1. Òðàíñôîðìàòîðûí ¿íäñýí îéëãîëò.
1ôàçûí òðàíñôîðìàòîðûí àæèëëàõ çàð÷èì. Òðàíñôîðìàòîðûí
õîîñîí ÿâàëò, áîãèíî õîëáîëòûí òóðøèëò
Òðàíñôîðìàòîðûí àæèëëàõ çàð÷èì
Öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã öàõèëãààí ñòàíöààñ õýðýãëýã÷ õ¿ðòýë
äàìæóóëàõàä íýã õ¿÷äëèéí ã¿éäëèéã äàâòàìæèéí ººð õ¿÷äëèéí ã¿éäýëä
õýä õýäýí óäàà õóâèðãàäàã. Ýíý õóâèðãàëòûã ºñãºõ áó ó áóóðóóëàõ
òðàíñôîðìàòîðò ã¿éöýòãýíý.
Òðàíñôîðìàòîð íü öàõèëãààí òåõíèêèéí ãàí õóóäñóóäûã øàõàæ õèéñýí
ç¿ðõýâ÷ äýýð áàéðëàñàí õî¸ð áó ó õýä õýäýí îðîîìãîîñ òîãòîíî.
Çóðàã 1 äýýð W1 áà W2 îðîîäîñ á¿õèé õî¸ð îðîîìîãòîé òðàíñôîðìàòîðûã
ä¿ðñëýâ. Òðàíñôîðìàòîðûí íýãä¿ãýýð îðîîìãèéã U, õ¿÷äýëòýé ñ¿ëæýýíä
çàëãàõàä ýíý îðîîìãîîð I, ã¿éäýë ã¿éæ Ô ñîðîíçîí óðñãàë ¿¿ñãýíý. Ñîðîíçîí
óðñãàë ãàí ç¿ðõýâ÷ýýð áèò¿¿ð÷ õî¸ð îðîîìîãò öàõèëãààí õºäºëãºã÷ õ¿÷
èíäóêöëýãäýíý.
Çóðàã 1 Ëåíöèéí õóóëü ¸ñîîð îðîîìãóóäàä èíäóêöëýãäýõ
ÖÕÕ-íèé ýãøèí çóóðûí óòãà ºãººä Ô = Ômsin wt ãýâýë
å = wWÔmCoswt=EmCoswt
áîëíî. Ýíä (w=2ïf- ºíöºã äàâòàìæ, Åm-ÖÕÕ-íèé àìïëèòóä,
Òýãâýë îðîîìãóóäûï ÖÕÕ-í¿¿äèéí ¿éë÷ëýõ óòãóóä
E1 ì
E1 = = 4.44 fW1Cm
2
E
E2 = 2 M = 4.44 fW2Cm
2
áàéíà. Ýíäýýñ óçýõýä îðîîìãóóäàä èíäóêöëýãäýõ ÖÕÕ-¿¿äèéí õýìæýý
çºâõºí îðîîìãóóäûí îðîîäñûí òîîãîîð ÿëãàãäàõ àæýý.
Òðàíñôîðìàòîðûí îðîîìãóóäûí ÖÕÕ-í¿¿äèéí õàðüöààã
òðàíñôîðìàòîðûí õóâèðãàõ (òðàíñôîðìàöëàõ)êîýÔÔèöèåíò ãýíý.
E1
K=
E2

2. Òðàíñôîðìàòîðûí õîîñîí ÿâàëòûí ¿åèéí õî¸ðäóãààð îðîîìãèéí çàëãóóð
äýýðõ U 20 õ¿÷äýë ýíý îðîîìîãò èíäóêöëýãäñýí Å2 ÖÕÕ-òýé òýíö¿¿ áàéõ áà Å,
ÖÕÕ ñ¿ëæýýíèé U 1 , õ¿÷äëýýñ º÷¿¿õýí áàãà ÿëãàãäàõ ó÷èð
E1 W1 V1
K= = =
E 2 W 2 V2
áàéíà.
