Γεννήθηκε την Πρωτομαγιά του 1909 στη
Μονεμβασιά. Ήταν το μικρότερο από τα
τέσσερα παιδιά μιας ευκατάστατης
οικογένειας. Δυστυχώς στην ευαίσθητη
παιδική του ηλικία θα γνωρίσει την
πτώχευση και περιθωριοποίηση της
οικογένειας του.
4.
Το έτος 1921 αποδεικνύεται τραγικό για την
οικογένεια του. Ο μεγάλος του αδερφός,
δόκιμος αξιωματικός του Ναυτικού θα
πεθάνει από φυματίωση και λίγους μήνες
αργότερα θα ακολουθήσει και η μητέρα του
από την ίδια ασθένεια.
6.
Το 1925 θα εγκατασταθεί μόνιμα στην
Αθήνα. Προκειμένου να εξασφαλίζει τα
προς το ζην θα ασχοληθεί με διάφορες
δουλειές (ηθοποιός, χορευτής, διορθωτής –
επιμελητής κειμένων).
Την επόμενη χρονιά θα προσβληθεί και ο
ίδιος από τη φυματίωση. Στο σανατόριο
«Σωτηρία» όπου νοσηλεύεται θα μυηθεί
στις αρχές του Μαρξισμού από
εκπροσώπους του Κ.Κ.Ε.
9.
1934-36: Χρησιμοποιώντας τον
παραδοσιακό στίχο, στις συλλογές
«Τρακτέρ» (1934), «Πυραμίδες» (1935),
εκφράζει τους νέους προσανατολισμούς
του, επιχειρώντας μια ρήξη που
αποδεικνύεται, όμως, αρκετά επώδυνη.
10.
Τον Μάιο του 1936 η αιματηρή καταστολή
της διαδήλωσης των απεργών
καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη τού
εμπνέει τον «Επιτάφιο», αυτό το μοιρολόι
της μάνας μπροστά στο σώμα του
σκοτωμένου γιου της, που μετατρέπεται σε
κοινωνική διαμαρτυρία. Αντίτυπα του
Επιτάφιου ρίχτηκαν στην πυρά από τη
δικτατορία της 4ης Αυγούστου, μαζί με
άλλα βιβλία, σε ειδική «τελετή» στους
Στύλους του Ολυμπίου Διός.
«Το τραγούδι τηςαδερφής μου»
« Αδερφή μου, μονάχα εσύ μου
απόμεινες να ακουμπώ στην καρδιά σου
και να ακούω το σφυγμό των ανθρώπων.
Κάτω από τους θόλους των ματιών σου
ταξίδευε η ζωή μου…».
13.
1937-43: Είναι η περίοδος της λυρικής
έκρηξης. Το 1937, συγκλονισμένος από την
ψυχική ασθένεια της αδελφής του Λούλας,
που οδηγείται στο Δαφνί, γράφει «Το
τραγούδι της αδελφής μου» (στο ίδιο
ίδρυμα βρίσκεται ο πατέρας του από το
1932). Είναι το ποίημα που θα του
εξασφαλίσει το «χρίσμα» από τον
ηλικιωμένο Παλαμά: «Παραμερίζουμε,
Ποιητή, για να περάσεις».
15.
Με πολλά ενδιάμεσα στάδια, ο κύκλος κλείνει με
την «Ανυπόταχτη πολιτεία» (1952-53):
συνειδητοποίηση του βάθους της ήττας της
αριστεράς με την επιστροφή στη μουδιασμένη και
«εκσυγχρονιζόμενη» Αθήνα. Προσπάθεια
επανένταξης και εσωτερικός αγώνας για την
ανάκτηση των χαμένων ελπίδων.
16.
Την εποποιία της Αντίστασης ζωντανεύουν τα
δίδυμα έργα «Ρωμιοσύνη» και «Η Κυρά των
Αμπελιών» (1945-47).Παράλληλα, ένα ποίημα
ποταμός (5.500 στίχοι), «Οι γειτονιές του
κόσμου» (1949-51), ένα «χρονικό» της δεκαετίας
1940-50.
