Download to read offline
งานนำเสนอ ภาษากับการสื่อสาร เพื่อการพัฒนา.pdf
ภาษากับการสื่อสาร
งานนำเสนอ ภาษากับการสื่อสาร เพื่อการพัฒนา.pdf
- 1. ภาษากับการสื่อสาร Language and Communication บรรยายโดย พระมหาคมคายสิริปญโญ (ดร.) ศน.บ, ศน.ม., M.A., PH.D.
- 2. ความหมายและความสําคัญของภาษา ความหมายของภาษา คําว่า“ภาษา” มาจากคําในภาษาสันสกฤต ส่วนในภาษาบาลีใช้คําว่า “ภาสา” ซึ่งแปลว่า พูด กล่าว หรือบอก พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 (2546 : 822) ได้ให้ความหมายของคําว่า ภาษาว่า เป็นคํานาม หมายถึง ถ้อยคําที่ใช้พูดหรือเขียนเพื่อสื่อความของชนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง เช่น ภาษาไทย ภาษาจีน จันทร์เพ็ญ ศิริพันธุ์ (2551 : 2) ได้ให้ความหมายของภาษาว่า ภาษาเป็นเครื่องมือที่ใช้ใน การสื่อ ความหมายเพื่อให้เกิดความเข้าใจ ความรู้สึก และความต้องการซึ่งกันและกัน สรุปได้ว่า ภาษา หมายถึง เครื่องมือหรือ ระบบการใช้สัญลักษณ์ อาจเป็นเสียงหรือกิริยาอาการที่ใช้ สื่อความหมายถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิด อันจะก่อให้เกิดความเข้าใจซึ่งกันและกัน
- 3. ความสําคัญของภาษา ภาษาเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการสื่อสารของมนุษย์มีความสําคัญ ดังนี้ 1. ภาษาเป็นวัฒนธรรม เป็นสิ่งที่มนุษย์คิดขึ้นหรือสร้างขึ้นและมีการถ่ายทอด สืบค้น และบันทึกต่อๆ กันมา มีการปรับปรุงและแก้ไขให้เข้ากับสถานการณ์ต่างๆ 2. ภาษาเป็นสมบัติของสังคม เป็นตัวกําหนดความเป็นกลุ่ม เป็นหมู่ และเป็นพวก เดียวกัน 3. ภาษาเป็นสื่อ หรือเป็นเครื่องมือใช้สําหรับติดต่อสื่อสารกันเพื่อถ่ายทอดความคิด ความรู้ และความรู้สึกระหว่างกัน 4. ภาษาเป็นเครื่องมือพัฒนามนุษย์ทําให้มีคุณภาพและดํารงตนอยู่ในสังคมได้ด้วย ความผาสุก 5. ภาษาเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ที่มีระเบียบกฎเกณฑ์และมีความงดงามด้านเสียง และ ความหมายอยู่ในตัวภาษา
- 4. ภาษา หมายถึงเครื่องมือที่ใช้ในการสื่อสารเพื่อทําความเข้าใจของ ระหว่างมนุษย์โดยใช้ภาษาในการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดไปยังผู้อื่น ธรรมชาติของภาษา ภาษาเกิดจากการเรียนรู้เลียนแบบ ถ่ายทอดจากบุคคลในสังคม เดียวกัน ภาษาเป็นเครื่องมือในการสื่อสาร ภาษามีโครงสร้างเป็นระบบระเบียบ ภาษาประกอบด้วยเสียงและความหมาย ภาษากําหนดโดยสังคม ภาษามีการเปลี่ยนแปลงได้ตามความนิยม ตามวัฒนธรรมหรือ วิทยาการใหม่ ๆ
