืชดูดซึ มไปเป็ นอาหารได้ดี ไม่ตองใช้พลังงานมากเหมือนการให้ปุ๋ยวิทยาศาสตร์ หรื อ ้ ปุ๋ ยเคมี 5. ช่วยสร้างฮอร์ โมนพืช พืชให้ผลผลิตสู งและคุณภาพดีข้ ึน 6. ช่วยให้ผลผลิตคงทน สามารถเก็บรักษาไว้ได้นาน มีประโยชน์ต่อการขนส่ งไกลๆ เช่น ส่ งออกต่างประเทศ 7. ช่วยกาจัดกลิ่นเหม็นจากฟาร์ มปศุสัตว์ ไก่และสุ กร ได้ภายใน 24 ชม. 8. ช่วยกาจัดน้ าเสี ยจากฟาร์ มได้ภายใน 1 – 2 สัปดาห์ 9. ช่วยกาจัดแมลงวัน โดยการตัดวงจรชีวตของหนอนแมลงวันไม่ให้เข้าดักแด้เกิดเป็ นตัวแมลงวัน ิ 10. ช่วยเสริ มสุ ขภาพสัตว์เลี้ยง ทาให้สัตว์แข็งแรงมีความต้านทานโรคสู ง ให้ผลผลิตสู งอัตราการตายต่า
- 16. บทที่ 3 วิธีการทดลอง วัสดุอปกรณ์ ุ 1. ภาชนะหมักควรเป็ นภาชนะชนิดทึบแสงและมีฝาปิ ดสนิท ก่อนใช้ควรล้างให้สะอาดและถ้าตากแดดก่อนใช้ก็ยงดี ไม่ควรใช้ ิ่ ภาชนะที่เป็ นโลหะเนื่องจากเมื่อใช้ไปนาน ๆ จะถูกกัดจนทะลุได้ 2. ไม้พาย ควรเตรี ยมไว้ โดยล้างให้สะอาดพร้อมตากแดดก่อนใช้ ่ 3. น้ าตาลธรรมชาติ เช่น น้ าตาลอ้อย, น้ าตาลมะพร้าว, น้ าตาลโตนดที่ไม่ผานการฟอกสี หรื อเจือปนด้วยน้ ายากันเสี ย หรื อใช้ กากน้ าตาล จานวน 1 กิโลกรัม 4. เศษซากพืชสด อาทิ พืชอวบน้ าอวบน้ า ผัก ผลไม้ท้ งแก่และอ่อน รวมทั้งเปลือกผลไม้ ฯลฯ 3 กิโลกรัม ั 5. EM จุลินทรี ยที่ใช้ในการย่อยสลายพืช 3 ช้อนโต๊ะ ์ โดยทัวไปส่ วนผสมของการผลิตน้ าหมักชีวภาพ ถ้าใช้สูตรที่เป็ นเป็ นเศษซากพืช จะใช้ส่วนผสมระหว่างเศษซากพืชสดกับกากน้ าตาล ่ อัตราส่ วน 3: 1
- 17. วิธีทำกำรทดลอง ใช้พืชที่มีลกษณะสด ใหม่ สมบูรณ์อวบน้ า โตเร็ ว ไม่มีโรค (เน่า) ทุกส่ วนๆ ละไม่มากนัก จากพืชหลายๆ ชนิด ทั้งพืชที่กินได้และวัชพืชนามาสับ ั ให้เป็ นชิ้นเล็กๆ หรื อบดละเอียดให้ได้ปริ มาณ 3 กิโลกรัม แล้วบรรจุเศษพืชที่ได้ลงในภาชนะ และเติมกากน้ าตาลลงไป 1 ลิตร แล้วใส่ EM ลงไป คน ่ หรื อเขย่าให้เข้ากันให้เศษพืชจมอยูในกากน้ าตาลตลอดเวลา ปิ ดฝาภาชนะ เก็บไว้ในที่มืด อุณหภูมิหองนาน 7 วัน สามารถนาไปใช้ได้ ้ การปฏิบติระหว่างการหมัก เขย่าภาชนะที่หมักพร้อมกับเปิ ดฝา วันละ 2 ครั้ง เช้า - เย็น เมื่อครบ 7 วัน ให้ดมกลิ่น ถ้าหอมหวานแสดงว่า "ดี" ั สามารถนาไปได้ ถ้าบูดเปรี้ ยวแสดงว่า "ไม่ดี" ให้แก้ไขด้วยการเติมกากน้ าตาล หรื อของที่ใส่ ครั้งแรกแล้วหมักต่ออีก 3 วัน ถ้ามีกลิ่นหอมหวานก็ แสดงว่า "ดี" ถ้ามีกลิ่นบูดเปรี้ ยวอีกให้เติมน้ าตาลอีกแล้วหมักต่อไปจนกว่าจะมีกลิ่นหอมหวาน เมื่อได้น้ าหมักที่ดีแล้วให้เก็บไว้ในที่มืดภายใต้ อุณหภูมิหองเก็บได้นาน 6 เดือน - 1 ปี ระหว่างเก็บหากมีกลิ่นบูดเปรี้ ยวให้เติมกากน้ าตาลลงไป ้