1954-67: Το 1954 ο Ρίτσος παντρεύεται
τη γιατρό Γαρυφαλιά (Φαλίτσα)
Γεωργιάδη. Τα χρόνια που ακολουθούν
είναι ανάπαυλα ειρήνης και γαλήνης στο
σπιτικό περιβάλλον. Τη γέννηση της
κόρης του Έρης ακολουθεί το
ευφρόσυνο «Πρωινό άστρο» (1955).
Εσωτερικές διεργασίες και αντικειμενικές
συνθήκες αποδεσμεύουν πολύτιμη ύλη
που θα οδηγήσει το έργο του στην αιχμή
της σύγχρονης ποίησης. Είναι η
περίοδος των υψηλών συλλήψεων και
των ευρηματικών μορφικών τρόπων της
«Τέταρτης διάστασης», που
εγκαινιάζεται με την κλασική στην
οικονομία της και την υποβλητική της
γοητεία «Σονάτα του σεληνόφωτος»
(1956, Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης).
23.
Στα πολύστιχα αυτά ποιήματα –
δραματικοί μονόλογοι τα περισσότερα–
ο Ρίτσος με προσωπεία, σύγχρονα ή
μυθολογικά, θα επιχειρήσει καταβυθίσεις
στο σκοτεινό πηγάδι της ψυχής και του
υποσυνείδητου, θα μιλήσει για τη
μοναξιά, την ερωτική στέρηση, το
γήρασμα του σώματος και των
πραγμάτων
-1968: Φρουρούμενος εισάγεται στο
αντικαρκινικό «Άγιος Σάββας». Επιστρέφει
στο στρατόπεδο και μετά σε κατ' οίκον
περιορισμό στη Σάμο. Στέλνει κρυφά στη
Γαλλία το «Πέτρες Επαναλήψεις
Κιγκλίδωμα» (μεταφράζεται και εκδίδεται)
και αργότερα τα «Δεκαοχτώ
λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας»
(το μελοποιεί ο Θεοδωράκης και το
παρουσιάζει ανά την Ευρώπη). Διεθνής
απαίτηση η απελευθέρωσή του.
27.
-1970: αίρεται ο κατ' οίκον περιορισμός.
Γυρνά στην Αθήνα. Προσκαλείται σε
Διεθνές Συνέδριο Ποίησης στο Λονδίνο. Η
χούντα για να του δώσει διαβατήριο, τού
ζητά να μην την επικρίνει στο εξής. Ο
Ρίτσος αρνείται. Η χούντα τον τιμωρεί για
την άρνησή του, με σύλληψη και κατ' οίκον
περιορισμό στη Σάμο και πάλι. Νέες
διεθνείς διαμαρτυρίες. Επιτρέπεται η
μετακίνησή του στην Ελλάδα.
Ανακηρύσσεται μέλος της Ακαδημίας
του Μάιντς της Ομοσπονδιακής
Γερμανίας. Πολλά έργα του μεταφράζονται
και εκδίδονται στο εξωτερικό.
28.
1972-83: «Η Γκραγκάντα» (1973) και
το «Κωδωνοστάσιο» (1974)
ευαγγελίζονται τον αντιδικτατορικό
ξεσηκωμό (Πολυτεχνείο), αλλά και
εγκαινιάζουν νέους εκφραστικούς
τρόπους. Μετα-υπερρεαλιστική,
εξπρεσιονιστική γραφή, αμάλγαμα
λόγιας και λαϊκής γλώσσας.
Βραβεία
-Πρώτο Κρατικό Βραβείο ποίησης "Η Σονάτα του
σεληνόφωτος" (1956)
-Μέγα διεθνές βραβείο ποίησης (Βέλγιο, 1972)
-Διεθνές βραβείο "Γκεόργκι Δημητρώφ"
(Βουλγαρία, 1975)
-Mέγα βραβείο ποίησης "Αλφρέ ντε Βινύ"
(Γαλλία, 1975)
-Διεθνές βραβείο "Αίτνα-Ταορμίνα" (Ιταλία, 1976)
-"Βραβείο Ειρήνης του Λένιν" (ΕΣΣΔ, 1977)
-Διεθνές βραβείο "Μποντέλο" (1978)
34.