Õýðýâ òðàíñôîðìëòîðûí õî¸ðäóãààð îðîîìîãò ZE à÷àà (õýðýãëýã÷)
çàëãàâàë ýíý îðîîìãîîð 12 ã¿éäýë ã¿éæ ZE õýðýãëýã÷ òýæýýãäýíý.
Òðàíñôîðìàòîðûí ñîðîíçîí õºäºëãºã÷ õ¿÷íèé òýãøèòãýë
Ñóëæýýíä õîëáîãäñîí òðàíñôîðìàòîðûí õî¸ðäóãààð îðîîìîãò Zà à÷àà
çàëãàâàë Å2 ÖÕÕ-íèé ¿éë÷ëýëýýð ýíý îðîîìîãò 12 ã¿éäýë ¿¿ñíý. ¿¿íòýé íýãýí
çýðýã íýãäóãýýð îðîîìãèéí ã¿éäýë èõýñíý (ýíåðãè õàäãàëàãäàõ õóóëü åñîîð
òðàíñôîðìàòîð à÷ààëàëä ºã÷ áàéãàà ó÷èð òóóíä õàðãàëçàõ ýíåðãèéã
ñ¿ëæýýíýýñ àâíà).
Òðàíñôîðìàòîðûí õîîñîí ÿâàëòûí ¿åä 10Ì1 ñîðîíçîí õºäºëãºã÷ õ¿÷
(ÑÕÕ) ¿¿ñíý Òðàíñôîðìàòîðûí õîîñîí ÿâàëòûí ¿åä òîãòîîãäñîí 1Ë » Å1
õàðüöàà ò¿¿íèé à÷ààëàëòàé ¿åä ÷ áàðàã ººð÷ëºãäºõã¿é. Èéì ó÷ðààñ Å1 ÖÕÕ-
òýé ïðîïîðöèîíàëü Ô ñîðîíçîí óðãñãàë òðàíñôîðìàòîðûí àæëûí á¿õ ãîðèìûí
¿åä òîãòìîë áàðüäàã. ¿¿íèéã òîîöîîä. òðàíñôïðìàòîðûí ¿íäñýí ñîðîíçîí
óðñãàë Ô òóóíèé à÷ààëàëòàé ¿åä íýãäóãýýð áà õî¸ðäóãààð îðîîìãóóäûí ÑÕÕ-
íèé õàìòûí ¿éë÷ëýëýýð, õàðèí õîîñîí ÿâàëòûí óåä çºâõºí íýãäóãýýð
îðîîìãèéí ÑÕÕ-ýýð áèé áîëîõ ó÷èð òðàíñôîðìàòîðûí ÑÕÕ-íèé òýãøèòãýëèéã
áè÷âýë:
I1W1 + I W2 = I 0W1
Ýíý òýãøèòãýëýýñ ¿çýõýä I 1 » I 0 ó÷èð, õî¸ðäóãààð îðîîìãèéí I 1W1 ÑÕÕ
íýãä¿ãýýð îðîîìãèéíõòîé õàðüöóóëàõàä ñîðîíçîí ñóëðóóëàõ ¿éë÷ëýëòýé áàéãààã
õàðæ áîëíî.
Òðàíñôîðìàòîðûí ¿íäñýí òýãøèòãýë¿¿ä áà âåêòîðóóäûí äèàãðàìì
Òðàíñôîðìàòîðûí íýãä¿ãýýð áà õî¸ðäóãààð õýëõýýíä (õ¿ðýýíä) ÊèðõãîÔûí
õî¸ðäóãààð õóóëèéã õýðýãëýâýë:
& & &
U1 = − E1 + I1Z1;
& & &
E2 = −U 2 + I 2 Z 2 ;
Òðàíñôîðìàòîðûí ñîðîíçîí õºäºëãºã÷ õ¿÷íèé òýãøèòãýëýýñ

3. &
& & I & &
I1 = I 0 2 = I 0 − I 2
k
Òðàíñôîðìàòîðûí à÷ààëàëòàé ¿åèéí âåêòîð –äèàãðàììûã 2-ð çóðàãò ä¿ðñëýâ.
