Ang dokumento ay tumatalakay sa kultura ng mga lalawigan sa rehiyon, na kinabibilangan ng mga bagay na nagpapakilala sa pagkatao ng mga tao tulad ng kasuotan, pagkain, at mga tradisyon. Ipinapaliwanag ang dalawang uri ng kultura: materyal at di-materyal, na nagbibigay-diin sa mga bagay na nahahawakan at hindi nahahawakan. Kasama rin dito ang mga halimbawa ng mga kaugalian, pamahalaan, at paniniwala ng mga ninuno na nagsisilbing batayan sa kanilang pamumuhay.

1. ARALING PANLIPUNAN 3
N a i l a l a r a w a n a n g k u l t u r a n g m g a
l a l a w i g a n s a k i n a b i b i l a n g a n g
r e h i y o n
A P 3 P K R - I I I a - 1
QUARTER 3 WEEK 1

2. UNANG ARAW
Ang Kultura sa Aming
Rehiyon

3. BALIK-ARAL
Ano-ano ang mga bagay
nagpapakilala sa
pagkatanyag ng ating
lalawigan?

4. Tingnan ang mga larawan. Tukuyin kung ano
ang mga ito.
Nahahawakan ba ang mga
ito?

5. Tingnan ang mga larawan. Tukuyin kung ano
ang mga ito.
Ano ang mga ginagawa ng mga tao sa
larawan?
Ang awit, sayaw at laro ba ay
nahahawakan?

6. Ang mga ipinakita bang
mga larawan ay bahagi ng
ating kultura?
Ano ang kultura?

7. Ang kultura ng isang lugar ay binubuo ng
mga katangitanging kaugalian, tradisyon at
paniniwala, mga pagdiriwang, kagamitan,
kasabihan, awit, sining, at iba pa. Sa kultura
nakikilala ang isang lugar at ang kanyang
mamamayan.
May dalawang uri tayo ng kultura. Ito ay ang
kulturang materyal at kulturang di-materyal.

8. Tukuyin kung alin sa mga larawan ang bahagi ng
materyal na kultura at ng di-materyal na kultura?

9. Dalawang uri ng kultura
Mga bagay na nakikita,
nahihipo o nahahawakan gaya
ng kasuotan, kasangkapan,
pagkain, tirahan, palamuti sa
bahay at sa katawan at iba pa.
Kulturang Materyal Kulturang Di-Materyal
Mga bagay na di-nahahawakan o
di-nahihipo gaya ng awit, sayaw,
sining at panitikan, mga
tradisyon, kaugalian, paniniwala,
edukasyon, pagpapahalaga,
pamahalaan, at iba pa.

10. Tingnan ang mga larawan, tukuyin kung ito ay
materyal o di materyal na kultura.
Kulturang Materyal Kulturang Di -Materyal

11. Tingnan ang mga larawan, tukuyin kung ito ay
materyal o di materyal na kultura.
Kulturang Materyal Kulturang Di -Materyal

12. Kulturang Materyal Kulturang Di -Materyal
Tingnan ang mga larawan, tukuyin kung ito ay
materyal o di materyal na kultura.

13. Tingnan ang mga larawan, tukuyin kung ito ay
materyal o di materyal na kultura.
Kulturang Materyal Kulturang Di -Materyal

14. Kulturang Materyal Kulturang Di -Materyal
Tingnan ang mga larawan, tukuyin kung ito ay
materyal o di materyal na kultura.

15. MAGBIGAY NG MGA
HALIMBAWA NG
MATERYAL NA KULTURA?
DI-MATERYAL NA
KULTURA?

16. PAANO MO
MAPAPAHALAGAHA
N ANG ATING
KULTURA?

17. ANO ANG KULTURA?
Ano ang dalawang uri ng
kultura?

18. tayahin
Panuto: Lagyan ng sa naaangkop na kahon ang mga sumusunod
na halimbawa ng kultura. Isulat ang sagot sa sagutang papel.

