Θέματα σχεδιασμού της
γραμματικής διδασκαλίας της
ελληνικής ως δεύτερης/ξένης
γλώσσας
Άννα Ιορδανίδου
http://www.museduc.gr
http://www2.media.uoa.gr/language/exercises/
https://museduc.gr/el/εκπαιδευτικα-υλικα/σχολικα-
βιβλια/βιβλία-για-το-γυμνάσιο/ασκήσεις-γραμματικής/υλικα
• Δύο τόμοι ασκήσεων που
αναφέρονται στη γραμματική της νέας
ελληνικής (φωνητική-φωνολογία,
μορφοσύνταξη, σημασία)
Ασκήσεις γραμματικής
• Προηγήθηκαν διαγνωστικές ασκήσεις για
τον καθορισμό επιπέδων ελληνομάθειας
• Η ανάλυση επέτρεψε ιεράρχηση των
γραμματικών φαινομένων με βάση τον
βαθμό δυσκολίας τους
Αποτελέσματα έρευνας
Η επίδοση όλων των μαθητών είναι
σχετικά χαμηλή, αν λάβουμε υπόψη ότι τα
γραμματικά φαινόμενα που εξετάστηκαν
θεωρούνται βασικά και περιλαμβάνονται
στα γλωσσικά εγχειρίδια των τελευταίων
τάξεων του δημοτικού
Βαθμός δυσκολίας
Το κοινό δυσκολότερο φαινόμενο είναι η
συμφωνία προσδιοριστικών στην
Ονοματική Φράση (π.χ. Ο Φίλιππος είναι
ψηλός αγόρι), ενώ η συμφωνία
Υποκειμένου – Ρήματος παρουσιάζει
χαμηλού βαθμού δυσκολία
Βαθμός δυσκολίας
Ο σχηματισμός των
συντελεσμένων/συνοπτικών τύπων
παρουσιάζει μεγαλύτερη δυσκολία απ’ ό,τι
των ασυντέλεστων.
Ενεστώτας  (Παρατατικός)  Αόριστος
 Μέλλοντας
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
• φαινόμενα που παρουσιάζουν ιδιαίτερη
δυσκολία σε όσους μαθαίνουν την
ελληνική ως δεύτερη/ξένη γλώσσα, λόγω
της ιδιομορφίας της γλώσσας-στόχου (για
παράδειγμα, το πολύπλοκο κλιτικό
σύστημα της Ν.Ε.)
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
• Ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από
μεγαλύτερη γραμματική (κυρίως
μορφοσυντακτική) γενικότητα,
επικοινωνιακή χρησιμότητα και λεξιλογική
βασικότητα αναγκαστικά πρέπει να
προηγείται ενός φαινομένου που είναι πιο
περιφερειακό από αυτές τις απόψεις.
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
• Ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από
μεγαλύτερη γραμματική (κυρίως
μορφοσυντακτική) γενικότητα,
επικοινωνιακή χρησιμότητα και λεξιλογική
βασικότητα αναγκαστικά πρέπει να
προηγείται ενός φαινομένου που είναι πιο
περιφερειακό από αυτές τις απόψεις.
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
(3α) ακριβός,-ή,-ό
(3β) διεθνής, -ής, -ές
• Από γραμματική άποψη, η διδασκαλία επιθέτων όπως
του 3α πρέπει να προηγείται της διδασκαλίας επιθέτων
όπως του 3β. Ο λόγος είναι πρώτα απ’ όλα η γραμματική
γενικότητα: Η μορφολογία της πρώτης κατηγορίας
μπορεί να εφαρμοστεί σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό
επιθέτων απ’ ό,τι της δεύτερης, κατά συνέπεια έχει
μεγαλύτερο εύρος χρήσης από αυτήν. Επιπλέον τα
επίθετα της πρώτης κατηγορίας είναι βασικότερα και από
επικοινωνιακή και από λεξιλογική άποψη σε σχέση με
αυτά της δεύτερης κατηγορίας.
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
(5α) Με αγάπη / Φιλιά
(5β) Με εκτίμηση / Με φιλικούς χαιρετισμούς
• Από επικοινωνιακή άποψη, εκφωνήματα όπως αυτά του
5α πρέπει να προηγούνται εκφωνημάτων του τύπου 5β.
Τα πρώτα είναι πιο χρήσιμα επικοινωνιακά, εφόσον ένας
μαθητής αυτής της ηλικίας μάλλον θα χρειαστεί να
γράψει ένα μη τυπικό κείμενο και όχι μια τυπική
επιστολή, ώστε να την κλείσει με τις προσφωνήσεις του
τύπου 5β.
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
• Πολλές φορές προτάσσεται το επικοινωνιακό και
το λεξιλογικό κριτήριο έναντι του
μορφοσυντακτικού:
• (6α) έφαγα, έδωσα, ήπια, ήμουν, έκανα, είδα
• (6β) μίλησα, αγάπησα, τηλεφώνησα, περπάτησα,
γύρισα, χώρισα, σκότωσα, μάλωσα
Επιλογή γραμματικών
φαινομένων
• Λαμβάνονται υπόψη οι επικοινωνιακές ανάγκες και τα
ενδιαφέροντα των διδασκόμενων που ανήκουν σε μια
συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Έτσι, η θεματολογία
αφορά καταστάσεις που είναι οικείες σε εφήβους, όπως
ένα πάρτι ή μια εκδρομή ή ένα περιστατικό της σχολικής
ζωής.
• Κάθε φαινόμενο υπαγορεύει και διαφορετική
αντιμετώπιση. Στη διδασκαλία, για παράδειγμα, του
ανώμαλου αορίστου είναι απαραίτητη η άσκηση των
μαθητών με ασκήσεις δομικού τύπου, ώστε να
εμπεδώσουν τα ανώμαλα ρήματα.
Βασικά χαρακτηριστικά του
υλικού
Διαιρείται σε έξι μέρη. Κάθε μέρος έχει
εσωτερική ιεράρχηση. Κριτήρια ιεράρχησης:
• Βασικά γραμματικά φαινόμενα
• Όλα τα επίπεδα ανάλυσης της γλώσσας
• Επικοινωνιακή χρησιμότητα
• Γραμματική αναγκαιότητα
• Σταδιακή παρουσίαση των φαινομένων με
βάση τη διαβάθμιση της δυσκολίας τους
• Εμπλουτισμός του λεξιλογίου
Βασικά χαρακτηριστικά του
υλικού
• Περιλαμβάνει 716 ασκήσεις που αφορούν όλα τα
επίπεδα ανάλυσης (φωνητική- φωνολογία,
μορφολογία, σύνταξη, σημασία) και επιμέρους
τομείς όπως η ορθογραφία, η στίξη, ο
συλλαβισμός. Απευθύνεται σε μαθητές
διαφορετικών επιπέδων ελληνομάθειας (αρχάριοι
– μέσοι – προχωρημένοι), γι’ αυτό οι ασκήσεις
που εξετάζουν το ίδιο γραμματικό φαινόμενο
είναι σταδιακά πιο απαιτητικές και είναι
διαβαθμισμένες ως προς τη δυσκολία τόσο από
γραμματική όσο και από λεξιλογική άποψη.