- 18. อัตรำและวิธีกำรใช้ นำหมักชีวภำพ ้ ั 1)พืชผักสวนครัว พืชไร่ไม้ผลยืนต้น ให้ทางใบ อัตราส่ วน 15-20 ซี .ซี ./น้ า 20 ลิตร ทุกๆ 5-7 วัน ควบคู่กบให้ทางราก 30-50 ซี .ซี ./น้ า 20 ลิตร ทุกๆ 15-20 วัน 2)เตรี ยมดินแปลกปลูก หรื อหลุมปลูกไม้ผล อัตราส่ วน 30-50 ซี .ซี ./น้ า 20 ลิตร ผสมกับปุ๋ ยคอกหรื อปุ๋ ยหมัก 3)ใช้แทนสารเร่ งปุ๋ ยหมัก อัตราส่ วน 75-100 ซี .ซี ./น้ า 20 ลิตร พรมลงบนวัสดุทาปุ๋ ยหมัก 4) กาจัดน้ าเสี ยโดย อัตราส่ วน 75-100 ซี .ซี ./น้ า 20 ลิตร ราดให้ทวบริ เวณน้ าเสี ยหรื อในคอกปศุสัตว์ ั่ 5) เพิ่มเปอร์ เซ็นต์ความงอกของเมล็ดพันธุ์ อัตราส่ วน 15 - 20 ซี .ซี ./น้ า 20 ลิตร แช่เมล็ดพันธุ์พอท่วมก่อนเพราะเป็ นเวลา 12 ชัวโมง ่ การต่อเชื้อน้ าหมักชีวภาพ ใช้หวเชื้อน้ าหมักชีวภาพ 1 ส่ วน กากน้ าตาล 1 ส่ วน น้ าสะอาด 10 ส่ วน ผสมให้เข้ากันดี ปิ ดฝาภาชนะเก็บไว้ในที่ ั มืด ภายใต้อุณหภูมิหอง นาน 3 วัน ตรวจสอบกลิ่นตามครั้งแรก ้ ่ เคล็ดลับ เรื่ องน้ าหมักชีวภาพ หลังการหมัก 3 วันแรก เปิ ดฝาออกดูถามีแก๊สพุงออกมาแสดงว่า มีส่วนผสมดีพยายามเปิ ดฝาระบายแก๊สบ่อยๆ ้ ถ้าไม่เปิ ดภาชนะที่หมักอาจระเบิดได้ กรณี ถาไม่มีกากน้ าตาลสามารถใช้น้ าตาลทรายแดงได้ โดยเพิ่มปริ มาณน้ าตาลแดงเป็ น 1 ส่ วน: เศษพืช 1 ส่ วน ้ การใช้น้ าหมักชีวภาพทางราก ควรใช้ควบคู่ไปกับปุ๋ ยคอกหรื อปุ๋ ยหมักเสมอ โดยการใส่ ปุ๋ยคอกปุ๋ ยหมัก 6 เดือน/ครั้ง สู ตรนี้เหมาะสาหรับพืชกินใบ ตัวอย่างพืชสด ได้แก่ ผักบุง กวางตุง ผักขม ผักเสี้ ยน หน่อไม้ฝรั่ง ยอดชะอม ยอดกระถิน ยอดมันเทศยอดมะม่วง ้ ้ ยอดมะยม ผักตาลึงและผล เถาขี้กาและผล เงาะป่ าและผล ใบยอและผล ฯลฯ
- 19. บทที่ 4 ผลการทดลอง ั ่ จากการทดลองการทาน้ าหมักชีวภาพสู ตรฮอร์ โมน เพื่อนามาใช้กบแปลงการเกษตรเพื่อศึกษาดูวาอัตราการเจริ ญเติบโตของพืช และคุณภาพ ของผลผลิตเป็ นอย่างไร เมื่อนาไปเปรี ยบเทียบกับแปลงการเกษตรที่ใช้ปุ๋ยเคมี ว่ามีความเหมือน หรื อมีความแตกต่างกันมากน้อยเพียงใด ดังจะแสดง ในตาราง ชนิดของปุ๋ ย ผลจำกกำรเปรียบเทียบ อัตรำกำรเจริญเติบโต คุณภำพของผลผลิต ปุ๋ ยหมักชีวภาพ มีการเจริ ญเติบโตของพืชดี แต่จะน้อยน้อย ผลผลิตที่ได้มีคุณภาพดี กว่าปุ๋ ยเคมี ไม่มมากนัก ปุ๋ ยเคมี มีการเจริ ญเติบโตของพืชดีมาก ผลผลิตที่ได้มีคุณภาพดี จากตารางการเปรี ยบเทียบอัตราการเจริ ญเติบโตของพืช และคุณภาพของผลผลิตที่ได้น้ น คือ อัตราการเจริ ญเติบโตของพืชที่มีการใช้ปุ๋ยเคมีจะ ั มีการเจริ ญเติบโตที่เร็ วกว่าพืชที่มีการใช้ปุ๋ยหมักชีวภาพ แต่ก็ไม่ได้แตกต่างกันมากนัก ส่ วนคุณภาพที่ได้จากผลผลิตนั้นแปลงพืชทั้ง 2 แปลงให้คุณภาพ ของผลผลิตที่ไม่ได้ต่างกันเลย พืชมีความสวยงามทั้ง 2 แปลงเท่ากัน