Òðàíñôîðìàòîðûí õîîñîí ÿâàëòûí ãîðèì
Òðàíñôîðìàòîðûí ñîðîíçîí äàìæóóëàã÷ äàõü õóéëàðñàí ã¿éäýë áà ñîðîíçîí
õîöðîëîîð (ãèñòðåçèñ) áèé áîëîõ ñîðîíçîí àëäàãäëûã õîîñîí ÿâàëòûí òóðøëàãààð
òîäîðõîéëíî (çóðàã 3.).
Ñ¿ëæýýíèé õ¿÷äýë òîãòìîë áàéõ òîõèîëäîëä òðàíñôîðìàòîðûí àæëûí àëü ÷
ãîðèìûí ¿åä ñîðîíçîí óðñãàë ¿íäñýíäýý òîãòìîë áàéõ ó÷èð òðàíñôîðìàòîð
äàõü ñîðîíçîí àëäàãäàë à÷ààëëààñ ¿ë õàìààðíà. Èéìä õîîñîí ÿâàëòûí ¿åä
òðàíñôîðìàòîðûí ñ¿ëæýýíýýñ õýðýãëýæ áàéãàà ÷àäëûã ñîðîíçîí àëäàãäàë ãýæ
¿çýæ áîëíî. Õîîñîí ÿâàëòûí òóðøèëòûí U=U1H, I0 , Ðb Ôàçûí óòãóóäààð îðëóóëãûí
á¿ä¿¿â÷èéí ñîðîíçîí ñàëààíû ïàðàìåòðóóäûã òîäîðõîéëíî.

4. U1H
Z 0 = Z1 + Z C ≈
I0
P0
R0 = R1 + RC ≈ ;
I 02
X 0 = X 1 + X C ≈ Z 02 − R02
Òðàíñôîðìàòîðûí áîãèíî õîëáîîíû òóðøèëò
Òðàíñôîðìàòîðûí õýâèéí ãîðèìä õàðãàëçàõ ò¿¿íèé öàõèëãààí àëäàãäëûã
òóðøèëòààð òîäîðõîéëíî (Çóðàã 4).
Ýíý òóðøèëòàíä òðàíñôîðìàòîðûí õî¸ðäóãààð îðîîìãèéã øóóä áîãèíî õîëáîæ,
àíõäàã÷ îðîîìãèéí çàëãóóð äýýð îðîîìãóóäààð ã¿éõ ã¿éäë¿¿ä õýâèéí óòãàòàé
òýíö¿¿ áàéõ õ¿÷äýë ºãíº. Ýíý õ¿÷äëèéã òðàíñôîðìàòîðûí áîãèíî õîëáîîíû
õ¿÷äýë ãýíý. Ò¿¿íèéã èõýâ÷ëýí õýâèéí õ¿÷äëèéí õóóëèàð èëýðõèéëíý
Us
Uþ = • 100 ٪
V1H
Òóðøèëòûí ¿ºä àíõäàã÷ îðîîìîãò çàëãàñàí âàòòìåòð (áó ó ãóðâàí Ôàçûí
òðàíñôîðìàòîðò âàòòìåòðóóä) òðàíñôîðìàòîðûí õýâèéí à÷ààëàëä
õàðãàëçàõ öàõèëãààí àëäàãäëûã çààíà.
P =P
σ η
Áîãèíî çàëãààíû òóðøèëòûí ¿ºèéí ñîðîíçîí àëäàãäàë º÷¿¿õýí áàãà ó÷èð
ò¿¿íèéã òîîöîõã¿é áàéæ áîëíî.
Òóðøèëòûí P6, U6, U1h Ôàçûí óòãóóäûã àøèãëàí òðàíñôîðìàòîðûí áîãèíî
õîëáîîíû ïàðàìåòðóóäûã òîäîðõîéëíî.
U
Zσ = Z 1 + Z 2 = ;
U1H
Pσ
Rσ = R1 + R2 = ;
Iσ
X σ = X 1 + X 2 = Zσ − Rσ
2 2