Διάρθρωση του υλικού
• Περιλαμβάνει τα εξής μέρη:
• Το πρώτο μέρος καλύπτει πλευρές της
ελληνικής φωνολογίας που εμφανίζουν
δυσκολίες για τους αλλόγλωσσους μαθητές
(για παράδειγμα, οι παραλλαγές του ίδιου
φωνήματος πριν από ορισμένα φωνήεντα:
κερί – κανό)
Διάρθρωση του υλικού
• Στο δεύτερο μέρος εξετάζονται βασικά
φαινόμενα της Ονοματικής Φράσης:
• γραμματικά χαρακτηριστικά του ουσιαστικού:
γένος – πτώση – αριθμός
• μορφολογία ανισοσύλλαβων ουσιαστικών
μετακινούμενου τόνου, λόγιων κτλ., μορφολογία
και σημασία επιθέτων / συμφωνία επιθέτου –
ουσιαστικού
• συγκριτικός βαθμός επιθέτων
• συντακτικές λειτουργίες πτώσεων
• αντωνυμικά στοιχεία
Ονοματική φράση
• Για να γίνει κατανοητή η πορεία που
ακολουθούμε στην παρουσίαση των φαινομένων
στο εσωτερικό της Ονοματικής Φράσης, θα
πρέπει να διευκρινίσουμε τα εξής: από την
άποψη της διδακτικής της ελληνικής ως ξένης
γλώσσας, είναι αναγκαία η κατανόηση από τον
διδασκόμενο της μορφολογικής πλευράς ενός
φαινομένου μέσω της λειτουργικής του πλευράς,
και όχι αντιστρόφως.
Ονοματική φράση
• Ας δούμε το παράδειγμα της πτώσης. Ένα
ουσιαστικό όπως ο δρόμος παρουσιάζει τις
ακόλουθες μορφολογικές παραλλαγές:
• ο δρόμος
• τον δρόμο
• του δρόμου
• οι δρόμοι
• τους δρόμους
• των δρόμων
Ονοματική φράση
• Οι παραλλαγές στη μορφή του ουσιαστικού ο
δρόμος συνδέονται με διακριτές συντακτικές
λειτουργίες ή ρόλους:
• • αν το ουσιαστικό λειτουργεί ως Υποκείμενο, θα
πρέπει να επιλέξουμε την Ονομαστική
• • αν λειτουργεί ως Αντικείμενο, θα πρέπει να
επιλέξουμε την Αιτιατική
• το ίδιο και αν εμφανίζεται μετά από Πρόθεση
Ονοματική φράση
Κριτήριο της μορφολογικής απλότητας: για
να επικεντρωθεί ο διδασκόμενος στη
συντακτική πλευρά της Πτώσης,
προσφορότεροι είναι οι τύποι που
εμφανίζουν την πτωτική διαφοροποίηση με
τον πιο «οικονομικό» τρόπο.
• ο Χασάν ο Πέτρος
• τον Χασάν τον Πέτρο
• του Χασάν του Πέτρου
Ονοματική φράση
Από την πλευρά του διδασκόμενου το κέρδος είναι
ότι μπορεί να επικεντρώσει στον συντακτικό
κανόνα απομνημονεύοντας μια «εύκολη»
μορφολογία (μόνο άρθρο, όχι άρθρο και
καταλήξεις).
Από την πλευρά του διδάσκοντος, το κέρδος είναι
ότι μπορεί να διαγνώσει σε αυτό το στάδιο αν τα
λάθη οφείλονται στην ελλιπή γνώση του
συντακτικού ρόλου της Πτώσης και να τον
βοηθήσει να τα ξεπεράσει.
Ονοματική φράση
Η χρήση του ορθού γένους είναι πολύ
σημαντική στα νέα ελληνικά, εφόσον από
αυτήν εξαρτώνται φαινόμενα όπως η
συμφωνία επιθέτου και ουσιαστικού.
Οι ασκήσεις 36-37 αποτελούν εισαγωγή
στην κατηγορία του γένους, με έμφαση στο
οριστικό άρθρο ως δείκτη του.
Ονοματική φράση
Αυτά που πρέπει να συνειδητοποιήσουν οι
διδασκόμενοι σε αυτό το στάδιο είναι ότι:
• Στα νέα ελληνικά υπάρχουν τρία γένη, που
αντιστοιχούν στις τρεις διαφορετικές μορφές του
οριστικού άρθρου στην Ονομαστική.
• Το γένος στα ελληνικά είναι αυθαίρετο, δεν έχει
δηλαδή καμία σχέση με τη φυσική υπόσταση του
αντικειμένου στο οποίο αναφέρεται μια λέξη.
Ονοματική φράση
Στο παράδειγμα 1 της άσκησης 36 ο καφές,
η σοκολάτα και το τσάι είναι και τα τρία
ροφήματα, αλλά έχουν διαφορετικό γένος.
Ακόμα, λέξεις που προσδιορίζουν το ίδιο
αντικείμενο, όπως το καρβέλι και η
φραντζόλα, μπορούν να διαφοροποιούνται ως
προς το γένος.
Ονοματική φράση
Με δεδομένο λοιπόν το αυθαίρετο του γένους,
προκύπτει το ερώτημα πώς μπορεί ο διδασκόμενος
να χειριστεί αυτή την ποικιλότητα και να βρίσκει το
σωστό γένος. Μια δυνατή λύση είναι η αναδρομή
στο μορφολογικό κριτήριο, μέσω της σύνδεσης
κατάληξης και γένους. Τα ουσιαστικά που λήγουν
σε -ς είναι αρσενικά, τα ουσιαστικά που λήγουν σε
-α ή σε -η είναι θηλυκά, ενώ τα ουσιαστικά που
λήγουν σε -ι, -ο ή -μα είναι ουδέτερα.
Αυτό το μορφολογικό κριτήριο ακολουθούν οι
ασκήσεις 38-41.