19. ikalawang
araw

20. BALIK-ARAL;
Sabihin kung material o di-materyal
na kultura ang mga sumusunod:
1. pagkain 5. sayaw
2. pista 6. alahas
3. gusali 7. sining
4. pamahiin 8. kasuotan

21. Paano nagkakapareho
o nagkakaiba ang
pamumuhay sa ibang
lalawigan sa rehiyon?

22. Ano ang Kultura?
Ano ang dalawang uri ng
kultura?

23. Materyal Di-Materyal
1. kasangkapan
2. kasuotan
3. pagkain
4. tahanan
1. edukasyon
2. kaugalian
3.pamahalaan
4. paniniwala
5. relihiyon/pananampalataya
6. sining/agham
7. wika
Pag-aralan ang talahanayan.
Alin ang nahahawakan?

24. Materyal Di-Materyal
1. kasangkapan
2. kasuotan
3. pagkain
4. tahanan
1. edukasyon
2. kaugalian
3.pamahalaan
4. paniniwala
5. relihiyon/pananampalataya
6. sining/agham
7. wika
Pag-aralan ang talahanayan.
Alin ang hindi nahahawakan?

25. Materyal na KulturA
Mga Kasangkapan
Ang pana at palaso ay ginagamit sa pangangaso at pakikidigma
samantalang ang kuwintas na yari sa kabibe ay ginagamit bilang
palamuti sa katawan ng kababaihan. Ginamit naman ang banga ng
ating mga ninuno bilang imbakan ng mga pagkain at pangpreserba.

26. Mga Kasuotan
Nagkakaiba-iba ang kanilang kasuotan ayon sa
pinagmulan, kalagayan sa buhay, at pag-aangkop
sa klima ng kapaligiran ng mga tao.

27. Paglalarawan ng mga Kasuotan

28. Paglalarawan ng mga Kasuotan
• Kangan – pang-itaas na damit na walang kuwelyo at manggas.
• Bahag - kapirasong tela na ginagamit pang ibaba.
• Putong - kapirasong tela na iniikot sa ulo.
• Kamisa de Tsino – pang-itaas na kasuotan o kamiseta na
walang kuwelyo at may mahabang manggas. Ito ay
kadalasang itineterno sa mala-padyama na pang-ibabang
kasuotan.
• Baro - pang-itaas na damit na may mahabang manggas
• Saya – kapirasong tela o tapis na iniikot sa baywang na
tumatakip sa bahagi ng mga hita at binti.
• Malong –isang mahabang tela na may disenyong abstract na
tilaalon, mga bulaklak at iba pang disenyo.

29. Materyal na KulturA
Pagkain
Karaniwang nanggagaling sa dagat, ilog, mga
punongkahoy, at halamang ugat sa kagubatan ang
pagkain ng ating mga ninuno.

30. Materyal na KulturA
Tahanan
Walang naging tiyak na tirahan ang ating mga ninuno. Nomadic o
nagpalipat-lipat sila ng tirahan at kung saan-saan sila napadpad. Batay
sa mga pananaliksik ng mga mag-aaral at dalubhasa sa pinagmulan ng
tao, nanirahan din sila sa loob ng kuweba. Sa paglipas ng panahon,
natuto silang gumawa ng isang palapag na bahay na yari sa pawid,
kahoy, kawayan, sawali at kugon. Ang sahig ay yari sa kawayan at naka-
angat sa lupa. Ang silong ng bahay ay imbakan ng mga panggatong,
kagamitan sa pagsasaka at kulungan ng mga alagang hayop.

31. Di-Materyal na KulturA
Edukasyon
Ang karanasan sa pang-araw araw na pamumuhay
sa kanilang kapaligiran ang unang nagsilbing
pagkatuto ng ating mga ninuno. Natuto rin silang
sumulat at bumasa. Katunayan dito ang kasulatan
na natagpuan sa bunganga ng ilog ng Lumbang sa
Laguna. Ito ang tinatawag ngayon na “Kasulatan sa
Tanso ng Laguna”, ang pinakalumang kasulatan na
nahanap sa Pilipinas. Ang mga babae ay tinuturuan
ng kanilang ina ng gawaing pantahanan.

32. Di-Materyal na KulturA
Kaugalian
Maraming kaugalian ang ating mga ninuno.
Isang halimbawa, bago mag-asawa ang lalaki
siya ay naninilbihan muna sa pamilya ng
babaeng ibig niyang mapangasawa. Siya ay
umiigib ng tubig, nagsisibak ng kahoy at
tumutulong sa pagbubungkal ng lupa. Isa ring
kaugalian ang paghaharana sa babaeng
nililigawan.

