1. ΑΡΙΘΜΟΣ ΟΞΕΙ∆ ΣΗΣ
Ο αριθµός οξείδωσης (Α.Ο.) είναι µία συµβατική έννοια που επινοήθηκε για να διευκολύνει,
µεταξύ άλλων, τη γραφή των χηµικών τύπων.
Αριθµός οξείδωσης ενός ατόµου σε µία οµοιοπολική ένωση ορίζεται το φαινοµενικό φορτίο που
θα αποκτήσει το άτοµο, αν τα κοινά ζεύγη ηλεκτρονίων αποδοθούν στο ηλεκτραρνητικότερο
άτοµο. Αντίστοιχα, αριθµός οξείδωσης ενός ιόντος σε µια ιοντική ένωση είναι το πραγµατικό
φορτίο του ιόντος.
Αριθµοί οξείδωσης και ονοµατολογία των κυριότερων πολυατοµικών ιόντων
NO3– νιτρικό ClO4– υπερχλωρικό CO32– ανθρακικό
OH– υδροξείδιο ClO3– χλωρικό SO32– θειώδες
CN– κυάνιο ClO2– χλωριώδες SO42– θειικό
ΝΗ4+ αµµώνιο ClO– υποχλωριώδες ΡΟ43– φωσφορικό
{Όµοια τα Βr και Ι)
Συνηθισµένες τιµές Α.Ο. στοιχείων στις ενώσεις τους
Μέταλλα Αµέταλλα
Κ, Na, Ag +1 F -1
Ba, Ca, Mg, Zn +2 H +1 (-1)
Al +3 Ο -2(-1,+2)
Cu, Hg + 1,+2 CI, Br, I -1(+1, +3, +5, +7)
Fe +2, +3 S -2 (+4, +6)
Pb, Sn +2,+4 Ν, Ρ -3 (+3, +5)
Mn +2, +4, +7 C, Si -4,+4
Cr +3, +6
Για τον υπολογισµό των αριθµών οξείδωσης στοιχείων σε ενώσεις ακολουθούµε τους
παρακάτω πρακτικούς κανόνες:
1. Κάθε στοιχείο σε ελεύθερη κατάσταση έχει Α.Ο ίσο µε το µηδέν.
2. Το Η στις ενώσεις του έχει Α.Ο ίσο µε +1, εκτός από τις ενώσεις του µε τα µέταλλα (υδρίδια)
που έχει -1.
3. To F στις ενώσεις του έχει πάντοτε Α.Ο ίσο µε -1.
4. Το Ο στις ενώσεις του έχει Α.Ο ίσο µε -2, εκτός από τα υπεροξείδια (που έχουν την οµάδα
-Ο-Ο-), στα οποία έχει -1, και την ένωση OF2 (οξείδιο του φθορίου), στην οποία έχει +2.
5. Τα αλκάλια, π.χ. Na, Κ, έχουν πάντοτε Α.Ο. +1, και οι αλκαλικές γαίες, π.χ. Ba, Ca, έχουν
πάντοτε Α.Ο. +2
6. Το αλγεβρικό άθροισµα των Α.Ο όλων των ατόµων σε µία ένωση είναι ίσο µε το µηδέν.
7. Το αλγεβρικό άθροισµα των Α.Ο όλων των ατόµων σε ένα πολυατοµικό ιόν είναι ίσο µε το
φορτίο του ιόντος.
Παράδειγµα
Να υπολογισtούν οι αριθµοί οξείδωσης :
α. του S στο θειικό οξύ (H2SΟ4) και β. του Ρ στο φωσφορικό ιόν (PO43-)
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
α) Οι αριθµοί οξείδωσης για το Η είναι +1 και για το Ο είναι -2, άρα έχουµε :
2 (+1) + x + 4(–2) = 0 ⇒ x = +6, δηλαδή, ο Α.Ο. του S στο H2SO4 είναι +6.
β) Για το Ο ο αριθµός οξείδωσης είναι -2, άρα έχουµε :
x + 4(–2) = –3 ⇒ x = +5 δηλαδή, ο Α.Ο. του Ρ στο φωσφορικό ιόν είναι +5.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΝΤΑΣ Χηµικός

2. Γραφή µοριακών τύπων (Μ.Τ.) ανόργανων χηµικών ενώσεων
Κατ' αρχάς δεχόµαστε ότι η ανόργανη ένωση αποτελείται από δύο µέρη, που µπορεί να είναι
άτοµα ή ιόντα. Αν το πρώτο µέρος, π.χ. Α, έχει θετικό αριθµό οξείδωσης +χ, ενώ το δεύτερο
τµήµα Β έχει αριθµό οξείδωσης -ψ, τότε ο µοριακός τύπος της ένωσης είναι ΑψΒx.