Ονοματική φράση
Στις ασκήσεις 42 και 43 παρουσιάζονται κάποιες
κανονικότητες του γένους
• όσον αφορά τη σημασία: οι περισσότερες πόλεις,
χώρες και νησιά είναι θηλυκά ουσιαστικά, είτε
λόγω των καταλήξεών τους είτε λόγω
μετωνυμίας
• στην άσκηση 44 παρουσιάζονται κάποιες
κανονικότητες του γένους που σχετίζονται με το
φύλο
Ονοματική φράση
Στόχος της άσκησης 45 είναι η υπενθύμιση της
χρήσης του άρθρου. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι
δυνατή η χρήση τόσο του οριστικού όσο και του
αορίστου άρθρου, οπότε οι διδασκόμενοι μπορούν
να συζητήσουν τις διαφορές που νοηματικά
προκύπτουν. Στην άσκηση 46 ελέγχεται η
παρουσία/απουσία του άρθρου και οι διαφορές στη
σημασία. Στο παράδειγμα 5 είναι δυνατή η
παρουσία τόσο του οριστικού όσο και του αόριστου
άρθρου καθώς και η απουσία άρθρου.
Ονοματική φράση
Στην άσκηση 47 αντιπαραβάλλονται Ονομαστική-
Υποκείμενο και Αιτιατική-Αντικείμενο με βάση
άκλιτα ονόματα αρσενικού γένους.
Στην άσκηση 48 επανεξετάζεται η διαφοροποίηση
των δύο πτώσεων με βάση άκλιτα θηλυκά ονόματα.
Στην άσκηση 49 εξετάζονται από κοινού αρσενικά
και θηλυκά, ενώ στην άσκηση 50 παρουσιάζονται
οι ερωτηματικές αντωνυμίες που συνδέονται με τη
διάγνωση της Ονομαστικής και της Αιτιατικής.
Διάρθρωση του υλικού
• Στο τρίτο μέρος εξετάζονται φαινόμενα σχετικά
με τη Ρηματική Φράση. Παρουσιάζονται βασικές
κατηγορίες του ρήματος με την ακόλουθη
διάταξη:
• χρόνος
• έγκλιση
• τρόπος ενέργειας
• φωνή
• συμπληρώματα ρήματος (προθέσεις: σύνταξη,
λειτουργία)
Ρηματική φράση
Ασκήσεις 240-248: Εισαγωγικά στη Ρηµατική Φράση
Άσκηση 240: Η διάκριση των ρηµάτων µε βάση τη
συζυγία. Στις ασκήσεις 241-242 εξετάζονται τα ρήµατα
καίω, φταίω, λέω, ακούω, πάω, τρώω, κλαίω µέσα από µια
άσκηση συµπλήρωσης κενών και έπειτα µέσα από µια
άσκηση καθοδηγούµενης παραγωγής.
Άσκηση 243: Εξετάζεται η συµφωνία Ρήµατος-
Υποκειµένου. Στην άσκηση 244 τα παιδιά φτιάχνουν
κείµενο οδηγιών µε αφορµή µια συνταγή, κάνοντας χρήση
Ενεστώτα στο πρώτο πρόσωπο του πληθυντικού
(επικοινωνιακή άσκηση).
Ρηματική φράση
Άσκηση 245: Οι διδασκόμενοι ασκούνται στην παραγωγή
κειµένου µε το οποίο περιγράφουν µια διαδροµή. Το
κείµενό τους θα περιέχει αφηγηµατικούς χρόνους και
τοπικά επιρρήµατα. Θα ήταν χρήσιµο ο διδάσκων να πει ή
να γράψει τη διαδροµή που κάνει ο ίδιος από το σπίτι του
στο σχολείο (επικοινωνιακή άσκηση).
Η άσκηση 246 στόχο έχει να εξοικειώσει τους
διδασκόμενους µε χρονικές προτάσεις που δηλώνουν
ταυτόχρονη ενέργεια. Ο διδάσκων µπορεί να ζητήσει από
τους διδασκόμενους να χρησιµοποιήσουν και χρονικούς
συνδέσµους (όταν, ενώ…). Η ερώτηση στο τέλος είναι για
να µιλήσουν ελεύθερα (επικοινωνιακή άσκηση).
Ρηματική φράση
Ασκήσεις 249-272: Ενεστώτας, Αόριστος, Συνοπτικός
Μέλλοντας
Άσκηση 249: Εξετάζεται η χρήση του Ενεστώτα µέσω της
ελεύθερης παραγωγής λόγου (επικοινωνιακή άσκηση). Στην
άσκηση 250, µε τη µορφή πινάκων, παρουσιάζεται µια
µεγάλη οµάδα ανώµαλων ρηµάτων στον Αόριστο και στον
Συνοπτικό Μέλλοντα. Γενικά, οι ασκήσεις αυτές
προϋποθέτουν υψηλότερο επίπεδο γλωσσοµάθειας, οπότε
εναπόκειται στην κρίση του διδάσκοντος αν θα τις
χρησιµοποιήσει και πότε.
Ρηματική φράση
Άσκηση 258: Στόχος είναι να γράψουν οι διδασκόμενοι ένα
κείµενο χρησιµοποιώντας το α΄ πληθυντικό πρόσωπο του
Αορίστου και ονόµατα στον πληθυντικό.
Άσκηση 259: Εξετάζεται η χρήση του Αορίστου και η
δυνατότητα των διδασκόμενων να διαµορφώνουν ένα
συνεκτικό κείµενο µέσω των δεδοµένων που τους δίνονται
κάθε φορά (επικοινωνιακή άσκηση).
Οι ασκήσεις 260-261 αποτελούν µια ενότητα και µπορεί να
δουλευτούν µε τη σειρά που θα κρίνει ο διδάσκων, ανάλογα
µε το επίπεδο της οµάδας (επικοινωνιακές ασκήσεις).
Ρηματική φράση
Ασκήσεις 263-265: Πρόκειται για δραστηριότητες
κινητοποίησης µε στόχο οι διδασκόμενοι να προχωρήσουν
στην παραγωγή µιας ιστορίας χρησιµοποιώντας τη
δηµιουργικότητα και τη φαντασία τους, να συνεργαστούν
οµαδικά και να µπορέσουν να εκφραστούν ανακαλώντας τις
προϋπάρχουσες γνώσεις τους.
Όταν η κάθε ιστορία τελειώσει και γυρίσει στον
διδασκόμενο που την ξεκίνησε, αυτός πρέπει να κάνει τις
διορθώσεις που θεωρεί απαραίτητες πριν την ανακοινώσει
στην τάξη. Θα ήταν χρήσιµο και ο διδάσκων να ξεκινήσει
την ιστορία του όπως η οµάδα της τάξης (επικοινωνιακές
ασκήσεις).
Ρηματική φράση
Άσκηση 268: Ελέγχεται η χρήση του Μέλλοντα µέσω της
ελεύθερης παραγωγής λόγου (κατάστρωση µελλοντικών
σχεδίων) (επικοινωνιακή άσκηση).