- 5. ประเภทของภาษา ภาษาที่ใช้ในการติดต่อสื่อสาร ผู้ส่งสารใช้ภาษาถ่ายทอด เรื่องราวความรู้ ความคิด ความรู้สึกไปยังผู้ส่งสาร ภาษาแบ่งออก ได้ เป็น ๒ ชนิด คือ ๑.๑ วัจนภาษา (verbal language) เป็นภาษาถ้อยคํา อาจเป็น คําพูดหรือตัวอักษรก็ได้ การใช้วัจนภาษาจะต้องชัดเจนและถูกต้องทั้งการ เขียน การออกเสียงคํา และการเรียงเรื่องประโยค นอกจากนี้ยังต้องใช้ภาษา ให้เหมาะสมกับลักษณะของการสื่อสาร ลักษณะงาน สื่อ และผู้รับสารด้วย ๑.๒ อวัจนภาษา (non-verbal language) คือภาษาที่ไม่ใช้ ถ้อยคํา แต่แฝงอยู่ในถ้อยคํา ได้แก่ สี หน้า สายตา ท่าทาง นํ้าเสียง วัตถุ ช่องว่าง เวลา การ สัมผัส กลิ่น รส ภาพและลักษณะของอักษร เป็นต้น เราอาจใช้อวัจนภาษา เพื่อเสริม เน้นหรือแทนคําพูดก็ได้ ผู้ใช้ภาษาต้องเลือกใช้อวัจนภาษาให้ เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ
- 6. ระดับของภาษา ระดับของภาษา คือความลดหลั่นของถ้อยคํา และการเรียบเรียงคําเพื่อให้เหมาะสมกับ โอกาส สถานที่ กาลเทศะ ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ส่งสารกับผู้รับสาร ภาษาแบบแผน ภาษาระดับนี้ใช้ในการพูดและการเขียนที่เป็นทางการ โดยคํานึงถึงความ ถูกต้องตามกฏเกณฑ์ระเบียบของภาษา ความสุภาพและมารยาทเป็นประการสําคัญ ภาษากึ่งแบบแผน ภาษาระดับนี้ใช้ในการพูดและการเขียนที่ไม่เป็นทางการมากนัก คล้าย กับภาษาในระดับแรก แต่ลดความเป็นการเป็นงานลงมา ภาษาปากหรือภาษากันเอง ภาษาระดับนี้ใช้พูดในชีวิตประจําวันเป็นส่วนใหญ่ ใช้ใน วงจํากัด ภาษาตํ่า ภาษาระดับนี้ถือเป็นคําไม่สุภาพ จัดเป็นคําตํ่า หรือคําหยาบ นิยมพูดระหว่าง เพื่อนในวัยเดียวกันและมักใช้เฉพาะที่รโหฐาน ไม่นิยมเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร ภาษามาตรฐาน เหตุที่ต้องมีการเลือกภาษามาตรฐาน เพราะว่า ในแต่ละประเทศมีภาษาถิ่น ต่างๆ มากมายหลายชนิด ด้วยเหตุนี้จําเป็นต้องเลือกภาษาถิ่นใด ถิ่นหนึ่งเป็นภาษาที่ใช้ใน วงราชการ คนไทย จึงเลือก ภาษาถิ่นกรุงเทพมหานคร เป็นภาษามาตรฐาน
- 7. ความหมายและความสําคัญของการสื่อสาร ความหมายของการสื่อสาร การสื่อสารตรงกับคําภาษาอังกฤษว่าCommunication ซึ่งมาจากราก ศัพท์ภาษาละตินว่า Communis หมายถึง ร่วมกัน (Common) อริสโตเติล (Aristotle) นักวาทวิทยาได้ให้ความหมายของการศึกษาวิชา วาทศิลป์ (Rhetoric) หรือการสื่อสารว่า คือการแสวงหาวิธีการชักจูงใจที่มี อยู่ทุกรูปแบบ พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานพ.ศ.2542 (2546: 116)ให้ความหมายของการ สื่อสารว่า การสื่อสารเป็นคํานาม หมายถึงวิธีการนาถ้อยคํา ข้อความ หรือหนังสือ เป็นต้น จาก บุคคลหนึ่งหรือสถานที่หนึ่ง ไปยังอีกบุคคลหนึ่งหรืออีกสถานที่หนึ่ง สรุปได้ว่า การสื่อสาร หมายถึง กระบวนการของการติดต่อกันโดยมีผู้ส่ง (Source)ฝ่ายหนึ่ง ส่งสาร (Message) ผ่านสื่อหรือช่องทาง (Channel) ไปยังผู้รับ (Receiver) อีกฝ่าย หนึ่ง