Παρατηρήσεις
α. Εάν κάποιος δείκτης είναι 1, τότε αυτός παραλείπεται.
β. Εάν ο λόγος ψ : x απλοποιείται, τότε προηγείται απλοποίηση πριν από τη γραφή του
µοριακού τύπου.
γ. Όταν τοποθετείται δείκτης σε συγκρότηµα ατόµων, βάζουµε σε παρένθεση το συγκρότηµα
ατόµων και έξω από την παρένθεση τοποθετούµε το δείκτη.
ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑΤΑ
Να γραφούν οι µοριακοί τύποι των ενώσεων που αποτελούνται από :
α) Al3+ και O2– ⇒ Al2O3
β) Κ1+ και SΟ42– ⇒ K2SO4
γ) Mg2+ και ΟΗ– ⇒ Mg(OH)2
δ) ΝΗ4+ και ΡΟ43– ⇒ (NH4)3PO4
ε) Cα2+ και S2– ⇒ CαS
ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡ Ν ΑΝΟΡΓΑΝ Ν ΕΝ ΣΕ Ν
1. ΟΞΕΑ
Α αµέταλλο ή CN : υδρο- (όνοµα Α)
Γενικός συµβολισµός Hx A
Α πολυατοµικό ιόν : (όνοµα Α) οξύ
π.χ, ΗF : υδροφθόριο, Η2S : υδρόθειο, HCN : υδροκυάνιο
Η2SO4 : θειικό οξύ, ΗΝΟ3 : νιτρικό οξύ, HClO4 : υπερχλωρικό οξύ
2. ΒΑΣΕΙΣ
Γενικός συµβολισµός Μ(ΟΗ)Χ → υδροξείδιο του (όνοµα Μ)
π.χ. ΝαΟΗ : υδροξείδιο του νατρίου, Cα(ΟΗ)2 : υδροξείδιο του ασβεστίου,
Fe(OH)2 : υδροξείδιο του σιδήρου ΙΙ, CuOH : υδροξείδιο του χαλκού Ι
3. ΟΞΕΙ∆ΙΑ
Γενικός συµβολισµός Σ2ΟΧ → οξείδιο του (όνοµα Σ)
*** Για στοιχεία που σχηµατίζουν περισσότερα οξείδια (συνήθως αµέταλλα), προτάσσουµε
στο όνοµα τα αριθµητικά µονο-, δι-, τρι- κλπ., ανάλογα µε τον αριθµό ατόµων οξυγόνου.
π.χ, Κ2Ο : οξείδιο του καλίου, Al2O3 : οξείδιο του αργιλίου,
CO : µονοξείδιο του άνθρακα, SO3 : τριοξείδιο του θείου
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΝΤΑΣ Χηµικός

3. 4. ΑΛΑΤΑ
Α αµέταλλο ή CN : - ούχος (όνοµα Μ)
Γενικός συµβολισµός MΨAΧ
Α πολυατοµικό ιόν : (όνοµα Α) (όνοµα Μ)
π.χ, ΝαCl : χλωριούχο νάτριο, ΝΗ4Βr : βρωµιούχο αµµώνιο,
KCN : κυανιούχο κάλιο, FeS : θειούχος σίδηρος ΙΙ,
CuCl : χλωριούχος χαλκός Ι, MgSO4 : θειικό µαγνήσιο,
ΑgΝΟ3 : νιτρικός άργυρος, ΚClO3 : χλωρικό κάλιο
/ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1. Να ονοµάσετε τις παρακάτω ενώσεις :
1. CαCO3 5. K2O 9. Mg(CN)2 13. ZnO 17. AgBr
2. FeCl3 6. Βα(ΟΗ)2 10. N2O5 14. Cα(ClO2)2 18. HI
3. H3PO4 7. HBr 11. HNO3 15. CuS 19. NαOH
4. (NH4)2SO4 8. NαClO 12. Al(OH)3 16. Fe2S3 20. SO3
2. Να γράψετε τους µοριακούς τύπους των παρακάτω ενώσεων :
1. χλωριούχο ασβέστιο 11. ανθρακικό κάλιο
2. ιωδιούχο αργίλιο 12. διοξείδιο του άνθρακα
3. υδροξείδιο του µαγνησίου 13. φωσφορικό βάριο
4. υπερχλωρικό οξύ 14. χλωριούχο αµµώνιο
5. οξείδιο του υδραργύρου ΙΙ 15. υδροξείδιο του ασβεστίου
6. νιτρικό βάριο 16. θειικό νάτριο
7. θειούχος άργυρος 17. χλωριώδες οξύ
8. υδροκυάνιο 18. µονοξείδιο του άνθρακα
9. ιωδικό νάτριο 19. υποβρωµιώδες οξύ
10. υδροξείδιο του ψευδαργύρου 20. κυανιούχος άργυρος
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΝΤΑΣ Χηµικός