Άσκηση 269: Οι διδασκόμενοι ασκούνται στην παραγωγή
κειµένου πρόσκλησης με Προστακτική και Συνοπτικό
Μέλλοντα. Πριν γράψουν την άσκηση, θα ήταν χρήσιµο να
φτιάξουν στον πίνακα ένα παράδειγµα πρόσκλησης µε
αφορµή ένα άλλο γεγονός, π.χ. µια εκδήλωση
Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, και να συζητήσουν πώς
γράφεται µια πρόσκληση, ποιος χρόνος χρησιµοποιείται,
ποια στοιχεία αναφέρονται, τι µπορεί να προσελκύσει το
κοινό να συµµετάσχει στην εκδήλωση (επικοινωνιακή
άσκηση).
Ρηματική φράση
Ασκήσεις 275-278: Ασκήσεις στη µορφολογία και στη
χρήση του Παρακειµένου. O Παρακείµενος
χρησιµοποιείται κατεξοχήν για να περιγράψει γεγονότα που
θεωρούµε αποκτηµένες εµπειρίες µας: Έχω φάει βατράχια.
∆εν έχω φάει ποτέ βατράχια.
Αντίθετα, ο Αόριστος χρησιµοποιείται κατεξοχήν για να
τοποθετήσει τα συµβάντα στη χρονική βαθµίδα του
παρελθόντος: Έφαγα µία φορά βατράχια στα Γιάννενα το
1997.
Διάρθρωση του υλικού
• Στο τέταρτο μέρος παρουσιάζονται οι βασικές
λειτουργίες της παράταξης και της υπόταξης:
• η χρήση του και / αλλά σε συνεχή λόγο
• η διακριτή χρήση των πότε / όταν
• τα συμπληρώματα ρημάτων που εισάγονται με
τα ότι / να
• οι τελικές προτάσεις (για να)
• οι υποθετικοί λόγοι
Διάρθρωση του υλικού
• Στο πέμπτο μέρος παρουσιάζονται
ασκήσεις που αφορούν το λεξιλόγιο.
• Στο έκτο μέρος εξετάζονται συστηματικές
πλευρές της ορθογραφίας, της στίξης και
του συλλαβισμού. Οι ασκήσεις
ορθογραφίας βασίζονται σε αναλύσεις των
λαθών που κάνουν συχνά οι αλλόγλωσσοι
μαθητές
Είδη ασκήσεων
• Οι ασκήσεις διακρίνονται σε:
• ασκήσεις συμπλήρωσης κενών /
μετασχηματισμού
• ασκήσεις διττής ή πολλαπλής επιλογής
• ασκήσεις γραπτής κατανόησης (σωστό – λάθος)
• ασκήσεις αντιστοίχισης
• ασκήσεις κατευθυνόμενης παραγωγής λόγου
• ασκήσεις ελεύθερης παραγωγής λόγου
• ασκήσεις επικοινωνιακές
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις συμπλήρωσης κενών /
μετασχηματισμού
• ο αδερφός
• τον αδερφό
• του αδερφού
Ο Πέτρος πάει βόλτα με τον αδερφό του.
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις διττής ή πολλαπλής επιλογής
• Ο μαθητής καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε δύο
ή περισσότερους τύπους αυτόν που ταιριάζει σε
κάθε περίπτωση:
• Μου αρέσει πολύ ο καφές.
α. ο καφές β. καφές γ. τον καφέ
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις γραπτής κατανόησης (σωστό – λάθος)
• Στις ασκήσεις τύπου Σ ή Λ ο διδασκόμενος καλείται να
επιλέξει αν μια φράση είναι ορθή ή εσφαλμένη σύμφωνα
με δεδομένα που έχουν προηγηθεί, συνηθέστερα κάποιο
κείμενο:
• «Στη Βόρεια Ελλάδα θα σημειωθούν χιονοπτώσεις».
• Στη Βόρεια Ελλάδα θα χιονίσει. Σ Λ
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις αντιστοίχισης
• Σε αυτή την κατηγορία ασκήσεων ο διδασκόμενος
καλείται να συζεύξει στοιχεία μιας στήλης με αυτά μιας
άλλης. Η συνένωση των στοιχείων υπαγορεύεται από
γραμματικά ή/και νοηματικά αιτούμενα, όπως στην
ακόλουθη περίπτωση:
Α. Β.
προβάλλω επιτίθεμαι, βλάπτω
προσβάλλω κατηγορώ, συκοφαντώ
διαβάλλω διαφημίζω
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις κατευθυνόμενης παραγωγής λόγου
• Οι ασκήσεις αυτής της κατηγορίας εξασκούν σε
μεγαλύτερο βαθμό τις επικοινωνιακές δεξιότητες και
αποσκοπούν στην παραγωγή μεγαλύτερων μονάδων
λόγου.
• Δίνεται ένας θεματικός άξονας και οι διδασκόμενοι
αναπτύσσουν ελεύθερα τις απόψεις τους γύρω από
αυτόν:
Ποια φαγητά σού αρέσουν; Ποια φαγητά δε σου
αρέσουν;
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις κατευθυνόμενης παραγωγής λόγου
• Δίνεται η αρχή ή/και το τέλος μιας ιστορίας ή
μιας πρότασης, και οι μαθητές καλούνται να τη
συνεχίσουν ή να τη συμπληρώσουν με στόχο τη
νοηματική συνοχή της:
Τότε ο Κακός Λύκος μπήκε μέσα και
__________________________
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις κατευθυνόμενης παραγωγής λόγου
• Παρουσιάζεται μια επικοινωνιακή περίσταση
(μια συνθήκη ή ένα πρόβλημα) και οι
διδασκόμενοι καλούνται να προτείνουν λύσεις ή
να σχεδιάσουν τις πιθανές ενέργειές τους:
Κλείστηκες στο ασανσέρ. Τι θα κάνεις;
_______________________
Είδη ασκήσεων
• ασκήσεις κατευθυνόμενης παραγωγής λόγου
• Δίνονται λέξεις-κλειδιά και οι μαθητές
οικοδομούν μια ιστορία χρησιμοποιώντας τες:
Φτιάχνω μια ιστορία χρησιμοποιώντας τις λέξεις
ψαράς, δαχτυλίδι, βάρκα, παζάρι, βασιλοπούλα.
______________________
Αξιολόγηση – διδακτική
παρέμβαση
• Οι Ασκήσεις Γραμματικής είναι
αρθρωμένες σπονδυλωτά.
Αντιπροσωπεύουν ένα ευέλικτο υλικό που
καλείται να το χειριστεί ο διδάσκων
ανάλογα με τις ανάγκες της τάξης του
Αξιολόγηση – διδακτική
παρέμβαση
• Ο εκπαιδευτικός εντοπίζει τα λάθη των
μαθητών, με βάση τις Ασκήσεις Γραμματικής,
και κατηγοριοποιεί τα συχνότερα λάθη
(μορφολογικά, συντακτικά, ορθογραφικά κτλ.)
• Αξιολογεί ποια είναι τα σημαντικότερα λάθη.