- 8. ความสําคัญของการสื่อสาร การสื่อสารนั้นถือได้ว่าเป็นปัจจัยสําคัญปัจจัยหนึ่งในชีวิตของมนุษย์ การสื่อสาร เป็นพื้นฐานของการติดต่อของมนุษย์และ เป็นเครื่องมือสําคัญของกระบวนการ สังคมดังนั้น การสื่อสารจึงมีความสําคัญสําหรับบุคคลและสังคม 5 ประการ ดังนี้ 1. ความสําคัญต่อความเป็นสังคม 2. ความสําคัญต่อชีวิตประจําวัน 3. ความสําคัญต่ออุตสาหกรรมและธุรกิจ 4. ความสําคัญต่อการปกครอง 5. ความสําคัญต่อการเมืองระหว่างประเทศ
- 9. องค์ประกอบของการสื่อสาร 1. ผู้ส่งสาร(Sender) คือ บุคคลหรือหน่วยงานที่เป็นผู้สร้างและถ่ายทอดสารต่างๆ ไปยังผู้รับ ด้วยวิธีการพูด การเขียน การใช้กิริยาท่าทาง หรือสัญลักษณ์อื่นๆที่สามารถแปล ความหมายได้ซึ่งผู้ส่งสารที่ดีควรมีจุดประสงค์ที่ชัดเจนในการสื่อสาร มีความรู้ความเข้าใจใน เนื้อหาที่ประสงค์ จะถ่ายทอดไปยังผู้รับ 2.สาร (Message) คือ เรื่องราวหรือข้อความที่ผู้ส่งสารต้องการถ่ายทอดให้ผู้รับ สารได้รับรู้ ซึ่งอยู่ในรูปภาษาหรือสัญลักษณ์ที่สามารถสื่อ ความหมายได้เข้าใจตรงกัน ซึ่งสารจะ ประกอบด้วยส่วนสําคัญ ๓ ส่วน คือ 2.1รหัสของสาร (Message Codes) ได้แก่ ภาษา สัญลักษณ์หรือสัญญาณ ที่มนุษย์คิดขึ้น 2.2เนื้อหาของสาร (Message Content) หมายถึง มวลความรู้และ ประสบการณ์ที่มนุษย์ต้องการจะถ่ายทอด แลกเปลี่ยนเพื่อให้ เกิดความเข้าใจร่วมกัน 2.3การจัดสาร (Message Treatment) คือ การเรียบเรียง ลําดับความ การเลือกระดับความยากง่าย และรูปแบบการใช้ภาษา 3.สื่อหรือช่องทางส่งสาร (Channel or Medium) สื่อหรือช่องทางส่งสาร หมายถึง สิ่งที่ทําหน้าที่นําสารไปยังผู้รับสาร 4. ผู้รับสาร (Receiver) คือ บุคคลที่เป็นจุดหมายปลายทางในกระบวนการ สื่อสาร ผู้รับสารอาจเป็นคนเดียวหรือหมู่คณะก็ได้ 5.ปฏิกิริยาย้อนกลับ (Feedback) คือ การเปลี่ยนแปลงท่าทีและพฤติกรรมของผู้รับสารเมื่อได้รับสารนั้นว่าพอใจหรือไม่พอใจ เช่น การ พยักหน้า การยิ้ม สีหน้าเฉยเมย เป็นต้น
- 10. คุณสมบัติของผู้ส่งสาร 1. เป็นผู้ที่มีเจตนาแน่ชัดที่จะให้ผู้อื่นรับรู้จุดประสงค์ของตนในการส่งสาร แสดงความคิดเห็นหรือวิจารณ์ ฯลฯ 2. เป็นผู้ที่มีความรู้ ความเข้าใจในเนื้อหาของสารที่ต้องการจะสื่อออกไปเป็น อย่างดี 3. เป็นผู้ที่มีบุคลิกลักษณะที่ดี มีความน่าเชื่อถือ แคล่วคล่องเปิดเผยจริงใจ และ มีความรับผิดชอบ ในฐานะเป็นผู้ส่งสาร 4. เป็นผู้ที่สามารถเข้าใจความพร้อมและความสามารถในการรับสารของผู้รับ สาร 5. เป็นผู้รู้จักเลือกใช้กลวิธีที่เหมาะสมในการส่งสารหรือนําเสนอสาร