33. Di-Materyal na KulturA
Pamahalaan
Noon pa man ay may kaalaman na sa pamamahala
ang ating mga ninuno. Barangay ang tawag sa
kanilang pamayanan
na nagmula sa salitang balangay. Binubuo ito ng
tatlumpo hanggang isandaang pamilya. Ang datu
ang kanilang pinuno ngunit tinutulungan sila ng
pangkat o konseho ng mga matatanda na tinatawag
na maginoo. Sila ang nagbibigay-payo sa datu. Ang
datu ang nagpapatupad ng mga itinakdang batas.

34. Di-Materyal na KulturA
Paniniwala at Relihiyon
Bathala ang tawag sa itinuturing na Panginoon ng ating
mga ninuno. Itinuturing nila itong
pinakamakapangyarihan sa lahat. Naniniwala silang
may lugar na pinupuntahan ang mga
kaluluwa. Naniniwala rin sila sa
kapangyarihan ng iba’t ibang ispiritwal na tagabantay
tulad ng diwata at anito. Ang mga ito ay kaisa ng
kalikasan kaya’t sinasamba, pinahahalagahan, at
pinangangalagaan nila ang mga ito sa pamamagitan ng
pagsamba sa imahen na yari sa kahoy, bato, o ginto.
Dinarasalan at inaalayan pa nila ang mga ito ng pagkain

35. Di-Materyal na KulturA
Sining at Agham
Makikita ang mga nakaukit at nakalilok sa bubong at ibang bahagi
ng bahay ng ating mga ninuno. Iba-iba rin ang disenyo at hugis ng
kanilang mga kagamitan gaya ng lampara, baul at iba pa. Ang
pagkahilig nila sa sining ay ipinapakita rin sa mga tattoo nila sa
katawan.

36. Di-Materyal na KulturA
Wika
Tagalog ang gamit na
wika sa ating rehiyon.

37. ANO-ANO ANG
KAHALAGAHAN
NG KULTURA SA
ATING REHIYON?

38. ANO ANG
DALAWANG BAHAGI
NG KULTURA?

39. Magbigay ng
materyal na kultura
at di-materyal na
kultura.

40. TAYAHIN
_____ 1. Ang kangan ay halimbawa ng kulturang di-materyal ng mga
Pilipino.
_____ 2. Ang materyal na kultura ay ang mga bagay na nakikita at
nahahawakan.
_____ 3. Ang banga ay ginagamit bilang imbakan.
_____ 4. Ang pana at palaso ay gamit sa pangangaso at pakikidigma.
_____ 5. Tagalog ang pangunahing wika ng mga taga-CaLaBaRZon.
Panuto: Basahin at unawain ang bawat pangungusap. Lagyan ng
ü kung ang sumusunod na pangungusap ay totoo, at O kung
hindi totoo. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

41. ikatlong araw

42. ANO ANG
DALAWANG URI NG
KULTURA?
balik-aral;

43. ANONG MGA
KAUGALIAN O MGA
TRADISYON NA
NAKIKITA NINYO SA
INYONG LUGAR?

44. KULTURA
Ang kultura ay ang kabuoang paraan ng pamumuhay ng mga tao bilang
kasapi ng komunidad o lipunan. Ito ang kabuoan ng mga paraan kung
paano ginagawa ng isang pangkat ng mga tao ang mga bagay upang
mabuhay. Ito ay maaaring makita sa kanilang wika, panitikan, paniniwala o
relihiyon, kaugalian, tradisyon, pagkain, at sining tulad ng musika at sayaw.