Σοβαρότερα θεωρούνται όσα δυσχεραίνουν την
επικοινωνία
• Αξιοποιεί τις Οδηγίες για τον Εκπαιδευτικό
που συνοδεύουν τις Ασκήσεις

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ_ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ.ppt

  • 1.
    Θέματα σχεδιασμού της γραμματικήςδιδασκαλίας της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας Άννα Ιορδανίδου
  • 2.
    http://www.museduc.gr http://www2.media.uoa.gr/language/exercises/ https://museduc.gr/el/εκπαιδευτικα-υλικα/σχολικα- βιβλια/βιβλία-για-το-γυμνάσιο/ασκήσεις-γραμματικής/υλικα • Δύο τόμοιασκήσεων που αναφέρονται στη γραμματική της νέας ελληνικής (φωνητική-φωνολογία, μορφοσύνταξη, σημασία)
  • 3.
    Ασκήσεις γραμματικής • Προηγήθηκανδιαγνωστικές ασκήσεις για τον καθορισμό επιπέδων ελληνομάθειας • Η ανάλυση επέτρεψε ιεράρχηση των γραμματικών φαινομένων με βάση τον βαθμό δυσκολίας τους
  • 4.
    Αποτελέσματα έρευνας Η επίδοσηόλων των μαθητών είναι σχετικά χαμηλή, αν λάβουμε υπόψη ότι τα γραμματικά φαινόμενα που εξετάστηκαν θεωρούνται βασικά και περιλαμβάνονται στα γλωσσικά εγχειρίδια των τελευταίων τάξεων του δημοτικού
  • 5.
    Βαθμός δυσκολίας Το κοινόδυσκολότερο φαινόμενο είναι η συμφωνία προσδιοριστικών στην Ονοματική Φράση (π.χ. Ο Φίλιππος είναι ψηλός αγόρι), ενώ η συμφωνία Υποκειμένου – Ρήματος παρουσιάζει χαμηλού βαθμού δυσκολία
  • 6.
    Βαθμός δυσκολίας Ο σχηματισμόςτων συντελεσμένων/συνοπτικών τύπων παρουσιάζει μεγαλύτερη δυσκολία απ’ ό,τι των ασυντέλεστων. Ενεστώτας  (Παρατατικός)  Αόριστος  Μέλλοντας
  • 7.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων • φαινόμεναπου παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυσκολία σε όσους μαθαίνουν την ελληνική ως δεύτερη/ξένη γλώσσα, λόγω της ιδιομορφίας της γλώσσας-στόχου (για παράδειγμα, το πολύπλοκο κλιτικό σύστημα της Ν.Ε.)
  • 8.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων • Έναφαινόμενο που χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη γραμματική (κυρίως μορφοσυντακτική) γενικότητα, επικοινωνιακή χρησιμότητα και λεξιλογική βασικότητα αναγκαστικά πρέπει να προηγείται ενός φαινομένου που είναι πιο περιφερειακό από αυτές τις απόψεις.
  • 9.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων • Έναφαινόμενο που χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη γραμματική (κυρίως μορφοσυντακτική) γενικότητα, επικοινωνιακή χρησιμότητα και λεξιλογική βασικότητα αναγκαστικά πρέπει να προηγείται ενός φαινομένου που είναι πιο περιφερειακό από αυτές τις απόψεις.
  • 10.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων (3α) ακριβός,-ή,-ό (3β)διεθνής, -ής, -ές • Από γραμματική άποψη, η διδασκαλία επιθέτων όπως του 3α πρέπει να προηγείται της διδασκαλίας επιθέτων όπως του 3β. Ο λόγος είναι πρώτα απ’ όλα η γραμματική γενικότητα: Η μορφολογία της πρώτης κατηγορίας μπορεί να εφαρμοστεί σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό επιθέτων απ’ ό,τι της δεύτερης, κατά συνέπεια έχει μεγαλύτερο εύρος χρήσης από αυτήν. Επιπλέον τα επίθετα της πρώτης κατηγορίας είναι βασικότερα και από επικοινωνιακή και από λεξιλογική άποψη σε σχέση με αυτά της δεύτερης κατηγορίας.
  • 11.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων (5α) Μεαγάπη / Φιλιά (5β) Με εκτίμηση / Με φιλικούς χαιρετισμούς • Από επικοινωνιακή άποψη, εκφωνήματα όπως αυτά του 5α πρέπει να προηγούνται εκφωνημάτων του τύπου 5β. Τα πρώτα είναι πιο χρήσιμα επικοινωνιακά, εφόσον ένας μαθητής αυτής της ηλικίας μάλλον θα χρειαστεί να γράψει ένα μη τυπικό κείμενο και όχι μια τυπική επιστολή, ώστε να την κλείσει με τις προσφωνήσεις του τύπου 5β.
  • 12.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων • Πολλέςφορές προτάσσεται το επικοινωνιακό και το λεξιλογικό κριτήριο έναντι του μορφοσυντακτικού: • (6α) έφαγα, έδωσα, ήπια, ήμουν, έκανα, είδα • (6β) μίλησα, αγάπησα, τηλεφώνησα, περπάτησα, γύρισα, χώρισα, σκότωσα, μάλωσα
  • 13.
    Επιλογή γραμματικών φαινομένων • Λαμβάνονταιυπόψη οι επικοινωνιακές ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των διδασκόμενων που ανήκουν σε μια συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Έτσι, η θεματολογία αφορά καταστάσεις που είναι οικείες σε εφήβους, όπως ένα πάρτι ή μια εκδρομή ή ένα περιστατικό της σχολικής ζωής. • Κάθε φαινόμενο υπαγορεύει και διαφορετική αντιμετώπιση. Στη διδασκαλία, για παράδειγμα, του ανώμαλου αορίστου είναι απαραίτητη η άσκηση των μαθητών με ασκήσεις δομικού τύπου, ώστε να εμπεδώσουν τα ανώμαλα ρήματα.
  • 14.
    Βασικά χαρακτηριστικά του υλικού Διαιρείταισε έξι μέρη. Κάθε μέρος έχει εσωτερική ιεράρχηση. Κριτήρια ιεράρχησης: • Βασικά γραμματικά φαινόμενα • Όλα τα επίπεδα ανάλυσης της γλώσσας • Επικοινωνιακή χρησιμότητα • Γραμματική αναγκαιότητα • Σταδιακή παρουσίαση των φαινομένων με βάση τη διαβάθμιση της δυσκολίας τους • Εμπλουτισμός του λεξιλογίου
  • 15.