- 20. บทที่ 5 สรุปผลการทดลอง ่ จากการทาการทดลองข้างต้นนั้นจะเห็นได้วาคุณภาพของปุ๋ ยหมักชีวภาพและปุ๋ยเคมี ไม่ได้มีความแตกต่างกันมากมาย อัตราการเจริ ญเติบ เติบโตและคุณภาพของผลผลิตที่ได้ก็ใกล้เคียงกัน แต่การที่เรานั้นใช้ปุ๋ยหมักชีวภาพแทนการใช้ปุ๋ยเคมีน้ นจะทาให้เราประหยัดในการซื้ อปุ๋ ยเคมีที่มี ั ่ ั ราคาค่อนข้างสู ง และยังเป็ นการดารงชีวตแบบพอเพียงตามพระราชดาริ ของพระเจ้าอยูหวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช หรื อพ่อหลวงของเราด้วย เป็ น ิ การบูรณาการโดยนาเศษพืช หรื อเศษอาหารที่ไม่ใช้แล้ว มาดัดแปลงจากขยะให้เป็ นผลิตภัณฑ์ที่มีคุณค่าขึ้นมาได้โดยวิถีชาวบ้านนั้นเอง และการใช้ปุ๋ย หมักชีวภาพนี้ก็จะไม่ก่อผลเสี ยแก่สภาพแวดล้อมต่างๆ อาทิเช่น การเสื่ อมสภาพของดิน แม่น้ ามีสารเคมีตกค้างทาให้เกิดมลภาวะทางน้ า และที่สาคัญ คือ ไม่มีสารพิษตกค้างที่เกิดจากการใช้ปุ๋ยเคมีในพืชผัก หรื อผลผลิตที่ได้จากการใช้ปุ๋ยหมักชีวภาพ ปัจจุบนได้มีการเรี ยกชื่อน้ าหมักชีวภาพที่แตกต่างกันออกไป เช่น น้ าหมักชีวภาพ ปุ๋ ยน้ าจุลินทรี ย ์ เป็ นต้น และผูคิดค้นวิธีการทาน้ าหมัก ั ้ ่ ั ชีวภาพขึ้นมาขณะนี้ไม่ต่ากว่า 100 สู ตร โดยท่านอาจารย์นิกร สุ ขปรุ ง ด้วย ซึ่ งขึ้นอยูกบวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่นและราคาถูก โดยผูสนใจสามารถ ้ ั ทดลองทา และเรี ยนรู ้นาไปใช้กบพืชผลของตนเอง ก็จะได้พบความมหัศจรรย์ของเจ้าน้ าหมักชีวภาพตัวนี้ ว่าสามารถดลบันดาลให้พืชผลของตนเอง ่ เจริ ญเติบโตงอกงามขึ้นอย่างรวดเร็ ว ในระยะเวลามิชามินาน ศัตรู พืชที่เคยเข้ามารบกวนพืชผลต่าง ๆ หลังจากปลูกไม่วาจะเป็ นโรคแมลง ้ ค่อย ๆ ลดน้อยถอยลงไปเป็ นลาดับ หลังจากที่ได้ใช้น้ าหมักชีวภาพนี้แล้ว จึงแสดงให้เห็นว่าน้ าหมักชีวภาพมีความสาคัญ และความจาเป็ นต่อ การทาเกษตรอินทรี ยอย่างแท้จริ ง นอกจากนี้ยงช่วยในการการจัดการย่อยสลายสิ่ งปฏิกล ลดความเน่าเสี ย กลิ่นเหม็น ในระบบบาบัดน้ าเสี ย การ ์ ั ู กาจัดขยะอินทรี ย ์ และถูกดัดแปลงเป็ นผลิตภัณฑ์ทาความสะอาดในครัวเรื อน ได้แก่ น้ ายาถูบาน น้ ายาขัดส้วม น้ ายาซักผ้า น้ ายาล้างจาน และ ้ น้ ายาล้างผักผลไม้ เป็ นต้น