45. Ang kultura ay may iba’t ibang aspekto tulad ng tradisyon, kaugalian,
paniniwala, pagpapahalaga, wika, at batas.
Ang tradisyon ay tumutukoy sa mga gawain tulad ng ritwal at
pagdiriwang.
Ang kaugalian ay ang inaasahang pag-uugali ng mga pangkat ng tao.
Ang mga ito ay mga inaasahang kilos at gawi na dapat sundin. Ang
halimbawa nito ay ang paggamit ng “po” at “opo, at pagmamano.
Ang paniniwala ay idea, pananaw, at saloobin ng grupo o lipunan. Ang
mga ito ay matatagpuan sa mga pabula, salawikain, alamat, mga
tradisyon, pamahiin, edukasyon, at iba pang nakaiimpluwensiya sa
kanilang mga ideya, damdamin, at saloobin. Ito rin ay ang kanilang
pinaniniwalaan ayon sa karanasan ng kanilang pangkat o lipunan.
Ang pagpapahalaga ay ang pamantayan ng lipunan kung ano ang
tama o mali, mabuti o masama. May kinalaman ito sa bagay o
gawaing naiibigan o naiiwasan.

46. Ang wika ay ang mga pananalitang ginagamit ng mga tao sa
pakikipag-usap o pakikipagkomunikasyon. Ang wika ang
pinakamahusay na paraan upang matiyak kung nagkakaunawaan
ang bawat isa. Ito ay mga nakasulat na salita, numero, at mga
diberbal na komunikasyon tulad ng mga ekspresyon sa mukha at
mga paggalaw ng katawan.
Ang batas ay mga alituntunin, regulasyon, at patakaran na
ipinatutupad sa isang lipunan. Ang paglabag sa mga batas ay
may tulad ng pagpatay ng kapwa, pananakit, pang-aabuso,
pagnanakaw, at iba pa ay may kaparusahan. Ang mga gawain
labag sa batas ay itinuturing na krimen at ang taong lumalabag
sa batas ay tinatawag na kriminal.

47. PANGKATANG
GAWAIN

48. Pagsama-samahin ang mga
kaugalian, paniniwala at
tradisyon na nakikita nila sa
sariling bayan o lugar. Itala ang
mga ito sa papel.

49. Anu-ano sa mga
kaugalian, paniniwala at
tradisyon ang ginagawa
ninyo sa inyong lugar?

50. Ano ang mga
aspekto ng
kultura?

51. TAYAHIN
Panuto: Piliin sa Hanay B ang konsepto ng kultura na nasa Hanay A. Isulat
ang iyong sagot sa isang malinis na papel.
HANAY A HANAY B
1. Tagalog
2. Pagmamano sa matanda
3. Pagdiriwang ng mahahalagang araw
4. Bawal magnakaw
5. Kapag may isinuksok, may madudukot
a. Paniniwala
b. Tradisyon
c. Batas
d. Kaugalian
e. Wika

52. TAKDANG-ARALIN
Kausapin ang iyong mga
magulang. Tanungin kung ano-ano
ang mga tradisyon at paniniwala
ng inyong pamilya.

53. IKAAPAT NA
ARAW

54. Anong pagdiriwang ang ipinakikita
sa larawan?
Pagmasdan ang larawan.
Ano ang inyong paniniwala sa
pagdiriwang ng piyesta?

55. Ano-ano ang mga tradisyon, kaugalian at
paniniwala tungkol sa mga larawan o sitwasyon?

56. Sa inyong palagay, ang mga ito ba ay
makatutulong sa ating pag-unlad? Bakit?

57. Magbigay ng mga
halimbawa ng mga
tradisyon, paniniwala at
kaugalian sa sariling
lalawigan.

58. Magbigay ng mga
halimbawa ng mga
tradisyon, paniniwala at
kaugalian sa sariling
lalawigan.

59. PANGKATANG
GAWAIN
Magsadula ng isang piling
tradisyon sa ating lalawigan
o rehiyon.

60. Paano mo mapapaunlad
ang mga paniniwala,
kaugalian at tradisyon ng
ating lalawigan?

61. TAYAHIN
Panuto: Tukuyin kung ang sumusunod ay paniniwala,
kaugalian, o tradisyon. Isulat ang sagot sa iyong
sagutang papel.
_____ 1. simbang gabi
_____ 2. nakakamay kung kumain
_____ 3. diwata at anito
_____ 4. paghaharana ng lalaki sa kaniyang nililigawang babae
_____ 5. tikbalang at kapre

62. TAKDANG-ARALIN
Magsaliksik ng larawan sa internet
na naglalarawan ng
tradisyon,kaugalian at paniniwala
sa ating lalawigan.