    Βασικά χαρακτηριστικά του υλικού •Περιλαμβάνει 716 ασκήσεις που αφορούν όλα τα επίπεδα ανάλυσης (φωνητική- φωνολογία, μορφολογία, σύνταξη, σημασία) και επιμέρους τομείς όπως η ορθογραφία, η στίξη, ο συλλαβισμός. Απευθύνεται σε μαθητές διαφορετικών επιπέδων ελληνομάθειας (αρχάριοι – μέσοι – προχωρημένοι), γι’ αυτό οι ασκήσεις που εξετάζουν το ίδιο γραμματικό φαινόμενο είναι σταδιακά πιο απαιτητικές και είναι διαβαθμισμένες ως προς τη δυσκολία τόσο από γραμματική όσο και από λεξιλογική άποψη.
  • 16.
    Διάρθρωση του υλικού •Περιλαμβάνει τα εξής μέρη: • Το πρώτο μέρος καλύπτει πλευρές της ελληνικής φωνολογίας που εμφανίζουν δυσκολίες για τους αλλόγλωσσους μαθητές (για παράδειγμα, οι παραλλαγές του ίδιου φωνήματος πριν από ορισμένα φωνήεντα: κερί – κανό)
  • 17.
    Διάρθρωση του υλικού •Στο δεύτερο μέρος εξετάζονται βασικά φαινόμενα της Ονοματικής Φράσης: • γραμματικά χαρακτηριστικά του ουσιαστικού: γένος – πτώση – αριθμός • μορφολογία ανισοσύλλαβων ουσιαστικών μετακινούμενου τόνου, λόγιων κτλ., μορφολογία και σημασία επιθέτων / συμφωνία επιθέτου – ουσιαστικού • συγκριτικός βαθμός επιθέτων • συντακτικές λειτουργίες πτώσεων • αντωνυμικά στοιχεία
  • 18.
    Ονοματική φράση • Γιανα γίνει κατανοητή η πορεία που ακολουθούμε στην παρουσίαση των φαινομένων στο εσωτερικό της Ονοματικής Φράσης, θα πρέπει να διευκρινίσουμε τα εξής: από την άποψη της διδακτικής της ελληνικής ως ξένης γλώσσας, είναι αναγκαία η κατανόηση από τον διδασκόμενο της μορφολογικής πλευράς ενός φαινομένου μέσω της λειτουργικής του πλευράς, και όχι αντιστρόφως.
  • 19.
    Ονοματική φράση • Αςδούμε το παράδειγμα της πτώσης. Ένα ουσιαστικό όπως ο δρόμος παρουσιάζει τις ακόλουθες μορφολογικές παραλλαγές: • ο δρόμος • τον δρόμο • του δρόμου • οι δρόμοι • τους δρόμους • των δρόμων
  • 20.
    Ονοματική φράση • Οιπαραλλαγές στη μορφή του ουσιαστικού ο δρόμος συνδέονται με διακριτές συντακτικές λειτουργίες ή ρόλους: • • αν το ουσιαστικό λειτουργεί ως Υποκείμενο, θα πρέπει να επιλέξουμε την Ονομαστική • • αν λειτουργεί ως Αντικείμενο, θα πρέπει να επιλέξουμε την Αιτιατική • το ίδιο και αν εμφανίζεται μετά από Πρόθεση
  • 21.
    Ονοματική φράση Κριτήριο τηςμορφολογικής απλότητας: για να επικεντρωθεί ο διδασκόμενος στη συντακτική πλευρά της Πτώσης, προσφορότεροι είναι οι τύποι που εμφανίζουν την πτωτική διαφοροποίηση με τον πιο «οικονομικό» τρόπο. • ο Χασάν ο Πέτρος • τον Χασάν τον Πέτρο • του Χασάν του Πέτρου
  • 22.
    Ονοματική φράση Από τηνπλευρά του διδασκόμενου το κέρδος είναι ότι μπορεί να επικεντρώσει στον συντακτικό κανόνα απομνημονεύοντας μια «εύκολη» μορφολογία (μόνο άρθρο, όχι άρθρο και καταλήξεις). Από την πλευρά του διδάσκοντος, το κέρδος είναι ότι μπορεί να διαγνώσει σε αυτό το στάδιο αν τα λάθη οφείλονται στην ελλιπή γνώση του συντακτικού ρόλου της Πτώσης και να τον βοηθήσει να τα ξεπεράσει.
  • 23.
    Ονοματική φράση Η χρήσητου ορθού γένους είναι πολύ σημαντική στα νέα ελληνικά, εφόσον από αυτήν εξαρτώνται φαινόμενα όπως η συμφωνία επιθέτου και ουσιαστικού. Οι ασκήσεις 36-37 αποτελούν εισαγωγή στην κατηγορία του γένους, με έμφαση στο οριστικό άρθρο ως δείκτη του.
  • 24.
    Ονοματική φράση Αυτά πουπρέπει να συνειδητοποιήσουν οι διδασκόμενοι σε αυτό το στάδιο είναι ότι: • Στα νέα ελληνικά υπάρχουν τρία γένη, που αντιστοιχούν στις τρεις διαφορετικές μορφές του οριστικού άρθρου στην Ονομαστική. • Το γένος στα ελληνικά είναι αυθαίρετο, δεν έχει δηλαδή καμία σχέση με τη φυσική υπόσταση του αντικειμένου στο οποίο αναφέρεται μια λέξη.
  • 25.
    Ονοματική φράση Στο παράδειγμα1 της άσκησης 36 ο καφές, η σοκολάτα και το τσάι είναι και τα τρία ροφήματα, αλλά έχουν διαφορετικό γένος. Ακόμα, λέξεις που προσδιορίζουν το ίδιο αντικείμενο, όπως το καρβέλι και η φραντζόλα, μπορούν να διαφοροποιούνται ως προς το γένος.
  • 26.
    Ονοματική φράση Με δεδομένολοιπόν το αυθαίρετο του γένους, προκύπτει το ερώτημα πώς μπορεί ο διδασκόμενος να χειριστεί αυτή την ποικιλότητα και να βρίσκει το σωστό γένος. Μια δυνατή λύση είναι η αναδρομή στο μορφολογικό κριτήριο, μέσω της σύνδεσης κατάληξης και γένους. Τα ουσιαστικά που λήγουν σε -ς είναι αρσενικά, τα ουσιαστικά που λήγουν σε -α ή σε -η είναι θηλυκά, ενώ τα ουσιαστικά που λήγουν σε -ι, -ο ή -μα είναι ουδέτερα. Αυτό το μορφολογικό κριτήριο ακολουθούν οι ασκήσεις 38-41.
  • 27.
    Ονοματική φράση Στις ασκήσεις42 και 43 παρουσιάζονται κάποιες κανονικότητες του γένους • όσον αφορά τη σημασία: οι περισσότερες πόλεις, χώρες και νησιά είναι θηλυκά ουσιαστικά, είτε λόγω των καταλήξεών τους είτε λόγω μετωνυμίας • στην άσκηση 44 παρουσιάζονται κάποιες κανονικότητες του γένους που σχετίζονται με το φύλο
  • 28.