Αφοσιωμένος αλλά καιαμφισβητίας
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ
Ηταν αφοσιωμένος μέχρι υποταγής και
ταυτοχρόνως ένας ανυπότακτος αμφισβητίας.
Αλλά αυτή την αμφισβήτηση και την αφοσίωση την
έδειχνε με τα ποιήματά του. Κι όχι μόνο με τα
τελευταία ποιήματά του. Ο Ρίτσος είναι ο
σημαντικότερος ποιητής του δεύτερου μισού του
20ού αιώνα, κυρίως γιατί μας έχει δώσει μια
ποίηση με πάρα πολλά επίπεδα.
«Και μου 'λεγε ο δάσκαλός μου:/ "Πρέπει να σ'
αναγνωρίσουν πρώτα οι αστοί/ για να επιβληθείς
στο κίνημα·/ ως τότε μην τα λες αυτά πιο έξω/ γιατί
θα βρεις μπελάδες"».
36.
Ο εικαστικός ΓιάννηςΡίτσος
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΗΣ ΔΟΥΚΑΣ
«Έκανα μια, θα λέγαμε, ζωγραφική
γλυπτική. Ξαφνικά μου έρχονταν μορφές
ελληνικές οι οποίες σχετίζονταν με την
αρχαία Ελλάδα, με τις αρχαιοελληνικές
μορφές. Κάποτε ακολουθούσα τη γραφή
της Κνωσού, κάποτε την κλασική... Μόνο
ανθρώπινες μορφές κι ανθρώπινα σώματα,
ποτέ τοπία. Σώματα ως επί το πλείστον
γυμνά, ανθρώπινες μορφές και το πολύ
πολύ άλογα» έγραφε ο Γιάννης Ρίτσος.
38.
Γιάννης Ρίτσος, τουαπείρου εραστής
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΘΑΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΣ
Θαυμάζω απεριόριστα τον Γιάννη Ρίτσο και
για το έργο του και για τη ζωή του. Τον
θεωρώ υπόδειγμα καλλιτέχνη όχι μόνο
στον ελληνικό χώρο, αλλά και στο
παγκόσμιο γίγνεσθαι. Και με έχει ταράξει το
γεγονός ότι ο μέγιστος αυτός ποιητής, που
μαζί με τον Καβάφη - κατά την ταπεινή μου
άποψη - είναι οι δυο μεγαλύτεροι Έλληνες
ποιητές του 20ού αιώνα, ήταν κυριολεκτικά
θαμμένος επί 27 χρόνια από το σύστημα
που κατέτασσε τις αξίες στην Ελλάδα.
40.
O Επιτάφιος συνδέθηκεμε τους εργατικούς αγώνες
του λαού
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
Δεν χρειάζεται να αναφερθώ στην απέραντη
εκτίμηση, στον θαυμασμό και στην αγάπη που
τρέφω για τον Γιάννη Ρίτσο. Ο Ρίτσος μάς
δίδαξε ότι η μεγάλη ποίηση και οι μεγάλοι
ποιητές μπορούν να ταυτιστούν με τη ζωή του
πολίτη. Ο «Επιτάφιος» συνδέθηκε με τους
εργατικούς αγώνες του λαού, η «Ρωμιοσύνη»
με την εθνική αντίσταση, τα
«Λιανοτράγουδα» με τους αγώνες κατά της
δικτατορίας.
42.
Στο μάθημα τωναισθημάτων του
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΡΟΝΑΣ
Στο διάλειμμα ενός μαθήματος
Λατινικών, το 1962, στον Πειραιά,
πρωτοδιάβασα ποιήματα του Γιάννη
Ρίτσου. Το τετράδιο, που τα είχαν
αντιγράψει, ήταν ανοιχτό και η
ανάγνωσή τους με άλλαξε. Οι λέξεις του
σχημάτιζαν εικόνες. Οι εικόνες στοιχεία
της φύσεως. Κίνηση. Αναπνοές.
Ιδρώτας. Η φωνή του θερμή. Μιλούσε
σαν να συνέθετε μουσική.