- 11. หลักในการสื่อสาร 1. ผู้ที่จะสื่อสารให้ได้ผลและเกิดประโยชน์จะต้องทําความเข้าใจเรื่อง องค์ประกอบในการสื่อสาร และปัจจัยทางจิตวิทยาที่เกี่ยวข้องกับระบบการรับรู้ การคิด การเรียนรู้ การจํา ซึ่งมีผลต่อประสิทธิภาพ ในการสื่อสาร 2. ผู้ที่จะสื่อสารต้องคํานึงถึงบริบทในการสื่อสาร บริบทในการสื่อสาร หมายถึง สิ่งที่อยู่แวดล้อมที่มีส่วนในการกําหนดรู้ความหมายหรือความเข้าใจในการสื่อสาร 3. คํานึงถึงกรอบแห่งการอ้างอิง (frame of reference) มนุษย์ทุก คนจะมีพื้นความรู้ทักษะ เจตคติ ค่านิยม สังคม ประสบการณ์ ฯลฯ เรียกว่าภูมิหลัง แตกต่างกัน ถ้าคู่สื่อสารใดมีกรอบแห่ง การอ้างอิงคล้ายกัน ใกล้เคียงกัน จะทําให้ การสื่อสารง่ายขึ้น 4. การสื่อสารจะมีประสิทธิผล เมื่อผู้ส่งสารส่งสารอย่างมีวัตถุประสงค์ชัดเจน ผ่าน สื่อหรือช่องทาง ที่เหมาะสม ถึงผู้รับสารที่มีทักษะในการสื่อสารและมี วัตถุประสงค์สอดคล้องกัน
- 12. 5. ผู้ส่งสารและผู้รับสารควรเตรียมตัวและเตรียมการล่วงหน้า เพราะจะ ทําให้การสื่อสารราบรื่น สะดวก รวดเร็ว เป็นไปตามวัตถุประสงค์และ สามารถแก้ไขได้ทันท่วงที หากจะเกิดอุปสรรค ที่จุดใดจุดหนึ่ง 6. คํานึงถึงการใช้ทักษะ เพราะภาษาเป็นสัญลักษณ์ที่มนุษย์ตกลงใช้ ร่วมกันในการ สื่อความหมาย ซึ่งถือได้ว่าเป็นหัวใจในการสื่อสาร คู่ สื่อสารต้องศึกษาเรื่องการใช้ภาษา และสามารถใช้ภาษาให้เหมาะสมกับ กาลเทศะ บุคคล เนื้อหาของสาร และช่องทางหรือสื่อ ที่ใช้ในการสื่อสาร 7. คํานึงถึงปฏิกิริยาตอบกลับตลอดเวลา ถือเป็นการประเมินผลการ สื่อสาร ที่จะทําให้คู่สื่อสารรับรู้ผลของการสื่อสารว่าประสบผลดีตรงตาม วัตถุหรือไม่ ควรปรับปรุง เปลี่ยนแปลงหรือแก้ไขข้อบกพร่องใด เพื่อที่จะ ทําให้การสื่อสารเกิดผลตามที่ต้องการ
- 13. ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับการสื่อสาร 1. ความสัมพันธ์ด้านความหมาย การรับรู้ความหมายร่วมกัน เป็นจุดประสงค์หลักของการติดต่อกันของ มนุษย์ซึ่งต้องอาศัยหนังสือหรือข้อความที่มีความหมาย เรียกอย่างเป็น ทางการว่า “สาร” ฉะนั้นการรับรู้ ความหมายร่วมกันระหว่างผู้ส่งสารและ ผู้รับสาร จึงขึ้นอยู่กับคุณลักษณะสําคัญของสารซึ่ง ประกอบด้วยส่วน สําคัญ 2 ส่วน ได้แก่ เนื้อหาและภาษา 2. ความสัมพันธ์ด้านวัตถุประสงค์ กล่าวคือ เพื่อบ่งบอกถึงความในใจ บอกเล่าความต้องการ ถ่ายทอดความรู้ ความคิด และทัศนคติของผู้ใช้ภาษาหรือผู้ทําการสื่อสาร 3. ความสัมพันธ์ด้านบทบาทและหน้าที่ บุคคลผู้ได้รับบทบาทตาม องค์ประกอบของการสื่อสาร ก็จะปฏิบัติหน้าที่ ของตนไปตามบทบาทที่ได้รับ ทั้งนี้เพื่อเพิ่ม ประสิทธิภาพของการสื่อสาร ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ผู้ส่งสารและผู้รับสาร