    Ονοματική φράση Στόχος τηςάσκησης 45 είναι η υπενθύμιση της χρήσης του άρθρου. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατή η χρήση τόσο του οριστικού όσο και του αορίστου άρθρου, οπότε οι διδασκόμενοι μπορούν να συζητήσουν τις διαφορές που νοηματικά προκύπτουν. Στην άσκηση 46 ελέγχεται η παρουσία/απουσία του άρθρου και οι διαφορές στη σημασία. Στο παράδειγμα 5 είναι δυνατή η παρουσία τόσο του οριστικού όσο και του αόριστου άρθρου καθώς και η απουσία άρθρου.
  • 29.
    Ονοματική φράση Στην άσκηση47 αντιπαραβάλλονται Ονομαστική- Υποκείμενο και Αιτιατική-Αντικείμενο με βάση άκλιτα ονόματα αρσενικού γένους. Στην άσκηση 48 επανεξετάζεται η διαφοροποίηση των δύο πτώσεων με βάση άκλιτα θηλυκά ονόματα. Στην άσκηση 49 εξετάζονται από κοινού αρσενικά και θηλυκά, ενώ στην άσκηση 50 παρουσιάζονται οι ερωτηματικές αντωνυμίες που συνδέονται με τη διάγνωση της Ονομαστικής και της Αιτιατικής.
  • 30.
    Διάρθρωση του υλικού •Στο τρίτο μέρος εξετάζονται φαινόμενα σχετικά με τη Ρηματική Φράση. Παρουσιάζονται βασικές κατηγορίες του ρήματος με την ακόλουθη διάταξη: • χρόνος • έγκλιση • τρόπος ενέργειας • φωνή • συμπληρώματα ρήματος (προθέσεις: σύνταξη, λειτουργία)
  • 31.
    Ρηματική φράση Ασκήσεις 240-248:Εισαγωγικά στη Ρηµατική Φράση Άσκηση 240: Η διάκριση των ρηµάτων µε βάση τη συζυγία. Στις ασκήσεις 241-242 εξετάζονται τα ρήµατα καίω, φταίω, λέω, ακούω, πάω, τρώω, κλαίω µέσα από µια άσκηση συµπλήρωσης κενών και έπειτα µέσα από µια άσκηση καθοδηγούµενης παραγωγής. Άσκηση 243: Εξετάζεται η συµφωνία Ρήµατος- Υποκειµένου. Στην άσκηση 244 τα παιδιά φτιάχνουν κείµενο οδηγιών µε αφορµή µια συνταγή, κάνοντας χρήση Ενεστώτα στο πρώτο πρόσωπο του πληθυντικού (επικοινωνιακή άσκηση).
  • 32.
    Ρηματική φράση Άσκηση 245:Οι διδασκόμενοι ασκούνται στην παραγωγή κειµένου µε το οποίο περιγράφουν µια διαδροµή. Το κείµενό τους θα περιέχει αφηγηµατικούς χρόνους και τοπικά επιρρήµατα. Θα ήταν χρήσιµο ο διδάσκων να πει ή να γράψει τη διαδροµή που κάνει ο ίδιος από το σπίτι του στο σχολείο (επικοινωνιακή άσκηση). Η άσκηση 246 στόχο έχει να εξοικειώσει τους διδασκόμενους µε χρονικές προτάσεις που δηλώνουν ταυτόχρονη ενέργεια. Ο διδάσκων µπορεί να ζητήσει από τους διδασκόμενους να χρησιµοποιήσουν και χρονικούς συνδέσµους (όταν, ενώ…). Η ερώτηση στο τέλος είναι για να µιλήσουν ελεύθερα (επικοινωνιακή άσκηση).
  • 33.
    Ρηματική φράση Ασκήσεις 249-272:Ενεστώτας, Αόριστος, Συνοπτικός Μέλλοντας Άσκηση 249: Εξετάζεται η χρήση του Ενεστώτα µέσω της ελεύθερης παραγωγής λόγου (επικοινωνιακή άσκηση). Στην άσκηση 250, µε τη µορφή πινάκων, παρουσιάζεται µια µεγάλη οµάδα ανώµαλων ρηµάτων στον Αόριστο και στον Συνοπτικό Μέλλοντα. Γενικά, οι ασκήσεις αυτές προϋποθέτουν υψηλότερο επίπεδο γλωσσοµάθειας, οπότε εναπόκειται στην κρίση του διδάσκοντος αν θα τις χρησιµοποιήσει και πότε.
  • 34.
    Ρηματική φράση Άσκηση 258:Στόχος είναι να γράψουν οι διδασκόμενοι ένα κείµενο χρησιµοποιώντας το α΄ πληθυντικό πρόσωπο του Αορίστου και ονόµατα στον πληθυντικό. Άσκηση 259: Εξετάζεται η χρήση του Αορίστου και η δυνατότητα των διδασκόμενων να διαµορφώνουν ένα συνεκτικό κείµενο µέσω των δεδοµένων που τους δίνονται κάθε φορά (επικοινωνιακή άσκηση). Οι ασκήσεις 260-261 αποτελούν µια ενότητα και µπορεί να δουλευτούν µε τη σειρά που θα κρίνει ο διδάσκων, ανάλογα µε το επίπεδο της οµάδας (επικοινωνιακές ασκήσεις).
  • 35.
    Ρηματική φράση Ασκήσεις 263-265:Πρόκειται για δραστηριότητες κινητοποίησης µε στόχο οι διδασκόμενοι να προχωρήσουν στην παραγωγή µιας ιστορίας χρησιµοποιώντας τη δηµιουργικότητα και τη φαντασία τους, να συνεργαστούν οµαδικά και να µπορέσουν να εκφραστούν ανακαλώντας τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους. Όταν η κάθε ιστορία τελειώσει και γυρίσει στον διδασκόμενο που την ξεκίνησε, αυτός πρέπει να κάνει τις διορθώσεις που θεωρεί απαραίτητες πριν την ανακοινώσει στην τάξη. Θα ήταν χρήσιµο και ο διδάσκων να ξεκινήσει την ιστορία του όπως η οµάδα της τάξης (επικοινωνιακές ασκήσεις).
  • 36.
    Ρηματική φράση Άσκηση 268:Ελέγχεται η χρήση του Μέλλοντα µέσω της ελεύθερης παραγωγής λόγου (κατάστρωση µελλοντικών σχεδίων) (επικοινωνιακή άσκηση). Άσκηση 269: Οι διδασκόμενοι ασκούνται στην παραγωγή κειµένου πρόσκλησης με Προστακτική και Συνοπτικό Μέλλοντα. Πριν γράψουν την άσκηση, θα ήταν χρήσιµο να φτιάξουν στον πίνακα ένα παράδειγµα πρόσκλησης µε αφορµή ένα άλλο γεγονός, π.χ. µια εκδήλωση Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, και να συζητήσουν πώς γράφεται µια πρόσκληση, ποιος χρόνος χρησιµοποιείται, ποια στοιχεία αναφέρονται, τι µπορεί να προσελκύσει το κοινό να συµµετάσχει στην εκδήλωση (επικοινωνιακή άσκηση).
  • 37.
    Ρηματική φράση Ασκήσεις 275-278:Ασκήσεις στη µορφολογία και στη χρήση του Παρακειµένου. O Παρακείµενος χρησιµοποιείται κατεξοχήν για να περιγράψει γεγονότα που θεωρούµε αποκτηµένες εµπειρίες µας: Έχω φάει βατράχια. ∆εν έχω φάει ποτέ βατράχια. Αντίθετα, ο Αόριστος χρησιµοποιείται κατεξοχήν για να τοποθετήσει τα συµβάντα στη χρονική βαθµίδα του παρελθόντος: Έφαγα µία φορά βατράχια στα Γιάννενα το 1997.
  • 38.
    Διάρθρωση του υλικού •Στο τέταρτο μέρος παρουσιάζονται οι βασικές λειτουργίες της παράταξης και της υπόταξης: • η χρήση του και / αλλά σε συνεχή λόγο • η διακριτή χρήση των πότε / όταν • τα συμπληρώματα ρημάτων που εισάγονται με τα ότι / να • οι τελικές προτάσεις (για να) • οι υποθετικοί λόγοι
  • 39.
    Διάρθρωση του υλικού •Στο πέμπτο μέρος παρουσιάζονται ασκήσεις που αφορούν το λεξιλόγιο. • Στο έκτο μέρος εξετάζονται συστηματικές πλευρές της ορθογραφίας, της στίξης και του συλλαβισμού. Οι ασκήσεις ορθογραφίας βασίζονται σε αναλύσεις των λαθών που κάνουν συχνά οι αλλόγλωσσοι μαθητές
  • 40.
    Είδη ασκήσεων • Οιασκήσεις διακρίνονται σε: • ασκήσεις συμπλήρωσης κενών / μετασχηματισμού • ασκήσεις διττής ή πολλαπλής επιλογής • ασκήσεις γραπτής κατανόησης (σωστό – λάθος) • ασκήσεις αντιστοίχισης • ασκήσεις κατευθυνόμενης παραγωγής λόγου • ασκήσεις ελεύθερης παραγωγής λόγου • ασκήσεις επικοινωνιακές
  • 41.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςσυμπλήρωσης κενών / μετασχηματισμού • ο αδερφός • τον αδερφό • του αδερφού Ο Πέτρος πάει βόλτα με τον αδερφό του.
  • 42.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςδιττής ή πολλαπλής επιλογής • Ο μαθητής καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε δύο ή περισσότερους τύπους αυτόν που ταιριάζει σε κάθε περίπτωση: • Μου αρέσει πολύ ο καφές. α. ο καφές β. καφές γ. τον καφέ
  • 43.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςγραπτής κατανόησης (σωστό – λάθος) • Στις ασκήσεις τύπου Σ ή Λ ο διδασκόμενος καλείται να επιλέξει αν μια φράση είναι ορθή ή εσφαλμένη σύμφωνα με δεδομένα που έχουν προηγηθεί, συνηθέστερα κάποιο κείμενο: • «Στη Βόρεια Ελλάδα θα σημειωθούν χιονοπτώσεις». • Στη Βόρεια Ελλάδα θα χιονίσει. Σ Λ
  • 44.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςαντιστοίχισης • Σε αυτή την κατηγορία ασκήσεων ο διδασκόμενος καλείται να συζεύξει στοιχεία μιας στήλης με αυτά μιας άλλης. Η συνένωση των στοιχείων υπαγορεύεται από γραμματικά ή/και νοηματικά αιτούμενα, όπως στην ακόλουθη περίπτωση: Α. Β. προβάλλω επιτίθεμαι, βλάπτω προσβάλλω κατηγορώ, συκοφαντώ διαβάλλω διαφημίζω
  • 45.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςκατευθυνόμενης παραγωγής λόγου • Οι ασκήσεις αυτής της κατηγορίας εξασκούν σε μεγαλύτερο βαθμό τις επικοινωνιακές δεξιότητες και αποσκοπούν στην παραγωγή μεγαλύτερων μονάδων λόγου. • Δίνεται ένας θεματικός άξονας και οι διδασκόμενοι αναπτύσσουν ελεύθερα τις απόψεις τους γύρω από αυτόν: Ποια φαγητά σού αρέσουν; Ποια φαγητά δε σου αρέσουν;
  • 46.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςκατευθυνόμενης παραγωγής λόγου • Δίνεται η αρχή ή/και το τέλος μιας ιστορίας ή μιας πρότασης, και οι μαθητές καλούνται να τη συνεχίσουν ή να τη συμπληρώσουν με στόχο τη νοηματική συνοχή της: Τότε ο Κακός Λύκος μπήκε μέσα και __________________________
  • 47.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςκατευθυνόμενης παραγωγής λόγου • Παρουσιάζεται μια επικοινωνιακή περίσταση (μια συνθήκη ή ένα πρόβλημα) και οι διδασκόμενοι καλούνται να προτείνουν λύσεις ή να σχεδιάσουν τις πιθανές ενέργειές τους: Κλείστηκες στο ασανσέρ. Τι θα κάνεις; _______________________
  • 48.
    Είδη ασκήσεων • ασκήσειςκατευθυνόμενης παραγωγής λόγου • Δίνονται λέξεις-κλειδιά και οι μαθητές οικοδομούν μια ιστορία χρησιμοποιώντας τες: Φτιάχνω μια ιστορία χρησιμοποιώντας τις λέξεις ψαράς, δαχτυλίδι, βάρκα, παζάρι, βασιλοπούλα. ______________________
  • 49.
    Αξιολόγηση – διδακτική παρέμβαση •Οι Ασκήσεις Γραμματικής είναι αρθρωμένες σπονδυλωτά. Αντιπροσωπεύουν ένα ευέλικτο υλικό που καλείται να το χειριστεί ο διδάσκων ανάλογα με τις ανάγκες της τάξης του
  • 50.
    Αξιολόγηση – διδακτική παρέμβαση •Ο εκπαιδευτικός εντοπίζει τα λάθη των μαθητών, με βάση τις Ασκήσεις Γραμματικής, και κατηγοριοποιεί τα συχνότερα λάθη (μορφολογικά, συντακτικά, ορθογραφικά κτλ.) • Αξιολογεί ποια είναι τα σημαντικότερα λάθη. Σοβαρότερα θεωρούνται όσα δυσχεραίνουν την επικοινωνία • Αξιοποιεί τις Οδηγίες για τον Εκπαιδευτικό που συνοδεύουν τις Ασκήσεις